kiểm tra sửa chữa nắp máy

Mục đích: tránh hiện tượng bề mặt lắp ghép giữa các cụm hút, cụm xả với mặt bên nắp máy bị vênh.. Những chú ý trong khi tháo nắp máy – Không được tháo nắp máy ra khi động cơ còn đang nón

BÀI TRƯỚC NỘI DUNG BÀI SAU Bài số 5 KIỂM TRA SỬA CHỮA NẮP MÁY

1 Mục tiêu

Học xong bài này người học phải:

– Phân tích được kết cấu của nắp máy, mối tương quan lắp ghép của các chi lắp trên nắp máy – Thực hiện được quy trình tháo, lắp, sửa chữa được các hư hỏng của nắp máy đảm bảo yêu cầu

kỹ thuật

– Rèn luyện nâng cao kỹ năng cho người thợ,

đảm bảo an toàn cho người, thiết bị thực hành và vệ

sinh công nghiệp.Thực hiện được các phương pháp

kiểm tra, xác định các hư hỏng của nắp máy

2 Điều kiện cho dạy và học

– Giáo án, lịch trình, đề cương bài giảng,

phim chiếu, tài liệu tham khảo của giáo viên, tài liệu

phát tay cho người học

– Động cơ Toyota, Ford, Komazu, Zin 130,

dụng cụ tháo, lắp

3 Nội dung

1 Quy trình tháo nắp máy

1.1 Công việc chuẩn bị trước khi tháo

Vệ sinh bên ngoài nắp máy và xung quanh chỗ

tháo

– Xả nước, xả dầu trong động cơ

– Chuẩn bị dụng cụ tháo lắp gồm: khẩu, tuýp,

tay nối, tay vặn, búa nhựa

– Chuẩn bị các đồ đựng các chi tiết của nắp

máy khi tháo ra như: bàn khay, giá treo đệm nắp máy

– Kê kích động cơ chắc chắn trước khi tháo

– Tháo các đầu dây cao áp (đối với động cơ

xăng) và các đường dẫn dầu (đối với động cơ Diêzel) ra khỏi nắp máy

– Dùng dụng cụ chuyên dùng để tháo bugi hoặc vòi phun

Hình 5-1

Hình 5-2

– Dùng khẩu, tay nối để tháo nắp đậy nắp máy.

– Tháo các bộ phận như cụm hút, cụm xả gắn trên nắp máy Quy trình tháo là ta tháo từ hai bên vào giữa và tháo làm nhiều lần rồi mới tháo hẳn ra (hình 5- 1 và 5- 2)

Mục đích: tránh hiện tượng bề mặt lắp ghép giữa các cụm hút, cụm xả với mặt bên nắp máy bị vênh

