“Chiếc lá cuối cùng” là một trong những truyện ngắn hướng vào cuộc sống nghèo khổ bất hạnh của nhân dân Mĩ, vào sức mạnh của nghệ thuật chân chính đem lại niềm tin cho con người.. - Tác
Trang 1CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG
(O Hen - ri)
A Mục tiêu (Tiết 1)
Giúp hs:
- Nắm được vài nét sơ lược về t/g O Hen - ri
- Hiểu được cốt truyện và những nv, sv chính của toàn tp Nắm được vài nét NT trong truyện ngắn của O Hen - ri
- Rèn kỹ năng đọc, kể chuyện diễn cảm, phân tích các nhân vật và tình huống truyện
B Chuẩn bị
- Bảng phụ, tranh
C Hoạt động dạy - học
* Khởi động
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra:
- Phân tích sự tương phản giữa 2 nv Đ và X?
- Em có đánh giá ntn về nv chính của vb này?
3 Giới thiệu bài
Văn học Mỹ là một nền văn học trẻ nhưng đã xuất hiện những nhà văn kiệt xuất như Hêminguây, Giắc Lơnđơn … Trong số đó tên tuổi của O.Henri nổi bật lên như một tác giả truyện ngắn tài danh “Chiếc lá cuối cùng” là một trong những truyện ngắn hướng vào cuộc sống nghèo khổ bất hạnh của nhân dân Mĩ, vào sức mạnh của nghệ thuật chân
chính đem lại niềm tin cho con người
* Tiến trình tiết dạy
? Trình bày hiểu biết của em về tác giả?
(Phần lớn đề tài là hướng vào cs những người
nghèo khổ, bất hạnh 10 năm cuối của cuộc đời
ông đã viết 300 tr/ng với nhiều đề tài Năm 1918,
hội KHNT Mĩ lập giải thưởng O Hen-ri để tặng
cho các tr/ngắn hay)
- G Yêu cầu đọc:
+ Chú ý phân biệt lời kể, tả của t/g với
những câu đặt trong dấu ngoặc kép
+ Lời kể của Xiu về cái chết của cụ Bơ-
men đọc giọng rưng rưng cảm động nghẹn
ngào
- H Tìm hiểu chú thích 2, 3, 4, 6, 7
I Đọc - hiểu văn bản
1 Tác giả (1862 - 1910)
- Tên thật: Uy-liêm Xít-nây Po-tơ
- Là nhà văn Mĩ chuyên viết truyện ngắn
- Đề tài: Miêu tả cuộc sống nghèo khổ của nhân dân Mĩ
- Tác phẩm của ông toát lên tư tưởng nhân đạo cao cả, tình yêu thương những con người nghèo khổ…
- Ông thường dùng NT đảo ngược tình thế 2 lần một cách đột ngột, bất ngờ
2 Tác phẩm
a, Đọc, chú thích (sgk)
b, Vị trí: Đoạn trích thuộc phần cuối
Trang 2? Vị trí của đoạn trích? Đoạn trích kể về sự
việc gì?
? Nêu bố cục của đoạn trích? Nội dung
từng phần?
+ Cụ Bơ-men và Xiu đi lên gác thăm
Giôn-xi 2 người lo sợ nhìn những chiếc lá
cuối cùng ngoài cửa sổ
+ Chiếc lá không rụng, Giôn-xi đã qua cơn
nguy hiểm
+ Xiu kể cho Giôn-xi về cái chết của cụ
Bơ-men
- H Tóm tắt đoạn trích
- G Tóm tắt (*)
? Văn bản này đã sử dụng các phương thức
biểu đạt nào?
? Phương thức làm nên sức hấp dẫn của
truyện ngắn này?
? Quan sát tranh trong sgk, em nhìn thấy
cảnh gì?
(Cô gái ngồi trên giường đang nhìn ra
cửa sổ, ngắm nhìn một chiếc lá)
? Cô ấy là ai? Chiếc lá ấy do ai vẽ?
? Nv Bơ- men được t/g giới thiệu là người
ntn?
