DOFI, RIA, VBARD và các doanh nghi p kinh doanh gi ng t nhân là các bên có liên quan ch ch t trong vi c này... Cá có th t ngon và có th nuôi trong l ng và các ao... Bagarius rutilu và cá
Trang 1Ph n 2 – Các báo cáo loài nuôi Trang 178
nông dân v i ngu n tín d(ng DOFI, RIA, VBARD và các doanh nghi p kinh doanh gi ng
t nhân là các bên có liên quan ch ch t trong vi c này
C n c i thi n s ti p c&n c a nông dân v i thông tin v các c h i th tr ng thông qua quy
ho ch có s tham gia và chia s1 kinh nghi m t nh ng ng i thành công
2.6 Nuôi cá l ng n c ng t
2.6.1 Mô t h th ng
T0ng quan
Tri n v ng c a nuôi l ng n c ng t và các tác ng c a nó n môi tr ng c th hi n qua báo cáo nghiên c u v nuôi l ng n c ng t t i t#nh Tuyên Quang d i ây
T#nh Tuyên Quang n%m khu v c mi n núi và có ti m n ng l n cho phát tri n nuôi tr ng thu s n T#nh có trên 10.500 hecta di n tích n c trong ó các vùng n c nh+ (các ao, h ) chi m 1.461 hecta và h ch a c s' d(ng cho c p n c (>5 hecta) chi m 230 ha T#nh Tuyên Quang có h
th ng sông/su i v i ba con sông l n ch y qua t#nh: sông Lô, sông Gâm và Ph )áy v i t!ng chi u dài là 400 km Ng i dân có truy n th ng lâu i và nhi u kinh nghi m trong nuôi cá v i nhi u hình th c H th ng nuôi k t h p lúa - cá và các h th ng nuôi l ng c a vào ây kho ng 10
n m tr c ây
Nuôi l ng t i sông Lô c a vào áp d(ng t n m 1978 và ã phát tri n m t cách nhanh chóng Nghiên c u tình hu ng ã cho th y có 121 h th ng nuôi l ng ang ho t ng vào th i i m
nghiên c u, bao g m 77 l ng cá tr"m c+, 28 l ng cá Chiên và 6 l ng cá B ng (Spinibarbus
denticulatus) V n c a t#nh Tuyên Quang u t vào t!ng c ng 66 h th ng nuôi l ng bao g m 41
l ng cá tr"m c+, 13 l ng cá Chiên và 12 l ng cá B ng (Spinibarbus denticulatus) Huy n Chiêm
Hoá có 26 h th ng nuôi l ng; huy n Hàm Yên có 15 h th ng nuôi l ng; và huy n S n D ng có
14 h th ng nuôi l ng H u h t các h th ng nuôi l ng c a các huy n này dành cho nuôi cá tr"m c+
Ch ng trình phát tri(n nuôi l ng c a t2nh Tuyên Quang
B Thu s n ã có chính sách xây d ng h ch a nuôi thu s n v i vi c t&p trung vào nuôi l ng Theo ch ng trình, m(c tiêu s n l ng cho cá nuôi trong h ch a là 228.000 t n n m 2010, trong
ó òi h+i 20-25% s n l ng cá là loài có giá tr cao C$ng n m 2010, s l ng c n t ng lên 30.000
l ng bao g m 10.000 l ng v i kích c 100-200 m3 v i n ng su t trung bình d tính là 15-20
t n/l ng; và 20.000 kích c l ng 20-30m3 v i s n l ng d tính là 0,8 t n/l ng Quy ho ch m
r ng nuôi l ng h ch a trong t ng lai s- t o thêm vi c làm m i cho 75.000 ng i T!ng v n u
t c n thi t s- là kho ng 300 t ng và m i n m c$ng c n có 2 t cá gi ng và 330.000 t n th c n
d ng viên
U ban nhân dân t#nh Tuyên Quang ã t nhi u u tiên và tham gia tr c ti p vào s phát tri n c a nuôi tr ng thu s n nh ã mô t b%ng vi c tri n khai chi n l c phát tri n nuôi tr ng thu s n th i k0 1991-1995 Ngoài ra, quy t tâm này còn c th hi n trong xác nh c a ) ng u v “ phát tri n m nh nuôi cá trong ao/h và nuôi l ng trên sông và su i” N m 1994, U ban nhân dân t#nh
