Nuôi ao cá chép, cá trắm cỏ

Cá chép Cyprinus capio L.. là loài nuôi chính truy n th ng... Trong hình th c nuôi tôm-lúa, tôm càng xanh là loài nuôi chính... phù h p, nông dân ng cá gi ng trong các ao t nh+ tr c khi

2.5 Nuôi ao cá chép/cá tr+m c,

2.5.1 Tình hình nuôi cá n c ng t và mô t h th ng

T0ng quan

Nuôi thu s n n c ng t có l ch s' phát tri n lâu dài t i Vi t Nam Ngh này ã phát tri n t ánh b"t cá t nhiên và sau ó d n chuy n sang s n l ng nuôi ngày càng ph! bi n Vào nh ng ngày

u, nuôi cá ch y u phát tri n t i vùng ng b%ng và d c các nhánh sông, v i cá chép là ch y u cung c p th c ph m cho tiêu dùng trong n c V i vi c du nh&p các loài nuôi m i ch8ng h n nh

cá rô-phi, cá trôi và cá tr"m c+, nuôi thu s n n c ng t ang phát tri n m nh và tr thành ngu n thu nh&p áng k óng góp cho n n kinh t qu c dân c$ng nh ngu n m áng k cho ng i dân

Vi t Nam (MOFI, 1996)

Hi n nay, nhi u loài cá n c ng t c nuôi t i Vi t Nam Loài nuôi ph! bi n là cá mè, Cá tr"m c+,

Cá chép, cá trôi (Rohu và Mrigal) Cá chép (Cyprinus capio L.) là loài nuôi chính truy n th ng T

nh ng n m 1970, cá chép Hunggari và In- ô-nê-xi-a c a vào Vi t Nam Nhân gi ng v i ba dòng cá chép b n a và cá chép Hunggari và In- ô-nê-xi-a hi n nay tr thành loài cá có giá tr trong nuôi thu s n n c ng t (Tu n, P.A và B.T Tuy t, 2002)

T ng t nh cá chép và cá mè, cá tr"m c+ (Ctenopharyngodon idellus) c$ng chính th c c a vào Vi t Nam vào n m 1958 )ây là m t loài n th c v&t phù h p v i i u ki n c a ng i nông dân nên ã c th nuôi m t cách nhanh chóng và ph! bi n t i Vi t Nam Cá mè

(Hypophthalmichthys molitrix) c$ng là loài ph! bi n t i mi n B"c Vi t Nam Vi n nghiên c u ã

chính th c a loài này vào Vi t Nam l n u tiên vào n m 1964 là Vi n Nuôi tr ng thu s n 1

(Tu n, P.A và B.T Tuy t, 2002) Ngoài ra, cá trôi 4n bao g m rohu (Labeo rohita) và mrigal (Cirrhina mrigala) c H i ng Sông C'u Long a vào Vi t Nam vào u nh ng n m 1980 (Hà, 1999)

Bên c nh nh ng loài này, cá n c ng t ch8ng h n nh Tra và Basa là nh ng loài ph! bi n nuôi t i

ng b%ng sông C'u Long và tr thành s n ph m cá n c ng t ch y u cho xu t kh u Cá rô-phi c$ng c coi là loài nuôi có tri n v ng v i quy mô nuôi và xu t kh u l n Bên c nh ó, nhi u loài

b n a khác c$ng c nuôi ) c bi t, nh s phát tri n c a công ngh gi ng và nuôi, h u h t các loài nuôi hi n nay u

c sinh s n nhân t o cung c p cá gi ng cho ng i nuôi Tuy nhiên, nuôi thu s n n c ng t

ch y u cho tiêu th( trong n c và ây c coi là m t l a ch n t t góc an toàn th c ph m và

gi m ói nghèo Tuy nhiên, h u h t cá chép n c ng t c nuôi cung c p cho th tr ng có yêu

c u th p t i a ph ng và trong n c

N m 2004, t!ng di n tích nuôi thu s n n c ng t c a Vi t Nam là 335.760 hecta, cao h n 2,7% so

v i n m 2003 (MOFI, 2005c) T!ng s n l ng nuôi n c ng t là kho ng 639.700 t n, trong ó có 300.000 t n cá tra/basa và 20.000 t n cá rô-phi S n l ng nuôi cá n c ng t c a c n c c trình bày trong b ng d i:

