tieu su va tac pham

Nùm 1943, Huy Cíơn töịt nghiïơp kyô sû Canh nöng.Xuín Diïơu xin thöi tham taâ nhađ Ăoan, vïì söịng vúâiHuy Cíơn taơi Hađ Nöơi, bùìng söị tiïìn lûúng cuêa Huy Cíơn.Ăöi baơn Huy - Xuín ăaô

TIÏÍU SÛÊ VAĐ TAÂC PHÍÍM

TIÏÍU SÛÊ

Xuín Diïơu hoơ Ngö, sinh ngađy 2 thaâng 2 nùm 1916(nùm Bñnh Thòn) taơi Vaơn Gođ Böìi, xaô Tuđng Giaên,huýơn Tuy Phûúâc, tónh Bònh Ăõnh (cuô) Cha NgöXuín Thoơ, qú úê xaô Traêo Nha (nay lađ xaô Ăaơi Löơc),huýơn Can Löơc, tónh Hađ Tônh (cuô), ăöî tuâ tađi keâp Haânhoơc, vađo lađm thíìy daơy hoơc úê Bònh Ăõnh, kïịt duýn vúâibađ Nguýîn Thõ Hiïơp

Thuúê nhoê Xuín Diïơu hoơc chûô nho, quöịc ngûô vađ caêtiïịng Phaâp vúâi cha; nùm 1927 xuöịng hoơc úê Qui Nhún,ăöî “ăñp löm” (bùìng Thađnh chung) nùm 1934 Thúđi kyđnađy Xuín Diïơu ăaô tíơp lađm nhûông bađi thú theo caâc thïíthú truýìn thöịng vađ ríịt mïịn phuơc Taên Ăađ

1935-1936 Xuín Diïơu ra hoơc “tuâ tađi” phíìn thûânhíịt úê trûúđng Trung hoơc baêo höơ Hađ Nöơi; 1936 - 1937,anh vađo hoơc “tuâ tađi” phíìn thûâ hai úê trûúđng Trung hoơcKhaêi Ăõnh, Húị Taơi ăíy, anh gùơp Huy Cíơn, hoơc sauhai lúâp, vađ hai baơn thú ăaô kïịt nghôa vúâi nhau, möơttònh baơn cho ăïịn nay (1982) ăaô bïìn bó 45 nùm

Ngađy Nöen (lïî Thiïn Chuâa giaâng sinh) 1938, Thú thú ra ăúđi vúâi tûơa cuêa Thïị Lûô vađ trònh bađy myô thuíơt

cuêa Lûúng Xuín Nhõ

1938 - 1940; Xuín Diïơu cuđng vúâi Huy Cíơn úê gaâc

40 Hađng Than (thú Huy Cíơn: Phöị khöng cíy thöi síìu biïịt bao chûđng ), Xuín Diïơu daơy hoơc úê trûúđng tû thuơc

Thùng Long (Giaâm ăöịc: Hoađng Minh Giaâm), vađ HuyCíơn hoơc úê trûúđng Cao ăùỉng Nöng lím Nùm 1939,Xuín Diïơu tíơp húơp caâc truýơn ngù’n cuêa mònh ăaô

ăùng trïn baâo Ngađy nay vađ cho xuíịt baên tíơp Phíịn thöng vađng.

Ăíìu 1940, anh thi tham taâ Thûúng chñnh vađ vađoNam Böơ nhíơn viïơc úê “Súê Ăoan” Myô Tho (nay lađ tónhTiïìn Giang) Nhúđ víơy, nhađ thú ặúơc söịng ngoât 4 nùm

úê ăíịt Nam kyđ vađ coâ vöịn ắa lyâ, vöịn nhín tònh ăïí sau

nađy viïịt “Miïìn Nam nûúâc Viïơt vađ ngûúđi Viïơt miïìn Nam” vađ nhiïìu bađi thú ăíịu tranh thöịng nhíịt.

Nùm 1943, Huy Cíơn töịt nghiïơp kyô sû Canh nöng.Xuín Diïơu xin thöi tham taâ nhađ Ăoan, vïì söịng vúâiHuy Cíơn taơi Hađ Nöơi, bùìng söị tiïìn lûúng cuêa Huy Cíơn.Ăöi baơn Huy - Xuín ăaô coâ luâc (1939), bùìng tiïìn dađnh

duơm cuêa mònh, tûơ ặâng ra xuíịt baên tíơp Thú thú (in

líìn thûâ hai) vúâi tïn “Nhađ xuíịt baên Huy - Xuín”.Xuín Diïơu cuđng vúâi Huy Cíơn tham gia Mùơt tríơn ViïơtMinh höìi bñ míơt

Nùm 1945, Xuín Diïơu cho ra ăúđi tíơp thú vùn xuöi

Trûúđng ca vađ tíơp thú Gûêi hûúng cho gioâ (Nhađ xuíịt

baên Thúđi ăaơi) Thaâng 2-1945 Xuín Diïơu lađm cuöơc diïîn

thuýịt ăíìu tiïn trong ăúđi mònh vúâi bađi “Sinh viïn vúâi quöịc vùn” do Töíng höơi sinh viïn Viïơt Nam töí chûâc; bađi nađy sau ăoâ ặúơc xuíịt baên vúâi tïn múê röơng “Thanh niïn vúâi quöịc vùn”.

Caâch maơng thaâng Taâm 1945 buđng nöí, nhûông ăaêngphaâi phaên ăöơng, níịp sau quín chiïịm ăoâng Tûúêng Giúâi

Thaơch, khöng cöng nhíơn laâ cúđ ăoê sao vađng lađ Quöịc kyđ,trûúng lïn laâ cúđ ba gaơch, cúđ sao trù’ng cuêa chuâng ăïíchia reô nhín dín, töí chûâc nhûông vuơ bù’t coâc caân böơcaâch maơng, mûu ăöì biïíu tònh chöịng Chñnh phuê caâchmaơng lím thúđi Xuín Diïơu ăaô cho ăùng nhûông bađi

thú Möơt cuöơc “biïíu tònh”, Töíng bíịt ằnh cöng, Võnh caâi cúđ vađ ăaô cho xuíịt baên anh huđng ca Ngoơn quöịc kyđ ca ngúơi laâ cúđ ăoê sao vađng; vađ ăïí cöí ăöơng Töíng

tuýín cûê ăíìu tiïn 6-1-1946, ăaô cho xuíịt baên traâng

khuâc Höơi nghõ non söng Baên thín Xuín Diïơu cuông lađ

Ăaơi biïíu Quöịc höơi khoâa I (ăaơi biïíu tónh Haêi Dûúng)tûđ 1946 ăïịn 1960 Thaâng 5-1946, möơt phaâi ăoađn Quöịchöơi Viïơt Nam do ăöìng chñ Phaơm Vùn Ăöìng lađmtrûúêng ăoađn, sang Phaâp; Xuín Diïơu tham dûơ vúâi tûcaâch ăaơi biïíu caâc nhađ baâo Sau chuýịn ăi nađy, Xuín

Diïơu ăaô ăùng trïn baâo Cûâu quöịc thiïn phoâng sûơ Tûđ trûúđng bay ăïịn trûúđng bay vađ cho xuíịt baên tíơp Viïơt Nam nghòn dùơm, viïịt vïì ăúđi söịng vađ cuöơc ăíịu tranh

cuêa Viïơt kiïìu, lñnh chiïịn vađ lñnh thúơ taơi Phaâp tûđ 1940ăïịn 1946

Khaâng chiïịn toađn quöịc, Xuín Diïơu úê suöịt chñnnùm trong caâc chiïịn khu taơi Viïơt Bù’c; anh ăaô ăi theoĂađi Tiïịng noâi Viïơt Nam nùm 1947 vađ phuơ traâch möîi

tuíìn noâi möơt “cíu chuýơn vùn hoâa” úê Ăađi; caâc tuyđ buât nađy vïì sau xuíịt baên thađnh tíơp “Viïơt Nam trúê daơ” Anh

lađ UÊy viïn chíịp hađnh Höơi Vùn nghïơ Viïơt Nam khaângchiïịn; anh ăaô ăùng trïn taơp chñ Vùn nghïơ möơt loaơt

bađi Tiïịng thú, giúâi thiïơu vađ cöí voô phong trađo thú cuêa

cöng nöng binh

Nùm 1949, Xuín Diïơu ặúơc kïịt naơp vađo Ăaêng dohai nhađ vùn Nguýîn Ăònh Thi vađ Nguýîn Huy Tûúênggiúâi thiïơu Trong Giaêm tö vađ Caêi caâch ruöơng ăíịt, anh

lađ ăöơi viïn caâc “ăöơi phaât ăöơng” úê Thanh Hoâa vađ Nghïơ

An, vađ ăaô cho xuíịt baên tíơp thú Meơ con vïì ăïì tađi nöng

dín vađ ruöơng ăíịt Cuông tûđ nùm 1949 anh bù’t ăíìu ăinoâi chuýơn thú trong quíìn chuâng, cöng chuâng; choăïịn nay (1982) anh ăaô traêi qua khoaêng 400 cuöơc bònhthú Thaâng 9 vađ 10-1981, anh ặúơc múđi sang noâi vïìthú Viïơt Nam taơi Phaâp

Sau Höơi nghõ Giúnevú 1954, tûđ chiïịn khu trúê vïìHađ Nöơi, Xuín Diïơu laơi vađo cuöơc chiïịn ăíịu múâi; möơtphíìn quan troơng trong caâc tíơp thú anh lađ ăïì tađi ăíịutranh thöịng nhíịt, chöịng Myô - nguơy, vađ chuýn ăïì nađy

chiïịm toađn böơ tíơp Muôi Cađ Mau (1962) Khi nhoâm

Nhín vùn - Giai phíím ăi theo ặúđng löịi chöịng Ăaêng,chöịng chuê nghôa xaô höơi trong vùn nghïơ, Xuín Diïơu ăaôviïịt möơt loaơt bađi tiïíu luíơn ûâng chiïịn, in thađnh tíơp

Nhûông bûúâc ặúđng tû tûúêng cuêa töi (1958).