ã phê duy t 02 d án do HCR tài tr và 327 ch ng trình v i t!ng u t kho ng 450 tri u ng nh%m m r ng quy mô c a các ho t ng nuôi l ng trong a bàn t#nh M t ch ng trình tín d(ng
c thành l&p giúp cho m i h c vay t 2,0-2,5 tri u ng làm 1-2 l ng K t qu là t!ng
s l ng trong t#nh ã t ng lên n 714 vào cu i 1994 U ban nhân dân t#nh ã dành kinh phí
th c hi n nghiên c u v vi c xác nh nh ng nguyên nhân c a nh ng lo i b nh ch y u và xây
d ng các khuy n ngh cho vi c i u tr các b nh này N m 1997, U ban nhân dân t#nh ã phê duy t m t d án mang tên “ Phát tri n ngh nuôi l ng” trong giai o n 1997 - 2000 bao g m vi c
Trang 2xây d ng t!ng c ng 1.000 l ng v i t!ng chi phí là 11 t ng (t ng ng 800.000 ô la M*) do Ngân hàng cho Ng i nghèo tài tr Nhà qu n lý d án là Công ty thu s n Tuyên Quang Tuy nhiên, do h n ch v nh ng kinh nghi m c b n v nuôi tr ng thu s n trong vi c ki m soát d ch
b nh, m t s nông dân ã g p ph i thi t h i v kinh t S l ng ang ho t ng vì v&y ã t ng u
t 400-480 trong th i gian d án (xem B ng 75) Theo S Nông nghi p và phát tri n nông thôn, kinh phí c a d án có th không c gi i ngân nh theo k ho ch Ch# có t!ng c ng 121 l ng ang ho t ng, gi m 30% so v i n m 2000 Nh ng nguyên nhân ch y u i v i s phát tri n ch&m nh v&y là các v n d ch b nh trong vi c nuôi cá tr"m c+ và thi u cá gi ng c a m t s loài
ch8ng h n nh cá B ng (Spinibarbus denticulatus) và cá Chiên Vi c khai thác cát và các v&t li u
xây d ng khác trên sông c$ng gây ra các v n ô nhi m ch y u trong mùa khô )ây c coi là
có nh h ng tiêu c c n s phát tri n c a nuôi l ng t i t#nh Tuyên Quang
N m 1982, có 217 l ng t i th xã Tuyên Quang Tuy nhiên, các ho t ng này ã ph i ng ng t
ng t khi ho t ng nuôi l ng g p ph i v n d ch b nh l n N m 1992, m t s h ã tái th c hi n nuôi l ng v i 9 h ang nuôi l ng tre và l ng b%ng g t i th xã Tuyên Quang v i kích th c kho ng 10 m3 Loài c th ch y u là cá tr"m c+ v i m&t th kho ng 700-800-1000 con/l ng
v i kích c kho ng 4-6 cm S n l ng cá m i l ng kho ng t 100-200 kg
Khu v c nuôi cá và quy ho ch phát tri(n
L ng c t ch y u d c b sông Lô và trong h ch a nh+ t i m t s các huy n D c ven sông
t i Th xã Tuyên Quang, l ng c phân b d c theo sông và c neo vào b sông T i m t s h
ch a nh+, l ng th ng c t g n b sông d qu n lý Nh trên ã c&p, các quy ho ch c a t#nh Tuyên Quang là m r ng di n tích nuôi l ng d c b sông Lô Tuy nhiên, hi n nay t!ng s l ng
và di n tích c s' d(ng nuôi ã gi m v i các khu v c nuôi ch y u c b trí d i c u Nông
Ti n và th xã Tuyên Quang
Thi t k h th ng nuôi và n'ng su3t
Trong th i k0 1997-2000, t!ng s l ng t i t#nh Tuyên Quang ã t kho ng 50% m(c tiêu k
ho ch v i n ng su t kho ng 250-300 kg/l ng Hi u bi t c a nông dân ã t ng lên trên t t c các
ph ng di n qu n lý t vi c th cá gi ng nuôi th ng ph m và thu ho ch cá Tuy nhiên, vi c nông dân có kh n ng áp d(ng các công ngh nuôi m i v tr b nh và qu n lý th c n n m c nào
v n còn là i u c n bàn