B ng 65 S n l ng và di n tích nuôi cá n c ng t t 2000-2005 (MOFI, 2002; 2004a và 2005c)

Di n tích chuy n !i t t có n ng su t th p sang nuôi tr ng thu s n là kho ng 55.300ha vào

n m 2004 cao h n n m 2003 là 7,8 % (MOFI, 2005c) Có 500 tr i gi ng cá n c ng t s n xu t c15 t cá b t vào n m 2004, trong ó 3 t là cá tra/basa Bên c nh ó, s n xu t gi ng nh ng loài n c ng t khác ch8ng h n nh tôm càng xanh n c ng t và cá rô-phi c$ng ang m r ng nhanh chóng N m 2002 ch# có 35 tri u con gi ng cá rô-phi n tính c s n xu t nh ng n n m

2004 con s này là 180 tri u cá gi ng

Các quy ho ch phát tri(n

Các ho t ng nuôi tr ng thu s n hi n nay óng m t vai trò quan tr ng trong phát tri n kinh t t i

Vi t Nam Nó t o vi c làm, thu nh&p cho nông dân nuôi cá và góp ph n vào xoá ói gi m nghèo

Vì v&y, Chính ph Vi t Nam chú tr ng nhi u h n vào khuy n khích phát tri n nuôi tr ng thu s n

M t s các chính sách và ch ng trình ã c ban hành nh%m t o i u ki n môi tr ng thu&n l i cho nuôi tr ng thu s n D i ây là m t s các ch ng trình và chính sách:

• Quy t nh s 224/199/QD-TTg c a Th t ng Chính ph ngày 8/12/1999 phê duy t

ch ng trình phát tri n nuôi tr ng thu s n

• Quy t nh s 103/2000/QD-TTg ngày 25/08/2000 v các chính sách tài chính và tín d(ng khuy n khích phát tri n gi ng cho nuôi tr ng th y s n

• Quy t nh 03/2000/NQ-CP ngày 2/2/2000 c a Chính ph v các chính sách, bao g m các chính sách v tài chính và tín d(ng cho kinh t trang tr i

• Ngh nh s 15/CP ngày 19/3/1996 khuy n khích vi c qu n lý, s n xu t và mua bán th c

n gia súc t i Vi t Nam Ngoài ra, Ngh nh s 2/1998/TT-BTS c a B Tài Chính ngày 14/3/1998 h ng d n th c hi n Ngh nh s 15/CP

• Quy t nh s 112/2004/QD/TTg c a Chính ph phê ch ng trình phát tri n s n xu t

gi ng n n m 2010

Bên c nh các chính sách c a chính ph nói trên, các t#nh ã ban hành các chính sách chi ti t nh%m khuy n khích s phát tri n c a các ho t ng nuôi tr ng thu s n và các ho t ng d ch v( MOFI (2004b) cho bi t các t#nh và thành ph ã ban hành t!ng c ng 265 v n b n vào n m 2004 bao g m các ngh nh, h ng d n phát tri n nuôi tr ng thu s n Các ngh nh và h ng d n này c&p

n vi c s' d(ng t, u t , các chính sách h tr v tài chính và r i ro

V/ trí nuôi và các quy ho ch phát tri(n

Vùng nuôi cá n c ng t ch y u là ) ng b%ng sông C'u Long V i di n tích nuôi chi m t i 37% t!ng di n tích nuôi cá n c ng t, s n l ng c a vùng này chi m t i 62,9% t!ng s n l ng cá c a

c n c S n l ng cá cao nh t là t#nh An Giang v i 151.391 t n n m 2004 C n Th và ) ng Tháp ng th hai và th ba v i s n l ng l n l t là 80.000 t n và 72.500 t n Cá tra/basa là loài nuôi chi m u th t i nh ng khu v c này N ng su t c a 2 loài nuôi này có th t 300.000

t n/hecta/chu k0 nuôi

Bên c nh ng b%ng sông C'u Long, ) ng b%ng sông H ng c$ng là n i nuôi n c ng t l n v i t!ng s n l ng cá là 141.076 t n S n l ng cá theo vùng c trình bày trong b ng d i:

B ng 66 S n l ng cá theo vùng vào n m 2004 (MOFI 2005c)

