b Nội dung: Giáo viên hướng dẫn học sinh xác định vấn đề cần giải quyết qua thực hiện nhiệm vụ GV giao c Sản phẩm: Phần kiến thức cũ của HS d Tổ chức thực hiện: Hoạt động của GV và HS N
Trang 1I Mục tiêu
1 Kiến thức:
Giúp HS nắm được
- Những hiểu biết bước đầu về tác giả Tố Hữu
- Nghệ thuật khắc họa hình ảnh( thiên nhiên, cái đẹp của cuộc đời tự do)
- Niềm khao khát cuộc sống tự do, lý tưởng cách mạng của tác giả
2 Năng lực
a Năng lực chung: Năng lực tự chủ và tự học, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo,
năng lực giao tiếp và hợp tác
b Năng lực chuyên biệt:
- Rèn luện kĩ năng cảm thụ bài thơ trữ tình
- Đọc diễn cảm một tác phẩm thơ thể hiện tâm tư người chiến sĩ cách mạng bị giam giữtrong ngục tù
- Nhận ra và phân tích được sự nhất quán về cảm xúc giữa hai phần của bài thơ; thấyđược sự vận dụng tài tình thể thơ truyền thống của tác giả ở bài thơ này
- Rèn KNS : giao tiếp, suy nghĩ sáng tạo, xác định giá trị bản thân
3 Phẩm chất:
- Giáo dục lòng kính yêu những chiến sĩ cách mạng, biết ơn và yêu cuộc sống
II Thiết bị dạy học và học liệu
- Kế hoạch bài dạy, máy chiếu, máy tính, SGK, SGV, TLTK
- Phần chuẩn bị của HS
Trang 2III Tiến trình dạy- học
1 Hoạt động 1: Mở đầu
a)Mục tiêu: Giúp học sinh huy động những kiến thức đã học để kết nối vào bài học, tạo
tâm thế và định hướng chú ý cho học sinh
b) Nội dung: Giáo viên hướng dẫn học sinh xác định vấn đề cần giải quyết qua thực
hiện nhiệm vụ GV giao
c) Sản phẩm: Phần kiến thức cũ của HS
d) Tổ chức thực hiện:
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học
tập:
? Em đã được học tác phẩm nào của
nhà thơ Tố Hữu trong chương trình
- 1 HS báo cáo kết quả
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện
nhiệm vụ
- GV nhận xét, đánh giá
- GV nhận xét, dẫn dắt vào bài học:
Như vậy, ở chương trình Ngữ văn lớp
6, các em đã được tìm hiểu bài thơ
“Lượm” của nhà thơ Tố Hữu Lên
đến chương trình Ngữ Văn lớp 8, các
Trang 3em tiếp tục được tìm hiểu về thơ Tố
Hữu qua bài thơ “ Khi con tu hú” “
Khi con tu hú” là khúc ca tâm tình thể
hiện sâu sắc lòng yêu cuộc sống và
niềm khao khát tự do cháy bỏng, là
bức chân dung tinh thần tự họa của
người thanh niên cộng sản Tố Hữu
Giờ học ngày hôm nay, cô cùng các
em sẽ tìm hiểu bài thơ này
2 Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới
Nhiệm vụ 1: Giới thiệu chung
a)Mục tiêu:
- Học sinh nắm được những thông tin chung về tác giả và tác phẩm
b) Nội dung: Giáo viên hướng dẫn học sinh xác định vấn đề cần giải quyết qua thực
hiện nhiệm vụ theo hệ thống câu hỏi khai thác chú thích sgk
c) Sản phẩm: Phần làm việc và câu trả lời của HS
+ Nêu được thông tin về tác giả
+ Nêu được hoàn cảnh sáng tác văn bản
d) Tổ chức thực hiện:
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học
tập:
?Qua việc đọc và chuẩn bị bài ở nhà
một em hãy khái quát cho cô những
thông tin chính về tác giả Tố Hữu?
