Ngữ văn 6 - Ếch ngồi đáy giếng

Cơn mưa không phải là nguyên nhân gây nên cái chết của ếch mà nó chỉ đưa ếch đến với một môi trường sống khác, ở đó ếch không biết mình ếch chết.. Con trâu trực tiếp gây nên cái[r]

Tiết 37 ẾCH NGỒI ĐÁY GIẾNG

(Truyện ngụ ngôn)

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:

1 Kiến thức

- Đặc điểm của nhân vật, sự kiện, cốt truyện trong một tác phẩm ngụ ngôn

- Ý nghĩa giáo huấn sâu sắc của truyện ngụ ngôn

- Nghệ thuật đặc sắc của truyện: mượn chuyện loài vật để nói chuyện con

người, ẩn bài học triết lí; tình huống bất ngờ, hài hước, độc đáo

2 Kỹ năng:

- Đọc - hiểu văn bản truyện ngụ ngôn

- Liên hệ các sự việc trong truyện với những tình huống, hoàn cảnh thực tế

- Kể lại được truyện

3 Thái độ:

Học tập nghiêm túc; Biết vận dụng ý nhĩa bài học vào thực tế cuộc sống

4 Năng lực cần phát triển:

- Nhận biết (NL tiếp nhận văn bản): kể lại truyện; xác định nhân vật,

- Thông hiểu (NL cảm nhận, thẩm mỹ): Hiểu được thể loại, nội dung và

nghệ thuật văn bản, ý nghĩa truyện

- Vận dụng (NL ứng dụng): Vận dụng ý nghĩa truyện vào thực tế học tập và

cuộc sống

II CHUẨN BỊ PHƯƠNG PHÁP, PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:

- GV: Giáo án, SGK, SGV, Tài liệu tham khảo

- HS: Soạn bài ở nhà

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC

1: Ổn định lớp:

2: Kiểm tra sự chuẩn bị soạn bài của học sinh

3: Tổ chức hoạt động bài mới:

HOẠT ĐỘNG 1: MỞ ĐẦU

- Mục tiêu: Tạo tâm thế hứng thú cho HS; Kích thích HS tìm hiểu về truyện ngụ

ngôn “Ếch ngồi đáy giếng”

- Phương pháp: Vấn đáp, Thuyết trình

- Kĩ thuật: động não

- Thời gian: 2 phút

Cho HS chơi trò chơi: Đuổi hình bắt truyện

Cách chơi: Mỗi hình ảnh sẽ tương ứng với tên một câu chuyện, khi nhìn thấy hình ảnh, nhiệm vụ của các con sẽ đoán thật nhanh xem đó là tên câu chuyện gì Mỗi câu trả lời đúng các con sẽ nhận được một phần thưởng

Giới thiệu bài: Từ câu tục ngữ “ Ếch ngồi đáy giếng, coi trời bằng vung”, các tác

giả đã sáng tạo ra một câu chuyện ngụ ngôn ngắn ngọn nhưng có ý nghĩa và bài học vô cùng sâu sắc thông qua câu chuyện tác giả muốn gửi gắm thông điệp gì ? Đó là nôi dung

câu chuyện cô và các con sẽ tìm hiểu ngày hôm nay

HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI

( Đọc, tìm hiểu chung và hiểu nội dung, nghệ thuật)

- Mục tiêu: Giúp HS nắm được những nét cơ bản về văn bản, nội dung, nghệ thuật

- Phương pháp: Vấn đáp; nêu vấn đề, thuyết trình, thảo luận nhóm

- Kĩ thuật: động não

- Thời gian: 25 phút

của học sinh

Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: Hướng dẫn HS đọc

và tìm hiểu chung

GV hướng dẫn HS đọc:

Giọng đọc thong thả, rõ ràng, thể hiện

được tính cách của nhân vật

GV đọc mẫu

Gọi 1 HS đọc

GV nhận xét và chỉnh sửa cho HS

Để hiếu rõ hơn về câu chuyện, SGK

cũng đã giải nghĩa cho các con 2 từ là

“chúa tể và nhâng nháo”, cô muốn

giải thích thêm cho con 2 từ nữa là từ

“giếng và nghêng ngang”

Gọi 1 HS đọc to trên máy

Ngay từ lúc giới thiệu cô đã cho chúng

ta biết văn bản này thuộc thể loại

truyện ngụ ngôn

Vậy dựa vào phần đã chuẩn bị ở nhà

HS xác định giọng đọc

Hs nhận xét

Hs giải thích

từ khó

I Tìm hiểu chung

1 Đọc, giải nghĩa từ

2 Thể loại: Truyện ngụ ngôn

+ Hình thức : + Nội dung :

và đọc SGK, con hãy trình bày những

hiểu biết của mình về thể loại truyện

ngụ ngôn?