2003 Các t2nh nuôi ch y u

Thi t k h th ng nuôi và ho t ng s n xu3t

Có nhi u h th ng nuôi cá n c ng t ang t n t i mi n B"c Vi t Nam Trong ó 6 hình th c nuôi thu s n n c ng t ph! bi n bao g m nuôi ao h gia ình, h th ng nuôi cá lúa, VAC, các khu v c nuôi chuyên môn hóa, nuôi cá h ch a và nuôi trong ao n c th i nuôi tr ng thu s n Tuy nhiên, các h th ng nuôi trên không có s khác bi t rõ r t trong m t s tr ng h p nh nh ng n i có

th y c m nuôi cùng v i cá, chu ng nuôi gia súc và nuôi cá và VAC

Thi t k h th ng nuôi

H th ng nuôi cá lúa

Cá-lúa c xem là hình th c nuôi ch y u t i vùng ng b%ng các t#nh ven bi n Ph n l n th i gian trong n m, ru ng lúa ng&p trong n c và c chuy n thành hình th c canh tác cá-lúa ho c ao

cá Di n tích nuôi là t ng i l n; di n tích t i thi u là kho ng 1000m2

Mô hình cá - lúa bao g m ba mô hình là nuôi k t h p (cá và lúa), nuôi luân canh (m t v( cá và m t v( lúa) và v( th ba (hai v( lúa và m t v( cá) Hình th c sau cùng c áp d(ng t i t#nh Ngh An sau khi thu ho ch v( lúa hè-thu, sâu c a n c trong ru ng lúa tr$ng c dâng cao do ngu n

n c m a ho c h th ng th y l i cung c p và sau ó cá c th vào Th i gian nuôi th ng kéo dài trong 4 tháng, t tháng 9 n m nay n tháng 1 n m ti p theo Trong th i gian ó, cá không

c b! sung th c n, ngo i tr m t s nông dân th cá tr"m c+

Loài nuôi ch y u trong mô hình này là Cá chép (Cyprinus carpio) chi m t i 50-60 %; nh ng loài

khác là Cá tr"m c+, cá trôi (Rohu, Mrigal) và cá rô-phi Trong v( th ba, t l cá tr"m c+ và cá chép

là g n t ng ng, kho ng 40% Trong hình th c nuôi tôm-lúa, tôm càng xanh là loài nuôi chính Tôm càng xanh không c n ph i cho n trong su t th i gian nuôi

M&t th cá trong ru ng lúa là khá th p, kho ng 120 con/500m2 trong nuôi k t h p, 150-180

con/500m2 trong nuôi luân canh và 40-60 con/500m2 trong v( th ba Kích c cá th thay !i tu0

theo t ng mô hình nh ng th ng là c t ng i l n có th thu ho ch c cá sau m t th i gian nuôi ng"n T i Ngh An, kích c cá th là kho ng 50-100 gam/con trong nuôi luân canh và k t h p

và 125-200 gam/con trong v( th ba ) có c cá v i kích c phù h p, nông dân ng cá gi ng trong các ao t nh+ tr c khi th chúng vào ru ng lúa

Nuôi ao quy mô h gia ình

Kích th c ao c a h gia ình là t ng i nh+, th ng trong kho ng t 200 n 500 m2 ) sâu

trung bình c a n c hi m khi v t quá 1 mét, th&m chí t i m t s khu v c ven bi n và cao nguyên,

áy ao cá có th c ph i khô trong mùa hè

M&t th cá là t ng i th p, trung bình kho ng t 0,5 n 1,5 con/m2 Nông dân th ng th

nhi u loài khác nhau vào các ao trong ó loài truy n th ng nh cá chép, cá tr"m c+ và cá mè, cá

trôi (Rohu, Mrigal) là r t ph! bi n M&t th cá không c xác nh m t cách chính xác vì nông dân d a vào kinh nghi m cá nhân Th i gian th gi ng là u n m và th ng b"t u t tháng 4

(d ng l ch) nh ng thu ho ch th ng di n ra quanh n m T t c các loài không c th cùng m t lúc Vi c th cá ph( thu c vào mùa cho cá 1; ngu n cá gi ng, d ch v( và nhu c u c a nông dân

