ÔÛ moät loaøi coân truøng ( caùi XX; ñöïc XY). Xeùt 2 locut gen cuøng naèm treân NST giôùi tính X khoâng coù alen töông öùng treân Y, locut thöù nhaát coù 2 alen B vaø b. a) ÔÛ giôùi caù[r]
Trang 1SangKienKinhNghiem.org Tổng Hợp Hơn 1000 Sáng Kiến Kinh Nghiệm Chuẩn
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
TRƯỜNG THPT CHUYÊN LƯƠNG THẾ VINH
-oOo -Mã số: ………
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH
SỐ LOẠI KIỂU GEN
TRONG QUẦN THỂ
Người thực hiện:Lê Ngọc Hiếu
Lĩnh vực nghiên cứu:
Quản lý giáo dục Phương pháp dạy học bộ mơn Lĩnh vực khác
Cĩ đính kèm:
Mơ hình Phần mềm Phim ảnh Hiện vật khác
Trang 2Năm học 2011 -2012
SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC
-oOo -I THÔNG TIN VỀ CÁ NHÂN
1 Họ và tên: Lê Ngọc Hiếu
2 Ngày tháng năm sinh: 7-11-1982
3 Nam, nữ: Nữ
4 Địa chỉ: 80 Khu phố 3, phường Thống Nhất, Biên Hòa, Đồng Nai
5 Điện thoại: Cơ quan: 0613.828107; ĐTDĐ: 0168.8093.759
6 Fax: 0613.828107 Email: info@123doc.org
7 Chức vụ: không; Đảng viên
8 Đơn vị công tác: Trường THPT chuyên Lương Thế Vinh
II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO
- Học vị (hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất: Thạc sĩ
- Năm nhận bằng: 2010
- Chuyên ngành đào tạo: Di truyền học
-III KINH NGHIỆM KHOA HỌC
Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Giảng dạy Sinh học THPT
Số năm kinh nghiệm: 8 năm
Sáng kiến kinh nghiệm trong các năm gần đây:
Sử dụng phiếu học tập trong giảng dạy sinh học.
Đặc điểm di truyền của virut
Giảng dạy phần chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật
Giảng dạy thành phần hóa học của tế bào
Giải bài tập di truyền người dựa trên phả hệ
Trang 3* Trong đề thi đại học năm 2009, môn Sinh, khối B, mã đề 827:
Câu 41: Ở người, gen A quy định mắt nhìn màu bình thường, alen a quy
định bệnh mù màu đỏ và lục; gen B quy định máu đông bình thường, alen bquy định bệnh máu khó đông Các gen này nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X,không có alen tương ứng trên Y Gen D quy định thuận tay phải, alen d quyđịnh thuận tay trái nằm trên nhiễm sắc thể thường Số kiểu gen tối đa về 3 locuttrên trong quần thể người là
* Trong đề thi đại học năm 2010, môn Sinh, khối B, mã đề 381:
Câu 34: Ở một quần thể ngẫu phối, xét hai gen: gen thứ nhất có 3 alen, nằm
trên đoạn không tương đồng của nhiễm sắc thể giới tính X; gen thứ hai có 5 alen,nằm trên nhiễm sắc thể thường Trong trường hợp không xảy ra đột biến, số loạikiểu gen tối đa về cả hai gen trên có thể được tạo ra trong quần thể này là
* Trong đề thi đại học năm 2011, môn Sinh, khối B, mã đề 469:
Câu 10: Trong quần thể của một loài thú, xét hai lôcut: lôcut một có 3 alen
là A1, A2 và A3; lôcut hai có 2 alen là B và b Cả hai lôcut đều nằm trên đoạnkhông tương đồng của nhiễm sắc thể giới tính X và các alen của hai lôcut này liên
Trang 4kết không hoàn toàn Biết rằng không xảy ra đột biến, tính theo lí thuyết, số kiểugen tối đa về hai lôcut trên trong quần thể này là
* Trong đề thi chọn đội tuyển máy tính cầm tay 2011- Tỉnh Đồng Nai:
Câu 6: Gen A có 5 alen, gen D có 2 alen, cả 2 gen này cùng nằm trên nhiễm
sắc thể X (không có alen trên Y) Gen B nằm trên nhiễm sắc thể Y (không có alentrên X) có 7 alen Số loại kiểu gen tối đa được tạo ra trong quần thể là bao nhiêu?
