Kỹ thuật cơ khí - Đục chặt , cắt cưa , dũa gọt

Khi ®ôc c¾t vËt liÖu tÊm, ph¶i kÑp chÆt vËt liÖu lªn ªt«, phßng ngõa láng lÎo khi ®ôc.[r]

Ch‡ơng iii: đục chặt, c‡a cắt, dũa gọt

3 1 Đục có những góc cắt nμo ? Công dụng của nó ra sao ?

Góc cắt chủ yếu của đục có góc

tr†ớc J , góc sau D vμ góc nêm E

(hình 3-1)

Góc tr†ớc J lμ góc kẹp giữa mặt

tr†ớc l†ỡi đục với mặt cơ bản, khi góc

tr†ớc lớnthì biến dạng cắt của kim loai

gia công nhỏ, ắt nhanh nhẹ Góc sau

D la góc kẹp giữ mặt sau của đụcvới

mặt cắt nó ảnh h†ởng đến sự ma sát

giữa

mặt sau đục với mặt đẫ gia công, cμng

chủ yếu

hơn lμ ảnh h†ởng chiều sâu cắtcủa

đục Cho nên

khi mμi đục vμ sử dụng phải bảo đảm

trị số hợp

lý của góc sau Góc sau quá lớn sẽ khiến đục Hình 3-1

ănvμo quá sâu, đục khó khăn, góc sau quá nhỏ,

đục có thể tr†ợt trên bề mặt chi tiết, không ăn

vμo kim loại, thông th†ờng góc sâu lấy

0

5 y

Góc nêm E lμ góc kẹp giữa mặttr†ớc đục với mặt sau đục Khi đục nghiêngmột góc nhất định với chi tiết thì, góc nêm cμng nhỏ góc tr†ớc cuảđục cμng lớn, đục cμng sâu, nh†ng c†ờngđộ cμng giảm, góc nêm cμng lớn, c†ờng độ của đục tuy tăng nh†ng lực cắt khiđục sẽ lớn Khi đục vật liệu cứng ( thép, gang) thì nên chọn góc nêm t†ơng đối lớn, th†ờng lấy E 60 y 0 70 0, khi đục vật liệu mềm (đồng, nhôm, th†ờng lấyE 35 y0 600 )

3 2 Đục thờng dùng có những loại nμo ? Tác dụng mỗi loại ?

Đục thợ nguội th†ờng dùng có 3 loại : đục rộng (đục dẹt), đục hẹp (đục nhọn),đục

rãnh dầu (bảng 3-1) Bộ phận cắt của đục rộng thì dẹp bằng,l†ỡi cắt hơi có hình vòng cung, th†ờng dùng để đục cắt bavia, lỗ rót trên bề mặt phôi, chặt cắt vật liệu.l†õi cắt

đục hẹp t†ơng đối ngắn, thích hợp với đục rãnhvμ đục cắt vật liệu tấm theo đ†ờng cong L†ỡi cắt của đuc rãnh dầu nhờn trên bề mặt chuyển động t†ơng đốivới nhau

Bảng 3-1: phân loại vμ tác dụng của đục.

3 3 Đục thờng đợc chế tạo bằng loại vật liệu nμo ? xử lý nhiệt ra sao ?

Tên Hình dáng Tác dụng

Đục rộng

(đục dẹt)

Đục hẹp

(đục nhọn)

Đục rãnh

dầu

Đục mặt phẳng, đục

bỏ bavia chi tiết đúc, phân chia tấm kim loại mỏng hoặc chặt

đứt vật liệu cay

đ†ờng kinh nhỏ

Đục rãnh hoặc chia cắt vật liệu tấm theo

đ†ờng cong

Đục rãnh dầu nhờn

Thân đục

đ

Đục th†ờng rèn bằng thép công cụ cacbon (T7A) để nâng cao độ cứng vμ tính chịu

mμi của đục, bộ phận cắt gọt nó phải tôi Ph†ơng pháp tôi lμ, sau khi ra nhiệt một