? Ngoài những thông tin bạn đã trình
bày có bạn nào bổ sung thông tin về
tác giả không?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học
tập
- Học sinh: lắng nghe câu hỏi-> vận
I Giới thiệu chung
1 Tác giả (1920- 2002)
- Tên thật: Nguyễn Kim Thành
- Quê: tỉnh Thừa Thiên Huế
- Lá cờ đầu của thơ ca cách mạng vàkháng chiến
- Sự thống nhất đẹp đẽ giữa cuộc đời cáchmạng và cuộc đời thơ
- Một số tác phẩm chính: Từ ấy
Trang 4(1937-dụng chú thích sgk làm việc cá nhân
- Học sinh quan sát, trả lời câu hỏi
- Học sinh bổ sung thông tin
Bước 3: báo cáo kết quả và thảo
luận
Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện
nhiệm vụ
- Học sinh nhận xét, đánh giá, bổ sung
- Giáo viên nhận xét, đánh giá
-> Giáo viên chốt kiến thức
Các em ạ! Mảnh đất Huế mộng mơ
với sông Hương, núi Ngự cùng những
làn điệu dân ca đã sinh ra Tố Hữu
con chim đầu đàn, lá cờ đầu của thơ
ca cách mạng Việt Nam Nhắc đến Tố
Hữu chúng ta nhắc đến sự thống nhất
đẹp đẽ giữa cuộc đời cách mạng với
cuộc đời thơ Con đường thơ của ông
theo sát những biến cố lịch sử của dân
tộc Việt Nam trong thế kỉ XX
? Hãy kể tên một số tác phẩm chính
của nhà thơ Tố Hữu?
GV: Ngay từ những ngày đầu bắt đầu
sự nghiệp sáng tác, thơ Tố Hữu đã
được soi sáng bởi lý tưởng cách
mạng, thể hiện một tâm hồn nồng
nhiệt, say sưa Sự nồng nhiệt say sưa
ấy đã xuyên suốt đời thơ của ông làm
nên một phong cách thơ riêng
biệt-phong cách nhà thơ- chiến sĩ Tố Hữu
- Giáo viên chiếu tranh trường Quốc
học Huế: Đây là trường Quốc học
Huế với hai góc nhìn xưa và nay Đây
cũng chính là nơi ông đã giác ngộ lí
tưởng cách mạng Ông tham gia hoạt
động cách mạng rất sôi nổi, tích cực
Sau cách mạng, ông giữ nhiều chức
vụ quan trọng trong bộ máy lãnh đạo
Đảng và chính quyền : Ủy viên Bộ
1946), Việt Bắc (1946-1954), Gió lộng
(1955-1961), Ra trận (1962-1971), Máu
và hoa (1972-1977), Một tiếng đờn(1979-1992)
Trang 5Chính trị, Bí thư Ban chấp hành
Trung ương Đảng, Phó chủ tịch Hội
đồng Bộ trưởng
- Giáo viên chiếu tiếp tranh Tố Hữu
và Hồ Chí Minh: Tiếp theo là hình
mình cho sự nghiệp văn học nghệ
thuật nước nhà Ông được nhà nước
trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về
văn học nghệ thuật (năm 1996) và
nhiều giải thưởng cao quý khác
? Dựa vào chú thích * sách giáo khoa,
em hãy cho biết hoàn cảnh ra đời của
bài thơ có gì đặc biệt?
- Giáo viên: Tố Hữu đang ở lứa tuổi
18 cảm thấy “ sung sướng vô biên khi
bắt gặp lý tưởng cộng sản, đang say
mê hoạt động cách mạng với tâm hồn
phơi phới, lạc quan, yêu đời, bỗng bị
nhốt giam trong nhà tù tăm tối, cách
biệt hoàn toàn với cuộc sống bên
ngoài
Các em quan sát tranh nhà lao Thừa
Phủ Huế Nơi được coi không khác gì
chốn địa ngục trần gian, nơi đã từng
giam cầm, tra tấn dã man nhiều cán
bộ cách mạng của ta Đây là nơi đã
giam giữ người tù cách mạng Tố Hữu
Đến tháng 3/1942, Tố Hữu vượt ngục,
bắt liên lạc với Đảng và đã tham gia
lãnh đạo Tổng khởi nghĩa tháng Tám
(1945) tại Huế
? Bài thơ được trích từ tập thơ nào?
- Giáo viên chiếu tranh tập thơ Từ ấy.
- Giáo viên giới thiệu: Đây là hình
2 Văn bản
- Hoàn cảnh ra đời: khi Tố Hữu bị giamcầm trong nhà lao Thừa Phủ Huế (7/1939)
- Trích từ tập thơ Từ ấy (1937-1946)
Trang 6ảnh trang bìa tập thơ đầu tay của Tố
Hữu Tập thơ “Từ ấy” được đánh giá
là cuốn cẩm nang tinh thần của thanh
niên lúc bấy giờ
Nhiệm vụ 2: Đọc - hiểu văn bản
a)Mục tiêu:
- Học sinh nắm được những kiến thức cơ bản của văn bản, tìm hiểu được chú thích, thểthơ, chia bố cục và bức tranh thiên nhiên
b) Nội dung:Giáo viên hướng dẫn học sinh xác định vấn đề cần giải quyết qua thực
hiện nhiệm vụ khai thác văn bản
c) Sản phẩm: Phần làm việc và câu trả lời của HS
d) Tổ chức thực hiện:
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học
tập: HS đọc, tìm hiểu chú thích, pt bố
cục, pt bức tranh mùa hè
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học
tập
- Học sinh: lắng nghe câu hỏi-> vận
dụng kiến thức đã học -> khái quát
? Trong bài thơ này, tác giả đã sử
II Đọc - hiểu văn bản
1 Đọc - chú thích
- Thể thơ lục bát
Trang 7dụng những phương thức biểu đạt
nào?
