MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP GIÚP HỌC SINH HỌC TỐT CHƯƠNG TRÌNH BẢNG TÍNH EXCELĐa số các em đều yêu thích môn tin học, tuy nhiên do tình hình kinh tế địa phương khó khăn, đa số học sinh là người dân tộc thiểu số nên đa số các em chỉ được tiếp xúc với máy tính trong các tiết thực hành trên lớp. Kỹ năng nhập dữ liệu (gõ bàn phím) của nhiều em còn yếu, có một số sử dụng một ngón tay để gõ; thời gian nhập dữ liệu quá lâu mỗi lần gõ là tìm từng kí tự trên bàn phím, chưa thuộc cách gõ của kiểu Telex hoặc Vni, không biết mở và sử dụng phần mềm hỗ trợ gõ tiếng Việt Unikey (Vietkey).
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN IAPA
TRƯỜNG THCS PHAN BỘI CHÂU
SÁNG KIẾN
MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP GIÚP HỌC SINH HỌC TỐT CHƯƠNG TRÌNH BẢNG TÍNH ĐIỆN TỬ EXCEL
Họ và tên: Nguyễn Thị Ngọc Mai Ngày sinh: 20/07/1989
Tổ: Toán – Tin – Nhạc – Họa Chức vụ: Giáo viên
I THỰC TRẠNG GIẢNG DẠY CHƯƠNG TRÌNH BẢNG TÍNH Ở
Ia Pa, 03/2020
Trang 2Qua thực tế giảng dạy môn tin học lớp 7 ở trường THCS Phan Bội Châu các năm qua, tôi nhận thấy:
Về cơ sở vật chất: Phòng tin học trường THCS Phan Bội Châu được cấp năm 2009, đến nay máy móc đã hư hỏng nhiều, chỉ có khoảng 20 máy dùng được, tuy nhiên trong số 20 máy vẫn thường xuyên hư hỏng Trung bình 1 lớp trên 40 học sinh vì vậy 2 đến 3 học sinh phải dùng chung 1 máy
Đa số các em đều yêu thích môn tin học, tuy nhiên do tình hình kinh tế địa phương khó khăn, đa số học sinh là người dân tộc thiểu số nên đa số các em chỉ được tiếp xúc với máy tính trong các tiết thực hành trên lớp
Kỹ năng nhập dữ liệu (gõ bàn phím) của nhiều em còn yếu, có một số sử dụng một ngón tay để gõ; thời gian nhập dữ liệu quá lâu mỗi lần gõ là tìm từng
kí tự trên bàn phím, chưa thuộc cách gõ của kiểu Telex hoặc Vni, không biết mở
và sử dụng phần mềm hỗ trợ gõ tiếng Việt Unikey (Vietkey)
Khả năng tính toán trong chương trình bảng tính của nhiều học sinh còn thấp, một số em làm bài quá chậm so với các bạn khác
Vì ít được tiếp xúc với máy tính nên một số em còn ngại khi sử dụng máy tính, không dám thực hiện các thao tác giáo viên chỉ dẫn; có một số trường hợp một máy có 2 đến 3 bạn ngồi nhưng chỉ có một học sinh thực hành
Thời gian để hoàn thành bài thực hành của một số học sinh khá lâu, có một
số ít chỉ thực hiện được một phần nhỏ của bài thực hành trong khi các bạn mình
đã làm xong
Từ những lý do trên tôi chọn sáng kiến: ” Một số phương pháp giúp học sinh học tốt chương trình bảng tính điện tử Excel” Tôi mong muốn đa số các
em đều: yêu thích môn tin học nói chung và chương trình bảng tính điện tử nói riêng; kĩ năng thực hành của các em tốt hơn, gõ được bàn phím nhanh hơn và thành thạo hơn đạt được các yêu cầu trong các bài thực hành, không còn học sinh sợ máy tính, đặc biệt là thực hiện được tốt các phép tính toán đơn giản ở
Trang 3bảng tính theo đúng yêu cầu của đề bài và có thể biết sử dụng chương trình bảng tính để ứng dụng vào cuộc sống Tôi rất mong được sự đóng góp ý kiến của quý thầy cô cũng như của đồng nghiệp cho sáng kiến của tôi được hoàn chỉnh
II NỘI DUNG GIẢI PHÁP GIÚP HỌC SINH HỌC TỐT CHƯƠNG TRÌNH BẢNG TÍNH ĐIỆN TỬ EXCEL.