Cá chép th ng c th vào ao tr c, sau ó n cá tr"m c+ và cá rô-phi N ng su t cá trung bình

c a nuôi ao cá là kho ng 1,5 t n/hecta và thay !i theo t ng vùng

H th ng VAC

Nuôi cá k t h p c g i là VAC (V-V n, A-ao và C-Chu ng) r t ph! bi n t i mi n B"c và mi n Trung Các ao trong h th ng VAC th ng c t ngay t i h nuôi ho c c xây d ng trong

các tr i nuôi m i Chu ng l n th ng c xây t i b ao và m t ph n n c ti u, phân l n ho c

ch t th i khác có th c th i tr c ti p vào ao cá M i chu ng có ít nh t 5-6 con l n vì v&y l ng

ch t th i ! vào ao r t d i dào L n th ng c cho n rau và th c n công nghi p c a m t s

công ty s n xu t th c n V t th ng c nuôi trong ao ho c trong m t ph n ao ng n cách b i l p rào v t H qu là, t t c phân v t và các ch t th i khác ch8ng h n nh th c n th a c x toàn b vào ao

Hình 38 Chu ng l n trên b ao Hinh 39 Chu ng l n trên b ao nhìn t phía sau Phân

không qua x' lý c th i tr c ti p vào ao

N c th i nuôi tr ng thu s n

Hình th c nuôi này ph! bi n vùng ven ô c a nh ng thành ph l n ch8ng h n nh Nam ) nh và

Hà N i Các ao cá th ng nh&n n c th i x t nông nghi p, công nghi p và sinh ho t c a con

ng i trong thành ph N c th i ch a m t l ng l n các ch t h u c nh Ni-t và ph t-pho phù

h p cho s t ng tr ng c a các loài th y s n Vì v&y, loài nuôi th ng là loài n t p và nhu c u oxy

th p ch8ng h n nh Cá chép (Cyprinus carpio), cá rô-phi (Oreochromis niloticus), cá trôi (Mrigal (Cirrhinus mrigala) và Rohu (Labeo rohita)), cá mè (Hypophthalmichthys molitrix) và cá chép (Aristichthys nobilis) N ng su t c a mô hình nuôi cá t i Thanh Trì-Hà N i c trình bày trong

B ng d i ây:

Hình 40 N c th i c a các ao nuôi tr ng thu s n Nam ) nh (6nh: Mai V n Tài, 2004)

B ng 67 N ng su t c a các hình th c nuôi cá huy n Thanh Trì-thành ph Hà N i trong th i k0 2000-2002

(Trung tâm khuy n nông Hà N i, 2003)

Nuôi thâm canh

V m t nuôi c canh trong nuôi cá n c ng t, cá rô-phi n tính là loài nuôi chính h u h t các vùng mi n B"c Vi t Nam H u h t các mô hình nuôi thâm canh cá rô-phi, m&t th kho ng t 3-5 con/m2 Cá c cho n b%ng th c n công nghi p, th c n t ch ch8ng h n nh th c n khô

và t Th i gian nuôi là kho ng t 3-5 tháng và n ng su t kho ng t 8-15 t n/hecta, ph( thu c vào

u t c a nông dân và m&t th

Ho t ng s n xu3t

S5 d ng t

Do nuôi thu s n n c ng t t i mi n B"c và mi n Trung có m c thâm canh th p, vì v&y h u h t tr i nuôi cá không có ao x' lý n c vào và ra Di n tích nuôi chi m trên 98% t!ng di n tích tr i Vi c s' d(ng t c a tr i nuôi c trình bày trong b ng d i ây:

B ng 68 S' d(ng t ph! bi n cho nuôi thu s n n c ng t

gia ình nuôi cá lúa H th ng H ch a Nuôi thâm canh VAC

Di n tích nuôi

Di n tích l"ng bùn

Di n tích dành cho các m(c ích

B ng 69 Các y u t u vào chính cho nuôi cá

H n n a, m&t th cá là t ng i th p, trung bình kho ng 0,1 to 2,0 con/m2 ngo i tr cho nuôi thâm canh cá rô-phi Do không có hoá ch t, thu c thú y, d u và chi phí cho th c n, vì v&y chi phí v&n hành ch y u là cho gi ng và b o v (xem B ng d i ây):