- H Giới thiệu
(Bơ- men là một hoạ sĩ già đã ngoài 60, có
hình dạng như một tiểu yêu - râu xồm Cụ
kiếm ăn bằng nghề ngồi làm mẫu cho các
hoạ sĩ trẻ Cụ mơ ước vẽ được một kiệt tác
nhưng đã bốn chục năm nay vẫn chưa thực
hiện được, có lẽ vì vậy mà cụ uống rượu
nặng )
? Những chi tiết nào nói lên tấm lòng yêu
của tp
c, Đại ý: Chuyện kể về 3 người hoạ
sĩ nghèo yêu thương nhau như người ruột thịt, hy sinh cả cuộc sống của mình để giúp nhau vượt qua cái chết
c, Bố cục: 3 phần
- Từ đầu … “tảng đá”
- Tiếp … “thế thôi”:
- Phần còn lại
d, Tóm tắt sự việc chính
- Giôn-xi ốm nặng, nằm đợi chiếc lá cuối cùng của cây thường xuân bên cửa sổ rụng, khi ấy cô sẽ chết
- Qua một đêm mưa gió phũ phàng, sáng ra chiếc lá cuối cùng vẫn không rụng Điều đó khiến Giôn-xi thoát khỏi ý nghĩ về cái chết
- Một người bạn gái đã cho Giôn-xi biết chiếc lá cuối cùng là bức tranh của hoạ sĩ Bơ- men vẽ trong đêm
mư-a gió để cứu Giôn-xi Cụ đã chết vì viêm phổi
* Nhân vật chính: Giôn - xi
* Phương thức biểu đạt: Tự sự + miêu tả và biểu cảm
II Tìm hiểu văn bản
1 Kiệt tác của cụ Bơ-men
* Bơ - men:
- Hoạ sĩ già, không thành công trong
sự nghiệp
* Tấm lòng của cụ Bơ-men đối với Giôn - xi:
- Yêu thương, lo lắng cho số mệnh của Giôn-xi, sợ sệt khi thấy những
chiếc lá theo nhau rụng
Trang 3thương và hành động cao cả của cụ Bơ-
men với Giôn-xi?
- H Thảo luận, phát biểu
? Em có nhận xét gì về hđ đó của cụ
Bơ-men?
? Tại sao nhà văn ko miêu tả việc cụ vẽ
chiếc lá cuối cùng trên tường trong đêm
mưa tuyết?
(Tạo sự bất ngờ cho Giôn-xi và gây hứng
thú cho người đọc)
? Vì sao có thể nói chiếc lá cụ vẽ là 1 kiệt
tác?
- H Thảo luận nhóm
- G Chốt:
+ Kiệt tác là bất ngờ, là hiếm hoi ngoài ý
muốn con người
Kiệt tác thực sự khi nó có giá trị nhân
sinh và nghệ thuật cao
Kiệt tác nhất thiết phải hướng tới, phục
vụ cuộc sống con người
+ Dù vẽ trong h/c đặc biệt, người xem lại
là hoạ sĩ trẻ, tài năng mà cũng ko phát hiện
+ Nó đã cứu sống 1 con người, 1 tài năng
- nó có giá trị nhân văn và NT cao cả
* Bức tranh ko chỉ được vẽ bằng bút lông,
bột màu mà vẽ bằng sự sống, bằng máu,
bằng cả tình yêu thương bao la và lòng hi
sinh cao thượng của cụ Bơ- men Đó là bức
tranh vô giá, là 1 kiệt tác
* G Với kiệt tác “chiếc lá cuối cùng” của
mình cụ Bơ- men đã ra đi mãi mãi, nhưng
hành động cao cả xả thân vì cuộc sống của
Giôn-xi, vì hạnh phúc của con người thì
hình ảnh của cụ đã khiến Giôn-xi xúc động,
cảm phục với lòng biết ơn vô hạn Hơn một
thế kỷ nay, hàng triệu người đọc trên hành
tinh đã cúi đầu nghiêng mình trước nghĩa
- Không nói, cụ đã vẽ chiếc lá trong
đêm mưa tuyết
=> Là người cao thượng, quên mình
vì người khác
* Chiếc lá là một kiệt tác:
- Về góc độ NT: Giống như thật