Nùm 1958, anh lađ diïîn giaê trong lïî kyê niïơm 138nùm ngađy míịt cuêa Nguýîn Du, vađ ăíy cuông lađ thúđiăiïím cuêa möơt loaơt cöng trònh nghiïn cûâu cuêa XuínDiïơu vïì caâc nhađ thú lúân truýìn thöịng cuêa dín töơc.Xuín Diïơu ăaô viïịt khoaêng 450 bađi thú tònh, 30 bađi

ăaô ặúơc in trong tíơp Cíìm tay (1962), möơt söị in xen

keô trong caâc tíơp thú khaâc vađ möơt söị lúân cođn chûa in.Cuđng vúâi 15 tíơp thú, Xuín Diïơu cođn lađ möơt nhađ

vùn vúâi tíơp truýơn ngù’n Phíịn thöng vađng, tíơp thú vùn xuöi Trûúđng ca, nhûông buât kyâ, nhûông tuđy buât viïịt

doơc theo nùm thaâng cuêa ăúđi söịng ăíịt nûúâc vađ nhíndín, ăöìng thúđi lađ möơt nhađ viïịt nhiïìu tiïíu luíơn vađ phïbònh vùn hoơc, ăùơc biïơt lađ vïì caâc nhađ thú cöí ăiïín lúânViïơt Nam

*

* *

Xuín Diïơu ăaô nhiïìu líìn thùm Liïn Xö; anh ăaô dõch

trûúđng ca Vlaăimia Ilich Lïnin cuêa Maiaköịpxki, thú

Putxkin, Ïxïnhin, Ximönöịp, Antökönxki, Lökunhin,Ăönmatöịpxki Eptusenkö, Matuxöịpki Anh ăaô giúâi

thiïơu vađ dõch thú Ba nhađ thú lúân Hungari: S.Pïtöphi, A.Giödeâp, A.Aăi, viïịt bađi giúâi thiïơu vađ dõch thú Nhûông nhađ thú Bungari (1978, in laơi: 1983), thú Elidavïta Bagriana, thú Blaga Ăimitröva (Víy giûôa tònh ýu), ăaô dõch Nhûông ngûúđi thúơ dïơt Xilïdi, Lörúlíyr vađ chuđm thú Intecmetdö trûô tònh cuêa Henrich Hainú Anh cuông ăaô

giúâi thiïơu vađ dõch tíơp thú Nicöla Ghiden, nhađ thú díntöơc Cu Ba, dûơ lïî mûđng thoơ N Ghiden 80 tuöíi úê LaHabana

Xuín Diïơu ăaô dûơ Höơi nghõ truđ bõ caâc nhađ vùn AÂChíu úê Niu Ăï Li (1958) vađ thùm ÍỊn Ăöơ hai thaâng,

giúâi thiïơu vađ dõch thú Rabindranat Tago (1961) Nùm

1980, anh dûơ vađ phaât biïíu trong Höơi nghõ caâc nhađ vùnthïị giúâi baêo vïơ hođa bònh líìn thûâ II úê Xöphia

Nùm 1981, Xuín Diïơu sang Phaâp, noâi chuýơn thúViïơt Nam úê caâc trûúđng Ăaơi hoơc taơi Paris

Xuín Diïơu ặúơc bíìu lađm Viïơn sô thöng tíịn ViïơnHađn lím nghïơ thuíơt CHDC Ăûâc nùm 1983 Cuôngtrong nùm nađy, Tuýín tíơp Xuín Diïơu (tíơp 1) ặúơcxuíịt baên

Nùm 1985, Nhađ nûúâc tùơng thûúêng Huín chûúngĂöơc líơp haơng nhíịt

Ngađy 18-12-1985, Xuín Diïơu tûđ tríìn taơi Hađ Nöơi

TAÂC PHÍÍM

THÚ:

Thú thú (1938, 1939, 1968, 1970), Gûêi hûúng cho gioâ (1945, 1967), Ngoơn quöịc kyđ (1945, 1961), Höơi nghõ

non söng (1946), Dûúâi sao vađng (1949), Saâng (1953), Meơ con (1954), Ngöi sao (1955) Riïng chung (1960), Muôi Cađ Mau - Cíìm tay (1962), Möơt khöịi höìng (1964), Hai ăúơt soâng (1967), Töi giađu ăöi mù’t (1970), Höìn töi ăöi caânh (1976), Thanh ca (1982).

TRUÝƠN NGØƯƯN:

Phíịn thöng vađng (1939)

BUÂT KYÂ:

Trûúđng ca (1945), Miïìn Nam nûúâc Viïơt (1945,

1946, 1947), Viïơt Nam nghòn dùơm (1946), Viïơt Nam trúê daơ (1948), Kyâ sûơ thùm nûúâc Hung (1956), Triïìu lïn (1958).

TIÏÍU LUÍƠN, PHÏ BÒNH:

Thanh niïn vúâi quöịc vùn (1945), Tiïịng thú (1951, 1954), Nhûông bûúâc ặúđng tû tûúêng cuêa töi (1958), Ba thi hađo dín töơc (1959), Phï bònh giúâi thiïơu thú (1960), Höì Xuín Hûúng bađ chuâa thú nöm (1961), Trođ chuýơn vúâi caâc baơn lađm thú treê (1961), Dao coâ mađi múâi sù’c (1963), Thi hađo dín töơc Nguýîn Du (1966), Ăi trïn ặúđng lúân (1968), Thú Tríìn Tïị Xûúng (1970), Ăoơc thú Nguýîn Khuýịn (1971), Vađ cíy ăúđi maôi maôi xanh tûúi (1971), Mađi sù’t nïn kim (1977), Lûúơng thöng tin vađ nhûông kyô sû tím höìn íịy (1978), Caâc nhađ thú cöí ăiïín Viïơt Nam (tíơp I, 1981, tíơp II, 1982), Tòm hiïíu Taên Ăađ (1982).

DÕCH THÚ:

Thi hađo Nadim Hitmet (1962), V.I Lïnin (Maiaköịpxki, 1967), Víy giûôa tònh ýu (B Ăimitröva, 1968), Viïơt Nam höìn töi (1974), Nhûông nhađ thú Bungari (1978 - 1983), Nhađ thú Nicöla Ghiden (1981).

XUÍN DIÏƠU NIÏN BIÏÍU - THÛ MUƠC

1916: Sinh ngađy 2 thaâng 2 (29 thaâng giïng Bñnh

Thòn) taơi qú meơ (bađ Nguýîn Thõ Hiïơp) úêVaơn Gođ Böìi, xaô Tuđng Giaên, huýơn TuyPhûúâc, tónh Bònh Ăõnh

Thûúê nhoê hoơc chûô Haân vađ quöịc ngûô vúâi chalađ Ngö Xuín Thoơ, ăöî Tuâ tađi keâp Haân hoơc,vöịn qú xaô Traêo Nha (nay lađ Ăaơi Löơc),huýơn Can Löơc, tónh Hađ Tônh, vađo daơy hoơc

úê Bònh Ăõnh

1927: Hoơc trûúđng Cao ăùỉng tiïíu hoơc Quy Nhún,

ặúơc cíịp hoơc böíng vađ nöơi truâ taơi trûúđng.1934: Ăöî Thađnh chung taơi trûúđng Quy Nhún.1935-1936: Hoơc Tuâ tađi phíìn thûâ nhíịt taơi trûúđng

Trung hoơc baêo höơ úê Hađ Nöơi

In bađi thú ăíìu tiïn “Vúâi bađn tay íịy” trïn

baâo Phong hoâa.

1936-1937: Hoơc Tuâ tađi phíìn thûâ hai taơi trûúđng Trung

hoơc Khaêi Ăõnh - Húị

Kïịt nghôa vúâi Huy Cíơn (1936) cho ăïịn cuöịiăúđi

Baâo Ngađy nay, söị Tïịt 1937 in bađi giúâi

thiïơu: “Möơt nhađ thi sô múâi: Xuín Diïơu” doThïị Lûô viïịt

Ra Hađ Nöơi hoơc trûúđng Luíơt vađ bù’t ăíìu

viïịt baâo (Ngađy nay )

1938-1939: Söịng vúâi Huy Cíơn úê gaâc nhađ 40 Hađng

Than - Hađ Nöơi, daơy hoơc úê Trûúđng tû thuơcThùng Long

Thaâng 12 - 1938, Nhađ xuíịt baên Ăúđi nay in

1943-1944: Söịng vúâi Huy Cíơn úê Hađ Nöơi vađ tham gia

Viïơt Minh bñ míơt

1945: Nhađ xuíịt baên Thúđi ăaơi in tíơp thú - vùn

xuöi “Trûúđng ca”, tíơp thú “Gûêi hûúng chogioâ”, tíơp tiïíu luíơn “Thanh niïn vúâi quöịcvùn”

- Tham gia Töíng khúêi nghôa, cûúâp chñnhquýìn taơi Hađ Nöơi

- Hoaơt ăöơng trong Höơi Vùn hoâa cûâu quöịc

- Xuíịt baên traâng ca “Ngoơn quöịc kyđ”, tíơpbuât kyâ “Miïìn Nam nûúâc Viïơt”

1946: - Xuíịt baên traâng ca “Höơi nghõ non söng”,

tíơp buât kyâ “Viïơt Nam nghòn dùơm”

Ăûúơc bíìu vađo Quöịc höơi khoâa I (1946 1960)

Thaâng 5 1946, vúâi tû caâch nhađ baâo, ăicuđng phaâi ăoađn Chñnh phuê sang Paris ăađmphaân vúâi chñnh phuê Phaâp.