B ng 70 ) u ra chính cho nuôi n c ng t

CÁC Y9U T*

HECTA

n v/ Ao h gia ình H th ng

nuôi cá lúa

H ch a Nuôi

thâm canh

VAC

S n l ng cá t n/hecta/n m 1,5-1,8 0,3-0,5 <0,1 10-12 >3,0 Kích c thu

ho ch i n hình kg/kg 0,6-2,0 0,5-1,2 0,2-3,0 0,3-0,5 0,8-2,0

CÁC Y9U T* !0U VÀO

canh

VAC

2,0-2,5

ng/hecta/n m Lao ng (m i hecta nuôi

Chi phí nhân công *'000

ng/hecta/n m

u vào chính - s7 d)ng n c

Các ngu n n c cho các ho t ng nuôi tr ng thu s n là khác nhau tu0 theo vùng và theo hình

th c nuôi và ch y u c cung c p t các con sông thông qua h th ng kênh t i H th ng này

k t n i v i ru ng lúa, các khu dân c , bãi c+, các khu công nghi p N c có nhi u vào mùa m a (t tháng 3 n tháng 9) và ôi khi có l$ các t#nh H n n a, n c m a và n c ! vào t h ho c

th i ra t nh ng ng i s' d(ng n c khác là ngu n n c cho các ao tù các khu dân c N c th i

t thành ph c$ng c s' d(ng cho các ho t ng nuôi tr ng thu s n khu v c ô th c a các thành ph ch8ng h n nh Hà N i và Nam ) nh

Ho t ng nuôi cá n c ng t ít khi thay n c trong su t th i gian nuôi M i khi cá c thu ho ch,

n c th i ch y tr c ti p ra khu v c xung quanh ch8ng h n nh kênh, h th ng t i n c ho c các

ao khác mà không qua x' lý Tuy nhiên, thông tin v ch ng trình giám sát ch t l ng n c nuôi thu s n n c ng t r t h n ch Nh ng ch ng trình này chú tr ng ch y u n nuôi tr ng thu s n ven bi n, c bi t nuôi tôm, vì kh n ng r i ro nhi m c cao

Hi n t i h th ng c p n c c xây d ng nh%m ph(c v( ho t ng nông nghi p, vì v&y nhu c u

v n c cho các ho t ng nuôi tr ng thu s n không c chú tr ng nhi u K t qu , mâu thu n

gi a nông dân nuôi cá và nông dân làm nông nghi p trong vi c chia s1 ngu n n c ôi khi di n ra Trong mùa khô, n c s' d(ng t i cho ru ng lúa sau khi c y, vì v&y t i m t s các ao m c n c

r t c n, khi n nông dân ph i bán cá tr c khi n th i k0 thu ho ch H n n a, ngu n n c có th

ch a d l ng các ch t c, kim lo i n ng ho c l ng ch t h u c t các ho t ng nông nghi p

và công nghi p Steinbronn và ng nghi p (2005) ã cho th y các tác ng tiêu c c c a vi c s'

d(ng các lo i thu c di t côn trùng, d l ng hoá ch t trong các ho t ng nông nghi p n cá trong

ao, c bi t là Cá-lúa ho c các ao nh&n n c th i t ru ng lúa Ông ch# ra r%ng các lo i thu c di t côn trùng có th i vào các ao theo dòng ch y c a n c và thông qua th m th u c$ng nh nhi m vào trong c+ và bèo, là nh ng lo i th c v&t c thu t ru ng lúa và th ng xuyên c s' d(ng làm th c n cho cá H n n a, n c th i t các ho t ng công nghi p, ô th c x ra sông và các kênh mà không qua x' lý có th tác ng tiêu c c n s c kho1 c a cá

u vào chính - cung c3p gi ng

Cá n c ng t b m3 ngày nay b"t ngu n t cá nuôi trong ao M i tr i gi ng có ch ng trình l a

ch n cá b m3 riêng c a mình duy trì ch t l ng và s l ng gi ng H n n a, các vi n nghiên

c u nuôi tr ng thu s n ang ti n hành ch ng trình l a ch n cá c i thi n và b o t n ngu n gen

c a cá Hi n t i RIA1 ang ti n hành nh ng ch ng trình ch n gi ng cho hai loài chính là cá chép

và cá rô-phi M t khác, MOFI c$ng ang c p v n cho ch ng trình gìn gi và b o qu n ngu n gen

c a cá K t qu c a các ch ng trình nghiên c u này có th c ph! bi n thông qua các kênh khuy n ng ho c chuy n giao cho các tr i cá gi ng

