Không gian văn hoá vùng Việt Bắc

Văn hoá tinh th n.[r]

KHÔNG GIAN VĂN HÓA VÙNG VI T B C Ệ Ắ

L i m đ uờ ở ầ

* Ti u vùng văn hoá: Ph m vi nh h n vùng văn hoá là n i đ p nh t c a vùng văn hoá.ể ạ ỏ ơ ơ ẹ ấ ủ

Thái, dân t c Dao, ộ ngoài ra còn có m t s dân t c ít ngộ ố ộ ười khác nh Dao, H’mông,ư LôLô, Sán Chay…

m i thiên di sang Vi t Nam cách đây kho ng hai ba trăm năm, v n là nh ng c dânớ ệ ả ố ữ ư

thuy t và kí c c a c dân Vi t B c còn ghi khá kĩ v t tiên h tham gia kh i nghĩaế ứ ủ ư ệ ắ ề ổ ọ ở Hai Bà Tr ng Năm 548, c dân Vi t B c l i ng h cu c kh i nghĩa c a Lý Bônư ư ệ ắ ạ ủ ộ ộ ở ủ

ch ng quân nhà Lố ương Trong th i t ch , vai trò c a c dân Vi t B c đ i v i cu cờ ự ủ ủ ư ệ ắ ố ớ ộ

ch ng xâm lố ược nhà T ng r t quan tr ng Các đ i quân c a các th lĩnh đ a phố ấ ọ ộ ủ ủ ị ươ ng tham gia đánh quân xâm lược T ng Trong ba l n kháng chi n ch ng quân xâm lố ầ ế ố ượ c Nguyên - Mông, nhân dân vùng Vi t B c l i tích c c tham gia s c ngệ ắ ạ ự ứ ườ ứi s c c a,ủ góp ph n vào s đ i th ng c a quân dân Đ i Vi t Trong 10 năm kháng chi n ch ngầ ự ạ ắ ủ ạ ệ ế ố quân Minh, nhân dân Tày Nùng đã tham gia r t đông đ o dấ ả ướ ựi s lãnh đ o c a cácạ ủ

th lĩnh nh Nông Văn L ch, Hoàng Thiên H u, Nguy n Văn Hách, Dủ ư ị ữ ễ ương Thế Châu v v Nhà M c giành ngôi c a nhà Lê, th t thạ ủ ấ ủở ố đ ng b ng, kéo quân lênằ

mi n núi xây thành, đ p lũy đ ch ng l i nhà Lê M t s tù trề ắ ể ố ạ ộ ố ưởng đã đ ng v phíaứ ề nhà Lê ch ng l i nhà M c Khi vua Quang Trung ch ng quân xâm lố ạ ạ ố ược Thanh, ngườ i dân Tày - Nùng đã hưởng ng l i kêu g i c a Quang Trung đ ng lên đánh gi c.ứ ờ ọ ủ ứ ặ

Người Pháp thi t l p ách cai tr trên đ t nế ậ ị ấ ước ta, đ ng bào Tày - Nùng đã có nh ngồ ữ

cu c v n đ ng, t ch c đánh gi c T phong trào C n Vộ ậ ộ ổ ứ ặ ừ ầ ương đ n phong trào Vi tế ệ Nam Quang Ph c H i, ngụ ộ ười dân đây đ u tham gia khá tích c c T sau năm 1940,ở ề ự ừ sau cu c kh i nghĩa B c S n, Vi t B c đã tr thành khu căn c đ a c a cách m ngộ ở ắ ơ ệ ắ ở ứ ị ủ ạ

Vi t Nam Th c dân Pháp tr l i xâm lệ ự ở ạ ược nước ta, Vi t B c l i tr thành căn cệ ắ ạ ở ứ

đ a kháng chi n ch ng Pháp c nị ế ố ở ả ước Nh ng năm c nữ ả ước ch ng gi c M , ngố ặ ỹ ườ i Tày - Nùng l i có nh ng đóng góp r t l n.Trong di n trình l ch s , c dân Vi t B c,ạ ữ ấ ớ ễ ị ử ư ệ ắ

và ch y u là c dân Tày - Nùng cùng g n bó s ph n v i các dân t c vùngủ ế ư ắ ố ậ ớ ộ ở

xuôi.Th i phong ki n, các vờ ế ương tri u đ u có ý th c vun đ p cho s g n bó này.ề ề ứ ắ ự ắ Dù

là đ n v c s nh nh t Các gia đình trong b n và các thành viên h p l i thành m tơ ị ơ ở ỏ ấ ả ợ ạ ộ

c ng đ ng dân c và có t ch c.Các b n, dù m i l p hay có t lâu đ u có mi u thộ ồ ư ổ ứ ả ớ ậ ừ ề ế ờ

th công, mà nhi u n i g i là th đ a (th t ), thành hoàng (thâm trong) Đ n v xãổ ề ơ ọ ổ ị ổ ị ơ ị