1947: Cöng taâc úê Ăađi Tiïịng noâi Viïơt Nam.1948: Ăûúơc bíìu lađm UÊy viïn chíịp hađnh Höơi Vùn

nghïơ Viïơt Nam - xuíịt baên tíơp buât kyâ “ViïơtNam trúê daơ”

1949: Ăûúơc kïịt naơp vađo Ăaêng Cöơng saên Viïơt

Nam

Xuíịt baên tíơp thú “Dûúâi sao vađng”

1951-1953: Xuíịt baên tíơp tiïíu luíơn “Tiïịng thú”.- Tham

gia phaât ăöơng quíìn chuâng giaêm tö, giaêmtûâc Xuíịt baên tíơp thú “Saâng”

1954: Tham gia caêi caâch ruöơng ăíịt - Xuíịt baên

tíơp thú “Meơ con”

1955: Xuíịt baên tíơp thú “Ngöi sao”, (ặúơc giaêi

thûúêng Vùn nghïơ 1954 - 1955)

1956: Xuíịt baên tíơp “Kyâ sûơ thùm nûúâc Hung”.1957-1985: Ăûúơc bíìu lađm UÊy viïn chíịp hađnh Höơi Nhađ

vùn Viïơt Nam, khoâa I, II, III

1958: Xuíịt baên tíơp tiïíu luíơn: “Nhûông bûúâc

ặúđng tû tûúêng cuêa töi”, tíơp buât kyâ “Triïìulïn”

1959: Xuíịt baên tíơp tiïíu luíơn “Ba thi hađo dín

töơc”

1960: Xuíịt baên tíơp thú “Riïng chung”, tiïíu luíơn

“Phï bònh, giúâi thiïơu thú”

1961: Xuíịt baên tíơp tiïíu luíơn “Trođ chuýơn vúâi caâc

baơn lađm thú treê”, tíơp khaêo luíơn “Höì XuínHûúng, bađ chuâa thú nöm”

1962: Xuíịt baên tíơp thú “Muôi Cađ Mau - Cíìm tay”,

tíơp thú dõch “Thi hađo Nadim Hñtmeât”, tíơptiïíu luíơn “Dao coâ mađi múâi sù’c”

1964: Xuíịt baên tíơp thú: “Möơt khöịi höìng”.1966: Xuíịt baên tíơp khaêo luíơn “Thi hađo dín töơc

Nguýîn Du”

1967: Xuíịt baên tíơp thú “Hai ăúơt soâng”, tíơp thú

dõch “V.I Lïnin” cuêa Maiaköịpxki

1968: Xuíịt baên tíơp tiïíu luíơn “Ăi trïn ặúđng

lúân”, tíơp thú dõch “Víy giûôa tònh ýu” cuêaBlaga Ăimitröva

1970: Xuíịt baên tíơp thú “Töi giađu ăöi mù’t”, tíơp

khaêo luíơn “Thú Tríìn Tïị Xûúng”

1971: Xuíịt baên tíơp tiïíu luíơn “Ăoơc thú Nguýîn

Khuýịn”, tíơp tiïíu luíơn “Vađ cíy ăúđi maôimaôi xanh tûúi”

1974: Xuíịt baên tíơp thú dõch “Viïơt Nam höìn töi”.1976: Xuíịt baên tíơp thú “Höìn töi ăöi caânh”.1977: Xuíịt baên tíơp tiïíu luíơn “Mađi sù’t nïn kim”.1978-1980: Xuíịt baên tíơp tiïíu luíơn “Lûúơng thöng tin

vađ nhûông kyô sû tím höìn íịy”, tíơp thú dõch

“Nhûông nhađ thú Bungari”

1981: Xuíịt baên tíơp I “Caâc nhađ thú cöí ăiïín Viïơt

Nam” Cöơng hođa Phaâp múđi sang noâichuýơn vïì Thú Viïơt Nam

1982: Xuíịt baên tíơp thú “Thanh ca”, tíơp II “Caâc

nhađ thú cöí ăiïín Viïơt Nam”, tíơp khaêo luíơn

“Tòm hiïíu Taên Ăađ”, tíơp thú dõch “NicölaGhiden”

1983: Ăûúơc bíìu lađm Viïơn sô thöng tíịn Viïơn Hađn

lím nghïơ thuíơt CHDC Ăûâc - Xuíịt baêntíơp I “Tuýín tíơp Xuín Diïơu”

1985: Xuíịt baên tíơp II “Tuýín tíơp Xuín Diïơu”

Nhađ nûúâc tùơng thûúêng Huín chûúng Ăöơclíơp haơng nhíịt

Tûđ tríìn ngađy 18 thaâng 12 nùm 1985.1987: Ngađy 27-3-1987, Höơi ăöìng Chñnh phuê ra

quýịt ắnh baêo töìn núi Xuín Diïơu tûđng úêăïí xíy dûơng Phođng lûu niïơm

1988-1995: Xuíịt baên caâc tíơp “Thú tònh Xuín Diïơu”,

“Möơt chuđm thú” (tûơ cheâp)

Höơi Nhađ vùn, Viïơn Vùn hoơc, Trûúđng viïịtvùn Nguýîn Du cuđng caâc cú quan xuíịtbaên, baâo chñ töí chûâc kyê niïơm 5 nùm, 10nùm ngađy míịt

1996: Ăûúơc Nhađ nûúâc tùơng giaêi thûúêng Höì Chñ

Minh (ăúơt I)

2000: Toađn tíơp Xuín Diïơu ặúơc xuíịt baên

NHAĐ THÚ LÚÂN XUÍN DIÏƠU

NGUÝÎN BAO

Ăïịn thaâng 12 nùm 2000 nađy lađ trođn mûúđi lùmnùm vù’ng boâng nhađ thú Xuín Diïơu trong cuöơc söịng.Khoaêng tröịng trong rûđng mađ göịc ăaơi thuơ íịy ăïí laơihònh nhû chûa kõp phuê kñn ÚÊ khoaênh ăíịt íịy lûâa cíynon chíơm lúân vò khaê nùng quang húơp cođn haơn chïị vađnhaânh rïî chûa toêa röơng, baâm síu vađo tíìng ăíịt míìumúô cuêa cöơi nguöìn

Trong caâc cuöơc höơi thaêo vïì thú hiïơn ăaơi, vïì truýìnthöịng vùn hoơc, khöng ñt ngûúđi chó ra sûơ cíịp thiïịt cuêaviïơc phï bònh, nghiïn cûâu thú ca Khi nhù’c túâi vai trođchuýn síu cuêa möơt cíy buât miïơt mađi chùm lo cho sûơphaât triïín cuêa nïìn thú, ngûúđi ta khöng bao giúđ qúnnhù’c túâi Xuín Diïơu Ăùơc biïơt trong nhûông nùm gíìnăíy, khi thú ca ặúơc xuíịt baên vúâi söị lûúơng ăíìu saâchkhaâ nhiïìu nhûng chíịt lûúơng laơi coâ phíìn cođn thíịp, khimöơt söị cíy buât cöị “ăaânh boâng” cíu chûô, ặa ra nhûônghònh thûâc xa laơ, khoâ hiïíu ăïí che giíịu sûơ ngheđo nađnvöịn söịng vađ caêm xuâc khiïịn ngûúđi ăoơc röơng raôi chaânnaên vađ thúđ ú vúâi thú thò sûơ coâ mùơt kõp thúđi cuêa möơtcíy buât vûđa ăuê baên lônh vađ nùng lûơc vûđa sùn soâc chuăaâo, tíơn tònh cho thïị hïơ nöịi tiïịp mònh laơi cađng cíịpbaâch hún bao giúđ hïịt Vađ ngûúđi ta laơi nhúâ túâi sûơ xuíịt

hiïơn rûơc rúô vađ ăíìy sûâc cuöịn huât cuêa möơt nhađ thú treêtûđ hún saâu mûúi nùm trûúâc, nhúâ túâi möơt nhađ thú mađtrang viïịt cuöịi cuđng trûúâc khi ăi xa lađ lúđi dùơn dođ íncíìn vïì chuýơn nghïì nghiïơp vúâi nhûông cíy buât treê.Ăoâ lađ Xuín Diïơu chûâ khöng phaêi ai khaâc Ăoâ lađtaâc giaê cuêa “Thú thú”, taâc phíím ăíìu tay ăùơc sù’c Ăoâlađ taâc giaê cuêa “Sûơ uýn baâc vúâi viïơc lađm thú”, bađi viïịtcuöịi cuđng ăíìy tím huýịt gûêi Höơi nghõ nhûông ngûúđiviïịt vùn treê líìn thûâ III mađ öng khöng kõp ăoơc.Giûôa hai cöơt möịc íịy lađ 50 nùm lao ăöơng cíơt lûơcvúâi möơt nùng suíịt vađ hiïơu quaê hiïịm coâ: gíìn nùmmûúi ăíìu saâch vúâi nhiïìu thïí loaơi: thú, truýơn ngù’n,buât kyâ, tiïíu luíơn, nghiïn cûâu, dõch thuíơt

Trong nïìn vùn hoơc hiïơn ăaơi cuêa chuâng ta, XuínDiïơu lađ möơt trong nhûông cíy buât xuíịt sù’c, coâ taâcăöơng síu röơng, líu dađi trong tiïịn trònh phaât triïín cuêavùn hoơc tûđ hún nûêa thïị kyê nay

*

* *Chó trong möơt thíơp kyê, phong trađo Thú múâi ăaô xaâcắnh võ trñ cuêa mònh vađ ăuê sûâc taơo nïn möơt “thúđi ăaơitrong thi ca” (Hoađi Thanh) Trong phong trađo íịy, sûơăoâng goâp cuêa Xuín Diïơu coâ vai trođ quan troơng Sûơxuíịt hiïơn cuêa taâc phíím “Thú thú” vađo cuöịi nùm 1938ăaô goâp phíìn khùỉng ắnh thù’ng lúơi cuêa phong trađoThú Múâi vađ taâc giaê cuêa noâ ặúơc cöng chuâng ýu thúnöìng nhiïơt chađo ăoân Xuín Diïơu trúê thađnh möơt gûúngmùơt tiïu biïíu cuêa Thú múâi, ngûúđi ăem sûâc söịng múâithöng qua bûúâc caâch tín maơnh meô nhíịt trong thú.Líìn ăíìu tiïn, nhûông tònh caêm nöìng chaây, tha thiïịtăïịn raơo rûơc cuêa caê möơt thïị hïơ tuöíi treê khaât khao möơt

cuöơc söịng múâi, muöịn vûúơt ra khoêi sûơ tuđ ăoơng, luơi tađncuêa xaô höơi cuô ăïí söịng, ăïí ýu, ăïí khùỉng ắnh baênngaô.