đoạn khoảng 20mm ở đoạn tr†ớc đục (bộ phận cắt gọt) lên tới 7500y7800(có mμu đỏ sẫm), nhanh chóng nhúng phần cắt gọt vμo n†ớc để lμm nguội nhanh, đồng thời di chuyển đục theo chiều ngang, lợi dụng sóng trên mặt n†ớc do di chuyển đục gây nên lμm cho phần tôi cứng vμ phần không tôi cứng của đục có ranh giới ngay ngắn nhằm tránh xảy ra nứt gãy khi đục

Cùng với sự hạ nhiệt, khi phần

trên mặt n†ớc của đục đã khôi

phục mμu sắc bình th†ờng thì lấy

ra khỏi n†ớc, lợi dụng phần nhiệt

con lại của phần trên đục, tiến

hμnh ram đối với phần đã tôi,

nhằm nâng cao độ dai của nó,

nhiệt độ ram có thể phán đoán

qua sự biến đổi mμu sắc của

mμng oxy hoákim loại trên chi

tiết tôi.Thông th†ờng, mμu sắc

khi mới lấy ra khỏi n†ớc lμ mμu

trắng, sau đó dần dần chuyển

thμnh mμu vμng, cuốicùng từ

mμu vμng biến thμnh

mμu xanh, khi chuyển thμnh mμu

vμng,

nhúng toμn bộ đục vμo trong

n†ớc lμm

nguội hoμn toμn gọ lμ “tôi vμng”,

khi có mμu xanh, nhúnh toμn bộ

đục vμo trong n†ớc, gọi lμ “tôi

xanh”.Đục tôi vμng có độ cứng

cao nh†ng độ dai kém; đục tôi

xanh tuy có độ dai tốt nh†ng độ

cứng không đủ Đục sử dụng ở

điều kiện chung th†ờng tôi xanh

vμng, độ cứng vμ độ dai đều vừa

phải, tính năng t†ơng đối tốt

3 4 Hãy nói ph ơng pháp mμi đục ?

Hình 3-2 : Mμi đục trên máy mμi.

3 5 Lμm thế nμo để lắp cán búa ? Khi sử dụng nên cầm búa nh thế nμo ?

Búa tay gồm hai bộ phận : búa vμ

cán gỗ Qui cách búa tay biểu thị

bằng trọng l†ợng của búa, ví dụ 0,5

bảng,1 bảng, 1,5 bảng v.v Ngμy nay

dùng tiêu chuẩn quốc tế 0,25kg;

0,5kg; 1kg để biểu thị Búa chế tạo

thép công cụ cácbon T7, qua xử lý tôi

Cán gỗ lμm bằng gỗ t†ơng đối cứng

dai nh† gỗ đμm h†ơng Độ dμi cán

búa tùy theo búa lớn hay nhỏ mμ quyết định Thông th†ờng búa nặng 0,5kg thì chiều dμi cán búa có thể dμi

thích hợp Để phòng ngừa khi sử dụng,

búa tuột, khi lắp cán búa vμo lỗ búa

cần phải đóng chêm nh† hình 3-3

Có hai cách cầm búa khi sử dụng lμ cầm chặt vμ cầm lỏng Ph†ơng pháp cầm chặt lμ năm ngón tay phải nắm chặt cán búa (nh† hình 3-4) ngón tay cái kẹp vμo ngón trỏ, hơn giữa ngón cái vμ ngón trỏ nhằm đúng h†ớng búa, đuôi cán búa d† ra 15-30mm Trong quá trình đánh búa, 5 ngón tay luôn luôn nắm chặt Để giảm sự mệt mỏi, trong khi đánh có thể áp dụng ph†ơng

pháp nắm lỏng nh† hình 3-5 Yếu

lĩnh cơ bản lμ ngón tay cái vμ ngón

trỏ luôn luôn nắm chặt cán búa, khi

đánh, ngón giữa, ngón đeo nhẫn vμ

ngón út lần l†ợt nắm chặt cán búa,

khi vung lên trên thì lần l†ợt thả

lỏng ngón út, ngón đeo nhẫn vμ ngón

giữa Cách nắm nμy có thể giảm mệt

mỏi mμ khi đã sử dụng thμnh thạo còn

có thể tăng lực đánh

3 6 Khi đục, vung búa nh  thế

nμo, nắm đục nh  thế nμo?