- Biểu cảm kết hợp miêu tả
? Với thể thơ lục bát, phương thức
biểu cảm kết hợp với miêu tả, theo
em, ta nên đọc bài thơ này với giọng
đọc như thế nào để thể hiện được cái
hay, cái đẹp của bài thơ?
- Giáo viên hướng dẫn cách đọc: Đây
là bài thơ trữ tình viết theo thể lục bát,
lại ra đời trong hoàn cảnh tù ngục nên
các em phải đọc thể hiện được cảm
xúc của người tù trong bài thơ: Đoạn
đầu với giọng tha thiết vui, náo nức,
phấn chấn , đoạn sau với giọng bực
bội, uất ức và chú ý các từ ngữ cảm
thán …
- Giáo viên đọc một đoạn -> gọi một
học sinh đọc tiếp-> Gọi một HS đọc
cả bài
- Giáo viên theo dõi, sửa chữa lỗi đọc
- Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm
hiểu chú thích
? Em hiểu “nắng đào” là nắng như thế
nào ?
? “Phòng” ở đây là gì ?
? Trong bài có nhắc đến loài chim tu
hú Em biết gì về loài chim này?
? Dựa vào bài soạn chuẩn bị ở nhà,
hãy cho biết bài thơ có thể chia làm
mấy phần? Nội dung từng phần?
- Chia bố cục: 6 câu đầu (phần 1), 4
câu cuối (phần 2)
- Giáo viên chiếu: 2 phần
? Quay trở lại nhan đề bài thơ, em
nhận thấy nhan đề bài thơ có gì đặc
- Nhan đề: - Chưa trọn vẹn nghĩa
- nhan đề bài thơ bỏ lửng như vậy sẽ gây
tò mò, cuốn hút và gợi liên tưởng
3 Phân tích
Trang 8? HS đọc 6 câu thơ đầu.
? Qua phần bạn đọc em nhận thấy
giọng điệu của 6 câu thơ đầu có gì đặc
biệt?
? Với giọng điệu vui tươi, hào hứng
Tố Hữu đã vẽ lên một bức tranh mùa
hè Theo em, bức tranh mùa hè được
tác giả miêu tả trực tiếp hay gián tiếp?
Vì sao em biết?
? Vậy bức tranh mùa hè ấy được hiện
lên qua những phương diện nào?
? Quan sát vào bức tranh mùa hè
trong 6 câu thơ trên và cho biết bức
tranh mùa hè được mở ra bằng những
âm thanh nào ?
? Những âm thanh đó có gì đặc biệt?
? Vậy những âm thanh ấy đã gợi ra
một cuộc sống như thế nào?
GV bình: Bức tranh mùa hè được mở
ra bằng âm thanh của tiếng chim tu hú
gọi bầy, âm thanh của tiếng ve ngân
nga trên vòm lá xanh râm mát và trên
trời cao là âm thanh vi vu của diều
sáo tạo thành bản nhạc giao hưởng
tưng bừng, rộn rã Để rồi sau những
âm thanh ấy là một thế giới rộn ràng,
tưng bừng, tràn trề sức sống đã mở ra,
thức dậy, mời gọi làm cho nhân vật
trữ tình quên đi nỗi cô đơn
? Vậy những màu sắc ấy được gợi lên
qua những hình ảnh thơ nào ?