Kích th c i n hình c a l ng t i các con sông Tuyên Quang là 4–4,5 x 2–2,5 x 1–1,3 m3 v i 60
- 70% k t c u l ng ng&p trong n c b o v l ng và cá khi có l$ Nan l ng c làm t g và tre
v i kích th c kho ng t 1,0 – 1,5 cho phép trao !i n c M t s h b"t u s' d(ng !ng
nh a làm l ng vì nh a có b m t tr n nh5n s- làm gi m t o m c M c dù s phát tri n c a t o là
có ích nh ng t o có th làm n c ch y ch&m l i
N ng su t ph( thu c vào loài cá và khu v c nuôi loài cá c nuôi ph( thu c r t l n vào vi c cá
gi ng có s5n không Cá tr"m c+ gi ng có s5n nhi u và là loài nuôi ph! bi n nh t trong nuôi l ng
v i n ng su t kho ng 250-300 kg cá th ng ph m m i l ng (25-30kg/m3) S n l ng này th ng
có th t c sau th i gian nuôi hai n m v i kích c cá t i th i i m thu ho ch vào kho ng 4-6
kg S n l ng c a cá B ng (Spinibarbus denticulatus) và cá Chiên là th p h n, kho ng t 150-200
kg/l ng sau th i gian nuôi 2-3 n m
T# l t ng tr ng thay !i tu0 theo t ng loài Cá tr"m c+ có th t tr ng l ng 4-6 kg sau 2 n m
nuôi, cá gi ng t kích c 0,5-1,0 kg (+ 3 n m), trong khi cá B ng (Spinibarbus denticulatus) và cá
Chiên có th t tr ng l ng kho ng 2,5-3,0 kg sau th i gian nuôi là 3 n m
Trang 3Ph n 2 – Các báo cáo loài nuôi Trang 180
Loài nuôi
Cá tr"m c+ là loài nuôi truy n th ng trong nuôi l ng n c ng t Loài này c n ch t l ng n c t t
và c+ n Cá tr"m c+ l n nhanh, th t có ch t l ng cao và t o thu nh&p t t Tuy nhiên, cá tr"m c+ c$ng t ng i d m"c các b nh bao g m b nh m +, nhi u d ng loét, c bi t trong u mùa
m a Cá gi ng c l n th ng c th gi m t l m"c b nh Các loài cá khác có th c nuôi
v i cá tr"m c+, ví d(, cá Chiên (Bagrius bagrius), cá L ng (Mystus guttatus), cá B ng (Spinibarbus denticulatus), và false black laner (Bagrichthuys macroperus) gi m m&t th c a cá tr"m c+,
t ó gi m nguy c d ch b nh
T# l ch t là 6-10% t i các h th cá gi ng t kích c kho ng 0,3 kg/con trong th i gian t tháng 9
n tháng 10 khi ch t l ng n c t t (n c có trong cao) T# l t ng tr ng c a cá trong kho ng
t 100-130 gam/tháng Cá gi ng t kích c 20 – 30 g/con th ng t tr ng l ng kho ng 0,6 -0,8 kg/con t i th i i m thu ho ch N u cá c th trong mùa m a, s- có nguy c cao v t# l ch t ch
y u do ch t l ng n c kém
Bagarius rutilus là m t loài b n a s ng các con su i ho c sông v i dòng ch y c a n c cao và
áy s+i Th c n cho cá là các lo i côn trùng, tôm, và loài cá nh+ Cá c nuôi trong các i u ki n
t nhiên có t# l t ng tr ng th p và t tr ng l ng kho ng 2,5-3,0 kg/con sau 3 n m Th t cá có
ch t l ng t t và giá tr cao Cá Chiên là loài ch y u c a dòng này c nuôi trong l ng t i t#nh Tuyên Quang
Cá B ng là loài cá s ng các con sông ho c su i kh"p trong t#nh Loài này thích s ng trong
n c s ch, th c n là c+ và th c v&t Loài cá này có t# l t ng tr ng th p v i kích c t c 3,0
kg sau th i gian nuôi là 3-4 n m Cá có th t ngon và có th nuôi trong l ng và các ao Vì v&y, ây là loài r t quan tr ng, c bi t phù h p nuôi trong các h th ng n c luân chuy n
B ng 75 S li u th ng kê v s l ng c s' d(ng nuôi và s n l ng cá (1994-2000)