Trang 4Để giải quyết những thực trạng trên tôi đã áp dụng một số phương pháp sau:
1 Phân chỗ ngồi trong phòng máy
Phân chia chỗ ngồi theo hình thức 2 đến 3 bạn một máy (vì thiếu máy) Tuy nhiên cần phân các em học sinh khá giỏi ngồi gần các em học sinh yếu Khi làm bài thực hành nên để các em học sinh khá giỏi làm trước, các em học sinh yếu quan sát các bạn làm sau khi các em học sinh khá giỏi làm xong thì đến bạn ngồi cùng Giáo viên cần yêu cầu các bạn giúp đỡ nhau trong quá trình thực hành Giáo viên nên phân chỗ ngồi cố định để các em có trách nhiệm quản lý tốt máy tính cũng như tài liệu trong máy tính của mình
2 Sử dụng phần mềm Unikey (Vietkey).
Trong các tiết thực hành tôi thấy có nhiều em chưa biết cách mở và sử dụng phần mềm hỗ trợ gõ tiếng Việt Unikey (Vietkey) để gõ dấu tiếng việt Để giúp học sinh biết được công dụng cũng như biết các sử dụng phần mềm giáo viên cần hướng dẫn các em rõ hơn
Trong 2 tiết thực hành đầu tiên giáo viên dành ra 5 đến 7 phút để hướng dẫn học sinh công dụng cũng như cách sử dụng phần mềm
? Các em hãy chỉ cho cô các chữ ă, â, đ, ê và các dấu hỏi, sắc huyền,…
trên bàn phím máy tính?
Hs: Không có
? Vậy làm sao chúng ta có thể gõ văn bản bằng chữ tiếng việt
Hs: Trả lời theo ý hiểu.
Gv: Để gõ được văn bản bằng chữ việt các em phải sử dụng phần mềm hỗ
trợ gõ tiếng việt như: Unikey (Vietkey)
Gv: Hướng dẫn học sinh cách khởi động và sử dụng phần mềm Unikey (Vietkey làm tương tự)
Trang 5ra,
- Nhìn vào góc phải của thanh công việc nếu biểu tượng phần mềm Unikey (Vietkey) có chữ E màu xanh thì chuyển thành chữ V màu đỏ để gõ tiếng Việt
3 Gõ bàn phím nhanh.
Vì thời gian để các em thực hành gõ bàn phím ở trên lớp là còn rất ít Ở lớp 6 chỉ có 4 tiết để học gõ 10 ngón sang lớp 7 các em chỉ có 2 tiết (theo phân phối chương trình tin học do nhóm giáo viên Tin học huyện Ia Pa biên soạn) để luyện gõ 10 ngón, thời gian thực hành để gõ như vậy là còn quá ít nhưng lại càng ít hơn khi máy tính phục vụ các em chưa đủ mà ở nhà đa số các em không
có máy tính để luyện tập Để gõ bàn phím được nhanh thì các em phải biết cách đặt tay ở trên bàn phím các em phải nhớ được cách sắp xếp các chữ cái trên bàn phím và cách gõ dấu tiếng việt theo kiểu Telex hoặc Vni
Giáo viên hướng dẫn lại cách đặt tay trên để gõ 10 ngón trên bàn phím cho học sinh: Hai bàn tay để hờ trên bàn phím, hai ngón trỏ đặt ở hai phím có
gai (phím F và phím J), Khi gõ mỗi ngón chỉ gõ một số phím nhất định Kiến
thức này đã được học ở lớp 6, giáo viên yêu cầu học sinh về xem lại
Mô hình bàn phím và cách đặt tay gõ phím:
Mô hình bàn phím và cách gõ 10 ngón:
Trang 6Để học sinh ghi nhớ các kí tự trên bàn phím máy tính, giáo viên chuẩn bị một mô hình bàn phím máy tính in trên giấy Sau đó photo cho các em mỗi bạn một bản, để học gõ và giao nhiệm vụ cho các em về nhà luyện gõ học thuộc các chữ cái ở trên bàn phím Qua cách này giúp các em thành thạo hơn trong việc gõ bàn phím Giáo viên cũng cần kiểm tra kết quả luyện tập của các em Từ đó có biện pháp thích hợp như nhắc nhở, khuyến khích các em về nhà luyện tập, tuyên dương những em có kết quả gõ tiến bộ
Giáo viên cho học sinh về nhà học lại một trong hai kiểu gõ TELEX và VNI (Nên chọn kiểu TELEX)
Để có dấu
Trang 7Hỏi (?) r 3
4 Thực hiện tốt các phép tính toán ở bảng tính Excel.
4.1 Đối với các tiết lý thuyết.