Sûâc söịng dađo daơt vađ nguöìn caêm xuâc tinh tïị, múâimeê ăaô tòm ặúơc möơt hònh thûâc thïí hiïơn tín kyđ vađmaơnh meô, khöng chuât gođ boâ, saâo mođn

Sûơ caâch tín cuêa caâc nhađ thú múâi, ăùơc biïơt lađ cuêaXuín Diïơu xuíịt phaât tûđ nöơi dung, tûđ caâch nhòn vađphûúng thûâc caêm thuơ ăúđi söịng vađ cuông tûđ ăođi hoêi cuêacöng chuâng, nhíịt lađ lúâp ngûúđi treê tuöíi ăang chaân ngíịythûâ vùn chûúng biïìn ngíîu, míịt hïịt sinh khñ vađ gođ boâtrong khuön míîu vađ niïm luíơt xú cûâng, khù’t khe.Ngay tûđ thûúê thiïịu thúđi, Xuín Diïơu ăaô am hiïíuvađ thu huât ặúơc tinh hoa cuêa thú ca truýìn thöịng díntöơc vađ cöí ăiïín Trung Quöịc Bûúâc vađo tuöíi thanh niïn,ngûúđi trñ thûâc treê giađu xuâc caêm íịy laơi ặúơc tiïịp cíơnvúâi veê ăeơp múâi cuêa phûúng Tíy, ăùơc biïơt lađ cuêa vùnhoơc Phaâp nûêa cuöịi thïị kyê 19

Möơt haơt giöịng cùng ăíìy sûâc söịng ăaô ặúơc gieo trïnmaênh ăíịt thñch húơp trong möơt ăiïìu kiïơn khñ híơuthuíơn lúơi ăaô nííy míìm maơnh meô, vûún nhanh dûúâiaânh saâng múâi - Caâi cíy ăíìy sûâc thanh xuín íịy buöíiăíìu coâ thïí gíy nhiïìu ngaơc nhiïn, búô ngúô vò daâng veêvađ míìu sù’c khaâc laơ Möơt söị ngûúđi khöng muöịn thûđanhíơn sûơ töìn taơi cuêa noâ, cho ăoâ lađ “lai cùng”, “kïơchcúôm”! Nhû möơt tíịt ýịu, caâi cíy íịy ăaô tûơ khùỉng ắnhquýìn söịng vađ toêa boâng xa röơng

Ăoâ lađ hònh aênh cuêa Thú múâi trong nhûông nùm ăíìuthíơp kyê 30

Vađ Xuín Diïơu, khöng chó bùìng nhûông bađi thú múâimeê vađ ăùơc sù’c cuêa mònh mađ cođn ăuê lyâ leô ăïí baêo vïơCaâi múâi vađ baên sù’c dín töơc: "Duđ coâ Íu hoâa míịy ăi

nûôa, caâi ăùơc biïơt cuêa nođi giöịng víîn cođn úê trong maâu,trong tûđng thúâ thõt, tûđng miïịng da Vùn chûúng ViïơtNam cuông víơy Caâi ngö nghï phaêi míịt, caâi löị lùngphaêi míịt, sûơ nö lïơ trong vùn chûúng khöng thïí nađotaơo nïn ặúơc nhûông taâc phíím líu bïìn Phaêi, vùn möîinûúâc coâ möơt tinh thíìn, khoâ diïîn taê ra cho roô ặúơc, taphaêi coâ möơt thûâ caêm xuâc riïng ăïí caêm nghe caâi tinhthíìn íịy Ăúđi nađo vùn Viïơt Nam laơi dung tuâng nhûônglöịi vùn söịng sûúơng, möơt löịi vùn nö lïơ cho vùn Tađu hayvùn Tíy! Trong vùn chûúng cuông coâ möơt luíơt ăađo thaêitûơ nhiïn; nhûông caâi phaên vúâi tinh thíìn quöịc vùn tíịtphaêi tiïu diïơt nhûông coê daơi khöng húơp thuêy thöí seôchïịt ngay tûđ khi gieo giöịng "

(Ngađy nay, söị 146, ngađy 28-1-1939)

Ngay tûđ khi múâi xuíịt hiïơn, thú Xuín Diïơu ăaô taơoặúơc íịn tûúơng ăùơc biïơt vađ nhanh choâng ặúơc xïịp vađo

võ trñ hađng ăíìu trïn thi ăađn - Cöng chuâng ýu thú coiăoâ lađ tiïịng noâi cuêa chñnh hoơ vađ Xuín Diïơu lađ gûúngmùơt tiïu biïíu cho sûơ caâch tín maơnh meô nhíịt, lađ

“hoađng tûê” cuêa thi ca hiïơn ăaơi

Khi nhûông bađi thú ăíìu tiïn múâi in raêi raâc trïn baâochñ, con mù’t xanh cuêa nhađ thú ăađn anh, ngûúđi múê löịicho Thú múâi: Thïị Lûô, ăaô súâm nhíơn ra tađi nùng vađphong caâch Xuín Diïơu:

“Thú cuêa öng khöng phaêi lađ ”vùn chûúng" nûôa, ăoâlađ lúđi noâi, lađ tiïịng reo vui hay nùn nó, lađ sûơ chínthađnh caêm xuâc, hoùơc lađ nhûông tònh yâ raơo rûơc biïịn líîntrong nhûông thanh ím Xuín Diïơu, nhađ thi sô cuêatuöíi xuín, cuêa lođng ýu vađ cuêa aânh saâng"

Thađnh cöng cuêa Xuín Diïơu tûđ nhûông bûúâc ăi banăíìu cuông coâ nghôa lađ sûơ chñn súâm cuêa möơt nùngkhiïịu, möơt tađi nùng Ăiïìu ăoâ chó coâ thïí giaêi thñch

bùìng chñnh sûâc caêm thuơ vûđa síu sù’c vûđa ăa daơng moơiveê ăeơp cuêa ăúđi söịng vađ khaê nùng thïí hiïơn tinh tïị,chñnh xaâc moơi rung ăöơng duđ mú höì nhíịt trong traâitim hïịt sûâc nhín aâi, chan chûâa tònh ăúđi, tònh ngûúđi.Trong lônh vûơc saâng taơo vùn hoơc, nghïơ thuíơt, coâmöơt quy luíơt cú baên: Xuíịt phaât tûđ möơt traâi tim coâ thïí

ăi túâi nhiïìu traâi tim

Trûúđng húơp Xuín Diïơu, thïm möơt líìn minh chûângcho quy luíơt ăoâ

Niïìm khaât söịng, söịng troơn veơn, ăíìy ăuê moơi cungbíơc, sù’c thaâi vađ rung caêm tíơn cuđng vúâi cuöơc söịng vađtònh ýu bùìng moơi giaâc quan lađ ăiïìu cöịt loôi ăïí nhađthú xûâng ăaâng lađ kyô sû tím höìn, lađ ngûúđi phaât ngöntrung thûơc nhíịt cuêa moơi tíịm lođng ăöìng ăiïơu

Möơt caâch nhòn múâi vađ síu hún vïì ăúđi söịng, vïì coôitím linh laơi ặúơc diïîn taê bùìng nhûông hònh tûúơng vađngön ngûô tûúi múâi, vûđa maơnh meô vûđa tinh tïị lađ ngoơnnguöìn thađnh cöng cuêa Xuín Diïơu thûúê íịy

Nhû möơt díy ăađn thùỉng cùng khöng bao giúđ chuđngxuöịng, nhû möơt chiïịc laâ tú non ăíìu cađnh tím höìnthú íịy sùĩn sađng rung ăöơng vađ caêm nhíơn ăïí tûơ mònhhöìn nhiïn vađ trung thûơc ngín lïn moơi cung bíơc tònhcaêm Xuín Diïơu ăaô ăuê sûâc ghi laơi tíịt caê nguöìn xuâccaêm ăa daơng íịy vađ díîn truýìn túâi caê möơt thïị hïơ baơnăoơc ặúng thúđi

Hún saâu mûúi nùm trûúâc, líìn ăíìu tiïn thú ca ViïơtNam coâ nhûông cíu thú vûđa múâi meê, vûđa thuíìn thuơc,tiïịp thu ặúơc tinh hoa cuêa tím höìn vađ ngön ngûô díntöơc laơi coâ möơt daâng veê hiïơn ăaơi, tûúi treê vađ duýn daâng

Xin cuđng ăoơc laơi möơt khöí thú ăeơp cuêa bađi Thú duýn:

“Míy biïịc vïì ăíu bay gíịp gíịp

Con cođ trïn ruöơng caânh phín vín

Chim nghe trúđi röơng giang thïm caânh Hoa laơnh chiïìu thûa sûúng xuöịng díìn”

Möơt caâch caêm nhíơn, möơt phaâc thaêo chûa tûđngxuíịt hiïơn trûúâc ăíịy vïì muđa thu trïn ăöìng qú nûúâcViïơt Chuât bíng khuíng thanh dõu, möơt veê ăeơp ặúơmbuöìn kñn ăaâo thíịm nheơ nhađng vađo lođng ngûúđi Tímhöìn ngûúđi ăoơc nhû ặúơc lay ăöơng pha chuât vöî vïì,thanh loơc - Ăiïìu kyđ diïơu ăùìng sau cíu chûô íịy phaêichùng lađ caâi höìn, caâi thíìn thaâi Viïơt Nam mađ chñnh

Xuín Diïơu cho lađ “khoâ diïîn taê ra cho roô” vađ “phaêi coâ möơt thûâ caêm xuâc riïng ăïí caêm nghe”.