N'm T0ng s l ng
trong t2nh N'ng su3t trung bình (kg/l ng) S n l ng cá nuôi l ng (kg) Ghi chú
*
(*: s n l ng cá c a Th xã Tuyên Quang)
Kho n m)c u t chính – ngu n n c
Ngu n n c ch y u là sông Lô và m t ph n là t m t s h ch a nh+ khác (d i 100 ha) Nuôi l ng c th c hi n trong h th ng nuôi tr ng thu s n m v i m c trao !i n c ch y u ph( thu c vào v&n t c n c và c u t o c a l ng Ch a có b t k0 s ánh giá tác ng v môi
tr ng nào c a nuôi l ng, nh ng có th các tác ng tiêu c c ít xu t hi n do s l ng th p Tuy nhiên, các v n v i b nh cá có th gây nh h ng x u n môi tr ng, ví d(, qua lan truy n các
m m b nh và tác ng c a hoá ch t s' d(ng tr b nh
Trang 4Kho n m)c u t chính – cá gi ng
S cá tr"m c+ c n có hàng n m th cho 80 l ng là kho ng 8.000-10.000 con S l ng này có
th c cung c p khá d dàng t các tr i gi ng hi n có t i Tuyên Quang
Trang 5Ph n 2 – Các báo cáo loài nuôi Trang 182
B ng 76 T!ng s l ng th c hi n theo d án do Ngân hàng cho Ng i nghèo tài tr trong th i k0 1997 – 2000
Khu v c
S l ng S ti!n
(tri u ng) S l ng S ti!n (tri u ng) S l ng S ti!n (tri u ng) S l ng S ti!n (tri u ng) S l ng S ti!n (tri u ng)
Th xã
Tuyên
Quang
Trang 6Các loài cá khác (Bagarius rutilu, cá b ng)
Nh trên ã c&p, cá gi ng c a hai loài nuôi ph! bi n khác ph n l n c ánh b"t t t nhiên
Bagarius rutilu và cá b ng c bán cho nông dân Cá gi ng c thu trong t nhiên và th vào các ao riêng bi t tr c khi t i tay ng i nông dân V i cách làm này, s- khó có th cung c p s
l ng gi ng áp ng nhu c u nuôi thâm canh và m r ng theo quy ho ch
Các :c i(m c a con gi ng
Mùa thu ho ch gi ng Bagarius rutilu và cá b ng là ngay sau mùa m a kho ng tháng 9-tháng 10
Nhìn chung, s n l ng cá th p ph n nào gi i thích v s phát tri n ch&m c a vi c nuôi nh ng loài này Vì v&y, thi u cá gi ng là m t tr ng i chính cho s phát tri n c a ngh nuôi nh ng loài này trong t ng lai
Nhìn chung, gi ng c a Bagarius rutilu và cá b ng c ng dân a ph ng ánh b"t trung và
h l u sông Lô và Sông Gâm
Do th i gian nuôi ng"n, nh ng thay !i v i u ki n môi tr ng, nhi u ng i ánh b"t h n và vi c
s' d(ng các công c( ánh b"t b t h p pháp, ngu n cung c p c a Bagarius rutilu và cá b ng gi m
i so v i cá tr"m c+ vì cá tr"m c+ gi ng c s n xu t trong các tr i gi ng nên s5n có quanh n m Nhìn chung cá gi ng có kích c l n h n thì có ch t l ng và t# l s ng cao h n
Giá cá gi ng khác nhau theo t ng mùa và t ng loài Giá cá tr"m c+ luôn th p h n các loài khác vì
c bán ngay t i các tr i gi ng Giá cá tr"m c+ trong kho ng t 5.000-10.000 ng/con v i kích
c 15-20 cm t ng ng 50-100 gam/con Giá c a Bagarius rutilu và cá B ng cao h n ph( thu c
vào kích c và th i v( và lên n 20.000-30.000 ng/con v i kích c 10-15 cm
Kho n m)c u t chính - th c 'n
Th c n cho các loài cá khác nhau bao g m ch y u là th c n viên, th c n t ch , và cá t p Cho
n nay, h u h t các h không s' d(ng th c n công nghi p Lo i th c n chính cho cá tr"m c+ và
cá B ng là c+ ho c các lo i lá rau khác c hái t r ng, ru ng lúa và v n nhà Trong mùa khô,