- Về ý nghĩa: Nó có giá trị nhân văn cao, đem lại sự sống cho Giôn - xi
=> Chiếc lá được vẽ bằng tình yêu thương và đức hi sinh cao cả của cụ Bơ- men
- Nó là một kiệt tác, bởi cái giá quá đắt: Nó cứu được một người nhưng lại cướp đi một người khác, chính người đã sinh ra nó
- Nó cho thấy một quy luật nghiệt ngã của nghệ thuật
Trang 4cử và cái chết của hoạ sĩ già Bơ - men
* Giáo viên tóm tắt - Học sinh nghe:
Câu chuyện được đặt vào bối cảnh ngôi nhà 3 tầng tồi tàn với những căn phòng cho thuê giá rẻ mạt trong một khu phố nhỏ ở phía Tây công viên Oasinhtơn Tháng 10 năm ấy khi gió lạnh tràn về, bệnh viêm phổi hoành hành Hai nữ nghệ sĩ trẻ là Xiu và Giônxi hợp nhau về sở thích chung một phòng ở tầng thượng Cụ Bơmen, hoạ sĩ già luôn thất bại trong nghệ thuật, rất quí hai nghệ sĩ trẻ, sống ở tầng dưới ngôi nhà Giônxi bị viêm phổi, phần vì nghèo, phần vì bệnh nặng cô không thiết sống nữa mặc cho Xiu chăm sóc động viên Giônxi nằm quay ra cửa sổ đếm những chiếc lá ở cây leo rụng xuống và
cô nghĩ chiếc lá cuối cùng rơi là lúc cô sẽ từ giã cõi đời Xiu và cụ Bơmen lo lắng
* Củng cố
- PBCN của em về họa sĩ Bơ- men?
* Hướng dẫn
- Tóm tắt vb
- Chuẩn bị: Câu hỏi 2, 3, 4
Ngày 2.10.10
Tiết 30
CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG
(O Hen - ri)
A Mục tiêu (Tiết 2)
- Giúp hs khám phá các nét cơ bản về NT truyện ngắn của O Hen-ri; rung động trước cái hay cái đẹp và lòng cảm thông của tác giả đối với những nỗi bất hạnh của người nghèo
- Giáo dục hs tinh thần lạc quan, có nghị lực trước cs khó khăn và tình cảm yêu thương giúp đỡ lẫn nhau nhất là khi gặp khó khăn, hoạn nạn
- Rèn kĩ năng cảm thụ, phân tích tác phẩm
B Hoạt động dạy - học
* Khởi động
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra:
- Vì sao bức vẽ của cụ Bơ - men lại được coi là 1 kiệt tác?
3 Giới thiệu bài
* Tiến trình tiết dạy
? Xiu có mối quan hệ ntn với Giôn - xi?
(X và G đều là hoạ sĩ trẻ, nghèo, đến từ
II Tìm hiểu văn bản
2 Tình thương của Xiu đối với Giôn - xi
Trang 5những miền quê khác nhau, cùng thuê 1 căn
phòng, kết tình chị em Họ cùng sở thích về
NT, món rau diếp xoăn trộn dầu dấm, kiểu ống
tay rộng hợp nhau )
? Tình thương của Xiu đối với Giôn-xi được
thể hiện ntn? Tìm các chi tiết thể hiện điều đó?
- H Phát hiện, trả lời
(Chi tiết: sợ sệt không nói gì, chán nản, mặt
hốc hác, quấy cháo gà…)
? Xiu có biết chiếc lá trên tường là giả không?
Vì sao?
(Không Xiu kéo mành một cách chán nản;
ngạc nhiên ; cúi mặt hốc hác xuống nói…)
? Theo em, Xiu biết chiếc lá đó là lá vẽ khi
nào? Và ai vẽ nó? Vì sao cô biết?
- H Suy luận
? Tại sao khi lần 2 Giôn-xi ra lệnh kéo mành,
Xiu biết đó là chiếc lá giả mà cô ko nói cho
Giôn-xi biết? Điều đó cho em cảm nhận thêm
điều gì về Xiu?