Caênh víơt muđa thu íịy thò ăaô coâ tûđ ngađn ăúđi nhûngcaâch caêm nhíơn thò hoađn toađn múâi: caâi phín vín cuêacaânh cođ, ăöi caânh chim giang röơng thïm dûúâi aânhchiïìu vađ caânh hoa laơnh húi sûúng lađ nhûông chi tiïịtcöịt diïîn ăaơt hiïơn thûơc tím traơng cuông chñnh lađ chíndung tinh thíìn cuêa ăúđi söịng ặúng thúđi

Thûơc ra caâi caênh thu bïn ngoađi íịy ăaô ặúơc “caêm”hún lađ “thíịy”, cuông nhû

“Nhûông luöìng run rííy rung rinh laâ”

vađ

“Cađnh biïịc run run chín yâ nhi”

ăïìu lađ nhûông “giao caêm bïn trong”, dô nhiïn thöngqua sûơ quan saât; lù’ng nghe tinh tïị caâi bïn ngoađi.Chñnh Xuín Diïơu cuông ăaô coâ líìn xaâc nhíơn: “Khöngphaêi lađ sûơ mö phoêng hiïơn tûúơng thiïn nhiïn mađ lađgiao caêm tinh vi Cíu chûô mang húi thú hiïơn ăaơi”(1)

(1) Xuín Diïơu noâi vïì “Ăíy muđa thu túâi” (Hađ Minh Ăûâc)

Ăiïìu mađ taâc giaê goơi lađ “húi thú hiïơn ăaơi” íịy chñnhlađ sûơ phaên aânh tím traơng caâ thïí nhûng laơi tiïu biïíucho caê möơt lúâp ngûúđi trûúâc biïịn ăöơng cuêa xaô höơi.Tím traơng íịy biïíu löơ cuơ thïí hún úê “Lúđi kyô nûô”:

“Chúâ ăïí riïng em phaêi gùơp lođng em” dûúâi möơt khoaêng “Trúđi ăíìy trùng laơnh leôo suöịt xûúng da” vađ da diïịt hún úê “Nguýơt cíìm”:

“Chiïịc ăaêo höìn töi rúơn böịn bïì” trong möơt ăïm

trùng laơnh:

“Thu laơnh, cađng thïm nguýơt toê ngúđi

Ăađn ghï nhû nûúâc, laơnh, trúđi úi

Long lanh tiïịng soêi vang vang híơn

Trùng nhúâ Tíìm Dûúng nhaơc nhúâ ngûúđi

Nöîi cö ăún lađ tím traơng coâ thûơc cuêa caê möơt lúâpngûúđi trûúâc ngaô ba ặúđng ăúđi, trûúâc nhûông ăaâm míyăen ăang uđn uđn keâo túâi tûđ cuöịi chín trúđi - Tûđ “con naivađng ngú ngaâc” cuêa taâc giaê “Tiïịng thu” ngûúđi ta laơigùơp möơt “con nai bõ chiïìu ăaânh lûúâi, khöng biïịt ăiăíu, ặâng síìu boâng töịi” (Xuín Diïơu) Hònh tûúơng saugíy möơt íịn tûúơng maơnh vađ síu, nïịu nhòn tûđ phña yânghôa xaô höơi thò noâ hađm chûâa ăíìy ăuê hún vïì hiïơnthûơc tím traơng

Tûđ tíơp thú ăíìu tay, Xuín Diïơu ăaô cho thíịy möơt caâtñnh saâng taơo ríịt riïng biïơt Coâ thïí xem öng lađ nhađ thútreê ăíìu tiïn diïîn ăaơt hiïơu quaê nhíịt caâi raơo rûơc, thiïịttha, nöìng chaây cuêa tònh ýu con ngûúđi vađ thiïn nhiïn.Cuông chñnh Xuín Diïơu, khi ăaô “chñn” hún, cuôngböơc löơ síu sù’c hún nhûông tònh caêm íịy - Dûúđng nhûsûơ lù’ng ăoơng cuêa tím höìn, sûơ traêi nghiïơm ặúđng ăúđiăaô tùng thïm caâi da diïịt, ăùìm thù’m pha chuât ngíơmnguđi, chua xoât! Nhûông cung bíơc vađ sù’c thaâi tònh caêm

íịy ặúơc ăöng ăaêo cöng chuâng ýu thú chia seê vađ nöìngnhiïơt ăoân nhíơn - Xuín Diïơu ăaô noâi höơ lođng hoơ möơtcaâch maơnh meô, tinh tïị dûúâi möơt daâng veê tûơ nhiïn,chín tònh nhíịt.

Ngûúđi ăoơc dûúđng nhû caêm thíịy nhađ thú chaơy theocaêm xuâc, ghi vöơi nhûông rung ăöơng thoaâng hiïơn, nù’mbù’t kõp thúđi phuât loeâ saâng bùìng nhûông cíu chûô xuíịtthíìn vađ diïîn taê ăuâng caêm xuâc, möơt daơng caêm xuâcmang ăíơm díịu íịn Xuín Diïơu Caêm xuâc lađ ăöơng lûơcduy nhíịt - ăíy cuông chñnh lađ chöî maơnh cuêa nhađ thú

- ăïí tûâ thú lan toêa, ăïí cíu chûô voơt trađo nhû maơch suöịiăöí ađo, tuön chaêy

Söịng hïịt mònh, múê röơng moơi giaâc quan ăïí thunhíơn, ăoân bù’t vađ tíơn hûúêng Chñnh Xuín Diïơu chuêtrûúng:

Söịng toađn thín vađ thûâc nhoơn giaâc quan Vađ thûâc caê trong giíịc nöìng phaêi nguê.

(Thanh niïn)Chiïịc cíìn ùng-ten íịy ăaêo khù’p böịn phûúng,thûúđng trûơc suöịt ăïm ngađy ăïí dođ bù’t moơi lađn soâng -duđ mú höì nhíịt - cuêa coôi tím linh, cuêa höìn ngûúđi

“Thûâc nhoơn giaâc quan” lađ cùng ra mađ söịng, lađkhöng thû giaôn, lú lađ, lađ thûâc tónh ngay trong giíịcsay Huy ăöơng moơi giaâc quan ăïí caêm nhíơn nïn chó coâriïng öng múâi hûôu hònh hoâa ặúơc caâi vö hònh möơtcaâch húơp lyâ vađ ăíìy sûâc thuýịt phuơc - Chó xuíịt phaâttûđ caêm xuâc múâi lađm ặúơc caâi viïơc “phi lyâ” íịy Vai trođcuêa thõ giaâc ăïí chiïm ngûúông veê ăeơp ăaô bõ thay thïị

bùìng võ giaâc: “Thaâng giïng ngon nhû möơt cùơp möi

gíìn”

Vađ cuông chó tûđ caêm xuâc cuöìng nhiïơt, maơch thú múâiphoâng ra ặúơc luöìng ăiïơn cao - thïị:

“Húôi xuín höìng ta muöịn cù’n vađo ngûúi”!

(Vöơi vađng)Caêm xuâc íịy coâ tûđ möơt traâi tim “quaâ cúô”, noâi caâchkhaâc, ăoâ lađ:

Nghòn traâi tim mang trong möơt traâi tim

(Caêm xuâc)

nïn sûơ mï ăù’m, cuöìng nhiïơt lađ biïíu hiïơn tíịt ýịu Vađăoâ lađ cöơi nguöìn cuêa tađi nùng nhađ thú, lađ chíịt thi sôböơc löơ trong tûđng hònh tûúơng, cíu chûô, ím ăiïơu.Ăaô giađu caêm xuâc laơi biïịt caâch ăi ăïịn tíơn cuđng cuêamoơi cung bíơc tònh caêm vađ tòm ặúơc hònh thûâc diïîn ăaơttûơ nhiïn, múâi meê moơi nguöìn rung caêm nïn XuínDiïơu lađ möơt trong vađi ba nhađ thú cuêa phong trađo Thúmúâi ăaơt hiïơu quaê nghïơ thuíơt síu röơng vađ bïìn líunhíịt

Nhađ thú lađm thoêa maôn nhu cíìu thíím mô cuêa cöngchuâng ýu thú mònh bùìng caê veê ăeơp tinh khöi cuêangön ngûô, taơo ặúơc íịn tûúơng bíịt ngúđ ăíìy sûâc quýịnruô, mï ăù’m - Bùìng thïị maơnh cuêa víìn, ăiïơu, ímthanh cuêa tiïịng Viïơt, bùìng caâc biïơn phaâp ăaêo ngûô,luýịn laây vađ nhíịt lađ saâng taơo cho möîi con chûô möơtnöơi dung múâi, möơt tñnh nùng múâi trong möơt tríơt tûơkhaâc hùỉn thöng lïơ nhađ thú ăaô kïịt húơp hađi hođa nöơidung vađ hònh thûâc vađ ăuê sûâc truýìn caêm túâi ngûúđiăoơc

Ăoơc cíu thú:

Huy hoađng trùng röơng, nguy nga gioâ

Xanh biïịc trúđi cao, baơc ăíịt bùìng

(Buöìm trùng)

ta nhû choaâng ngúơp trûúâc thiïn nhiïn kyđ aêo, diïîm lïơ.Möơt veê ăeơp löơng líîy chûa tûđng coâ ặúơc xuíịt hiïơn bùìngnhûông con chûô vöịn quen thuöơc, giaên dõ nhûng thíơtlíịp laânh, tín kyđ khi ặúơc sù’p xïịp trong möơt tríơt tûơmúâi laơ, bíịt ngúđ