nông dân s' d(ng s"n khô Th c n cho Bagarius rutilu bao g m ch y u là cá nh+, sâu và c
R t khó tính giá th c n vì ph n l n nông dân t thu gom Theo ph+ng v n nh ng ng i nông dân, t# l chuy n hoá th c n c a cá tr"m c+ là kho ng 20-30 kg c+/1 kg cá, trong khi không có
thông tin t ng t i v i Bagarius rutilu
Các y u t u vào và các ngu n l c c s7 d)ng khác
Nông dân h u nh không có các y u t u vào khác (ch8ng h n nh hoá ch t, các nguyên li u b! sung) ngo i tr i v i th c n
R i ro
B nh cá là r i ro ch y u c a nuôi l ng, c bi t là cá tr"m c+ Có 4 lo i b nh chính c a cá tr"m c+:
• Loét thân, cá bong v y, phù n ,
• “ Ch t 3p” không bi u hi n b ngoài c a cá mà gây ch y máu bên trong
• N! m"t, xu t huy t mi ng và mang
• Mang en có nhi u bùn
Trang 7Ph n 2 – Các báo cáo loài nuôi Trang 184
Vi khu n Aeromonas là m t m m gây b nh ch y u M m gây b nh ph! bi n th hai là nhóm
vi-rút và ti p theo là các b nh liên quan t i ký sinh trùng D ch b nh ch y u di n ra vào u mùa
m a khi th i ti t thay !i và ch t l ng n c th p (ví d(, s ô nhi m c a n c sông do n c th i)
D i ây cung c p m t s thông tin c b n v tác ng v kinh t c a d ch b nh trong vi c nuôi
l ng d a vào thông tin thu c t 61 h c kh o sát vào cu i tháng 12/1994:
- S h có lãi = 27/61 (44,2%)
- S h hoà v n = 5/61 ( 8,2%)
- S h ch u l = 29/61 (49,6%)
Các h có lãi t ngh này ch y u vì h không g p ph i v n d ch b nh l n nào nh b nh cá, s ô nhi m n c và l$ l(t )ó là nh ng nguyên nhân ch y u nh h ng n s n l ng c a h Có th
a ra nh ng k t lu&n nh sau:
- Ch t l ng cá gi ng th p (kích c cá quá nh+ và i u ki n s c kho1 kém), m&t th cao và th
cá tr c mùa m a d n t i cá các v n d ch b nh
- Kinh t y u cung có m i liên h v i hi u bi t h n ch v nuôi l ng; thi u th c n cho cá và trong
m t s tr ng h p c$ng là do l$
- M&t c a l ng cao t i các khu v c g n v i các h d n n s hình thành phân cá, ng th i c+
và lá cây b phân hu d i áy và gây ô nhi m môi tr ng
R i ro t nhiên và thiên tai
L$ là thiên tai th ng g p nh t Nó có th làm gãy và cu n trôi l ng L$ di n ra kho ng 5-6 n m
m t l n
Th/ tr ng và nh.ng h n ch c a th/ tr ng
Giá th tr ng c a cá nuôi l ng ã thu ho ch thay !i ph( thu c vào kích c., th i v( và ch t l ng
cá Thí d(, n u kích c c a cá tr"m c+ là trên 2,5-3,0 kg, cá có th c bán trong ngày T t nguyên
án v i giá kho ng 25.000-30.000 ng/kg so v i giá trong th i k0 thu - ông là t 18.000-20.000
ng/kg Thông th ng, giá c a Bagarius rutilu và cá B ng là cao vì nhu c u c a ng i tiêu dùng cao Giá c a Spinibarbus denticulatus th ng bi n !i t 90.000-100.000 ng/kg, trong khi giá
c a Bagarius rutilu có th lên n 120-140.000 ng/kg
S n l ng cá tr"m c+ hàng n m là kho ng 24-30 t n, s n l ng c a Bagarius rutilu và Spinibarbus denticulatus trong kho ng t 3-5 t n cho m i loài Chúng c bán t i th tr ng a ph ng là ch
y u Ng i mua th ng là các nhà hàng và khách s n H mua cá tr c ti p t ch l ng ) i v i cá tr"m c+, ng i bán l1 trên th tr ng a ph ng mua cá t ch l ng và bán trên th tr ng