a Bức tranh mùa hè
Khi con tu hú gọi bầy Lúa chiêm đang chín, trái cây ngọt dần Vườn râm dậy tiếng ve ngân Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào
Trời xanh càng rộng càng cao Đôi con diều sáo lộn nhào từng không
- giọng điệu: vui tươi, hào hứng
- Miêu tả gián tiếp (chỉ là tái hiện trongtâm tưởng, miêu tả qua trí tưởng tượng)
Vì nhà thơ đang bị giam trong nhà lao
- Âm thanh, màu sắc, hương vị, khônggian
* Âm thanh:
+ Tu hú gọi bầy+ Tiếng ve ngân+ Tiếng diều sáo -> âm thanh quen thuộc, gần gũi, lànhững âm thanh đặc trưng của mùa hè-> gợi cuộc sống tươi vui, tưng bừng, rộnrã
* Màu sắc:
- Màu vàng:
+ lúa chiêm chín+ của bắp vàng hạt
- Màu hồng của nắng: nắng đào
Trang 9? Qua những chi tiết, hình ảnh thơ
nhà thơ Tố Hữu đã vẽ lên một bức
tranh rực rỡ sắc màu, tràn trề nhựa
sống
? Bức tranh mùa hè đâu chỉ có âm
thanh, màu sắc mà còn đong đầy
hương vị Em hãy tìm những chi tiết
thơ miêu tả hương vị ấy ?
? Qua hai từ đang và từ dần, giúp em
cảm nhận điều gì?
GV bình : Các phó từ : đang dần trong
câu thơ “Lúa chiêm đang chín, trái
cây ngọt dần” đã diễn tả được sự sống
đang vận động bên trong từng sinh
thể Các từ “đang ”, “dần” kết hợp với
từ “chín ”, “ngọt” gợi ra sự vật đang
trong giai đoạn căng tròn, viên mãn,
ngọt ngào
? Vậy một cuộc sống với hương vị
như thế nào được gợi ra từ những
hình ảnh thơ trên
GV : Bức tranh mùa hè rộn rã âm
thanh, rực rỡ sắc màu, ngọt ngào
hương vị được mở thêm ra qua hình
ảnh nào ?
? Theo em tác giả đã dùng những biện
pháp nghệ thuật nào trong hai câu thơ
trên ?
?Một không gian như thế nào hiện lên
qua hai câu thơ đấy?
GV : Bầu trời xanh cao rộng, hình ảnh
con diều sáo lộn nhào trong không
gian rộng lớn, bao la của bầu trời đầy
- Màu xanh của trời -> Dùng những tính từ gợi tả màu sắc
đẹp, rực rỡ, hài hòa, tươi tắn
* Hương vị:
+ lúa chiêm đang chín+ trái cây ngọt dần
-> đang , dần: phó từ chỉ sự vận độngcủa sự vật
-> hương vị ngọt ngào
* Không gian:
- Trời xanh càng rộng càng cao
- Diều sáo lộn nhào từng không…
-> cặp từ hô ứng, tính từ, hình ảnh sốngđộng, dấu chấm lửng
-> không gian bao la, rộng lớn, tự do,khoáng đạt
Trang 10nắng, gió, tất cả gợi ra một không
gian tự do, thoáng đạt
Qua phần cảm nhận chi tiết, hình ảnh
trên, em hãy nhận xét khái quát về
cảnh mùa hè ở 6 câu thơ đầu?
- Giáo viên vừa chiếu vừa bình: Với
hình ảnh thơ giản dị, gần gũi, thân
thiết đã giúp người đọc cảm nhận
được âm thanh tưng bừng, rộn rã Bức
tranh của mùa hè cũng được phối màu
khá độc đáo, chan chứa ánh sáng, rực
rỡ sắc màu: sắc vàng của lúa chiêm,
của bắp, sắc hồng của nắng, sắc xanh
của trời Và đâu đó ngọt ngào, ngan
ngát hương thơm của đồng lúa chín,
của những trái cây trong vườn
Rõ ràng, 6 câu thơ đầu không có
một từ ngữ nào nói về mùa hè nhưng
chúng ta vẫn nhận ra mùa hè thật sôi
động, tràn đầy sức sống qua các hình
ảnh: tiếng chim tu hú, lúa chiêm, trái
cây, vườn, tiếng ve, diều sáo Đây
chính là bức họa bằng thơ được cảm
nhận trong tâm tưởng của người chiến
sĩ bị giam cầm trong ngục tối Phải
chăng đây là một cuộc vượt ngục
bằng tinh thần, ý chí Thật đúng như
Hồ Chí Minh đã từng viết:
Thân thể ở trong lao
Tinh thần ở ngoài lao
Muốn nên sự nghiệp lớn
Tinh thần càng phải cao
? Từ đó em cảm nhận gì về nét đẹp
tâm hồn của người tù cách mạng
* Gv chuyển giao nhiệm vụ :
HS tìm hiểu tiếp 4 câu còn lại của
bài thơ Khái quát được nội dung
và nghệ thuật
-> Bức tranh mùa hè đẹp, tràn đầy sứcsống, chan chứa ánh sáng, rực rỡ sắcmàu, ngọt ngào hương vị, không gianbao la, khoáng đạt, gợi cuộc sống tự do
=> Tâm hồn nhạy cảm, tình yêu thiênnhiên, yêu cuộc sống tự do
Nhiệm vụ 2: Đọc - hiểu văn bản( tiếp)
Trang 11a)Mục tiêu:
- Học sinh nắm được những kiến thức cơ bản của văn bản nắm được bức tranh tâmtrạng người tù
b) Nội dung:Giáo viên hướng dẫn học sinh xác định vấn đề cần giải quyết qua thực
hiện nhiệm vụ khai thác văn bản
c) Sản phẩm: Phần làm việc và câu trả lời của HS
d) Tổ chức thực hiện:
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học
tập:
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học
tập
- Học sinh: quan sát thơ, lắng nghe
câu hỏi-> suy nghĩ, trả lời-> khái quát
kiến thức
Bước 3: báo cáo kết quả và thảo
luận
- Giáo viên đọc 4 câu thơ cuối
? Qua phần theo dõi đọc, em thấy nếu
6 câu thơ đầu nhịp thơ đều, nhịp
nhàng, thiết tha thì đến 4 câu thơ cuối
nhịp thơ có gì đặc biệt?