Höìn thú tiïìm íín trong caêm xuâc, ngön ngûô chù’pcaânh cho hònh tûúơng, tíịt caê taơo nïn sûơ hođa quýơn ăíìyaâm aênh, khúi gúơi nguöìn rung caêm thùỉm síu

Ăïí ăaơt ặúơc hiïơu quaê íịy, Xuín Diïơu ríịt coâ yâ thûâc

ăi síu vađo vöịn cöí cuêa cha öng vađ tòm hoơc tinh hoa vùnhoơc phûúng Tíy, ăùơc biïơt lađ caâc nhađ thú laông maơn vađtûúơng trûng

Lûâa baơn ăoơc treê tuöíi hún saâu mûúi nùm trûúâc ăaôngaơc nhiïn thuâ võ khi ặúơc nghe möơt caâch noâi múâi:

“Yïu lađ chïịt úê trong lođng möơt ñt”

(Yïu)

“Caâi bay khöng ăúơi caâi tröi

Tûđ töi phuât trûúâc sang töi phuât nađy"

“Ñt nhiïìu thiïịu nûô buöìn khöng noâi

Tûơa cûêa nhòn xa nghô ngúơi gò "

(Ăíy muđa thu túâi)

ÚÊ thíơp kyê 30, chù’c hùỉn coâ ngûúđi cho ăoâ lađ nhûôngcíu thú “lai Tíy” Ngay caê Thïị Lûô khi cho ăùng líìn

ăíìu bađi “Ăíy muđa thu túâi” trïn baâo “Ngađy nay” cuông

ăaô sûêa laơi möơt cíu nhûng Xuín Diïơu khi cho in vađosaâch víîn giûô laơi nguýn baên:

“Hún möơt loađi hoa ăaô ruơng cađnh”

Trûúâc laơ, sau quen Xuín Diïơu ăaô ăi trûúâc möơtbûúâc vađ thúđi gian ăaô uêng höơ nhađ thú Sau nađy, XuínDiïơu kïí laơi:

“Thaâng 10 nùm 1981, khi noâi chuýơn úê Ăaơi hoơcSorbonne, Paris vïì ”Ăïì tađi tònh ýu trong saâng taâccuêa töi", bađi thú tònh mađ töi díîn ăíìu tiïn lađ bađi: “Yïulađ chïịt trong lođng möơt ñt” vò trong bađi thú íịy töi ăaôvay mûúơn cuêa ba thi sô Phaâp Nhađ thú EdmontHaraucourt coâ bađi thú ngù’n ríịt nöíi tiïịng: “Partir,c’est mourir un peu” = “Ăi lađ chïịt úê trong lođng möơtñt”; ăuâng quaâ, nhûông ăöi lûâa muön ăúđi ặât gan, ặâtruöơt phaêi biïơt xa nhau; khoaêng 1934 - 1935, töi ăangýu, beđn víơn vađo mònh vađ chuýín sang:

“Yïu lađ chïịt úê trong lođng möơt ñt

Vò míịy khi ýu mađ chù’c ặúơc ngûúđi ýu Cho ríịt nhiïìu, nhûng nhíơn chùỉng

bao nhiïu”

Cíu thûâ ba, töi líịy daâng díịp möơt cíu trong bađithú tònh duy nhíịt khöng tiïìn khoaâng híơu cuêa FeâlixArvers (1806-1850), tíịt caê sûơ nghiïơp saâng taâc cuêa öngăaô vađo trong laông qún, duy coâ bađi thú thíịt tònh, thútònh tuýơt voơng cuêa öng “Mon íme a son secret” =

“Lođng ta chön chùơt möịi tònh” lađ cođn söịng maôi hún 150nùm nay ăïịn nöîi tûơ võ Larousse cuông phaêi nhù’c ăïịn;trong ăoâ coâ cíu: “N’osant rien demandeâ, et n’ayantrien reìu” = “Chùỉng daâm xin vađ chûa nhíơn ặúơc gò”,töi chuýín cíu nađy thađnh: “Cho ríịt nhiïìu nhûng

nhíơn chùỉng bao nhiïu” vađ bao truđm lađ töi ăaô lađm theoăiïơu thú Rondeau “Röngăö) cuêa nhađ thú Charlesd’Orleâans, thïị kyê XV, võnh muđa xuín, laây cíu thûânhíịt, thûâ hai lađm cíu thûâ baêy, thûâ taâm:

Dõch:

“Thúđi tiïịt ăaô boê chiïịc aâo ngoađi

Bùìng gioâ, bùìng mûa, bùìng giaâ reât

Vađ khoaâc mùơc lïn mònh gíịm voâc

Khoaâc aâo mùơt trúđi xinh, saâng tûúi

Khöng möơt loađi víơt hay loađi chim

Mađ chùỉng khïì khađ kïu hoùơc haât

Thúđi tiïịt ăaô boê chiïịc aâo ngoađi

Bùìng gioâ, bùìng mûa, bùìng giaâ reât".

Töi cuông laây theo ăiïơu röngăö nhû Charlesd’Orleâans:

“Yïu lađ chïịt úê trong lođng möơt ñt

Vò míịy khi ýu mađ chù’c ặúơc ýu

Cho ríịt nhiïìu nhûng nhíơn chùỉng bao nhiïuNgûúđi ta phuơ hoùơc thúđ ú chùỉng biïịt

Phuât gíìn guôi cuông nhû giúđ chia biïơt

Tûúêng trùng tađn hoa taơ vúâi höìn tiïu

Vò míịy khi ýu mađ chù’c ặúơc ýu

Yïu lađ chïịt úê trong lođng möơt ñt

Vađ úê ăoaơn cuöịi thûâ ba, cíu cuöịi cuđng laây laơi cíuthûâ nhíịt Vađ coâ thïí noâi möơt caâch chín thíơt: Charlesd’Orleâans khi laây laơi, ăaô taơo ra möơt nhaơc ăiïơu ríịt hay,tuy nhiïn khöng ăù’c thïị bùìng töi khi laây laơi caâc cíu,

vò muđa xuín ăang líín quíín, cođn tònh ýu thò khöngặúơc chia seê, thò ngûúđi ăang ýu nhû con tùìm ruât ruöơt

tûơ giam thín vûúâng vñt úê trong caâi keân ăau khöí bõtbuđng "(1)

Tiïịp nhíơn tinh hoa cuêa vùn chûúng tûđ nhiïìunguöìn nhûng Xuín Diïơu ăaô taơo nïn caâi múâi mangmađu sù’c riïng, duđ múâi meê vađ xa laơ nhûng trûúâc saucíu thú Xuín Diïơu víîn ặúơc ăoân nhíơn nhû möơt ăùơcsaên khöng thïí tröơn líîn

Noâi ăïịn Xuín Diïơu, ngûúđi ta thûúđng nhù’c túâimaêng thú gíy íịn tûúơng nhíịt trong lođng baơn ăoơc tûđ húnnûêa thïị kyê nay Ăoâ lađ thú tònh Xuín Diïơu Lađ möơttrong nhûông tònh caêm lúân cuêa con ngûúđi, tònh ýuchiïịm möơt võ trñ ăùơc biïơt trong toađn böơ saâng taâc cuêaöng Vađ öng cuông lađ ngûúđi ăíìu tiïn mang ăïịn nhûôngquan niïơm hiïơn ăaơi síu sù’c vïì tònh ýu Sûơ nhaơy caêmvađ söi nöíi hođa cuđng tíịm lođng trung thûơc, chín tònh hïịtmûơc ăaô giuâp nhađ thú taơo nïn nguöìn giao caêm maơnh meôvúâi ăúđi, vúâi cöng chuâng cuêa mònh Thú tònh Xuín Diïơu

öm chûâa caê cuöơc söịng röơng lúân, qua tònh ýu lûâa ăöithíịy caê tònh ăúđi, thíịy caê niïìm khaât söịng Vađ Huy Cíơnăaô coâ lyâ khi nhíơn ắnh: “Thú tònh cuêa Xuín Diïơu, suycho cuđng, ngíîm cho kyô lađ bađi ca sûơ söịng”

Ăiïìu ăoâ cuông giaêi thñch niïìm naâo nûâc say ăù’msau nađy khi nhađ thú coâ ăiïìu kiïơn hođa mònh vađo cuöơcsöịng múâi, tiïịp thïm sûâc maơnh ăïí thú ca phaên aânhnhûông caêm xuâc xa röơng vađ thù’m thiïịt hún vïì ăíịtnûúâc vađ con ngûúđi “Sûơ söịng khöng bao giúđ chaân naên”,

“Töi cuđng xûúng thõt vúâi nhín dín töi” lađ nhûôngnguöìn caêm xuâc lúân, lađ sûơ nhíơp cuöơc hïịt mònh cuêa

(1) Díîn theo Lûô Huy Nguýn trong “Xuín Diïơu - Thú vađ ăúđi”.

Xuín Diïơu cho túâi phuât cuöịi cuđng phaêi chia tay vúâicuöơc ăúđi.

Coâ thïí coi Xuín Diïơu lađ möơt trong nhûông ngûúđiăaô döịc hïịt tím lûơc cho cuöơc söịng, cho vùn chûúng

“Tay hay lađm luơng, mù’t hay kiïịm tòm”, öng lao tím,khöí tûâ trong saâng taơo vò ýu ăúđi, ýu ngûúđi, muöịn vù’tcaơn kiïơt traâi cam ăúđi mònh ăïí díng hiïịn, ăïí ăïìn ăaâp.Xuín Diïơu söịng khöng coâ tuöíi giađ:

“Giađ sao cho ặúơc mađ giađ

Nöîi ýu muön thuúê ai mađ noâi cho!"