Các tr i cá gi ng ch y u n%m nh ng vùng t th p n i có ngu n n c c p t nhiên cho ao qua kênh n c, các nhánh sông và h th ng c p n c Các tr i gi ng th ng bao g m ao ch a, ao cá b m3, các ao nuôi th ng ph m và ao ng cá gi ng cùng h th ng kênh cung c p n c cho các ho t

ng nuôi H n n a, các tr i gi ng s n xu t cá b t cá th ng có h th ng ng u trùng Các tr i

gi ng th ng c xây g n kênh n c không ch# gi m chi phí b m n c mà còn cung c p

gi ng v i ch t l ng cao cho nh ng khu v c nuôi cá chính S li u ch# ra r%ng có 60% các tr i cá

gi ng t i t#nh Ngh An c thành l&p d c các nhánh sông Lam và nh ng khu v c nuôi cá chính ch8ng h n nh các huy n Qu0nh L u, Di n Châu ho c Nam )àn K t qu là, cá gi ng có th áp

ng nhu c u c a nông dân, giá gi m và ch t l ng gi ng m b o vì không ph i v&n chuy n t xa

v

Giá cá gi ng khác nhau tu0 theo th i gian và kích c cá Theo c tính, cá giá gi ng trong khi b"t

u vào v( th cao h n so v i th i gian sau ó Ngoài ra, cá có kích c l n h n có giá cao h n Tuy nhiên, giá cá gi ng ang gi m nh3 trong nh ng n m g n ây (xem B ng d i ây)

B ng 71 Giá cá gi ng m t s loài cá n c ng t chính t i Ngh An trong nh ng n m g n ây

Cá chép 40-100 con/kg 45.000 42.000 35.000 30.000 28.000 25.000

Cá tr"m c+ 60-100 con/kg 45.000 40.000 30.000 28.000 26.000 25.000

Cá trôi 4n )

và cá mè 150-250 con/kg 35.000 32.000 30.000 25.000 23.000 20.000

Cá rô-phi 240-270con/kg 60.000 60.000 55.000 52.000 50.000 50.000

u vào chính - th c 'n và qu n lý th c 'n

Vi c nuôi cá n c ng t t i mi n B"c và mi n Trung Vi t Nam hi m khi b! sung th c n vào ao nuôi ngo i tr i v i nuôi thâm canh cá rô-phi Trong h th ng nuôi VAC, chu ng l n ho c khu rào nuôi v t th ng c xây trên b ao nên ch t th i c a chúng c r'a trôi vào các ao cá Các chu ng này cung c p ngu n ch t h u c d i dào cho ao cá Bên c nh ó, rau, bã bia và các s n

ph m nông nghi p nh g o v., ngô, khoai tây, và ch t th i t các lò m! c$ng c s' d(ng làm

th c n cho cá nuôi Chu i, lá s"n, c+ ho c rau c b! sung cho ao cá không ch# làm th c n cho

cá tr"m c+ mà còn làm phân xanh cung c p cho các loài cá khác Vi c s' d(ng phân h u c ch a qua x' lý c a l n, bò, trâu và ng i c$ng r t ph! bi n Nh ng lo i phân này c r"c vào ao Kh i

l ng s' d(ng r t khó xác nh vì nông dân th ng d a theo kinh nghi m c a h

Có nhi u lo i th c n ch8ng h n nh th c n công nghi p, th c n t ch (th c n khô và t) ang

c s' d(ng làm th c n trong nuôi thâm canh cá rô-phi Các lo i th c n này có hàm l ng m

và giá c khác nhau 7 c tính có trên 10 công ty ang s n xu t th c n cá rô-phi, i n hình là Conco, Cargill, Concord, Globest, Con nai vàng, Halan và Lái Thiêu Th c n công nghi p giá hi n nay là 5.300; 5.800 và 6.500 ng/kg v i hàm l ng m l n l t là 18, 20 và 25 % Thông tin v FCR trong th c n công nghi p không nhi u T# l FCR có th thay !i t 1,5-1,7 Giá th c n có

xu h ng khá !n nh trong nh ng n m g n ây

Th c n khô và t c làm t i tr i cá rô-phi nh%m gi m chi phí v&n hành Cá th ng c cho n các lo i th c n này 2 n 3 tháng tr c khi thu ho ch cá Giá bi n !i t 3.800-4.500 ng/kg B t cá xu t x t các ngu n khác nhau nh nh&p kh u t Indonesia, Malaysia và Peru

ho c mua t các c ng cá trong n c và mua qua trung gian mua bán Vì v&y ngu n b t cá thay !i tu0 t ng lúc, thí d( vào mùa ông h u h t b t cá c nh&p kh u

