Di chúc của người không biết chữ phải thỏa mãn các điều kiện nào để có hình thứcphù hợp với quy định của pháp luật?...9 8.. Đoạn nào của Quyết định số 58 cho thấy Tòa giám đốc thẩm theo
Trang 2MỤC LỤC Bài tập 1: Hình thức của di chúc 5
1 Điều kiện về hình thức để di chúc tự viết tay có giá trị pháp lý? Nêu cơ sở pháp lýkhi trả lời 6
2 Nếu di chúc của ông Này là di chúc phải có người làm chứng thì những người làmchứng di chúc của ông Này có là người làm chứng hợp pháp không? Nêu cơ sởpháp lý khi trả lời? 7
3 Di chúc của ông Này có là di chúc do ông Này tự viết tay không? Vì sao? 7
4 Suy nghĩ của anh/chị về hướng giải quyết trên của Tòa án liên quan đến hình thức
di chúc của ông Này khi đây là di chúc do ông Này tự viết tay? 8
5 Di chúc của cụ Hựu đã được thành lập như thế nào? 8
6 Cụ Hựu có biết chữ không? Đoạn nào của Quyết định số 874 cho câu trả lời? 8
7 Di chúc của người không biết chữ phải thỏa mãn các điều kiện nào để có hình thứcphù hợp với quy định của pháp luật? 9
8 Các điều kiện nào nêu trên đã được đáp ứng đối với di chúc của ông Hựu? 9
9 Các điều kiện nào nêu trên đã không được đáp ứng đối với di chúc ông Hựu? 9
10 Theo anh/ chị, di chúc nêu trên có thỏa mãn điều kiện về hình thức không? Vì sao? 10
11 Suy nghĩ của anh/chị về các quy định trong BLDS 2015 liên quan đến hình thức dichúc của người không biết chữ? 10
Trang 3Bài tập 2: Di chúc tài sản của người khác 12
1 Cụ Hương đã định đoạt tài sản nào? Đoạn nào của Quyết định 359 cho câu trả lời? 13
12 Đoạn nào của Quyết định 359 cho thấy tài sản cụ Hương định đoạt trong di chúc làtài sản chung của vợ chồng cụ Hương? 14
13 Tòa án đã công nhận phần nào của di chúc? Đoạn nào của quyết định cho câu trảlời? 14
14 Suy nghĩ của anh/chị về hướng giải quyết trên của Tòa giám đốc thẩm? 14
15 Nếu cụ Quý chết trước cụ Hương, phần nào của di chúc có giá trị pháp lý? Nêu cơ
18 Đoạn nào của Quyết định số 58 cho thấy Tòa giám đốc thẩm xác định di sản của
cụ C và cụ D là quyền sử dụng đất? Suy nghĩ của anh/chị về hướng xác định vừanêu của Tòa giám đốc thẩm? 16
19 Đoạn nào của Quyết định số 58 cho thấy Tòa giám đốc thẩm theo hướng cụ C và
cụ D được định đoạt theo di chúc giá trị quyền sử dụng đất bị Nhà nước thu hồi?Suy nghĩ của anh/chị về hướng về nêu trên của Tòa giám đốc thẩm 17
Bài tập 3: Di chúc chung của vợ chồng 18
Trang 41 Đoạn nào của bản án số cho thấy di chúc có tranh chấp là di chúc chung của vợchồng? 18
20 Theo Tòa án, di chúc chung của vợ chồng có giá trị pháp lý khi áp dụng BLDS
2015 không? Đoạn nào của bản án cho câu trả lời 19
21 Suy nghĩ của anh/chị về hướng giải quyết trên của Tòa án về di chúc chung của vợchồng trong mối quan hệ với BLDS 2015? 19
Bài tập 4: Di sản dùng vào việc thờ cúng 21
1 Trong điều kiện nào di sản dùng vào việc thờ cúng có giá trị pháp lý? Nêu cơ sởpháp lý khi trả lời? 21
22 Đoạn nào của bản án cho thấy di sản có tranh chấp được di chúc dùng vào việc thờcúng? 22
23 Các điều kiện để di sản dùng vào việc thờ cúng một cách hợp pháp có được thỏamãn trong vụ việc đang nghiên cứu không? 22
24 Ai đồng ý và ai không đồng ý chia di sản dùng vào việc thờ cúng trong vụ tranhchấp này? Đoạn nào của bản án cho câu trả lời? 23
25 Cuối cùng Tòa án có chấp nhận chia di sản đã được di chúc dùng vào việc thờcúng không? Đoạn nào của bản án cho câu trả lời? 23