Söịng bùìng tònh ýu cuêa chñnh mònh vađ bùìng caêtònh ýu cuêa muön nghòn lûâa ăöi Sûơ hoâa thín tûơnhiïn, chín thađnh vađ síu sù’c íịy lađm traâi tim öngkhöng nguöi höìi höơp “Cho ăïịn maôi muön ăúđi/ Ăïịntan caê ăíịt trúđi / Anh múâi thöi dađo daơt” (Biïín)

“Möơt cíy kim beâ nhoê” trûúâc sûâc huât cuêa “vaơn víơtlađ muön ăaâ nam chím”, möơt traâi tim mang nghòn traâitim íịy ăaô höì húêi thu nhíơn, víơt vaô chia seê

Lađ “möơt caâi tuâi trađn trïì”, traâi tim quaâ taêi khöngmïơt moêi vò luön ặúơc tiïịp maâu tûđ maơch ăúđi tûúi khoeê

“Tim töi chûâa mađ höìn töi thò vaôi”, ăuâng víơy, XuínDiïơu lađ ngûúđi cíìn kiïơm, cùn cú nïn caâi tuâi thú trađnăíìy íịy cođn gieo vaôi, thím canh khöng chó boâ heơptrong caânh ăöìng thú

Caâi vöịn phong phuâ cuêa con ngûúđi ăa tađi vađ uýnbaâc íịy ăaô ăíìu tû sang nhiïìu ắa haơt Ngay tûđ thuúêtrai treê, öng ăaô coâ nhûông tíơp vùn xuöi nöíi tiïịng, lađmxön xao vùn ăađn khi vûđa xuíịt hiïơn

“Phíịn thöng vađng” vađ “Trûúđng ca” ra ăúđi song songvúâi hai tíơp thú xuíịt sù’c “Thú thú” vađ “Gûêi hûúng chogioâ” - Ăoâ lađ nhûông bađi thú vùn xuöi, thíịm ặúơm chíịttrûô tònh tûđng dođng, tûđng trang “Phíịn thöng vađng” xa

xoât trûúâc nhûông caênh ăúđi cú cûơc: bađ cuơ ùn mađy, luô treêmöì cöi lang thang bõ ăúđi hù’t huêi, nhûông “choâ hoang,međo hoang”, caê nhûông kiïịp söịng teê nhaơt, vö voơng Ăoâ lađ sûơ tiïịp nöịi maơch thú nhûng diïîn taê cuơ thïíhún sûơ ăau ăúân, khöịn khöí, raâch rûúâi, cö ăún cuêa coôiăúđi.

Ăùơc biïơt tûđ sau Thaâng Taâm - 1945, maơch vùnXuín Diïơu coâ ăiïìu kiïơn chan hođa vađ bù’t kõp nhõpsöịng söi nöíi - Xuín Diïơu khöng duđng tûđ “löơt xaâc”nhûng chñnh öng ăaô noâi to lïn möơt ăiïìu tím huýịt:

“Töi tòm thíịy möơt haơnh phuâc giađu coâ hún, troơn veơnhún, saâng taơo hún trong khi úê vúâi cha töi lađ Nhín dínvađ meơ töi lađ Töí quöịc”

Tíịt caê sûơ giađu coâ íịy tûđ thú trađn sang vùn xuöi.Vađ líìn lûúơt, nhûông trang vùn xuöi ngöìn ngöơn sûâcsöịng, tûúi roâi caêm xuâc, bïì böơn sûơ viïơc ăaô giuâp XuínDiïơu giaêi toêa nhûông gò chíịt chûâa síu nùơng trong öng.Nhûông bađi buât kyâ ăíìy chíịt thú, nhûông trang kyâsûơ chan chûâa tònh ngûúđi nhû “Tin vui”, “Nhûông thađnhphöị nûâa”, “Ăi trïn ặúđng lúân” v.v ăaô giuâp cho caâctaâc phíím vùn xuöi “Triïìu lïn”, “Dao coâ mađi múâi sù’c”,

“Vađ cíy ăúđi maôi maôi xanh tûúi” ặúơc ăöơc giaê ăaânhgiaâ cao vò chíịt söịng vađ nguöìn xuâc caêm

Lađ möơt con ngûúđi hïịt sûâc nhaơy caêm laơi luön luönkiïịm tòm ăïí hoơc hoêi, thu huât cho ặúơc tinh hoa cuêacha öng, cuêa vùn chûúng phûúng Ăöng, phûúng Tíy,Xuín Diïơu ăaô tiïịp nhíơn ặúơc caâi hay, veê ăeơp líîn sûơsíu sù’c, uýn thím cuêa vùn hoơc cöí, cíơn ăaơi - Öngsung sûúâng tíơn hûúêng hûúng võ ăíơm ăađ, tinh khiïịtăöìng thúđi cuông muöịn chia seê nguöìn haơnh phuâc lúân laoíịy vúâi moơi ngûúđi, ăùơc biïơt lađ vúâi lúâp ăađn em mađ öngluön níng niu, kyđ voơng vađ nghiïm khù’c ăođi hoêi

Cuöịn saâch “Caâc nhađ thú cöí ăiïín Viïơt Nam” cuêaöng ăaô ặúơc taâi baên nhiïìu líìn - Ngûúđi ăoơc úê moơi thïịhïơ ăïìu bõ cuöịn huât vò caâch viïịt giađu hònh tûúơng, caêmxuâc qua caêm thuơ tinh tïị, sù’c saêo cuêa nhađ thú Chñnh

vò giađu kinh nghiïơm saâng taơo vùn hoơc, vò coâ rungăöơng chín thûơc trûúâc caâc aâng vùn cöí nïn Xuín Diïơuăaô coâ cöng phaât hiïơn, bònh giaêng nhiïìu neât síu sù’c,tinh tïị trong nhûông aâng vùn cuêa ngûúđi xûa - Lyâ luíơnvađ caêm xuâc hođa tröơn nhuíìn nhuýîn, caâch diïîn ăaơtgiađu hònh tûúơng nïn nhûông tiïíu luíơn, khaêo luíơn,nghiïn cûâu cuêa Xuín Diïơu bao giúđ cuông tûúi múâi,duýn daâng vađ coâ sûâc cuöịn huât cuêa möơt aâng vùn hay.Tûđ tím traơng ăau ăúân cuêa Nguýîn Traôi, niïìmthûúng caêm trûúâc söị phíơn nađng Kiïìu, nöîi uíịt híơn cuêaHöì Xuín Hûúng ăïịn nuơ cûúđi chua chaât, cay ăù’ng cuêaTuâ Xûúng tíịt caê ăïìu ặúơc chia seê, giaôi bađy vađ lyâ giaêicùơn keô ăïí baơn ăoơc thúđi nay nhíơn ra giaâ trõ cao quyâtrong vùn chûúng cuêa cha öng - Xuín Diïơu ăaô coâ cönglađm múâi laơi, lađm saâng hún nhûông viïn ngoơc ăaô phuêbuơi thúđi gian, cuông chñnh öng ăaô truýìn niïìm tûơ hađovïì truýìn thöịng vùn hiïịn cho lúâp treê, trûơc tiïịp dòudù’t hoơ nöịi tiïịp vùn maơch cuêa bao thïị hïơ tiïìn böịi

*

* *Gia tađi ăöì söơ cuêa nhađ thú lúân Xuín Diïơu, saumûúđi lùm nùm kïí tûđ ngađy öng ăi xa, giúđ ăíy líìn ăíìuặúơc tíơp húơp ăïí giúâi thiïơu vúâi baơn ăoơc röơng raôi cuêaăíịt nûúâc ta

Höm nay, “caêo thúm líìn giúê ” chuâng ta coâ ăiïìukiïơn trúê laơi ngoơn nguöìn möơt dođng söng lúân, caêm nhíơntrûơc tiïịp tûđng ăúơt soâng caêm xuâc vađ lúâp lúâp phuđ sa böìi

àù’p vö têån, thïm sung sûác àïí cuâng ài túái nhûäng búâbïën múái.

Thaáng 9-2000 N.B

1 THÚ THÚ

(In laåi theo àuáng baãn in lêìn àêìu, 1938)

THÏỊ LÛÔ

Nhađ thi sô íịy lađ möơt chađng trai treê hiïìn híơu vađ say mï, toâc nhû míy vûúâng trïn ăađi traân thú ngíy, mù’t nhû bao luýịn moơi ngûúđi, vađ miïơng cûúđi múê röơng nhû möơt tíịm lođng sùĩn sađng ín aâi Chađng ăi trïn ặúđng thú, haâi nhûông böng hoa gùơp dûúâi bûúâc chín, nhûông hûúng sù’c nííy ra búêi aânh saâng cuêa lođng chađng Thú Thú lađ cuơm ăíìu muđa chađng tùơng cho nhín gian Vađ tûđ ăíy, chuâng ta ăaô coâ Xuín Diïơu Loađi ngûúđi haôy hiïíu con ngûúđi íịy!

Xuín Diïơu lađ möơt ngûúđi cuêa ăúđi, möơt ngûúđi úê giûôa loađi ngûúđi Líìu thú cuêa öng xíy dûơng trïn ăíịt cuêa möơt tíịm lođng tríìn gian: öng ăaô khöng tröịn traânh mađ laơi cođn quýịn luýịn coôi ăúđi, vađ lúđi nguýìn ûúâc cuêa öng coâ bao nhiïu sûâc maơnh:

Ta öm boâ, caânh tay ta lađm rù’n,

Lađm giíy da quíịn quñt caê mònh xuín,Khöng muöịn ăi, maôi maôi úê vûúđn tríìn,Chín hoâa rïî ăïí huât muđa dûúâi ăíịt

Lađ möơt ngûúđi sinh ra ăïí mađ söịng, Xuín Diïơu ríịt súơ chïịt, súơ im lùơng vađ boâng töịi, hai hònh aênh cuêa hû

vö Muơc ăñch cuêa ăúđi ngûúđi coâ phaêi lađ haơnh phuâc ăíu! Muơc ăñch, chñnh lađ sûơ söịng Mađ cođn gò lađm cho sûơ söịng ăíìy ăuê hún Xuín vađ Tònh?