HS trình bày

Gọi 1 HS đọc trên máy

GV:

- Ngụ: kín đáo

- Ngôn: Lời nói

- Ngụ ngôn là lời nói kín đáo, người

nghe tự suy ra ý nghĩa

Đế tóm tắt văn bản được dễ dàng, cô

có những bức tranh sau đây.Con hãy

sắp xếp những bức tranh ấy sao cho

đúng với trật tự các sự việc trong câu

chuyện

HS nhận xét về câu trả lời của bạn và

tóm tắt lại văn bản.

H: Xác định phương thức biểu đạt

của truyện?

Câu chuyện trên có những nhân vật

nào? Nhân vật nào là nhân vật

chính?

Nhân vật: Ếch, cua, nhái, ốc

Nhân vật chính: Ếch

Ở những tiết học trước con đã biết

nhân vật là kẻ thực hiện các sự việc và

là kẻ được thể hiện trong văn bản Cô

đã dạy chúng ta là kẻ ở đây có thể là

người hoặc cũng có thể là con vật, đồ

vật Qua đây con càng khắc sâu hơn

kiến thức về nhân vật

(Tích hợp với TLV)

H: Xoay quanh nhân vật chú ếch,

có những sự việc chính nào? Sự

việc ấy ứng với những phần nào

trong truyện ?

GV: Và đây cũng chính là bố cục

Hs trả lời khái niệm truyện ngụ ngôn

Hs xắp xếp

Hs trả lời

Hs trả lời

Hs xác định

sự việc

+ Mục đích :

3 Phương thức biểu đạt:

Tự sự

4 Nhân vật chính: Một chú

ếch

6 Sự việc:

- Ếch sống trong đáy giếng:

Từ đầu  Vị chúa tể

- Ếch ra khỏi giếng:Còn lại

của văn bản

Hoạt động 2: HDHS tìm hiểu chi tiết

văn bản

GV phát phiếu học tập cho học sinh

thảo luận bàn Tổ 1+2 cùng làm một

nhiệm vụ

HS thảo luận cặp trong thời gian 3

phút

Câu 1: Tìm chi tiết biểu hiện môi

trường sống của Ếch khi ở trong

giếng ? Nhận xét môi trường sống đó

?

Câu 2: Khi ở trong giếng Ếch có suy

nghĩ và hành động gì ?

Câu 3: Ếch có nhận thức và tính cách

như thê nào ? Nhận xét gì về tính

cách của Ếch khi ở trong giếng ?

Gv chốt kiến thức

Vì sao ếch lại có suy nghĩ và hành

động như vậy ?

Vì ếch chỉ sống ở nơi đáy giếng, quan

sát xung quang và sống tẻ nhạt trong

không gian nhỏ bé, chật hẹp đó và hình

dung bầu trời chỉ bằng miệng giếng

tròn nhỏ ở trên đầu Thêm vào đó là

xung quang nó cũng chỉ có vài con vật

nhỏ bé về kích cỡ và ít ỏi về số lượng

Tiếng kêu ồm ộp của nó vốn đã to lại

càng to hơn bởi phản xạ âm thanh

khiến các con vật kia kinh sợ, thậm chí

nó cất tiếng kêu để ra oai Nó trở

thành chúa tể trong vương quốc nhỏ bé

của mình

Vậy con thấy ếch có nhận thức và

Hs thảo luận

Hs bổ sung, nhận xét

Hs lắng nghe

-> Bố cục

II Đọc – hiểu chi tiết văn bản

1 Ếch khi ở trong giếng

+ Sống lâu trong giếng + Xung quanh chỉ có vài con vật nhỏ bé

-> Không gian nhỏ bé, chật hẹp

- Suy nghĩ và hành động:

+ Bầu trời trên đầu chỉ bằng cái vung

+ Oai như vị chúa tể + Cất tiếng kêu ồm ộp khiến các con vật khác hoảng sợ

- Nhận thức: hạn hẹp

- Tính cách: Kiêu căng, ngạo

mạn

tính cách như thế nào? Con có nhận

xét gì về tính cách ấy ?

Chính môi trường sống đã tạo nên sự

ảo tưởng,ngộ nhận của ếch Điều đó

đã khiến cho ếch trở nên kiêu căng,

ngạo mạn và đây là tính cách không

tốt, không nên có.Như vậy môi trường

sống có ảnh hưởng không nhỏ tới hành

động và suy nghĩ

Một ngày kia,một sự kiện bất ngờ xảy

đên đã làm thay đổi cả môi trường và

cuộc sống của ếch

Đó là sự kiện nào?