26 Suy nghĩ của anh/chị về chế định di sản dùng vào việc thờ cúng trong BLDS vàgiải pháp của Tòa án trong vụ việc đang được nghiên cứu? 23
Trang 5Bài tập 1: Hình thức của di chúc
Bản án số 83/2009/DSPT ngày 28/12/2009 của Tòa án nhân dân tỉnh Phú Yên
Nguyên đơn là ông Nguyễn Thành Hiếu Bị đơn là bà Đặng Thị Trọng Ông NguyễnNày và bà Đặng Thị Trọng là vợ chồng hợp pháp kết hôn từ năm 1970 Ông Này cóquan hệ trai gái với bà Nguyễn Thị Tâm sinh ra 3 người con là Hiếu, Trung, Việt Tàisản chung của ông Này và bà Trọng là nhà đất có diện tích 225m2 Ngày 16/11/2008,ông Này qua đời Trước khi qua đời, vào ngày 19/12/2007 ông Này lập giấy giaoquyền thừa kế toàn bộ nhà đất thuộc quyền sở hữu chung của ông với bà Trọng choNguyễn Thành Hiếu Đến nay, Hiếu chỉ xin ½ lô đất để sử dụng nhưng bị bà Trọngbác bỏ Từ đó xảy ra tranh chấp
Quyết định của các cấp xét xử:
Tại bản án dân sự sơ thẩm: Chấp nhận yêu cầu của ông Hiếu về việc tranh chấp di
sản thừa kế Bà Đặng Thị Trọng được nhận toàn bộ tài sản nhà đất có diện tích 225m2
Bà Trọng có trách nhiệm thối chênh lệch cho ông Hiếu số tiền 78.795.000đ được chia
và được nhận từ tài sản theo di chúc Ngoài ra, còn tuyên án phí và quyền kháng cáocủa các bên đương sự
Tại bản án phúc thẩm: Bà Đặng Thị Trọng và các đương sự xin rút toàn bộ kháng
cáo Việc này là tự nguyện không ảnh hưởng đến quyền lợi và nghĩa vụ của ngườikhác nên được chấp nhận Giữ nguyên quyết định của án sơ thẩm và quyết định mức
Trang 6(đã mất vào năm 1950) và có 2 người con chung là ông Hồng (đã hi sinh năm 1968)
và bà Lựu Cụ Hựu chết ngày 06/02/2005 Di sản để lại gồm thửa đất 56 diện tích210m2, thửa đất 54 diện tích 462m2 và thửa đất 57 diện tích 526m2 Hiện tại do bàNgâm – vợ ông Hồng quản lý và được cấp giấy chứng nhận đất đối với các thửa đấttrên Khi kê khai đăng ký quyền sử dụng đất bà Ngâm đã xuất trình di chúc của cụHựu lập năm 1998 với nội dung để lại tài sản, đất cho bà Ngâm và bà Lựu ÔngQuang cho rằng bản di chúc trên là không hợp pháp nên yêu cầu chia theo thừa kế
Quyết định của các cấp xét xử:
Tại bản án dân sự sơ thẩm: Chấp nhận yêu cầu của ông Quang về việc mở thừa kế di
sản của cụ Hựu để lại, xác định thời điểm mở thừa kế là thời điểm cụ Hựu mất và xácđịnh cụ chết có để lại di sản bằng văn bản lập ngày 25/11/1998 Hủy một phần di chúccủa cụ phán quyết quyền tài sản chung của dòng họ Đỗ và đồng thời chấp nhận mộtphần di chúc của cụ Hựu để lại cho bà Ngâm và bà Lựu thừa hưởng.Và còn bác yêucầu chia thừa kế di sản cụ Hựu để lại theo pháp luật của ông Quang
Tại bản án dân sự phúc thẩm: Bác yêu cầu kháng cáo của ông Quang, giữ nguyên
bản án sơ thẩm và tất cả các yêu cầu khác của đương sự
Theo thủ tục giám đốc thẩm: Hội đồng xét xử giám đốc thẩm đồng ý với yêu cầu
kháng nghị của TANDTC xét xử hủy bản án phúc thẩm và sơ thẩm, giao hồ sơ choTòa án sơ thẩm xét xử lại
1 Di chúc hợp pháp phải có đủ các điều kiện sau đây:
a) Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừadối, đe dọa, cưỡng ép;
Trang 7b) Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức
xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của luật
2 Di chúc của người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi phải đượclập thành văn bản và phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập
2 Nếu di chúc của ông Này là di chúc phải có người làm chứng thì những người làm chứng di chúc của ông Này có là người làm chứng hợp pháp không? Nêu cơ
sở pháp lý khi trả lời?