h i nh nh t c a ngộ ỏ ấ ủ ười Tày - Nùng là gia đình, l i là gia đình ph h , ch gia đìnhạ ụ ệ ủ

v n thẫ ường là người cha hay người ch ng, làm ch toàn b tài s n và quy t đ nhồ ủ ộ ả ế ị

m i công vi c trong nhà, ngoài làng Do v y, ý th c tr ng nam khinh n khá đ mọ ệ ậ ứ ọ ữ ậ trong c ng đ ng, s phân bi t đ i x còn th y rõ trong vi c phân chia m t b ng sinhộ ồ ự ệ ố ử ấ ệ ặ ằ

ho t trong nhà Nhà ngoài bao gi cũng dành riêng cho đàn ông.Tr các bà già, phạ ờ ừ ụ

n không bao gi đữ ờ ượ ởc nhà ngoài.Đ c đi m vùng văn hoá Vi t Nam.ặ ể ệ

- Ở

- Ăn

ho c đ u h i.ặ ầ ồ C u thang lên xu ng b ng tre, s b c bao gi cũng l , không dùng b cầ ố ằ ố ậ ờ ẻ ậ

đ i so v i ngôi nhà sàn v quy mô, k t c u, b c c bên trong m t s vùng còn cóổ ớ ề ế ấ ố ụ Ở ộ ố

lo i nhà n a sàn n a đ t, đây là m t lo i nhà đ c bi t, v a mang tính ch t nhà đ t v aạ ử ử ấ ộ ạ ặ ệ ừ ấ ấ ừ mang tính ch t nhà sàn.ấ

cũng là 7 cái Qu n c a nam gi i đầ ủ ớ ược may theo ki u đũng chéo, c quân l n áo c aể ả ẫ ủ

r i th t nút ra phía sau.ồ ắ Ph n Nùng có khác đôi chút là h thụ ữ ọ ường b t răng vàng, aị ư

tai, hoa tai

c m, làm các lo i bánh.ơ ạ Th c ăn chính là g o t , nh ng vi c ch bi n món ăn t g oứ ạ ẻ ư ệ ế ế ừ ạ

m t mâm, khách đ n nhà r t độ ế ấ ượ ưc u ái, n tr ng.ể ọ

này, giáo d c càng đụ ược chú tr ng, phát tri n, đ y m nh đào t o trí th c, cán b khoaọ ể ẩ ạ ạ ứ ộ

nho sĩ, quan l i ngạ ười Vi t ch y lên đây b Tày hóa.ệ ạ ị Do v y t ng l p trí th c nho h cậ ầ ớ ứ ọ hình thành, có m t s đ t t i trình đ h c v n cao nh B Văn Phúng, Nông Quỳnhộ ố ạ ớ ộ ọ ấ ư ế Văn, Hoàng Đ c H u Khi th c dân Pháp đ t ách cai tr lên toàn qu c, sau này khai thácứ ậ ự ặ ị ố thu c đ a l n 1, l n 2, t ng l p trí th c nho h c ít d n, t ng l p trí th c m i độ ị ầ ầ ầ ớ ứ ọ ầ ầ ớ ứ ớ ược đào

t o trong các nhà trạ ường th c dân nh các ông thông, kí, th u phán, giáo h c M t s cóự ư ầ ọ ộ ố lòng yêu nước, được người dân kính tr ng v sau đã đi theo ánh sáng c a Đ ng đ c uọ ề ủ ả ể ứ

nước nh Hoàng Văn Th , Lư ụ ương Văn Chi Trong kháng chi n ch ng Pháp, nh t là sauế ố ấ ngày hòa bình l p l i, giáo d c Vi t B c đậ ạ ụ ở ệ ắ ược chú tr ng phát tri n.S trọ ể ố ường h c cácọ

c p có các đ a phấ ở ị ương ngày càng nhi u Các trề ường đ i h c, cao đ ng đạ ọ ẳ ược thành

l p trong m y ch c năm qua nh : Đ i h c S ph m Vi t B c, đ i h c Y khoa Vi tậ ấ ụ ư ạ ọ ư ạ ệ ắ ạ ọ ệ

B c v.v M i đây, Đ ng, nhà nắ ớ ả ước ta l i t ch c trạ ổ ứ ường đàc t o cán b khoa h c choạ ộ ọ

Vi t B c.ệ ắ Trong đào t o, bên c nh ch Qu c ng , m t s t c nh Tày, H'mông cũng cóạ ạ ữ ố ữ ộ ố ộ ư

ch vi t xây d ng trên c s m u ch Latinh.ữ ế ự ơ ở ẫ ữ

ni m tin c a con ngề ủ ườ ới t i th n b n m nh, tr i- đ t, t tiên.Các th n linh c a h r t đaầ ả ệ ờ ấ ổ ầ ủ ọ ấ

Vi t, nh ng m c đ th p, trong s k t h p v i các tín ngệ ư ở ứ ộ ấ ự ế ợ ớ ưỡng v t linh v n có t lâuậ ố ừ