Các v3n ! v! kinh t và xã h i
Mâu thu n v i ngành công nghi p khác trong vi c s d ng các ngu n n c
Nuôi l ng trong h ch a th ng d n t i nh ng mâu thu n v i nh ng ng i s' d(ng ngu n n c khác, thí d(: nông dân s' d(ng n c cho các m(c ích t i t, ru ng V trí l ng có th c$ng d n
n nh ng mâu thu n v i ngành v&n t i và ngành xây d ng (khai thác cát) ) c bi t vi c khai thác cát th ng gây ô nhi m môi tr ng ch y u trong mùa khô M t s h ã khi u n i b%ng cách vi t
n yêu c u các nhà ch c trách cho d ng vi c khai thác cát
Trang 8u t và t l u t
D án t#nh (1994-1997) d tính r%ng m i h s- c vay t 2,0 n 2,5 tri u ng u t cho nuôi l ng Trong th i k0 t 1997-2000, theo k ho ch m i nông dân c vay n 9-11 tri u ng Tuy nhiên, th c t trung bình m c cho vay n m 1997-2000 cho m i h là kho ng 3 tri u ng
D án này nh%m m(c ích h tr ng i dân s ng t i nh ng vùng sâu vùng xa và t ng c h i vi c làm cho h c$ng nh t ng doanh thu và góp ph n xoá ói gi m nghèo Tuy nhiên, s ng i
h ng l i trong th i k0 này ã không t m(c tiêu k ho ch vì m t lo t các nguyên nhân ã nêu trên
Nh trên ã c&p do s thu nh+ ho t ng cho vay tín d(ng và s l ng gi m xu ng, thu nh&p kinh
t c a nh ng ng i nông dân tham gia không nh theo k ho ch Tuy nhiên, c n l u ý r%ng kho ng 30% h c vay tín d(ng v n ti p t(c có doanh thu t nuôi l ng
2.6.2 !ánh giá môi tr ng
/a i(m và di n tích nuôi l ng
Theo các quy nh v các ho t ng nuôi l ng trong khu v c n c ng t, di n tích c s' d(ng cho nuôi l ng không nên v t quá 2% t!ng di n tích b m t n c và các l ng tr i c n c t cách nhau ít nh t 200 m Tr c ây, s l ng Tuyên Quang là r t nhi u và khá thâm canh v i nhi u nông dân tích c c )i u này ã gây nên s ô nhi m và làm suy gi m ch t l ng n c Hi n nay, s l ng là khá th p và l ng c phân b d c ven sông (th xã Tuyên Quang) không theo các quy nh chung Nh ng a i m c s' d(ng hi n nay có dòng ch y n c m nh và ch# n%m
nh ng n i môi tr ng ít b ô nhi m
S l ng trong h ch a v n r t th p và vì v&y khó ánh giá các tác ng n môi tr ng c a nuôi
cá l ng trong h ch a B ng 77 li t kê các tác ng n môi tr ng liên quan n các ho t ng nuôi l ng
B ng 77 Các tác ng n môi tr ng nuôi l ng
R i ro do tác
ng/ô nhi-m Y u t ch/u tác ng Vùng ch/u tác ng M c tác ng Các gi i pháp/ Khuy n ngh/ T0 ch c/cá nhân ch/u trách nhi m
sát Nuôi cá l ng L ng t h l u Có th nh h ng kho ng cách gi a các l ng:
20-25m t ng dòng ch y c a
n c
Trung tâm Thu s n ban hành quy nh
và ki m tra
sinh v&t áy Sông/h ch a áy Di chuy n v trí l ng Trung tâm Thu s n h ng d n công
ngh L$ nh+ vào
sông/ h ch a Nuôi cá l ng Sông và h ch a D ch b nh Th cá sau mùa m a Trung tâm Thu s n h ng d n công
ngh , ào t o khuy n ng
Thi t k và xây d ng
B n thân các nguyên v&t li u, c( th là tre và g , ít tác ng n môi tr ng Tuy nhiên, có th có
m t s các tác ng n môi tr ng do nhu c u cao v tre và g
Trang 9Ph n 2 – Các báo cáo loài nuôi Trang 186
Cung c3p cá gi ng và cá b m=