Những người làm chứng di chúc của ông Này không phải là người làm chứng hợppháp Vì khoản 1 Điều 632 có quy định về người làm chứng cho việc lập di chúc:
“Mọi người đều có thể làm chứng cho việc lập di chúc, trừ những người sau đây:
1 Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc”
Mà những người điểm chỉ và ký tên làm chứng là cha, em gái, em trai đây là nhữngngười thừa kế theo pháp luật của người lập di chúc là ông Này nên người làm chứngkhông hợp pháp
3 Di chúc của ông Này có là di chúc do ông Này tự viết tay không? Vì sao?
Trang 8Di chúc của ông Này là di chúc do ông Này tự viết tay Vì trong bản án có đoạn chothấy di chúc của ông Này là do ông Này tự viết tay: “ Xét thấy, giấy thừa kế do ôngNguyễn Này viết không được chính quyền địa phương công chứng, chứng thực nhưngđược lập trong lúc ông Này còn minh mẫn, sáng suốt, không bị lừa dối, đe dọa hoặccưỡng ép và có nhiều người làm chứng nên được coi là di chúc hợp pháp”.
4 Suy nghĩ của anh/chị về hướng giải quyết trên của Tòa án liên quan đến hình thức di chúc của ông Này khi đây là di chúc do ông Này tự viết tay?
Theo tôi hướng giải quyết của Tòa án liên quan đến hình thức di chúc của ông Này
là đúng và hợp pháp, trong bán án Tòa án tuyên như sau: “Xét thấy, giấy thừa kế doông Nguyễn Này viết không được chính quyền địa phương công nhận, chứng thựcnhưng được lập trong lúc ông Này còn minh mẫn, sáng suốt không bị lừa dối, đe dọahoặc cưỡng ép và có nhiều người làm chứng nên được coi là di chúc hợp pháp” Việctuyên như vậy của Tòa là có căn cứ pháp luật vì để một di chúc là hợp pháp thì phảithỏa mãn được Khoản 1 Điều 130 BLDS 2015 Ngoài ra ông Này còn thỏa mãn đượcđiều kiện là có ít nhất hai người làm chứng xác nhận việc lập di chúc của ông Này làđúng theo nguyện vọng lúc sinh thời của ông Chính vì thế không có lý do gì để hủy
bỏ bản di chúc của ông Này được nên giải quyết theo cách của Tòa án là hợp lý nhất
5 Di chúc của cụ Hựu đã được thành lập như thế nào?
Di chúc của cụ Hựu đã được lập bằng cách: Ngày 25/11/1998, cụ Hựu đọc cho ông
Vũ viết, cụ Hựu điểm chỉ, ông Vũ và bà Đỗ Thị Quý (là mẹ của ông Vũ) ký tên làmchứng, sau đó ngày 4/1/1999 bà Lựu mang di chúc đến cho ông Hoàng Văn Thưởng(là Trưởng thôn) và Ủy ban nhân dân xã Mai Lâm xác nhận
6 Cụ Hựu có biết chữ không? Đoạn nào của Quyết định số 874 cho câu trả lời?
Cụ Hựu không biết chữ Đoạn của Quyết định cho câu trả lời: “Đối với di chúc đềngày 25/11/1998 của cụ Hựu do bà Ngâm xuất trình, bà Ngâm, bà Đỗ Thị Lựu và ông
Vũ khai di chúc do cụ Hựu đọc cho ông Vũ viết, cụ Hựu điểm chỉ, ông Vũ và cụ ĐỗThị Quý (là mẹ của ông Vũ) ký tên làm chứng, sau đó ngày 04/01/1999 bà Lựu mang
Trang 9di chúc đến cho ông Hoàng Văn Thưởng (là Trưởng thôn) và Ủy ban nhân dân xã MaiLâm xác nhận Ông Quang xác nhận cụ Hựu là người không biết chữ”.