Tuy nhiên, sách giáo khoa Sinh học lớp 12 - cơ bản thì không đề cập gì đếnphương pháp xác định số loại kiểu gen trong quần thể Sách giáo khoa Sinh học
lớp 12 - nâng cao, trang 84 (bài 21: Trạng thái cân bằng của quần thể giao phối
ngẫu nhiên), thì chỉ nêu ra một công thức tính số loại kiểu gen trong quần thể là r(r+1)/2, nhưng lại không chứng minh và cũng không lưu ý là gen đang xét nằm
trên nhiễm sắc thể (NST) thường Mà chúng ta đã biết gen có thể nằm trên NSTthường hoặc NST giới tính, liên kết hoặc phân li độc lập Do đó, phải xét ở nhiềutrường hợp khác nhau
Hiện tại, tôi vẫn chưa tìm thấy tài liệu tham khảo nào viết một cách hệ thống
và khái quát về phương pháp xác định số loại kiểu gen trong quần thể Ở các trang
web như hocmai.com.vn hay sinhhocvietnam.com đã có rất nhiều câu hỏi, bài tập
được học sinh trao đổi trên diễn đàn và cũng đã có một số bài viết hướng dẫn cáchxác định số loại kiểu gen trong quần thể, tuy nhiên đó vẫn chỉ là các bài giải chomột bài tập cụ thể hoặc những trường hợp nhỏ mà chưa đầy đủ, khái quát
Do đó, tôi viết sáng kiến kinh nghiệm này nhằm hệ thống và khái quát hóacác phương pháp xác định số loại kiểu gen trong quần thể, từ đó có thể giúp họcsinh giải được các dạng bài tập có liên quan một cách dễ dàng, đặc biệt là trongviệc ôn tập chuẩn bị cho các kì thi lớn như thi đại học và cao đẳng hay trong các kìthi tuyển khác như kì thi giải toán trên máy tính cầm tay
II TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
1 Cơ sở lý luận
Các đề thi tốt nghiệp và đề thi đại học trong những năm gần đây cho thấy xuhướng ngày càng khó hơn, đòi hỏi học sinh phải có kiến thức phải sâu và rộng và
Trang 5có khả năng vận dụng kiến thức để giải quyết các tình huống mới Học sinh trườngchuyên Lương Thế Vinh ngoại trừ lớp chuyên Văn và chuyên Anh đa số các lớpchuyên như Toán, Tin, Lí, Hóa và các lớp không chuyên đều chọn 2 khối thi A và
B, vì vậy việc giảng dạy môn Sinh học cho các em đòi hỏi phải có dạng bài tậpnâng cao hoặc mở rộng nhằm giúp các em thuận lợi hơn trong việc ôn tập và luyệnthi môn sinh, khối B
Dựa trên các hiểu biết về cách viết kiểu gen trong các quy luật di truyền vàcác trường hợp đặc biệt đơn giản như trường hợp một locut gen gồm 2 alen (A, a)nằm trên NST thường, sáng kiến kinh nghiệm “Phương pháp xác định số loại “
kiểu gen trong quần thể ” ” trình bày một cách hệ thống cách xác định số loại kiểu
gen trong nhiều trường hợp khác nhau Đó là các trường hợp một locut gen trênNST thường hay trên NST giới tính và trường hợp hai hay nhiều locut gen trêncùng một NST hay trên các NST khác nhau Sau mỗi phương pháp là bài tập vậndụng có lời giải chi tiết giúp học sinh dễ dàng kiểm tra lại kiến thức đã nắm bắtđược
2 Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài
a) Nội dung
Nội dung của đề tài trình bày theo kiểu quy nạp, đầu tiên là hướng dẫnchi tiết cách viết số loại kiểu gen trong trường hợp 1 locut gen có 2 alen (đơngiản nhất) và sau đó khái quát thành công thức tính số loại kiểu gen trongtrường hợp 1 locut gen có nhiều alen và sau đó xét tiếp trường hợp nhiều locutgen mà mỗi locut có nhiều alen Các trường hợp lần lượt xét là:
1 Một locut gen nằm trên nhiễm sắc thể thường
2 Một locut gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính
a) Một locut gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X không có alen
Trang 6d) Một locut gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X ở loài có cơ chế
xác định giới tính là XX/XO
3 Hai locut gen cùng nằm trên một cặp nhiễm sắc thể thường
4 Hai locut gen nằm trên cặp nhiễm sắc thể giới tính X không có alen tương
Trong các tiết đó, tùy thời gian ôn tập nhiều hay ít, giáo viên có thểchọn các bài tập vận dụng trong sáng kiến kinh nghiệm để học sinh luyện giảihoặc giáo viên có thể soạn thêm các câu hỏi dạng trắc nghiệm để giúp họcsinh rèn luyện khả năng tính toán nhanh hơn
III HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI
Đối với học sinh lớp chuyên Sinh và học sinh có thi đại học môn sinh khối
B, sau khi nắm vững phương pháp xác định số loại kiểu gen trong quần thể và giảiđược các bài tập vận dụng trong sáng kiến kinh nghiệm thì chắc chắn các em sẽkhông còn thấy lúng túng mà sẽ hoàn toàn yên tâm trước các bài tập dạng nàytrong các kì thi học sinh giỏi và đặc biệt là kì thi đại học sắp tới
Riêng các học sinh không thi đại học môn sinh khối B, các em có thể phảithi tốt nghiệp môn sinh thì giáo viên có thể chọn một số trường hợp đơn giản trongsáng kiến kinh nghiệm để ôn tập cho các em
Tùy thời gian ôn tập nhiều hay ít, giáo viên có thể soạn thêm bài tập tự luậnhoặc bài tập trắc nghiệm để phục vụ cho việc ôn tập của mình được tốt nhất
Trang 7IV ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG
Sáng kiến kinh nghiệm “ “Phương pháp xác định số loại kiểu gen trong quần thể ” có thể giúp giáo viên dạy các bài tập dạng này một cách có hệ thống,
giúp học sinh ôn luyện một cách hiệu quả để chuẩn bị cho các kì thi và có thể ápdụng cho nhiều đối tượng học sinh khác nhau
Tuy nhiên, tôi đề xuất cần tăng thêm số tiết dạy cho phần di truyền học lớp
12 để giáo viên có thêm thời gian ôn tập và củng cố kiến thức cho học sinh
1 Sách giáo khoa sinh học 12 cơ bản – Nguyễn Thành Đạt, Phạm Văn Lập,Đặng Hữu Lanh, Mai Sỹ Tuấn – NXB Giáo dục -2009
2 Sách giáo khoa sinh học 12 nâng cao – Vũ Văn Vụ - Nguyễn Như Hiền –
Vũ Đức Lưu – Trịnh Đình Đạt – Chu Văn Mẫn- Vũ Trung Tạng – NXBGiáo dục- 2007
3 Đề thi đại học các năm 2009, 2010, 2011, môn sinh, khối B và đề thi chọnhọc sinh giỏi máy tính cầm tay -Tỉnh đồng nai, năm 2011
4 Trang web hocmai.com.vn và sinhhocvietnam.com
NGƯỜI THỰC HIỆN (Ký tên và ghi rõ họ tên)
Trang 8-oOo -Biên hòa, ngày 01 tháng 05 năm 2012
PHIẾU NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Năm học: 2011-2012
-oOo -Tên sáng kiến kinh nghiệm: PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH SỐ LOẠI KIỂU GEN TRONG QUẦN THỂ
Họ và tên tác giả: Lê Ngọc Hiếu Đơn vị: Tổ Sinh học
Lĩnh vực: - Quản lý giáo dục - Phương pháp dạy học bộ môn:
- Phương pháp giáo dục - Lĩnh vực khác: ……
Sáng kiến kinh nghiệm đã được triển khai áp dụng: Tại đơn vị Trong ngành
1 Tính mới
– Có giải pháp hoàn toàn mới
– Có giải pháp cải tiến, đổi mới từ giải pháp đã có
2 Hiệu quả
– Hoàn toàn mới và đã triển khai áp dụng trong toàn ngành có hiệu quả cao
– Có tính cải tiến hoặc đổi mới từ những giải pháp đã có và đã triển khai áp dụng trong toàn ngành có hiệu quả cao
– Hoàn toàn mới và đã triển khai áp dụng tại đơn vị có hiệu quả cao
– Có tính cải tiến hoặc đổi mới từ những giải pháp đã có và đã triển khai áp dụng tại đơn vị có hiệu quả
3 Khả năng áp dụng
– Cung cấp được các luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chính sách:
– Đưa ra các giải pháp khuyến nghị có khả năng ứng dụng thực tiễn, dễ thực hiện và
– Đã được áp dụng trong thực tế đạt hiệu quả hoặc có khả năng áp dụng đạt hiệu quả
Trang 9(Ký tên và ghi rõ họ tên) (Ký tên, ghi rõ họ tên và đĩng dấu)
PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH SỐ LOẠI KIỂU GEN TRONG QUẦN THỂ
I MỘT LOCUT GEN NẰM TRÊN NHIỄM SẮC THỂ THƯỜNG
1 Cách xác định
a) Gen có 2 alen A, a
Số loại kiểu gen đồng hợp = 2 Đó là 2 kiểu gen AA và aa
Số loại kiểu gen dị hợp = 1 Đó là kiểu gen Aa
Tổng số loại kiểu gen = 3 Đó là các kiểu gen AA, aa và Aa
b) Gen có 3 alen A, a, a1
Số loại kiểu gen đồng hợp = 3 Đó là 3 kiểu gen AA, aa, a1 a 1
Số loại kiểu gen dị hợp = 3 Đó là kiểu gen Aa, Aa1, aa 1
Tổng số loại kiểu gen = 6 Đó là các kiểu gen AA, aa, a1 a 1, Aa, Aa 1, aa 1
c) Gen có r alen
Từ 2 trường hợp cụ thể trên ta có thể suy ra dễ dàng:
Số loại kiểu gen đồng hợp đúng bằng số alen của gen = r
Số loại kiểu gen dị hợp bằng số tổ hợp chập 2 từ r alen: Cr2 = 2 ( 2 )!
) 1
r
= 2
) 1 (r
r
2 Bài tập vận dụng
Bài 1 Nhóm máu A, B, O ở người do các alen IA, IB , IO quy định Trong đó IA và
IB đồng trội và trội hoàn toàn so với IO Hãy xác định trong quần thể:
a) Số loại kiểu gen đồng hợp?
b) Số loại kiểu gen dị hợp?
c) Tổng số loại kiểu gen tối đa?
Giải:
a) Số loại kiểu gen đồng hợp = số alen = 3
Đó là các kiểu gen: I A I A ; I B I B ; I O I O
b) Số loại kiểu gen dị hợp: = C2
r = 2
) 1 (r
r
= 2
) 1 3 (
3
= 3
Trang 10Đó là các kiểu gen: I A I B ; I B I O ; I A I O
c) Tổng số loại kiểu gen = số loại kiểu gen đồng hợp + số loại kiểu gen dịhợp = 3+3 = 6
hoặc 2
) 1 (r
r
= 2
) 1 3 (
3
= 6
Bài 2 Một gen có 4 alen A> a> a1> a2 nằm trên NST thường Hãy xác địnhtrong quần thể:
a) Số loại kiểu gen đồng hợp?
b) Số loại kiểu gen dị hợp?
c) Tổng số loại kiểu gen?
Giải:
a) Số loại kiểu gen đồng hợp = số alen = 4
Đó là các kiểu gen: AA; aa; a1 a 1 ; a 2 a 2.
b) Số loại kiểu gen dị hợp = C2
r = 2
) 1 (r
r
= 2
) 1 4 (
4
= 6
Đó là các kiểu gen: Aa; Aa1 ; Aa 2 ; aa 1 ; aa 2 ; a 1 a 2
c) Tổng số loại kiểu gen = Số loại kiểu gen đồng hợp + Số loại kiểu gen dịhợp = 4 + 6 =10
hoặc 2
) 1 (r
r
= 2
) 1 4 (
4
= 10
II MỘT LOCUT GEN NẰM TRÊN NHIỄM SẮC THỂ GIỚI TÍNH
A Một locut gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X không có alen tương ứng trên Y.