Trời mưa nước tràn bờ đưa ếch khỏi

giếng.Cơn mưa đã phá vỡ thế giới nhỏ

bé của ếch đưa chú ta đến với thế giới

bên ngoài

GV phát phiếu học tập cho học sinh

thảo luận bàn, tổ 3+4 cùng làm một

nhiệm vụ

Câu 1: Nhận xét gì về không gian

bên ngoài?

Câu 2: Suy nghĩ và hành động của

ếch khi đó như thế nào?

Câu 3: Cuối cùng ếch đã gặp

chuyện gì và hậu quả ra sao?

Gv chốt kiến thức

Con thấy môi trường sống mới của

ếch có gì khác khi ở trong giếng?

Rộng lớn hơn đối lập hoàn toàn với

không gian ở trong giếng

Con hãy tưởng tượng mình là con ếch

khi đó thì con có cảm nhận như thế

nào về thế giới xung quanh? (bầu

trời, âm thanh, cảnh vật)

Không gian, môi trường sống đã thay

đổi.Đó là bầu trời bao la, mặt đất rộng

lớn, mênh mông, các sinh vật phong

nghe

Hs trả lời

Hs thảo luận

Hs trình bày

Các nhóm khác nhận xét

HS tự bộc lộ

2 Ếch khi ra khỏi giếng

- Môi trường sống ở

ngoài giếng: Bao la rộng lớn

phú,cỏ cây hoa lá tốt tươi rực rỡ sắc

màu, âm thanh nhộn nhịp, tưng bừng

của sự sống Sự sống của thế giới biết

bao điều mới mẻ, bao điều mà ta chưa

biết

Ếch có hành động và suy nghĩ như

thế nào khi ở môi trường sống mới?

Không những không thay đổi mà

dường như mức độ chủ quan, kiêu

ngạo của nó càng tăng thêm Nó bất

chấp quy định, bất chấp trật tự, nghêng

ngang đi lại,không coi ai ra gì chẳng

thèm để ý đến xung quanh

Ở môi trường sống mới với tính cách

như vậy, Ếch phải chịu hậu quả thế

nào ?

Ở đời nếu cứ huênh hoang nhâng

nháo, không biết sợ, không coi ai ra gì,

không biết mình là ai thì đôi khi chúng

ta phải trả giá rất lớn, thậm chí bằng

cả mạng sống của mình

*Thảo luận nhóm:

- Hình thức: 2 bàn\ 1 nhóm

- Thời gian: 2 phút

-Phân công: nhóm trưởng ghi lại ý kiến

của các bạn và đại diện nhóm trình

bày

- Nội dung: Những nguyên nhân nào

gây nên cái chết của ếch?

Câu trả lời:

Cơn mưa không phải là nguyên nhân

gây nên cái chết của ếch mà nó chỉ đưa

ếch đến với một môi trường sống khác,

ở đó ếch không biết mình ếch chết

Con trâu trực tiếp gây nên cái chết của

ếch nhưng cũng không phải nguyên

nhân chính

Nguyên nhân sâu xa có tính chất quyết

định tới cái chết của ếch chính là thói

kiêu căng, huênh hoang, không biết

Hs trả lời

Hs trả lời

Hs thảo luận

Hành động và suy nghĩ

+ Cất tiếng kêu ồm ộp + Nghênh ngang đi lại + Nhâng nháo nhìn bầu trời + Chả thèm để ý

- Nhận thức và tính cách: Không thay đổỉ

-Hậu quả: Bị con trâu đi qua

giẫm bẹp

mình không biết người

Theo con, Ếch có thể không chết nếu

ếch có thái độ sống như thế nào ?

Khiêm tốn, biết mình, biết người, chịu

khó quan sát, chịu khó học hỏi để thích

nghi với môi trường sống mới

Bản thân con cũng vừa thay đổi môi

trường học tập từ TH sang THCS

Con thấy môi trường THCS có gì mới

mẻ? Con đã là gì để thích nghi với

môi trường mới này?

HS phát biểu

Mới: thầy cô, bạn bè, lớp học

Thích nghi: hòa đồng khiêm tốt,học

hỏi, quan tâm…

Mới: môn học

Thích nghi: thay đổi phương pháp học

tập, chăm chỉ, chịu khó lắng nghe…

(Tích hợp với giáo dục nếp sống

Tích hợp với môn giáo dục công dân

về phẩm chất khiêm tốn )

Tổng kết lại phần II bằng sơ đồ:

nhân vật con ếch

Như vậy cô trò chúng ta đã vừa tìm

hiểu rất kĩ nhân vật con ếch

Hoạt động 3: HDHS tổng kết

Ẩn sau nhân vật con Ếch là những

bài học vô cùng sâu sắc mà các tác

giả muốn gửi gắm Đó là những bài

học gì ?