Ph†ơng pháp vung búa chia ra

lμm ba loại: vung tay, vung khuỷu vμ

vung cánh tay nh† hình 3-6 thể hiện

Trong đó, hình (a) lμ vung bằng bμn

tay, chỉ vận động cổ tay, lực đánh búa

t†ơng đối nhỏ, th†ờng dùng khi bắt

đầu đục hoặt sắp kết thúc đục hay khi

đục nạo rãnh dầu Hình (b) lμ vung khuỷu tay, tay vμ khuỷu tay hiệp đồng động tác, lực đánh t†ơng đối lớn Ph†ơng pháp vung búa nμy ứng dụng t†ơng đối rộng rãi.Hình (c) lμ vung cánh tay; tay; khuỷu tay vμ cánh tay cùng thực hiện động tác, lực đánh lớn nhất, sử dụng vμo tr†ờng hợp đục mạnh

Hình 3-2: Đóng chêm vμo đầu

trên cán búa

Hình 3-5 : Cách cầm lỏng

Hình 3-4 : Cách cầm chặt

Cầm đục chủ yếu sử dụng ngón giữa, ngón nhẫn vμ ngón út tay trái, ngón cái vμ ngón trỏ khép lại tự nhiên, phần đầu của đục dôi ra vμ ngoμi khoảng 20mm nh† hình 3-7 thể hiện Không nên năm đục quá chặt nhằm tránh khi đục tay chịu chấn động quá lớn Khi đục, cẳng tay cầm đục phải để bằng tự nhiên đục phải giữ góc nghiêng chính xác, tức góc sau D bằng 50 y 80

3 7 Lμm sao bảo đảm chất l ợng đục?

Để đảm bảo chất l†ợng chi tiết gia công, khi đục dùng êtô kẹp chặt chi tiết, vật liệu t†ơng đối mềm hoặc bề mặt linh kiện độ chính xác gia công đã gia công t†ơng đối cao thì phải dùng ngμm bịt đồng, đồng thời l†u ý độ lớn nhỏ của lực kẹp vμ lực đánh, phòng ngừa lμm hỏng bề mặt linh kiện Khi đục cố gắng bắt đầu đục ở chỗ chuyển góc mặt cạnh chi tiết, vì rằng nơi nμy chiều dμi tiếp xúc giữa dao cắt với chi tiết nhỏ, lực cản lớn, dễ đục vμo chi tiết, có thể

điều khiển l†ợng ăn vμo t†ơng đối

chính xác Ngoμi ra, khi đục còn phải

chú ý giới hạn kích th†ớc, tránh đục đi

quá nhiều khiến phải bỏ chi tiết Khi

đục đến cách khoảng 10mm đầu tận

cùng của chi tiết, cần quay đầu đục

ng†ợc chiều kim loại còn lại, đặcbiệt lμ

vật liệu giòn nh† đồng đen, gang thì

cμng phải nh† vậy Nếu không, phần

(a) Vung tay (b) Vung khuỷu tay (c) Vung canh tay

Hình 3-6 : Ph†ơng pháp vung búa

Khi đục mặt phẳng t†ơng đối lớn trên chi tiết gia công, tr†ớc tiên nên dùng đục hẹp