Các y u t u vào khác/s7 d)ng ngu n l c

Các u vào khác c s' d(ng trong nuôi cá là vôi b t, phân và thu c thú y Thu c thú y và hoá

ch t có th s' d(ng i u tr b nh cá ho c x' lý ô nhi m môi tr ng

R i ro

Nuôi cá n c ng t có ít r i ro vì ho t ng nuôi này có u vào và m&t nuôi th p so v i các m t hàng khác ch8ng h n nh nuôi bi n ho c nuôi tôm S n l ng khá !n nh và có th góp ph n vào

vi c xoá ói gi m nghèo

Qu n lý s c kho@ và d/ch b nh

Nuôi n c ng t th ng là nuôi a loài v i u vào th p và th c n cung c p cho ao cá h n ch c$ng nh m&t th th p Vì v&y, d ch b nh hi m khi di n ra B nh nghiêm tr ng nh t c a loài cá

n c ng t là b nh m + B nh này gây ch t hàng lo t cho cá tr"m c+ c bi t trong ao có m&t

cá cao ho c/và nhi t th p Các m m b nh khác là vi khu n và n m gây b nh trên cá mè, cá mè

hoa và Tra/basa Các vi n nghiên c u ã th c hi n m t s các nghiên c u v chi n l c qu n lý

s c kho1 và d ch b nh trong nuôi cá M t khác, ph ng pháp s' d(ng vác-xin ang c nghiên

c u cho các loài ch8ng h n nh cá tr"m c+ và cá chép

An toàn th c ph5m

Do l i nhu&n t ph n l n các lo i cá n c ng t là khá th p, nông dân không c vay ho c u t

ti n mua nhi u hoá ch t ho c kháng sinh s' d(ng trong các ao )ây là m t thu&n l i xét v

m t an toàn th c ph m do không có d l ng hoá ch t

H u h t cá n c ng t c tiêu th( t i th tr ng a ph ng và th ng không không qua ch bi n

mà bán tr c ti p ra th tr ng tiêu th( N u cá n c ng t không c n u chín k* ho c ông l nh sau thu ho ch thì s- có r i ro v lây lan các ký sinh trùng trên cá (truy n t cá sang ng i) Nguy

c này c bi t nghiêm tr ng t i các khu v c n cá s ng ho c cá không n u chín k* M t thí d( là t#nh Nam ) nh, mi n B"c Vi t Nam T i Nam ) nh h n 25% nam gi i tr ng thành nhi m 1 ho c nhi u ký sinh trùng trên cá T i các t#nh không có thói quen n cá n c ng t s ng, t l nhi m th p

h n nhi u (d i 1%)

N c th i dùng cho nuôi tr ng thu s n là m t nguy c khác v an toàn th c ph m Ng i ta cho r%ng cá c nuôi trong n c th i có th ch a kim lo i n ng, kháng sinh và các ch t c khác Có tài li u cho th y nông dân làm vi c t i các vùng ven ô nh&n n c th i t ô th g p ph i nhi u v n

v da li u và nhi m trùng h n nh ng ng i bình th ng khác

Th/ tr ng và chu;i th/ tr ng

Nuôi ao n c ng t là m t trong các ph ng pháp nuôi tr ng thu s n truy n th ng c a Vi t Nam

Cá n c ng t là m t trong s các loài c nuôi trong các ao nh+ Ph n l n các loài cá có th c sinh s n nhân t o N ng su t trung bình c a nuôi cá n c ng t kho ng 3 t n/hecta Loài nuôi ph!

bi n nh t là cá chép, cá tr"m c+, cá rô-phi, cá trôi 4n, cá mè và cá mè hoa

Ph n l n loài cá n c ng t tr cá tra và basa c tiêu th( trong n c d i hình th c t i s ng, cá

ch a qua ch bi n ngo i tr cá rô-phi hi n nay (t 2002) ã c nuôi ph(c v( cho xu t kh u Tuy nhiên, s n l ng c a nh ng loài này n m 2004 ch# có 20.000-30.000 t n T!ng giá tr xu t kh u là 120.000 USD d i d ng phi-lê ông l nh (trong khi giá tr xu t kh u c a Trung Qu c là trên USD