Các tiết dạy lý thuyết giáo viên nên dạy trên phòng máy hoặc phòng bảng thông minh hay phòng máy chiếu để có thể chỉ dẫn cụ thể các thao tác cho học sinh, và học sinh có thể thực hành lại các thao tác với chương trình bảng tính ngay sau khi học Giáo viên chuẩn bị kĩ giáo án trước khi lên lớp, tuy nhiên tùy vào lớp học, đối tượng học sinh mà giáo viên điều chỉnh lại yêu cầu, phương pháp, kĩ thuật cho phù hợp Giáo viên nên sử dụng máy chiếu kết hợp với phần mềm Netsupport School để giảng dạy trên phòng máy
Sau mỗi tiết học lí thuyết giáo viên cần củng cố kiến thức trọng tâm của bài học bằng nhiều hình thức khác nhau để gây hứng thú cho tiết dạy như: Hỏi lại kiến thức đã học, câu hỏi trắc nghiệm, các trò chơi,
Bảng tính điện tử chức năng chính là dùng để tính toán, với các em ở lớp
7 thì các em phải biết tính toán những phép tính toán đơn giản Để học sinh thực hiện tốt các phép tính ở các bài thực hành thì các em phải nắm rõ 2 bài quan trọng: Bài “ Thực hiện tính toán trên trang tính” và bài “Sử dụng các hàm để tính toán”
a Đối với bài “Thực hiện tính toán trên trang tính”, ở bài này kiến
thức học sinh cần biết là: kí hiệu các phép toán trên trang tính, cách nhập công thức trên bảng tính, địa chỉ của một ô, sử dụng địa chỉ trong công thức, lợi ích của việc sử dụng địa chỉ ô tính trong công thức và nhận thức rõ việc việc cần thiết sử dụng địa chỉ trong công thức
Đầu tiên để kích thích hứng thú học tập của học sinh, giáo viên nhập công thức =7+5 vào ô tính bất kì và hỏi học sinh Theo các em sau khi cô nhấn Enter thì dữ liệu trên ô tính là gì?
Trang 8Hs: Trả lời
Gv: Nhấn phím Enter cho học sinh thấy kết quả
GV: =7+5 là một công thức trong excel Hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu
về cách sử dụng công thức để tính toán
Giáo viên giới thiệu cho học sinh các phép toán cũng như kí hiệu của các phép toán trong Excel và thứ tự ưu tiên của chúng
Các kí hiệu phép toán trong Excel: + : phép cộng; - : phép trừ; * : phép nhân; / : phép chia; ^ : phép lấy luỹ thừa; % : Phép lấy phần trăm
Thứ tự ưu tiên: Trong ngoặc – lũy thừa – nhân và chia – cộng và trừ
Để củng cố phần này giáo viên cho học sinh chuyển đổi một số biểu thức
từ toán học sang công thức trong Excel
Từ ví dụ đầu bài = 7 + 5 giáo viên mời một vài học sinh nêu các bước nhập công thức vào ô tính
- B1: Chọn ô cần nhập công thức
- B2: Gõ dấu =
- B3: Nhập công thức
- B4: Nhấn phím Enter (hoặc nháy chuột vào nút để kết thúc hoặc nháy chuột ra ô khác)
Gv: Cho học sinh thực hành các bước nhập công thức vào ô tính với các công thức sau: =7 +5; =120/5; =10*15; =(10+5)/2
Hs: Thực hành
Gv: Giúp đỡ học sinh trong quá trình thực hành
Gv: Nêu cách xác định địa chỉ của 1 ô tính?
Hs: Kích chuột vào ô tính và nhìn lên hộp tên
Gv: Vậy địa chỉ của ô tính là gì?
HS: ĐÞa chØ cña mét « lµ cÆp tªn hµng vµ tªn cét mµ «
Trang 9đó nằm trên.
Gv: Nhập cỏc dữ liệu: A1=20; B1=18; Tớnh trung bỡnh cộng tại ụ C1 = (20+18)/2
? Nếu thay đổi dữ liệu ụ A1, thỡ kết quả tại ụ C1 như thế nào?