7 Di chúc của người không biết chữ phải thỏa mãn các điều kiện nào để có hình thức phù hợp với quy định của pháp luật?
Di chúc của người không biết chữ phải thỏa mãn các điều kiện như Khoản 3 Điều
630 BLDS 2015: “Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người khôngbiết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứngthực” thì mới được coi là có hình thức phù hợp với quy định của pháp luật
8 Các điều kiện nào nêu trên đã được đáp ứng đối với di chúc của ông Hựu?
Di chúc của cụ Hựu đã đáp ứng được các điều kiện là:
- Có ít nhất hai người làm chứng: ông Vũ và cụ Đỗ Thị Quý
- Di chúc được người làm chứng lập thành văn bản: cụ Hựu đọc ông Vũ viết Di
chúc đã được cụ Hựu điểm chỉ, ông Vũ và cụ Quý ký tên làm chứng
- Di chúc có xác nhận của ông Thưởng (Trưởng thôn) và của Ủy Ban Nhân Dân
xã Mai Lâm
9 Các điều kiện nào nêu trên đã không được đáp ứng đối với di chúc ông Hựu?
Di chúc của cụ Hựu không đáp ứng các điều kiện:
- Đã quá thời hạn 5 ngày (sau hơn 1 tháng) di chúc của cụ Hựu mới được mang
đi làm công chứng, chứng thực
- Ông Thưởng không chứng kiến cụ Hựu lập di chúc, UBND xã chỉ xác nhận
chữ ký của ông Thưởng chứ không xác nhận nội dung di chúc và việc UBND
xã xác nhận là do bà Lựu mang di chúc đến xác nhận
- Viện khoa học hình sự Tổng cục cảnh sát kết luận: dấu vân tay của cụ Hựu trên
bản di chúc mờ không thể hiện rõ các đặc điểm riêng nên không đủ yếu tốgiám định
Trang 10Do đó, chưa đủ căn cứ xác định di chúc nêu trên thể hiện đúng ý chí của cụ Hựu.Điều 624; Điểm a Khoản 1 và Khoản 3 Điều 630 BLDS 2015 quy định về hình thức,thủ tục lập di chúc của người bị hạn chế về thể chất Cụ Hựu trong bản án này bị hạnchế về thể chất, di chúc của cụ Hựu không được tự tay cụ Hựu mang đi công chứnghoặc chứng thực (mà do con cụ Hựu mang đi), trên di chúc cũng không xác định đượcdấu vân tay có phải là của cụ Hựu hay không, vì vậy không đủ căn cứ để khẳng định
di chúc trên là của cụ Hựu và thể hiện trung thực ý chí của cụ Hựu trước khi chết
10 Theo anh/ chị, di chúc nêu trên có thỏa mãn điều kiện về hình thức không? Vì sao?
Di chúc trên không thỏa mãn điều kiện về hình thức vì vi phạm điều kiện thứ ba vàthứ tư:
- Di chúc không được chứng thực theo đúng thủ tục quy định tại khoản 2 Điều
636, mặc dù di chúc của ông Hựu đã được hai người làm chứng và người làmchứng cũng đã kí tên xác nhận về việc lập di chúc nhưng việc kí tên khôngđược thực hiện trước mặt của những người có thẩm quyền chứng thực củaUBND cấp xã Điều này được thể hiện: Sau khi cụ Hựu lập di chúc hơn 1tháng thì ông Vũ và bà Quý mới đem bản di chúc đó ra công chứng Bên cạnh
đó người có thẩm quyền chứng thực của UBND cấp xã cũng không thực hiệnbước chứng nhận lập di chúc trước mặt người lập di chúc là ông Hựu Hơnnữa, UBND cấp xã cũng thừa nhận là xác nhận chữ kí chứ không xác nhận nộidung của bản di chúc
- Không có chứng cứ cho rằng ông Hựu đã điểm chỉ vào bản di chúc theo Điều
634 BLDS Cụ thể, Viện khoa học hình sự Tổng cục cảnh sát đã kết luận dấuvân tay trên bản di chúc mờ, không thể hiện rõ các đặc điểm riêng nên không
đủ yếu tố giám định
11 Suy nghĩ của anh/chị về các quy định trong BLDS 2015 liên quan đến hình thức
di chúc của người không biết chữ?