? Nhịp thơ biến đổi như vậy đã tạo
cho khổ thơ cuối giọng điệu như thế
nào ?
? Để diễn tả tâm tư người tù tác giả sử
dụng hệ thống từ ngữ ntn?
? Qua đó, giúp em hình dung ra tâm
trạng của người tù như thế nào?
II Đọc - hiểu văn bản( tiếp)
b Tâm trạng của người tù cách mạng
Ta nghe hè dậy bên lòng
Mà chân muốn đạp tan phòng, hè ôi ! Ngột làm sao, chết uất thôi Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu !
- Nhịp thơ biến đổi : Có sự thay đổi vềnhịp thơ: 2/ 4 và 6/ 2; 3/3 và 6/2
- Giọng điệu mạnh mẽ, uất ức
- Từ ngữ cảm thán: ôi, làm sao, thôi
- Sử dụng liên tiếp các tính từ, động từ
mạnh: dậy, đạp tan, ngột, chết uất
-> Tâm trạng bực bội, ngột ngạt, muốnphá tan xiềng xích
-> Khao khát tự do mãnh liệt, hướng tớicuộc đời tự do
Trang 12- Gv bình: Nếu 6 câu thơ đầu gợi ra
một không gian mùa hè khoáng đạt,
tự do thì 4 câu thơ cuối là một không
gian tù túng, chật hẹp Vì vậy, càng
say mê tưởng tượng cuộc sống bên
ngoài, càng khao khát cuộc sống tự
do, người chiến sĩ càng căm uất khi
cứ bị giam hãm trong tù Niềm khao
khát cùng với sự phẫn uất ấy đã trở
thành nội lực ở bên trong khiến anh
chỉ muốn đạp tung cánh cửa nhà tù,
đập tan cả chế độ Thực dân áp bức,
bất công Các em ạ, cách mạng Việt
Nam lúc này đang cần kíp lắm, đang
chuẩn bị rất tích cực cho cho cuộc
Tổng khởi nghĩa Là người chiến sĩ,
Tố Hữu càng khao khát tự do, để
được cống hiến cho cách mạng Đã
vậy, tiếng chim tu hú cứ kêu, cứ dội
mãi vào lòng như thôi thúc, giục giã,
cảnh mùa hè cứ mời gọi da diết thì
càng nhói sâu vào cảnh ngộ người tù,
càng khiến người chiến sĩ thêm ngột
ngạt, uất ức trong chốn tù đầy
? Mở đầu và kết thúc bài thơ đều có
âm thanh tiếng chim tu hú nhưng ý
nghĩa có giống nhau không?
- Gv nhấn mạnh: Khác nhau nó gợi ra
2 thế giới đối lập
- Hình ảnh tiếng chim tu hú ở đầu
bài thơ là tín hiệu của mùa hè, gợi
cuộc sống tự do, gợi tâm trạng náo
nức
- Hình ảnh tiếng chim tu hú:
Mởđầu bàithơ
- tín hiệu của mùa hè
- gợi cuộc sống tự do
- gợi tâm trạng náo nứcKết
thúcbài thơ
- gợi không gian tù ngục
- lời thúc giục mạnh mẽkhát vọng tự do
-> kết cấu đầu - cuối tương ứng
=> Lòng yêu đời, yêu lí tưởng của người