Cho nïn Xuín Diïơu say ăù’m vúâi tònh ýu vađ hùng haâi vúâi muđa xuín, thaê mònh búi trong aânh nù’ng, rung ăöơng vúâi bûúâm chim, chíịt ăíìy trong bíìu tim míy trúđi thanh sù’c Öng hùm húê ăi tòm nhûông núi sûơ söịng döìi dađo tuơ laơi Khi öng khao khaât vö biïn, tuýơt ăñch, chùỉng phaêi öng muöịn lïn túâi ẳnh cao nhíịt cuêa sûơ söịng ăoâ sao? Ham ýu, biïịt ýu, Xuín Diïơu muöịn tíơn hûúêng tònh ýu, vò öng thíịy chó tònh ýu múâi göìm ặúơc bao nhiïu yâ nghôa.

Nhûng Xuín khöng dađi dùơc, Tònh coâ bïìn ăíu! Xuín vúâi Tònh cuông vö ắnh nhû sûơ thûơc khöng bïịn, vađ laơi cođn mong manh hún cuöơc ăúđi chaêy tröi Búêi thïị, Xuín Diïơu vöơi vađng, bao giúđ cuông lo íu thù’c mù’c Luön luön tíơn tím, siïng nùng mađ söịng, öng mau mau ăem hïịt caê tím höìn mađ tùơng cho ăúđi, vađ öng cuông ăođi hïịt caê tím höìn cuêa ngûúđi ýu díịu, trúđi ăíịt, cuêa moơi sûơ víơt trïn tríìn gian.

Ta thíịy caê nöîi cuöịng quyât saêng söịt cuêa thi nhín giú tay vúâi líịy giíy phuât qua, baâm líịy bíìu xuín höìng, vađ rïìn rô thúê than vúâi ngûúđi ýu díịu Ngûúđi tònh nhín íịy coâ nhûông cíu naôo ruöơt thíịm thña, khiïịn nuơ cûúđi ta rung úê miïơng cuđng nûúâc mù’t ûâa dûúâi hađng mi Súê dô Xuín Diïơu tham lam tònh ýu, chíịt chûâa vađo lođng, khöng chaân, khöng ăuê, khöng nguöi, lađ búêi thi sô ríịt súơ cö ăöơc Öng muöịn biïịn ra nhiïìu thín, hoâa thađnh muön, ûâc, triïơu, vò öng thíịy ngûúđi ta ăïìu chó

trú möơt mònh Öng tòm gíìn guơi vò öng quaâ riïng tíy, öng thíịy nöîi mïnh möng cuêa tím höìn nïn öng muöịn thađnh möơt cíy kim ăïí huât vađo thiïn haơ.

Thú Xuín Diïơu do ăíịy mađ buöìn tõch mõch ngay trong nhûông ăiïìu íịm noâng reo vui Laơnh luđng aâm khù’p moơi núi, “Xa vù’ng göìm tûơ muön ăúđi”, úê ăíu cuông lađ núi nhúâ nhung, thûúng tiïịc Lođng thi sô thíịy roô nhûông ăiïìu traâi ngûúơc: nöìng nađn búêi vò thï lûúng, khùng khñt nhûng víîn hûông húđ, bao nhiïu eâo le cuêa caênh ăúđi mađ Xuín Diïơu ýu túâi ăau khöí Thú Xuín Diïơu lađ húi thúê thíìm kñn, giíịu diïịm, trong ăoâ íín sûơ huýìn bñ ghï rúơn cuêa möơt ăïm trùng, sûơ naôo nuđng bao

la cuêa möơt buöíi chiïìu, vađ tíịt caê tím höìn khoâ hiïíu cuêa ngûúđi, cuêa caênh.

Röìi cađng khoâ hiïíu, ngûúđi thi sô cađng cöị tòm Öng dođ xeât caâi “thïị giúâi bïn trong”, lûúơm lùơt tûđng súơi tú mïìm ýịu, tûđng maênh nhúâ nhûúng, tûđng vuơn síìu tuêi Öng nghiïơm thíịy rùìng:

Phaêi can ăaêm múâi bïìn gan ýịu ăuöịi,

Phaêi khön ngoan múâi dû trñ daơi khúđ,

nïn chõu míịt möơt ñt kiïu cùng ăïí ặúơc thïm ríịt nhiïìu sûơ söịng Vađ öng ăaô du ngoaơn trong xûâ tònh ýu mïịn, noâi cho ta hay nhûông ặúđng löịi íín khuâc quanh co.

Öng cođn nghe thíịu sûơ mú höì, nhû ăaô thaơo dođ la nhûông ăiïìu tinh tïị Con ngûúđi phûâc taơp cuông ăún sú, con ngûúđi thiïịt thûơc cuông mú möơng: öng coâ möơt traâi tim, nhûng öng cođn coâ möơt linh höìn Öng toê ra ăaô tûđng vađo trong thïị giúâi cuêa moơi sûơ u huýìn: hûúng tríìm, ím nhaơc, thúđi khù’c, khoâi sûúng tíịt caê ăïìu noâi cho öng nghe nhûông lúđi chi ly vađ nhûông giíy liïn laơc.

Vúái nhûäng cêu thú nhiïìu yá, suác tđch nhû àổng lẩi bao nhiïu tinh hoa, Xuên Diïåu lẩi lâ mưåt tay thúå biïët lâm ta ngẩc nhiïn vị nghïå thuêåt dễo dang vâ cêìn mêỵn Nhûng úã trïn nhâ nghïå thuêåt, úã trïn nhâ thi sơ, ta thêëy lông mïën yïu mưåt linh hưìn múã rưång, mưåt têëm lông châo àốn, mưåt con ngûúâi ên ấi àa tịnh Ngûúâi êëy chù’c khưng cêìn phẫi quấ àúåi chúâ, van xin, vị lệ nâo cội àúâi côn mậi lẩnh luâng vư tri, khi àậ nghe tiïëng àân si mï cuãa Xuên Diïåu?

CẪM XUÁC

Tùång Thïë Lûä

Lâ thi sơ, nghơa lâ ru vúái giố

Mú theo trùng, vâ vú vêín cuâng mêy

Àïí linh hưìn râng buưåc búãi muưn dêy,

Hay chia sễ búãi trùm tịnh yïu mïën

Àêy lâ quấn tha hưì muưn khấch àïën;

Àêy lâ bịnh thu húåp trđ muưn phûúng;

Àêy lâ vûúân chim nhẫ hẩt mûúâi phûúng,

Hoa mêåt ngổt chen giao cuâng trấi àưåc

Àưi giïëng mùỉt àậ chûáa trúâi vẩn hưåc;

Àưi búâ tai nâo ngùn cẫn thanh êm:

Cuãa vu vú nghe mậi tiïëng kïu thêìm

Cuãa xanh thùỉm thêëy luưn mâu nối sệ

Tay êëp ngûåc doâ xem triïìu maáu lïå,

Nghòn traái tim mang trong möåt traái tim

Àïí hiïíu vaâo gioång suöëi vúái lúâi chim

Tiïëng mûa khoác, lúâi reo tia nùæng àöång

Khöng coá caánh nhûng vêîn theâm bay böíng;

Ài trong sên maâ nhúá chuyïån trïn giúâi;

Truát thúâi gian trong möåt phuát chúi vúi; (1)Ngùæm phong caãnh giûäa hai bïì laá coã

- Töi chó laâ möåt cêy kim beá nhoã

Maâ vaån vêåt laâ muön àaá nam chêm;

Nïëu hûúng àïm say giêy vúái trùng rùçm,

Sao laåi traách ngûúâi thú tònh lúi laã?

(1) Taác giaã sûãa thaânh: Truát ngaân nùm trong möåt phuát chúi vúi

(Tuyïín têåp, t.I, NXB Vùn hoåc - 1983).

NUƠ CÛÚĐI XUÍN

Giûôa vûúđn aânh oêi tiïịng chim vui,

Thiïịu nûô nhòn sûúng choâi mùơt trúđi

Sao buöíi ăíìu xuín ïm aâi thïị!

Caânh höìng kïịt nhûông nuơ cûúđi tûúi

AÂnh saâng öm truđm nhûông ngoơn cao,

Cíy vađng rung nùưng, laâ xön xao;

Gioâ thúm phúi phíịt bay vö yâ

Ăem ăuơng cađnh mai saât nhaânh ăađo

Toâc liïîu buöng xanh quaâ myô miïìu

Bïn mađu hoa múâi thùưm nhû kïu;

Nöîi gò íu ýịm qua khöng khñ,

Nhû thoaêng ặa muđi hûúng mïịn ýu

Nađy lûúơt ăíìu tiïn thiïịu nûô nghe

Nhaơc thíìm lïn tiïịng haât say mï;

Muđa xuín chñn ûêng trïn ăöi maâ

Xui khiïịn lođng ai thíịy nùơng nïì

Thiïịu nûô bíng khuíng ăúơi möơt ngûúđi

Chûa tûđng heơn ăïịn - giûôa xuín tûúi

Cuđng chađng trai treê xa xöi íịy

Thiïịu nûô lađm duýn, ặâng móm cûúđi

“VỊ SAO”

Tùång Àoân Phuá Tûá

Bûäa trûúác giïng hai dûúái nùỉng àâo,

Nhịn tưi cư muưën hỗi “vị sao?”

Khi tưi àïën kiïëm trïn mưi àểp

Mưåt thoấng cûúâi yïu thỗa khất khao

- Vị sao giấp mùåt buưíi àêìu tiïn,

Tưi àậ àây thên giûäa xûá phiïìn,

Khưng thïí vư tịnh qua trûúác cûãa,

Biïët rùçng gùåp gúä àậ vư

duyïn?-Ai àem phên chêët mưåt muâi hûúng

Hay bẫn cêìm ca! Tưi chĩ thûúng,

Chĩ lùång chuưìi theo giông cẫm xuác

Nhû thuyïìn ngû phuã lẩc trong sûúng