1 Cách xác định
a) Gen có 2 alen A, a
* Ở giới XX:
Số loại kiểu gen đồng hợp = 2 Đó là 2 kiểu gen X A X A và X a X a
Số loại kiểu gen dị hợp = 1 Đó là kiểu gen X A X a
Tổng số loại kiểu gen = 3 Đó là các kiểu gen X A X A , X a X a và X A X a
* Ở giới XY:
Số loại kiểu gen = 2 Đó là 2 kiểu gen X A Y và X a Y
* Xét chung 2 giới:
Tổng số loại kiểu gen = số loại kiểu gen ở giới XX + số loại kiểu gen ởgiới XY = 2+3 = 5
Đó là các kiểu gen X A X A ; X a X a ; X A X a ; X A Y và X a Y
b) Gen có r alen
Từ trường hợp (a) ở trên ta dễ thấy rằng:
* Ở giới XX:
Trang 11Cách xác định số kiểu gen tương tự trường hợp một locut gen nằm trên NST thường, cụ thể như sau:
Số loại kiểu gen đồng hợp đúng bằng số alen của gen = r
Số loại kiểu gen dị hợp = C2
r = 2
) 1 (r
r
Tổng số loại kiểu gen = 2
) 1 (r
r
* Ở giới XY:
Số loại kiểu gen = r
* Xét chung 2 giới:
Tổng số loại kiểu gen = số loại kiểu gen ở giới XX + số loại kiểu gen ở
giới XY = r + 2
) 1 (r
r
2 Bài tập vận dụng
Bài 1 Ở một loài côn trùng ( ♂ XX; ♀ XY) Một gen có 4 alen A> a> a1> a2
nằm trên NST giới tính X không có alen tương ứng trên Y Hãy xác định trongquần thể:
a) Số loại kiểu gen đồng hợp ở giới đực?
b) Tổng số loại kiểu gen trong quần thể?
Giải:
a) Số loại kiểu gen đồng hợp ở giới đực:
Giới đực có cặp NST giới tính XX, locut gen nằm trên NST giới tính Xkhông có alen tương ứng trên Y số loại kiểu gen đồng hợp = số alen của gen
= 4
b) Tổng số loại kiểu gen trong quần thể:
= Số loại kiểu gen ở giới XX + số loại kiểu gen ở giới XY
= 2
) 1 (r
r
+ r = 2
) 1 4 (
4
+ 4 = 14 (kiểu gen)
Bài 2 Ở một loài côn trùng (♀ XX; ♂ XY) Một gen có 5 alen nằm trên NST
giới tính X không có alen tương ứng trên Y Hãy xác định trong quần thể:
a) Số loại kiểu gen đồng hợp và số loại kiểu gen dị hợp ở giới cái?
b) Số loại kiểu gen ở giới đực?
c) Tổng số loại kiểu gen trong quần thể?
Giải:
a) Số loại kiểu gen đồng hợp và số loại kiểu gen dị hợp ở giới cái:
Giới cái có cặp NST giới tính XX, locut gen nằm trên NST giới tính Xkhông có alen tương ứng trên Y Số loại kiểu gen đồng hợp ở giới cái = sốalen của gen = 5
và số loại kiểu gen dị hợp ở giới cái = C2
r = 2
) 1 (r
r
= 2
) 1 5 (
5
= 10b) Số loại kiểu gen ở giới đực:
Trang 12Giới đực có cặp NST giới tính XY số loại kiểu gen ở giới đực = số alencủa gen = 5
c) Tổng số loại kiểu gen trong quần thể:
= số loại kiểu gen ở giới XX + số loại kiểu gen ở giới XY
= r + 2
) 1 (r
r
= 5 + 2
) 1 5 (
Số loại kiểu gen đồng hợp = 2 Đó là X A X A và X a X a
Số loại kiểu gen dị hợp =1 Đó là X A X a
Tổng số loại kiểu gen = 3 Đó là các kiểu gen X A X A , X a X a và X A X a
* Ở giới XY:
Số loại kiểu gen đồng hợp = 2 Đó là X A Y A và X a Y a
Số loại kiểu gen dị hợp = 1 Đó là X A Y a
Tổng số loại kiểu gen =3 Đó là các kiểu gen X A Y A , X a Y a và X A Y a
* Xét chung 2 giới:
Tổng số loại kiểu gen = số loại kiểu gen ở giới XX + số kiểu gen ở giới
XY = 3+ 3= 6
Đó là các kiểu gen X A X A , X a X a , X A X a , X A Y A , X a Y a và X A Y a
b) Gen có r alen
Từ trường hợp (a) ở trên ta dễ thấy rằng ở giới XX và giới XY có số kiểugen bằng nhau và cách tính số kiểu gen ở từng giới giống như trường hợp xétmột locut gen trên NST thường
Ở giới XX hoặc giới XY:
Số loại kiểu gen đồng hợp ở mỗi giới = r
Số loại kiểu gen dị hợp ở mỗi giới = C2
r = 2
) 1 (r
r
Số loại kiểu gen ở mỗi giới = 2
) 1 (r
r
Tổng số loại kiểu gen trong quần thể: 2 2
) 1 (r
r
= r (r + 1)
2 Bài tập vận dụng
Bài 1 Ở một loài côn trùng ( ♂ XX; ♀ XY) Một locut gen có 3 alen M> m> m1
nằm trên NST giới tính X có alen tương ứng trên Y Hãy xác định
a) Số loại kiểu gen ở giới cái? Đó là các kiểu gen nào?