? Nếu ngay từ đầu Xiu biết ý định của cụ Bơ-
men thì truyện có bớt sức hấp dẫn không? Vì
sao?
- H Phân tích, suy luận
(Không hấp dẫn Xiu không bị bất ngờ và
chúng ta ko được thưởng thức đoạn văn nói
lên tâm trạng lo lắng của Xiu)
? Em cảm nhận ntn về tình trạng sức khoẻ và
tinh thần của Giôn-xi?
- H Chú ý các chi tiết:
+ Câu nói: “Đó là chiếc lá cuối cùng… lúc đó
thì em sẽ chết” Em hiểu gì về tình trạng tinh
thần của Giôn - xi qua câu nói trên?
+ Giôn-xi ko đáp lại những lời lẽ yêu thương
của bạn giúp em hiểu thêm điều gì về tâm
trạng của cô?
- Xiu làm việc nhiều hơn kiếm tiền - mua thuốc, mời bác sĩ, mua thức ăn
- Lo lắng cho tính mạng của G -
kể cho cụ Bơ-men nghe bệnh tình của G
- Sợ sệt khi nhìn chiếc lá thường xuân ít ỏi bám trên tường
- Không ngủ được
- Động viên, ko biết làm gì nếu Giôn-xi ko khỏi bệnh
- Chăm sóc tận tình, chu đáo: nấu cháo, pha sữa, động viên dỗ dành bạn ăn cho bằng được
=> Yêu thương, chăm sóc bạn như đứa em ruột thịt của mình
- Không nói cho Giôn-xi biết vì sợ Giôn-xi tuyệt vọng, chán nản -> sẽ
ốm nặng thêm
=> Là người tốt, giàu tình yêu thương, có trái tim nhân hậu, hết lòng vì bạn
3 Diễn biến tâm trạng của
Giôn-xi
+ Tình trạng: viêm phổi, sức khỏe
yếu ớt, gần như cạn kiệt, không có tiền thuốc thang
+ Tâm trạng:
- Chán nản, tuyệt vọng, đón chờ
cái chết: “cặp mắt thẫn thờ - cô
thều thào ra lệnh kéo tấm màn màu xanh - muốn nhìn ”
(Gắn sự sống của mình với chiếc
lá Lúc chiếc lá cuối cùng chưa rụng trong buổi sáng hôm sau thì
Trang 6? Nguyên nhân nào quyết định trạng thái hồi
sinh của Giôn-xi?
(Sau đêm mưa gió dữ dội, chiếc lá thường
xuân vẫn còn đó)
? Theo em, Giôn-xi đã cảm nhận được gì từ
chiếc lá cuối cùng đó?
(Trong chiếc lá mỏng manh, nhỏ nhoi ấy
chứa đựng một sức sống thật mãnh liệt, bền bỉ,
sự gan góc, kiên cường dám chống chọi với
thiên nhiên khắc nghiệt, bám lấy c/s - trái
ngược với sự yếu đuối, buông xuôi của cô)
? Sau đó Giôn-xi đã có những biểu hiện gì?
Điều đó cho em cảm nhận ntn về cô?
? Như vậy chiếc lá cuối cùng có ý nghĩa ntn?
? Việc Giôn-xi khỏi bệnh nói lên điều gì?
(Người ta có thể tự chữa bệnh bằng nghị lực,
bằng tình yêu cuộc sống, bằng sự đấu tranh
chiến thắng bệnh tật…)
? Tại sao t/g lại kết thúc truyện bằng lời kể của
Xiu mà không để cho Giôn-xi phản ứng gì?
- H Thảo luận
(Để lại dư âm, suy nghĩ, dự đoán trong
lòng người đọc: Giôn-xi sẽ nghĩ gì? Hành
động gì? Nói gì khi nghe Xiu kể lại cái chết
cao cả của cụ Bơ- men -> Truyện hấp dẫn
hơn)
? Qua n.v Giôn-xi, t/g muốn nói với chúng ta
điều gì?