85 tri u) Cá rô-phi c xem là m t trong các m t hàng xu t kh u ch ch t c a Vi t Nam trong

th i gian t i Tuy nhiên, hi n t i kích c c a cá rô-phi v n nh+ h n yêu c u cho xu t kh u M(c tiêu c a ngành thu s n trong t ng lai g n là t ng s n l ng cá rô-phi lên n 120.000 - 150.000

t n, trong ó 2/3 s- c xu t kh u Theo k ho ch n n m 2010, Vi t Nam có th s n xu t 200.000 t n cá rô-phi th ng ph m, trong ó 50% s- c xu t kh u (MOFI, 2006c)

Giá cá tr"m n c ng t và cá rô-phi nhìn chung là khá !n nh, th&m chí t ng chút ít ngo i tr cá mè

và cá mè hoa và c d oán s- cao h n do nhu c u thay th th t gia súc và gia c m vì d ch cúm gia c m và d ch l m m long móng

B ng 72 Giá cá chép (2003-2006) n v : 1000 ng (Khôi, RIA1 2006)

N'm

Giá c a cá trôi (th ng v i 2 kích c xu t bán: <1.0 kg ho c >1.0 kg) th ng th p h n cá chép t 1000-2000 ng v i cùng kích c

B ng 73 Giá cá rô-phi (2003-2006) ) n v : 1000 ng (Khôi, RIA1 2006)

N'm

B ng 74 Giá cá tr"m c+ (2003-2006) ) n v : 1000 ng (Khôi, RIA1 2006)

N'm

Loài khác ít ph! bi n h n nh cá mè và cá mè hoa c bán v i giá 7.000-8.000 ng/kg ( i v i

kích c <1,0 kg) và 11.000-12.000 ng ( i v i kích c >1 kg) Nh ã c&p trên, c i m

c a th tr ng i v i m t hàng này là tiêu th( trong n c d i d ng t i s ng, các nhà ch bi n

không tham gia vào chu i th tr ng các s n ph m cá n c ng t t i khu v c mi n B"c và mi n

Trung Vi t Nam Có hai lo i chu i:

(1) Nông dân < ng i tiêu dùng (th tr ng a ph ng, s l ng không nhi u) và,

(2) Nông dân < trung gian mua bán (ng i thu mua) <ng i bán (th tr ng) < ng i tiêu dùng

ho c Nông dân < ng i bán (th tr ng) < ng i tiêu dùng

Trong chu i th tr ng, cá chép, cá tr"m c+ và cá rô-phi, giá u b th p h n so v i giá bán các

thành ph /th tr n và cao nguyên t 3000-5000 ng/kg V i cá trôi và các loài khác, s khác nhau

là kho ng ng 2.000-3.000/kg (Ngh An) T i nh ng khu v c nuôi cá chính, s khác bi t v giá là

2000-2500 ng/kg

V! kinh t và xã h i

) co giãn c a nuôi cá n c ng t là r t cao, so v i các m t hàng khác nh nuôi tôm ho c nuôi cá

bi n Hình th c nuôi cá n c ng t th ng là h th ng nuôi a loài v i s k t h p c a các loài cá

nuôi khác nhau trong ó các loài u thích các t ng n c khác nhau Bên c nh ó, nuôi cá có u

vào th p, loài cá a d ng, qu n lý ao và k* thu&t nuôi n gi n, ti p n a là r i ro v thua l hi m

khi x y ra K t qu là s n l ng nuôi ao !n nh Vì v&y, vi c nuôi cá n c ng t là phù h p i v i

nông dân nghèo t i khu v c nông thôn và m(c tiêu gi m ói nghèo Ti p c&n th tr ng là m t

trong h n ch chính i v i s phát tri n b n v ng c a m t hàng này và trong nh ng tr ng h p

nh t nh không ti p c&n c v i th tr ng ã d n n vi c nông dân b l do giá u b th p

2.5.2 !ánh giá môi tr ng

Xác /nh /a i(m và b trí tr i nuôi

Xác nh v trí tr i nuôi n c ng t óng m t vai trò quan tr ng trong qu n lý và v&n hành ao cá

Các tr i th ng c d t d c các con sông, các nhánh sông, kênh n c và kênh t i, n i có i u

ki n thu&n l i v i các ngu n n c s5n có Tuy nhiên, ch t l ng n c c n c giám sát vì ngu n

n c có th ch a d l ng các ch t c, các lo i thu c sâu ho c ch t h u c

c th i ra t các ngành nông nghi p, công nghi p ho c các khu dân c mà không qua x' lý L$