1.2 Quy trình tháo nắp máy

Mục đích: tránh hiện tượng vênh nắp máy do

tháo lắp không đúng quy trình

– Dùng khẩu, tay nối, tay vặn để tháo bulông

từ hai đầu vào giữa bắt chéo nhau (hình 5- 3) và xen

kẽ nới đều làm nhiều lần rồi mới tháo hẳn ra

– Dùng cán búa hay búa nhựa gõ xung quanh

nắp máy cho lỏng ra giữa nắp và thân máy

– Dùng dụng cụ chuyên dùng lắp vào lỗ bugi

để nhấc nắp máy ra

– Lấy đệm nắp máy ra và treo lên giá

2 Những chú ý trong khi tháo nắp máy

– Không được tháo nắp máy ra khi động cơ

còn đang nóng vì nắp máy làm bằng kim loại (gang hoặc

hợp kim) có hệ số giãn nở lớn (đặc biệt với hợp kim nhẹ

chẳng hạn như hợp kim nhôm) khi nóng chúng sẽ giãn

nở lúc đó khi tháo sẽ dẫn tới vênh nắp máy

– Nếu nắp máy khó nhấc khỏi thân máy tuyệt

đối không được dùng tuốc nơ vít hay bất kỳ dụng cụ

khác cậy vào nắp máy.Vì như vậy sẽ làm hỏng đệm, gây

xước bề mặt của nắp máy dẫn tới việc hở hơi, lọt nước,

lọt dầu

– Các chi tiết của nắp máy khi tháo ra phải để

gọn gàng để khi lắp được nhanh chóng

– Để ngửa nắp máy

3 Quy trình lắp nắp máy

3.1 Công việc chuẩn bị trước khi lắp

– Vệ sinh nắp máy trước khi lắp

– Chuẩn bị dụng cụ lắp : bao gồm khẩu, tay vặn,

tay nối, tuýp

– Lấy dẻ lau khô hoặc xịt khô nắp máy bằng khí

nén

– Bôi vào mỗi xi lanh một ít dầu bôi trơn trước

khi lắp, mục đích là để khi động cơ mới khởi động bơm

dầu chưa kịp phun dầu thì đã có dầu làm mát và bôi bôi

trơn cho xi lanh

– Bôi vào đệm nắp máy một lớp mỡ mỏng nếu

bôi nhiều khi xiết các bulông mỡ sẽ điền đầy vào các đường dần dầu bôi trơn, nước làm mát (tốt nhất là

Hình 5-4

Hình 5-5

Hình 5 - 3

mỡ chì vì mỡ chì có khả năng chịu nhiệt cao) bởi vì giữa nắp và thân máy còn có các đường dẫn dầu, nước làm mát tránh hiện tượng chảy dầu, lọt nước ra xung quanh

3.2 Quy trình lắp nắp máy

– Đưa đệm nắp máy đã được bôi mỡ vào theo đúng chiều của nó

– Đưa nắp máy vào

– Lắp các long đen, bulông bằng tay trước sau

đó mới dùng dụng cụ để lắp

– Khi vặn chặt dùng khẩu và tay nối xiết theo

quy tắc xiết từ giữa là hai đầu bắt chéo nhau (hình 5

-5), xen kẽ và xiết làm nhiều lần mới xiết đủ cân lực cho

mỗi loại (hình 5 - 4)

Ví dụ: Lực xiết cho động cơ Gát 69 là 6,5 ÷7

KGm lực, xiết cho động cơTOYOTA thông thường là

5÷7 KGm Đối với xe ô tô du lịch MercedesBenz 220 lực

xiết lần đầu tiên là 4KGm, lần thứ hai là 6KGm Sau khi

xe chạy thử khoảng tối đa 20 km, xiết lại lần cuối cùng

với lực xiết là 8KGm đối với nắp máy bằng gang và

9KGm đối với nắp máy bằng kim loại nhẹ

– Dùng khẩu, tay vặn, tay nối để lắp các cụm

ống xả, ống nạp Ban đầu ta dùng tay sau đó xiết chặt

theo trình tự xiết từ giữa ra hai đầu, xiết làm nhiều lần

xen kẽ nhau (hình 5-6)

– Dùng khẩu, tay vặn, tay nối để lắp các bộ

phận khác như: Bugi, vòi phun hay nắp che nắp máy

Chú ý: Một số xe hiện đại có quy tắc xiết bulông

riêng biệt khi đã xiết đủ cân lực như trên còn phải xiết

thêm 1 góc 900 (hình 5-7) (đối với động cơ TOYOTA) hay quy tắc xiết như của xe du lịch Mercedesbenz 220

4 Các hư hỏng – nguyên nhân – hậu quả

1 Vênh nắp máy Do tháo nắp không đúng kĩ thuật Rò hơi ảnh hưởng đếntỉ số nén.

2 Rạn nứt nắp máy

Do các vùng trên nắp máy chịu nhiệt độ khác nhau hoặc nắp máy bị thay đổi nhiệt

độ đột ngột do đổ nước lạnh vào khi động

cơ còn nóng

Ảnh hưởng đến tỉ số nén bị giảm công suất của động cơ

3 Bị muội than bám vào

buồng đốt Do quá trình cháy không hoàn hảo củanhiên liệu như hiện tượng cháy rớt, cháy trễ Gây hiện tượng kích nổ(đối với động cơ xăng)

nếu muội than rơi vào khe hở giữa piston và

xi lanh có thể gây xước

xi lanh hoặc có thể dẫn

Hình 5 - 6

Hình 5-7

đến kẹt xec măng.

4

Bị ăn mòn ở khu vực

buồng đốt, các đường

dẫn dầu bôi trơn, nước

làm mát

Do tiếp xúc với sản vật cháy sinh ra Do có tạp chất ăn mòn lẫn trong dầu bôi trơn, nước làm mát

Làm giảm độ bền cửa nắp máy nếu bị mòn nhiều sẽ làm nước vào buồng đốt gây nên sự cố

vỡ piston lọt dầu vào buồng đốt dầu cháy sinh

ra muội than gây kích

nổ và kẹt xec măng

5 Các mối ghép ren bịhỏng. Do tháo lắp không đúng kỹ thuật Động cơ làm việckhông an toàn, lọt hơi

lọt nước, lọt dầu

6 Đệm nắp máy bịhỏng. Do quá trình tháo lắp không chú ý hoặc quáhạn sử dụng. Lọt hơi và giảm tỉ sốnén cửa động cơ.