Ngo i tr cá tr"m c+, cá gi ng Bagarius rutilu và Spinibarbus denticulatus ph i thu t t nhiên
Vi c này có th d n n s c n ki t c a nh ng ngu n l i t nhiên này M t bi n pháp gi m nhu
c u v gi ng t nhiên là sinh s n gi ng nhân t o Tuy nhiên, v n này c n c nghiên c u
H th ng các tr i gi ng và các v3n ! liên quan n ch3t l ng cá gi ng, các ngu n l i:
B Thu s n ã góp ph n cùng v i các t#nh xây d ng các trung tâm gi ng thúc y nghiên c u
v dung các loài b n a cho các m(c ích nuôi tr ng thu s n và khôi ph(c tài nguyên Hi n nay, t#nh Tuyên Quang ang nâng c p trung tâm thu s n t#nh và c$ng nâng c p các tr i gi ng cung
c p cá b t nh%m áp ng nhu c u trong t#nh
S7 d)ng n c và tác ng
Hi n nay các ngu n n c c s' d(ng b"t ngu n t các con sông và m t ít t h ch a M c dù
n c sông luôn l u chuy n thích h p h n so v i n c trong h ch a, nh ng các con sông c$ng ti p nh&n n c th i ô th và công nghi p Cho n nay m c tác ng c a các ho t ng khác và công nghi p n ho t ng nuôi l ng v n ch a c xác nh Ngoài ra, m c tác ng c a nuôi
l ng n các ho t ng khác c$ng ch a c nghiên c u
D l ng, ch3t th i và tác ng
S l ng ang ho t ng hi n nay là th p và do v&y ít tác ng n môi tr ng Tuy nhiên, m c tác ng này có th thay !i n u các tr i nuôi l ng c hình thành thêm theo quy ho ch Ch a có các bi n pháp hi u qu c i thi n môi tr ng ho c ki m soát ch t th i c a nuôi cá l ng Tuy nhiên, nông dân th ng s' d(ng nhi u bi n pháp n gi n ng n ch t th i t trong l ng tràn ra và trao !i v i nhau v cách phòng b nh trong l ng
Th c 'n và c ch cho 'n
Th c n cho cá tr"m c+ và cá B ng là c+, lá cây, và chu i khô thái nh+ Bagarius rutilu c n c, tôm,
cua b m nh+ ho c sâu b"t d c sông Ph n d th a c a c+ ho c lá cây th ng c gom l i sau khi cho n s' d(ng l i làm th c n Nhìn chung, th c n d th a bao g m c+, lá cây, và ch t th i khác mà cá không th tiêu hoá Nông dân ít khi s' d(ng hoá ch t Thông th ng, cá ch# c cho
n m t l n m i ngày vào bu!i chi u kh i l ng c+/lá cây/nh ng th khác c dùng cho n d a vào nh ng kinh nghi m c a nông dân Nông dân th ng th cùng loài và cùng m&t cá gi ng trong các l ng nuôi
Các v3n ! d/ch b nh và qu n lý s c kho@
Trên th c t , b nh cá th ng x y ra trong các l ng cá, c bi t là l ng cá tr"m c+ vào u mùa m a ngay sau khi th cá gi ng M a nhi u s- r'a trôi m i th trên m t t ra sông )i u này gây ra s thay !i trong các y u t môi tr ng Vi khu n và vi-rút là các tác nhân ch y u gây b nh cá tr"m c+ B nh xu t huy t có th di n ra i v i cá tr"m c+ vi-rút reo trên cá tr"m c+ gây ra liên quan n 70-100% t# l ch t i v i cá b t và 40-50% t# l ch t i v i cá th ng ph m V t loét
th ng do Aeromonas hydrophila gây ra cho cá v i t# l ch t kho ng 40-50% i v i t t c kích c
cá Các ký sinh trùng (ch y u là r&n) xu t hi n không th ng xuyên nh ng có th gây ch t m c dù
ít h n so v i b nh do vi khu n và vi-rút D ch b nh là khá ph! bi n i v i nuôi cá tr"m c+ l ng và