Trang 11Căn cứ Khoản 3 Điều 630 BLDS 2015: “Di chúc của người bị hạn chế về thể chấthoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và cócông chứng hoặc chứng thực”.
Các quy định liên quan đến người không biết chữ trong BLDS 2015 đi liền với khánhiều điều kiện về hình thức so với di chúc thông thường Vì chủ thể lập di chúc làngười không biết chữ nên việc phải thỏa mãn hết các điều kiện từ đọc cho người làmchứng lập thành văn bản đến việc công chứng hoặc chứng thực là nhằm đảm bảoquyền lợi và độ xác thực của bản di chúc Vậy mới có thể hạn chế trường hợp lợidụng yếu điểm của người mù chữ có tài sản để lập nên bản di chúc trái với nguyệnvọng và ý chí của họ
Tuy nhiên, vẫn không thể xóa bỏ được trường hợp lập di chúc không đúng theo ýniệm của người chết Việc phải thông qua nhiều chủ thể để lập nên bản di chúc tốnkhá nhiều nhân lực, thời gian Hơn nữa các chủ thể này không thể nắm rõ hết ýnguyện của người lập di chúc nên vẫn có thể sai xót Các nhà làm luật nên cân nhắcviệc lập di chúc cho người không biết chữ bằng việc ghi lại video Việc lắng nghe trựctiếp tâm tư nguyện vọng có thể tiết kiệm thời gian và bảo đảm tính xác thực của dichúc
Trang 12Băi tập 2: Di chúc tăi sản của người khâc
Quyết định số 359/2013/DS-GĐT ngăy 28/8/2013 của Tòa dđn sự Tòa ân nhđn dđn tối cao
Nguyín đơn lă cụ Lí Thanh Quý Bị đơn lă ông Nguyễn Hữu Dũng vă ông NguyễnHữu Lộc Cụ Quý vă cụ Hương kết hôn năm 1955 vă có 12 con chung, tạo lập đượcbất động sản bao gồm nhă vă đất tại số 302 Nguyễn Thượng Hiền, phường 5, quậnPhú Nhuận Ngăy 06/04/2009, cụ Hương chết, có để lại di chúc có nội dung chia toăn
bộ căn nhă vă đất số 302 cho 5 người con lă Nguyễn Ngọc Đức, Nguyễn Hữu Nghĩa,Nguyễn Ngọc Hiếu, Nguyễn Hữu Dũng vă Quảng Thị Kiều, di chúc đê được côngchứng tại phòng công chứng số 4 TPHCM Nay cụ Quý khởi kiện yíu cầu chia tăisản chung của vợ chồng cụ ra lăm 2 phần, được hưởng ½ giâ trị căn nhă bằng hiệnvật, 2/3 suất thừa kế theo phâp luật đối với di sản của cụ Hương để lại Ông Lộc văÔng Dũng không có ý kiến gì đối với yíu cầu của cụ Quý đối với phần tăi sản chungcủa 2 cụ, tuy nhiín, căn nhă hiện nay do 2 ông quản lý vă sử dụng, xin cụ Quý đượchưởng một phần vì không còn chỗ ở khâc
Quyết định của câc cấp xĩt xử:
Tại bản ân dđn sự sơ thẩm: Công nhận căn nhă số 302 Nguyễn Thượng Hiền lă tăi
sản chung của cụ Hương vă cụ Quý
Cụ Quý được hưởng 1/2 căn nhă 302 Nguyễn Thượng Hiền, 1/2 giâ trị tiền xđy dựngnhă, ngoăi ra còn được hưởng thừa kế của cụ Hương 18,8m2 diện tích đất vă giâ trịtiền xđy dựng nhă
Năm người con được đề cập trong di chúc của cụ Hương vă 2 con lă Minh Trí văKiều Nga mỗi người được hưởng 64,3m2 đất vă giâ trị tiền xđy dựng nhă của căn nhă
302 Nguyễn Thượng Hiền
•