b) Tổng số loại kiểu gen trong quần thể?
Giải:
Trang 13a) Số loại kiểu gen ở giới cái:
Giới cái có cặp NST giới tính XY, locut gen nằm trên X có alen tươngứng trên Y Số kiểu gen ở giới cái là 2
) 1 (r
r
= 2
) 1 3 (
3
= 6
Đó là các kiểu gen: X M Y M ; X m Y m ;X m1 Y m1 ;X M Y m ;X M Y m1 ;X m Y m1
b) Tổng số loại kiểu gen trong quần thể: r (r + 1) = 3(3+1) = 12
Bài 2 Ở một loài côn trùng (♀XX; ♂ XY) Một locut gen có 5 alen nằm trên
NST giới tính X có alen tương ứng trên Y Hãy xác định
a) Số loại kiểu gen dị hợp ở giới cái?
b) Số loại kiểu gen ở giới đực?
c) Tổng số loại kiểu gen trong quần thể?
Giải:
a) Số loại kiểu gen dị hợp ở giới cái:
Locut gen nằm trên X có alen tương ứng trên Y
Số loại kiểu gen dị hợp ở giới cái = C2
r = 2
) 1 (r
r
= 2
) 1 5 (
5
= 10
b) Số loại kiểu gen ở giới đực: 2
) 1 (r
r
= 2
) 1 5 (
5
= 15
c) Tổng số loại kiểu gen trong quần thể: r (r + 1) = 5(5+1) = 30
C Một locut gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính Y không có alen tương ứng trên X.
1 Cách xác định
a) Gen có 2 alen A, a
Vì locut gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính Y không có alen tương ứngtrên X, tính trạng chỉ biểu hiện ở giới dị giao tử XY nên chỉ ở giới XY mới xác
định kiểu gen và số kiểu gen là = 2 Đó là XY A và XY a
b) Gen có r alen
Số kiểu gen ở giới XY cũng chính là số alen = r
2 Bài tập vận dụng
Bài 1 Ở một loài côn trùng (♀XX; ♂ XY) Một locut gen có 4 alen T, Ts, Tr, t
nằm trên NST giới tính Y không có alen tương ứng trên X Hãy xác định cáckiểu gen trong quần thể?
Giải:
Vì locut gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính Y không có alen tương ứng trên
X, tính trạng chỉ biểu hiện ở giới dị giao tử XY nên chỉ ở giới XY mới xác địnhkiểu gen và số kiểu gen cũng chính là số alen = 4 Đó là các kiểu gen: XYT,
XYTs, XYTr, XYt
Trang 14Bài 2 Ở một loài côn trùng (♂ XX; ♀ XY) Một locut gen có 10 alen nằm trên
NST giới tính Y không có alen tương ứng trên X Hãy xác định các kiểu gentrong quần thể?