Bài học trên đây không phải dành cho

một người nào cụ thể mà có ý nghĩa

nhắc nhở chung cho tất cả mọi

người,không riêng một lĩnh vực, một

hoàn cảnh mà trong mọi hoàn cảnh

đều phải cố gắng mở rộng tầm hiểu

biết,không được chủ quan kiêu ngạo

Một con ếch cả đời có thể sống nơi đáy

giếng, nhưng con người thì không

thể.Con người muốn tồn tại và phát

Hs trả lời

Hs liên hệ bản thân

Hs rút ra bài học

III.Tổng kết

1 Bài học – ý nghĩa

- Phê phán những kẻ hiểu biết nông cạn, mà lại huênh hoang

- Khuyên nhủ con người phải biết mở rộng tầm hiểu biết, không được chủ quan, kiêu ngạo

triển phải đối mặt với những khó khăn

thử thách Bài học từ câu chuyện càng

có ý nghĩa sâu sắc hơn

Để làm nổi bật nội dung cũng như

làm cho câu chuyện trở nên sinh

động và hấp dẫn, các tác giả đã sử

dụng những yếu tố nghệ thuật nào ?

Chúng ta có câu hỏi trắc nghiệm sau:

Những yếu tố nghệ thuật nào đã được

tác giả sử dụng ?

A Nhân hóa

B Bố cục chặt chẽ,rõ ràng

C Kết thúc truyện tự nhiên, bất

ngờ,tất yếu

D Cả A,B,C đều đúng

GV: Hình ảnh con Ếch chỉ là hình ảnh

ẩn dụ để nói chuyện con người Nó ẩn

dụ cho tính chủ quan, kém hiểu biết,

huênh hoang mà lại ảo tưởng về

mình.Câu chuyện đã để lại cho chúng

ta những bài học, những suy nghĩ sâu

sa về cuộc đời con người: Sự hiểu biết

về thế giới là vô cùng vô tận, phải cố

gắng mở mang tầm hiểu biết không chỉ

trong sách vở mà còn trong cuộc sống

và nhất là không được chủ quan, kiêu

ngạo

Hs rút ra nghệ thuật

Hs nghe

2 Nghệ thuật:

- Nhân hóa

- Bố cục chặt chẽ, rõ ràng

- Kết thúc truyện tự nhiên, bất

ngờ, tất yếu

HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP

- Mục tiêu: vận dụng kiến thức đã học để giải quyết các bài tập, rèn kĩ năng làm

việc độc lập và hợp tác nhóm; kĩ năng tiếp nhận và phân tích thông tin

- Thời gian: 5’ phút

- Phương pháp: gợi mở, vấn đáp, thuyết trình

- Kĩ thuật: động não

Hoạt động 3: Hướng dẫn

luyện tập

GV cho học sinh xem một số

hình ảnh của một số người coi

trời bằng vung, không tôn trọng

tính mạng của mình và người

khác, cho mình là tài giỏi khi

tham gia giao thông

Bài tập 1:

Truyện Ếch ngồi đáy giếng

thiên về chức năng nào?

A Phản ánh cuộc sống

B Giáo dục con người

Bài tập 2:

Dòng nào dưới đây nêu chính

xác nhất về đặc điểm cốt truyện

của truyện ngụ ngôn?

A Ngắn gọn, gay cấn, hấp dẫn

B Ngắn gọn, triết lý sâu xa

C Đơn giản, dễ hiểu, gây hứng

thú

D.Ngắn gọn, chứa mâu thuẫn

gây cười, tình huống bất ngờ

Bài tập 3:

Ý nghĩa của truyện Ếch ngồi

đáy giếng là gì ?

A Chế giễu, châm biếm thói

nghênh ngang

Hs luyện tập

Hs làm cá nhân

IV Luyện tập

B Phê phán cách nhìn nhận

phiến diện, chủ quan

C Phê phán những người hiểu

biết hạn hẹp, không coi ai ra gì

D Phê phán những người

không có chủ kiến, ba phải

HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG

* Mục tiêu:

- Học sinh vận dụng kiến thức để làm bài tập vận dụng, liên hệ thực tiễn

- Định hướng phát triển năng lực tự học, hợp tác, sáng tạo

* Phương pháp: Nêu vấn đề, thuyết trình, vấn đáp

* Kỹ thuật: động não

* Thời gian: 10 phút

* GV yêu cầu HS ghi lại

bài tập:

? Kể lại câu chuyện “ếch

ngồi đáy giếng” theo một

kết cục mới

GV và HS củng cố lại bài

học

Ghi bài Sáng tạo cái kết mới cho

câu chuyện

V Vận dụng

V Dặn dò

Về nhà:

- Học bài cũ

- Sưu tầm những câu thành ngữ, tục ngữ nói về tính kiêu ngạo, huênh hoang của con người

- Chuẩn bị: “Thầy bói xem voi”