(Con người cần phải có nghị lực, có niềm tin
để vươn lên trong cuộc sống)
- H Trao đổi, trả lời câu hỏi 4 (sgk)
* Đảo ngược tình huống hai lần:
Giôn-xi chỉ hơi ngạc nhiên một chút rồi nhanh chóng trở về ý nghĩ
và niềm tin bệnh hoạn rằng nhất định đêm tới nó sẽ rụng và cô sẽ qua đời như chiếc lá lìa cành)
=> Là người yếu đuối, ko có nghị lực sống, ko có niềm tin vào cuộc
sống Ý nghĩ thật ngớ ngẩn, đáng
thương
- Ngạc nhiên, thay đổi suy nghĩ, muốn ăn, soi gương, ngồi dậy, thấy muốn chết là 1 tội, lại có hy vọng vẽ vịnh Na-plơ
-> Nhu cầu sống đã trở lại, tình yêu bạn, tình yêu nghệ thuật hội hoạ trở lại với cô
* Chiếc lá cuối cùng - kiệt tác của
cụ Bơ- men đã đem lại sức sống, niềm tin vào cuộc đời cho
Giôn-xi
=> Giôn-xi vượt qua cái chết nhờ chiếc lá mong manh chứa đựng một sức sống bền bỉ, mãnh liệt
- Giôn-xi im lặng ko nói gì khi nghe Xiu kể về cái chết của cụ Bơ- men
=> Có lẽ: thể hiện sự cảm động sâu sắc thấm dần vào tâm hồn Giôn-xi?
4 Kết cấu và ý nghĩa của truyện
a, Kết cấu: Đảo ngược tình thế 2
lần (1) Giôn-xi: Ốm nặng - muốn chết
Trang 7(1) Giôn-xi chờ chiếc lá trong tuyệt vọng
thoát khỏi nguy hiểm trở lại sống yêu đời
(gây bất ngờ cho người đọc, Xiu, bác sĩ)
(2) Cụ Bơ- men đang khoẻ mạnh chết (gây
bất ngờ, xúc động cho người đọc)
- H Thảo luận: Mối quan hệ giữa chiếc lá với
2 nv Chứng minh rằng Chiếc lá - Kiệt tác
ccúng có 2 mặt?
- G Chiếc lá cũng có hai mặt:
- Mặt phải: Cứu người
- Mặt trái: Hại người
? Đọc văn bản em hiểu những điều sâu sắc nào
về tình cảm con người? Vai trò của NT chân
chính?
+ Tình cảm yêu thương cao cả
+ NT chân chính là NT xuất phát từ tình yêu
thương, vì sự sống của con người
? Theo em điều gì đã tạo nên sự hấp dẫn và
gây hứng thú cho người đọc khi đọc đoạn trích
này?
? Vậy có thể khái quát chủ đề của tác phẩm
này là gì?
- H Thảo luận
- H Đọc ghi nhớ (90)
* Luyện tập, củng cố:
? Trình bày cảm nghĩ của em về các nhân vật?
+ Bơ- men
+ Giôn- xi
+ Xiu
? Giôn-xi hay Bơ-men là nhân vật nổi bật của
truyện? Vì sao?
- H PBCN
-> Khoẻ dần
(2) Bơ-men: Khoẻ mạnh, cứng cỏi -> viêm phổi nặng rồi chết
b, Ý nghĩa
- Con người phải có nghị lực sống, phải có niềm tin, ko được yếu đuối,
- Phải biết yêu thương nhau, sẵn sàng hi sinh vì người khác
- NT chân chính phải phục vụ cho con người
III Tổng kết
1 Nghệ thuật
- Đảo ngược tình huống gây bất ngờ, hứng thú
2 Nội dung
- Ca ngợi tình yêu thương cao cả
giữa những con người nghèo khổ
- Thể hiện sức mạnh của tình yêu cuộc sống chiến thắng bệnh tật
- Thể hiện sức mạnh và giá trị nhân sinh của nghệ thuật chân chính
* Hướng dẫn
- Bài tập: Phân tích NT đặc sắc của truyện?
Phân tích tình bạn trong sáng của Xiu và giôn-xi
Trang 8- Chuẩn bị: Chương trình địa phương (TV)