là nhân t chính làm gi m s l ng nông dân ang nuôi cá tr"m c+ )i u này ã c ch ng minh qua t d ch b nh vào các n m 1998-2000, khi ó 67% h liên quan n nuôi l ng t#nh Tuyên Quang (h n 400 l ng) ã ng ng m t ph n ho c hoàn toàn ho t ng nuôi
Trang 10) i v i nhóm Bagarius rutilu và cá B ng, b nh cá không ph i là v n vì s l ng không nhi u và
m&t th th p
Ch3t l ng và an toàn th c ph5m
Hoá ch t ít c s' d(ng i u tr cá nuôi l ng và không có thông tin v vi c tích t( hóa ch t s' d(ng trong tr b nh ký sinh trùng trên cá nuôi l ng Các ký sinh trùng này là m t nguy c th c s
i v i an toàn th c ph m và s c kho1 c a con ng i và c n ph i xác nh s phân b c a chúng trên cá nuôi l ng Nói chung, c$ng không có b%ng ch ng cho th y an toàn th c ph m c n c coi
tr ng h n i v i cá nuôi l ng so v i các lo i cá nuôi khác
Các v3n ! kinh t và xã h i
Nh ã c&p, có nh ng mâu thu n gi a các nhóm c ng ng )ó là vi c khai thác cát trên sông
và nông dân tham gia nuôi l ng Nh ng mâu thu n nh v&y có th c gi i quy t v i s can thi p
c a các nhà ch c trách và s"p x p các v trí riêng bi t cho nh ng khu v c khai thác cát và khu v c nuôi l ng
) i v i vi c i l i c a tàu bè, s- n y sinh m t s nh ng mâu thu n n u s l ng t ng lên và ngh-n sông Vì v&y c n l&p k ho ch và di d i l ng vào h ch a tránh nh ng mâu thu n gi a các bên
có liên quan
Các v3n ! th/ tr ng
Hi n nay th tr ng không ph i là v n vì s n l ng c a cá c nuôi trong nuôi l ng th p và v
c b n ch# áp ng nhu c u c a th tr ng a ph ng C n ph i xây d ng m t chi n l c th
tr ng n u ngh nuôi cá l ng c m r ng Tuyên Quang n%m trên qu c l s 2 và ch# cách Hà
N i 160km Vì v&y, Hà N i s- là m t th tr ng quan tr ng i v i s n ph m cá nuôi l ng t i Tuyên Quang M t khác, quy ho ch nuôi tr ng thu s n phát tri n t&p trung vào a d ng hóa loài nuôi áp ng nhu c u th tr ng Hà N i ho c nhu c u xu t kh u Các v n th tr ng ph i
c xem xét m t cách có h th ng và phát tri n nuôi tr ng thu s n ph i c ho ch nh m t cách th&n tr ng có th liên k t ng i nuôi v i các nhà ch bi n và ng i tiêu dùng
2.6.3 Các h ng d"n cho qu n lý t t h n
L a ch n /a i(m cho nuôi l ng
Trong t ng lai g n, a i m c l a ch n là h ch a Na Hang, cách th xã Tuyên Quang 90km
và nh ng vùng th ng l u sông ch y qua t#nh Tuyên Quang S l ng trong h ch a theo quy ho ch
t 60-70% t!ng s l ng trong khi s l ng d c sông ph i gi m i và duy trì m c 30-40%
Ba loài s- c nuôi bao g m Bagarius rutilu, Hemibagrus guttatus và cá rô-phi Bagarius rutilu, Hemibagrus guttatus s- cung c p 100 t n s n l ng cá áp ng nhu c u th tr ng Hà N i Hai
loài này s- c nuôi th ng ngu n và khúc sông Lô ch y qua th xã Tuyên Quang S n l ng cá rô-phi s- t ng lên n 1.000 t n và s- c nuôi ch y u h ch a
Thi t k và xây d ng khu v c nuôi cá nh*m gi m thi u các tác ng môi tr )ng
Khu v c nuôi cá H ch a Na Hang s- c quy ho ch h l u, cách b kho ng 500-600m, sâu 30-50m cho khu v c nuôi cá thâm canh H th ng l ng ây là l ng l i v i t ng nhóm
40-50 l ng (th tích m i l ng là 1000-140-500m3) kho ng cách gi a các l ng c n là 200m không c n
tr ho t ng nuôi, an toàn cho giao thông và phòng b nh cá