Hs: Sai vỡ kết quả vẫn như cũ
Gv: Như vậy, nếu dữ liệu trong ụ A1 thay đổi thỡ ta phải nhập lại cụng thức ở ụ C1 Cú 1 cỏch thay cho cụng thức = ( 20+18)/2 em chỉ cần nhập cụng thức = ( A1+B1)/2 vào ụ C1, nội dung của ụ C1 sẽ được cập nhật mỗi khi nội dung cỏc ụ A1 và B1 thay đổi
Giỏo viờn hướng dẫn học sinh cỏch sử dụng chuột để nhập địa chỉ của ụ tớnh
? Nờu lợi ớch của việc sử dụng địa chỉ của ụ tớnh trong cụng thức
Hs: Trả lời
Gv: (nhấn mạnh) Khi nhập cụng thức dưới dạng địa chỉ của cỏc ụ, nếu dữ liệu trong ụ thay đổi thỡ kết quả tớnh toỏn sẽ được cập nhật
Gv: Yờu cầu HS thực hành theo nội dung trờn
Hs: Thực hành
Lưu ý: Giỏo viờn cho học sinh thực hành nhiều lần cỏch nhập cụng thức vào ụ tớnh, đặc biệt là sử dụng địa chỉ ụ trong cụng thức cũng như sử dụng chuột để chọn ụ tớnh Cần lưu ý học sinh dấu “=” ở đầu cụng thức, vỡ học sinh rất hay mắc lỗi thiếu dấu “=”.
b Đối với bài “Sử dụng cỏc hàm để tớnh toỏn” ở bài này kiến thức học
sinh cần biết là: biết cụng dụng và cỳ phỏp một số hàm cơ bản như SUM, AVERAGE, MAX, MIN Kĩ năng mà học sinh cần đạt được là: Viết đỳng cỳ phỏp cỏc hàm, sử dụng hàm để tớnh, kết hợp cỏc số và địa chỉ ụ tớnh cũng như địa chỉ cỏc khối trong cụng thức Ngoài ra giỏo viờn cú thể giới thiệu thờm một
số hàm như: COUNT, COUNTA, COUNTIF, SUMIF
Trang 10Trong 4 hàm cơ bản giáo viên dạy tập trung hướng dẫn kĩ 2 hàm là SUM
và AVERAGE còn 2 hàm MAX, MIN giáo viên có thể dạy ít thời gian hơn, vì theo tôi hai hàm này đối với học sinh chưa ứng dụng nhiều còn thời gian giáo viên giới thiệu thêm các hàm COUNT, COUNTA, COUNTIF, SUMIF cho học
sinh (Đối với chương trình giáo dục môn tin học huyện Ia Pa thì bài “Sử dụng
các hàm để tính toán” có 4 tiết, tăng 2 tiết so với chương trình cũ, nên trong bài
này tôi dạy thêm cho học sinh 4 hàm mà tôi nghĩ sẽ được ứng dụng nhiều đó là các hàm COUNT, COUNTA, COUNTIF, SUMIF)
Gv: Muốn tính trung bình cộng của 3,10,2 ta viết công thức như thế nào?
Gv: Yêu Cầu hs viết công thức tính trung bình cộng của các ô A1, A2, A3
Ngoài các công thức trên, chương trình bảng tính còn có thể sử dụng hàm AVERAGE để tính trung bình cộng cho các giá trị trên
Gv: Đưa ra ví dụ về tính trung bình cộng của (3,10,2) bằng cách sử dụng hàm
Ngoài ra hàm còn có thể sử dụng địa chỉ của khối
Yêu cầu học sinh viết hàm tính trung bình cộng của các ô A1, A2, A3 bằng cách sử dụng địa chỉ khối
Gv : Vậy Hàm trong chương trình bảng tính là gì?
Hs : Hàm là công thức được định nghĩa từ trước Hàm được sử dụng để tính toán theo công thức với các dữ liệu cụ thể
Gv: Đưa ra ví dụ tính trung bình cộng của các số 7, 9, 8 trong các ô
A1,A2,A3
Trang 11
Yêu cầu học sinh thực hiện sử dụng hàm Average tính bằng 3 cách : sử dụng số, sử dụng địa chỉ ô và sử dụng địa chỉ khối
GV : Chiếu ví dụ tính trung bình cộng của tất cả các mã trong bảng sau lên màn hình
? Với yêu cầu này chúng ta thực hiện bằng cách nhập công thức nhanh hay lâu?
Hs: Lâu
Gv : Bây giờ cô sẽ sử dụng hàm Tính trung bình cộng Average để tính
Gv : Với yêu cầu trên sử dụng công thức hay sử dụng hàm nhanh hơn ?
Hs: Hàm
Gv : Vậy việc sử dụng hàm trong bảng tính có lợi ích gì ?