Giải:
Chỉ ở giới XY mới xác định kiểu gen và số kiểu gen cũng chính là số alen = 10
D Một locut gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X ở loài có cơ chế xác định giới tính là XX/XO
1 Cách xác định
a) Gen có 2 alen A, a
* Ở giới XX:
Số loại kiểu gen đồng hợp = 2 Đó là các kiểu gen X A X A , X a X a
Số loại kiểu gen dị hợp = 1 Đó là X A X a
Tổng số loại kiểu gen = 3 Đó là các kiểu gen X A X A , X a X a và X A X a
* Ở giới XO:
Tổng số loại kiểu gen = 2 Đó là các kiểu gen X A O và X a O
* Xét chung 2 giới:
Tổng số loại kiểu gen = số loại kiểu gen ở giới XX + số loại kiểu gen ởgiới XY = 3+2 = 5
Đó là các kiểu gen X A X A , X a X a , X A X a , X A O và X a O
b) Gen có r alen
Từ trường hợp (a) ở trên ta dễ thấy rằng: Cách tính số kiểu gen trongtrường hợp một locut gen nằm trên nhiễm sắc thể giới tính X ở loài có cơ chếxác định giới tính là XX/XO giống y hệt trường hợp một locut gen nằm trênnhiễm sắc thể giới tính X không có alen trương ứng trên Y Do vậy:
* Ở giới XX:
Số loại kiểu gen đồng hợp đúng bằng số alen của gen = r
Số loại kiểu gen dị hợp = C2
r = 2
) 1 (r
r
Tổng số loại kiểu gen = 2
) 1 (r
r
* Ở giới XO:
Số loại kiểu gen = r
* Xét chung 2 giới:
Tổng số loại kiểu gen = số loại kiểu gen ở giới XX + số loại kiểu gen ởgiới XO = 2
) 1 (r
r
+ r
2 Bài tập vận dụng
Bài 1 Ở một loài côn trùng (♀ XO; ♂ XX) Xét một locut gen có 4 alen B, Bs,
Br và b nằm trên NST giới tính X Hãy xác định
Trang 15a) Số loại kiểu gen đồng hợp ở giới đực?
b) Số loại kiểu gen trong quần thể?
Giải:
a) Số loại kiểu gen đồng hợp ở giới đực:
Giới đực có cặp NST giới tính XX số loại kiểu gen đồng hợp bằng sốalen = 4
b) Số loại kiểu gen trong quần thể:
= Số loại kiểu gen ở giới XX + số loại kiểu gen ở giới XO
= 2
) 1 (r
r
+ r = 2
) 1 4 (
4
+ 4 = 14Bài 2 Ở một loài côn trùng ( ♂ XO; ♀ XX) Xét một locut gen có 5 alen C, Cs,
Cr, Ct và c nằm trên NST giới tính X Hãy xác định
a) Số loại kiểu gen ở giới đực?
b) Số loại kiểu gen trong quần thể?
Giải:
a) Số loại kiểu gen ở giới đực:
Giới đực có cặp NST giới tính XO số loại kiểu gen cũng chính bằng sốalen = 5
Đó là các kiểu gen: X C O; X Cs O; X Cr O; X Ct O; X c O
b) Số loại kiểu gen trong quần thể:
Giới cái XX có số loại kiểu gen = 2
) 1 (r
r
= 2
) 1 5 (
5
= 15Số loại kiểu gen trong quần thể = Số loại kiểu gen ở giới XO + số loạikiểu gen ở giới XX = 5+15 = 20
III HAI LOCUT GEN CÙNG NẰM TRÊN MỘT CẶP NHIỄM SẮC THỂ THƯỜNG
1 Cách xác định
a) Mỗi locut có 2 alen: locut I có 2 alen(A, a), locut II có 2 alen(B,b).
Vì locut I và II cùng nằm trên một cặp nhiễm sắc thể thường nên ta có
thể xem locut I và II như một locut (ví dụ kí hiệu là locut D), thì số alen của locut
D là tích số giữa số alen của locut I và locut II = 2 2 = 4 Gọi D1, D2, D3, D4 lầnlượt là các alen của locut D thì D1 = AB, D2= Ab, D3 = aB, D4 = ab Do vậy:
Số loại kiểu gen đồng hợp = số alen của locut D = 4
Đó là các kiểu gen: AB
Số loại kiểu gen dị hợp = số tổ hợp chập 2 từ 4 alen của locut D: C42 =
![L] Mơ hình [LlPhằnmềm L] Phim ảnh L] Hiện vật khác - conduongcoxua welcome to my blog](https://123doc.top/img.php?url=https%3A%2F%2F123docz.net%2Fimage%2Fdoc_normal.png)