đục thμnh nhiều rãnh song song trên chi tiết, sau đó mới dùng đục rộng để bạt phần nhô lên giữa các rãnh Nh† vậy t†ơng đối tiết kiệm sức - khi đục rãnh chốt, tr†ớc tiên phải lấy dấu trên chi tiết, sau đó đcụ theo đ†ờng dấu Nếu đục rãnh chốt bằng trên trục thì tr†ớc tiên phải khoan lỗ hai đầu rãnh (đáy lỗ phải phẳng, đ†ờng kính lỗ bằng chiều rộng rãnh) Sau đó, căn cứ vμo độ rộng của rãnh chốt chọn đục thích hợp, khi

đục, dùng lực nhẹ, l†ợng ăn đục ít - khi đục rãnh dầu, tr†ớc tiên phải vẽ đ†ờng hình dạng rãnh dầu trên chi tiết, rồi dùng đục rãnh dầu đục thμnh rãnh nông, nhè nhẹ theo

đ†ờng kẻ, sau cùng dùng đục rãnh dầu có độ rộng phù hợp với độ rộng rãnh dầu hình dao phù hợp với yêu cầu mặt cắt rãnh dầu để đục rãnh Khi đục rãnh dầu trên mặt cong, góc nghiêng của đục cần phải thay đổi theo mặt cong, bảo đảm góc sau không thay đổi trong quá trình đục, nh† vậy mới có thể đục đ†ợc rãnh dầu trơn bóng, độ nông sâu đều nhau Sau khi đục xong rãnh cần sửa trơn mép rãnh

Khi đục cắt vật liệu tấm, phải kẹp chặt vật liệu lên êtô, phòng ngừa lỏng lẻo khi đục Khi đục, dùng đục rộng đặt nghiêng với tấm vật liệu (khoảng 450) đục từ phải qua trái men theo miệng êtô (hình 3-9) Khi đục nghiêng chỉ có một bộ phận l†ỡi đục rộng tiếp xúc với vật liệu, lực cản nhỏ, để cắt đứt, mặt cắt t†ơng đối bằng phẳng Khi đục cắt trên đe hoặc tấm phẳng, đục phải để vuông góc với chi tiết phải đệm thép phía d†ới vật liệu tấm để tránh hỏng miệng đục, nh† hình 3-10 thể hiện Khi đục phôi có hình dạng phức tạp trên tấm mỏng, tr†ớc tiên cần khoan nhiều lỗ nhỏ theo đ†ờng bao, sau đó dùng đục đục từng b†ớc nh† hình 3-11 thể hiện

Hình 3-8 : Đục mật phẳng lớn

Hình 3-9 : Đục vật liệu tấm trên

Êtô

3 9 Khi đục cần chú ý những điều an toμn

nμo ?

Những điều an toμn cần chú ý khi đục, chủ

yếu gồm 4 điểm d†ới đây:

1 Để phòng ngừa búa bay ra gây th†ơng

tích, khi phát hiện cán búa bị lỏng hoặc hỏng

thì phải lập tức tra lại cho chắc chắn hoặc thay

cán Ngoμi ra, ng†ời thao tác không đ†ợc đeo

găng tay, cán búa không dính dầu mỡ

Phần cuối đục bị xơ x†ớc rõ cần phải mμi trơn

để tránh vỡ gây th†ơng tích

2 Để tránh phoi bay gây th†ơng tích, không

đ†ợc đục h†ớng về phía ng†ời vμ cần áp dụng

biện pháp an toμn thích hợp, tốt nhất ng†ời đục

cần đeo kính bảo vệ

3 Để phòng ngừa đục tr†ợt theo bề mặt đục,

cần th†ờng xuyên giữ đục sắc, vμ chú ý giữ góc sau hợp lý

3 10 Đ ờng ca của lỡi ca lμ gỉ? Tác dụng của nó ra sao?

Đục hẹp

Đục rộng

Hình 3-10 : Đục đứt vật liệu

tấm kích th†ớc lớn

Hình 3-11 : Đục hình phức tạp

Hình 3-12a Cách lắp đục