Hs: Trả lời
Sử dụng các hàm có sẵn trong chương trình bảng tính giúp việc tính toán
dễ dàng và nhanh chóng hơn
Gv: Cho học sinh nhắc lại cách sử dụng công thức
Hs: Nhắc lại
Gv: Cách sử dụng hàm giống như sử dụng công thức, hãy nêu cách sử dụng hàm
Hs: Trả lời
Gv: Cho 1-2 em khác nhắc lại cách sử dụng hàm.
B1: Chọn ô cần nhập
Trang 12B2: Gõ dấu "="
B3: Nhập hàm (công thức)
B4: Enter (hoặc nháy nút )
Lưu ý: Khi nhập hàm vào ô tính, dấu "=" là kí tự bắt buộc
Có 8 hàm cơ bản mà các em học sinh được học là: SUM, AVERAGE, MAX, MIN, COUNT, COUNTA, COUNTIF, SUMIF 8 hàm này có chức năng khác nhau: hàm SUM dùng để tính tổng một dãy các số, hàm AVERAGE dùng
để tính trung bình cộng một dãy số, hàm MAX dùng để xác định giá trị lớn nhất của 1 dãy số, hàm MIN dùng để xác định giá trị nhỏ nhất của dãy số, Hàm đếm các ô chứa chữ số COUNT, Hàm đếm các ô chứa kí tự COUNTA, Hàm đếm các ô chứa giá trị theo một điều kiện cho trước COUNTIF, Hàm tính tổng với điều kiện SUMIF
Đối với 4 hàm có trong sách giáo khoa, để phát huy tính tích cực của học sinh, giáo viên yêu cầu học sinh đọc kỹ bài trước khi đến lớp Giáo viên kết hợp phương pháp nhóm và kĩ thuật mảnh ghép với kĩ thuật khăn trải bàn Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm mỗi nhóm 8 đến 12 học sinh và phát cho mỗi nhóm 1 tờ giấy A0
Nhiệm vụ: Nhóm 1: Tìm hiểu hàm SUM; Nhóm 2: Tìm hiểu hàm AVERAGE; Nhóm 3: Tìm hiểu hàm MAX; Nhóm 4: Tìm hiểu hàm MIN
Mỗi nhóm tìm hiểu và trả lời được các câu hỏi sau: Công dụng, cú pháp,
và ý nghĩa các thành phần trong cú pháp hàm
Ý kiến được tổng hợp vào giấy A0 sau 5 phút các nhóm cử đại diện lên trình bày, các nhóm khác nhận xét
Giáo viên nhận xét và chốt lại kiến thức cũng như đưa ra những phần kiến thức các nhóm chưa tìm hiểu tới
Giáo viên nhấn mạnh tham số trong các hàm có thể là số, địa chỉ ô hay địa chỉ khối
Trang 13Sau đó cho học sinh ghi bài vào vở và cho học sinh thực hành trên máy tính từng các hàm vừa học Thời gian thực hành càng nhiều càng tốt
Đối với các hàm không có trong sách giáo khoa COUNT, COUNTA, COUNTIF, SUMIF giáo viên giới thiệu tên hàm, công dụng của hàm, cú pháp
và cách sử dụng của nó cho học sinh và cho học sinh thực hành ngay sau mỗi hàm Ví dụ đối với hàm COUNT:
Gv : Em có một bảng tính với cơ sở dữ liệu khổng lồ và cần biết có bao nhiêu ô trong một vùng nào đó hay trong toàn bộ bảng tính chỉ chứa chữ số, không chứa chữ cái Thay vì phải ngồi đếm một cách thủ công thì em có thể sử
dụng hàm COUNT
Gv: giới thiệu công dụng và cú pháp hàm COUNT
- Hàm đếm các ô chứa chữ số
- Cú pháp : =COUNT(a,b,c,…)
Các biến a,b,c,… đặt cách nhau bởi các dấu phẩy là các số, địa chỉ ô, hay địa chỉ khối
VD : Đếm các ô chứa chữ số trong khối A1:A10 = COUNT(A1:A10) Đối với các hàm khác giáo viên cũng giới thiệu tương tự, với các hàm khó hơn như COUNTIF hay SUMIF giáo viên cần giới thiệu kĩ hơn và lấy ví dụ thực
tế cho học sinh hiểu và thực hiện được Ví dụ hàm SUMIF :
Gv : chiếu một bảng dữ liệu lên bảng và yêu cầu học sinh
? Hãy tính tổng tiền lương của những người có chức vụ nhân viên