4.1 Vệ sinh chi tiết

4.1.1 Chuẩn bị dụng cụ để vệ sinh bao

gồm

– Bàn chải mềm, bàn chải sắt, chổi và

dung môi làm sạch

4.1.2 Làm sạch chi tiết

Làm sạch nắp máy

– Dùng bàn chải mềm và dung môi làm

sạch nắp máy (hình 8-1)

Chú ý: Không rửa nắp máy

trong bể dung môi nóng vì có thể làm

hỏng chi tiết do dung môi nóng phần

lớn là axít ở nhiệt độ cao chúng sẽ phản

ứng với kim loại gây ra hiện tượng ăn

mòn.

Làm sạch buồng đốt

– Dùng bàn chải sắt cạo hết muội than ra

khỏi buồng đốt (hình 5-9)

mặt nắp máy

Làm sạch ống dẫn hướng

Hình 5 - 9 Hình 5 - 8

– Dùng chổi cọ sạch ống dẫn hướng kết hợp với dung môi làm sạch tất cả các ống dẫn hướng trên nắp máy (hình 5-10)

Làm sạch mảnh vụn của đệm, keo còn dính trên bề mặt

– Dùng dao cạo sạch mặt nắp đệm cạo hết các mảnh vụn của đệm còn dính ra khỏi bề mặt nắp máy và mặt bích lắp cụm hút, cụm xả (hình 5-11)

Chú ý: Không được làm xước bề mặt

4.2 Kiểm tra nắp máy

4.2.1 Công việc chuẩn bị

– Vệ sinh nắp máy

– Chuẩn bị đồ dùng để kiểm tra như: Thước kiểm phẳng, căn lá, bàn máp, bột màu, sơn, dầu bôi trơn

4.2.2 Kiểm tra các hư hỏng của nắp máy

Kiểm tra vết rạn nứt

– Với những vết nứt lớn ta hoàn toàn có thể dùng mắt quan sát

– Với những vết nứt nhỏ không nhìn thấy được ta có thể kiểm tra bằng hai cách như sau:

+ Cách 1: Kiểm tra bằng sơn màu:

– Làm sạch nắp máy

– Dùng bình phụt sơn màu có khả năng thẩm thấu vào chỗ cần kiểm tra trên nắp máy (hình 5-12)

– Lau sạch sau đó quan sát nếu có vết nứt thì sẽ có màu sơn còn lại ở chỗ nứt

+ Cách 2: Dùng dầu bôi trơn và bột màu:

– Vệ sinh nắp máy

– Chỗ nào nghi là nứt ta nhỏ dầu bôi trơn vào sau đó lau sạch

– Tiếp đó ta trà bột màu lên

– Sau đó lại lau sạch, do dầu có khả năng

thẩm thấu với bột màu nên ở những chỗ nứt bột

màu sẽ được giữ lại ta sẽ quan sát được

Kiểm tra các mối ghép ren

Chúng ta có thể quan sát hoặc dùng

bulông của nó để thử nếu thấy hư hỏng thì phải

sửa chữa

Kiểm tra độ vênh của các bề mặt lắp ghép trên

nắp máy

+ Kiểm tra độ vênh của nắp máy:

Để kiểm tra độ vênh của nắp máy ta có hai

cách kiểm tra như sau:

Cách 1: dùng thước kiểm phẳng

và căn lá ( hình 5 - 13).

– Đặt nắp máy lên, đưa thước kiểm phẳng

vào và dùng căn lá kiểm khe hở giữa thước và mặt

nắp máy Chúng ta tiến hành kiểm tra ở nhiều vị

trí khác nhau trên nắp máy Nếu độ cong vênh lớn

hơn 0,1 mm trên 100 mm chiều dài thì phải tiến

hành sửa chữa

Cách 2: Dùng thiết bị kiểm tra là bàn

máp và bột màu.

Hình 5-12

– Bôi bột màu lên bàn máp sau khi đã được pha chế, nắp máy được làm sạch và đặt bề mặt nắp ghép với thân máy tiếp xúc với bàn máp xoay đều nắp máy trên bàn máp bằng hai tay Sau đó mang ra quan sát, nếu diện tích bột màu tương đối đều trên khắp bề mặt nắp máy khoảng 90% diện tích bề mặt nắp máy thì nắp máy đạt yêu cầu, còn nếu nhỏ hơn 90% hoặc có chỗ rất đậm lại có chỗ rất nhạt thì phải đưa nắp máy ra để tiến hành sửa chữa

+ Kiểm tra độ vênh của bề mặt lắp ghép ống góp:

– Dùng thước kiểm phẳng và căn lá kiểm tra như kiểm tra nắp máy (hình 5 – 14) Nếu độ vênh lớn hơn 0,3 mm thì phải sửa chữa Đối với động cơ TOYOTA nếu lớn hơn 0,2 mm thì đã phải sửa chữa

4.3 Sửa chữa nắp máy

4.3.1 Sửa chữa vết nứt

– Với những vết nứt nhỏ ngoài buồng đốt thì có thể hàn lại bằng kim loại cùng loại

– Với những vết nứt lớn hoặc vết nứt trong khu vực buồng đốt thì phải thay thế nắp máy

4.3.2 Sửa chữa các mối ghép ren hỏng

– Nếu trong giới hạn cho phép ta chỉ việc tarôzen lại Khi tarôzen phải thường xuyên nhỏ dầu để

có bước ren được tốt nhất

– Nếu ngoài giới hạn thì phải khoan sau đó ép bạc và tarô zen lại

4.3.3 Sửa chữa độ vênh của mặt phẳng

bắt cụm hút, xả.

Sau khi đã kiểm tra ta tiến hành cạo chỗ có

đậm màu nhất sau đó đến chỗ nhạt màu sau và tiến

hành cạo thô trước sau đó tinh.Trong quá trình cạo

thì phải liên tục kiểm tra khi nào đạt yêu cầu thì

thôi

4.3.4 Sửa chữa độ vênh nắp máy

Công việc chuẩn bị trước khi cạo

Khi nắp máy bị vênh ta phải tiến hành cạo

nắp máy

– Bôi bột màu đã được pha chế lên bàn máp

– Nhấc nắp máy sao cho bề mặt nắp máy

tiếp xúc với bàn máy và xoay tròn nắp máy trên bàn

bằng hai tay

– Nhấc nắp máy ra cẩn thận và quan sát

Quy trình cạo (hình 5-15)

+ Ta tiến hành cạo phần dính màu đậm nhất

trên nắp máy hướng cạo hợp với tâm dọc i góc 45

Tiến hành theo hai bước:

– Tiến hành cạo thô: cạo 4 – 5mm cạo phần

đậm màu nhất

– Tiến hành cạo tinh: sau cạo thô ta tiến

hành cạo tinh Chiều rộng của phoi tạo ra rất nhỏ,

chiều dài từ 2 – 3mm

Chú ý

Trong khi cạo phải tiến hành nhẹ nhàng

tránh hiện tượng phoi đi nhiều Trong khi cạo phải thường xuyên kiểm tra Khi nào thấy diện tích bột màu tương đối đều trên toàn bộ nắp máy, không xuất hiện các vệt quá đậm màu Thì quá trình sửa chữa

đã hoàn thành

Hình 5-15 Hình 5 - 14

+ Trường hợp nắp máy bị cong vênh quá lớn Do nắp máy bị giảm nhiệt độ đột ngột: do đổ nước lạnh vào động cơ khi máy còn đang nóng hoặc quy trình tháo lắp không đúng kỹ thuật Để khắc phục hiện tượng này ta phải đưa nắp máy lên máy mài chuyên dùng để mài lại mặt phẳng nắp máy và sau đó

rà lại bằng bột màu để kiểm tra (cách làm như kiểm tra nắp máy)

Yêu cầu kỹ thuật sau khi sửa chữa nắp máy

– Sau khi mài nắp máy thể tích buồng đốt phải đảm bảo lớn hơn 95% thể tích ban đầu Nếu nhỏ hơn thì phải thay thế vì nó ảnh hưởng đến công suất của động cơ do không đảm bảo thể tích buồng cháy

– Sau khi mài mặt phẳng nắp máy tiến hành cạo nắp máy như trên và kiểm tra mặt phẳng nắp máy bằng bôt màu nếu vết tiếp xúc bột màu trên nắp máy khoảng 90% toàn bộ bề mặt, không có chỗ nào đậm, nhạt thì quá trình sửa chữa được hoàn thành