Nghệ thuật thưởng trà Hàn Quốc

Uống trà vốn là thú vui tao nhã, một nét văn hóa truyền thống mang đậm phong cách Á Đông. Cách đây hàng ngàn năm con người đã biết đến trà như một thứ đồ uống mang lại sự sảng khoái thanh tịnh cho tinh thần, uống trà là cách để”khai trí, khai tâm”. Nói đến nghệ thuật thưởng trà, người ta sẽ nghĩ ngay đến nghệ thuật thưởng trà của Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc v.v.. Với bài báo cáo này tôi xin giới thiệu vài điều về nghệ thuật trà đạo Hàn Quốc. Qua đó bạn đọc sẽ có thể hiểu hơn về một trong số những nét đẹp trong văn hóa của người dân Hàn quốc - văn hóa thưởng trà.

NGHỆ THUẬT THƯỞNG TRÀ HÀN QUỐC

SVTH: Hoàng Thị Thơm GVHD: Vương Thị Năm

A Mở đầu

Uống trà vốn là thú vui tao nhã, một nét văn hóa truyền thống mang đậm phong cách

Á Đông Cách đây hàng ngàn năm con người đã biết đến trà như một thứ đồ uống mang lại

sự sảng khoái thanh tịnh cho tinh thần, uống trà là cách để”khai trí, khai tâm” Nói đến nghệ thuật thưởng trà, người ta sẽ nghĩ ngay đến nghệ thuật thưởng trà của Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc v.v Với bài báo cáo này tôi xin giới thiệu vài điều về nghệ thuật trà đạo Hàn Quốc Qua đó bạn đọc sẽ có thể hiểu hơn về một trong số những nét đẹp trong văn hóa của người dân Hàn quốc - văn hóa thưởng trà

B Nội dung

1.Bối cảnh ra đời của trà đạo trên thế giới

Trà đạo là một hình thức uống trà để giải trí trong một bầu không gian tĩnh lặng, mà

cả người chủ lẫn khách đều hướng đến sự thư giãn tinh thần và sự hòa hợp với thiên nhiên Trà đạo bao gồm tất cả các yếu tố mang tính triết học, nét thẩm mỹ, và sự đan xen giữa bốn nguyên tắc cơ bản: sự hài hòa (giữa con người và thiên nhiên), sự tôn kính (đối với người khác), sự tinh khiết (của tâm hồn) và sự yên tĩnh Thường những buổi tiệc trà được tổ chức

để nghênh tiếp những vị khách quý, hoặc trong những dịp đặc biệt như: ngắm hoa, thưởng ngoạn những đêm trăng rằm song đôi khi chỉ đơn giản chỉ là dịp để họp mặt bạn bè người thân

Theo cuốn Trà kinh viết năm 780, việc uống trà được bắt đầu từ thời Thần Công, truyền sang Chu Công nước Lỗ Như vậy loài người bắt đầu biết uống trà vào khoảng năm 3.300-3.100 trước Công nguyên Bắt đầu từ Trung Quốc và trải qua nhiều thời đại Trung Quốc, công dụng của trà được khai thác triệt để và thói quen uống trà ngày càng trở nên phổ biến Cách uống trà cũng theo những con đường buôn bán tơ lụa, đồ gốm và qua sự giao lưu của các thương gia lan toả ra khắp thế giới Cuối thế kỷ 11 đầu thế kỷ 12, cùng với thiền, trà ở Trung Hoa tràn sang Nhật Người Nhật tiếp thu cả hai thứ văn hoá vật chất

và tôn giáo này, đem nó hoà quyện với văn hoá bản địa và nâng lên thành triết lý riêng của dân tộc là Trà đạo

2 Lich sử trà đạo trên bán đảo Hàn và sự phát triển của nó qua các thời đại

Tại Hàn Quốc, bản Trà Lễ Panyaro có viết như sau: “Từ thế kỷ đầu của Công Nguyên một công chúa của tiểu vương quốc Ayudya ở Ấn Độ đã mang trà vào Hàn Quốc khi cặp tàu vào vương quốc Gaya nằm phía Nam bán đảo triều Tiên, sau khi lưu trú một thời gian

ở Trung Hoa Nàng công chúa này trở thành hoàng hậu Heo Hwangok, vợ vua khai sáng ra vương quốc Gaya, Kim Suro” Theo biên niên sử Samkuk-yusa và Samkuk-sagi, suốt triều đại Koryo của Hàn Quốc (935 - 1392) trà đạo trở thành Quốc đạo, là chủ đề cho thi ca và

được dùng dâng cúng tổ tiên và Phật Đến thế kỷ 14, vào thời Choson, Khổng giáo phát triển mạnh ở Hàn Quốc, khiến Phật giáo bị lấn át, từ đó trà đạo mất tính phổ biến Tuy nhiên giới nho sĩ và hoàng thất vẫn dùng trà, trong triều đình vẫn có một vị thượng thư lo

về trà Năm 1590, Nhật xâm lược Hàn Quốc, đốt phá lăng miếu và cướp đi rất nhiều trà cụ

và trà khí, từ đó nền văn hóa trà của Hàn Quốc suy yếu dần Đầu thế kỷ 19, đại học sĩ Tasan (Chong Yak-yong) khi bị lưu đày đến Kangjin đã học cách chế biến và uống trà từ hòa thượng Hyejang, đang trụ trì một ngôi chùa gần Kangjin Sau đó, một vị tăng trẻ tên là Ch‟o Ui đến thăm Tasan và lưu lại hàng tháng để uống trà cùng ông Nhờ vậy mà Trà đạo Hàn Quốc được lưu truyền Tuy nhiên, đến những thập kỷ gần đây, trà đạo Panyaro mới được khôi phục nhờ nỗ lực to lớn của hòa thượng Hyo Dang, thế danh Ch‟oi Pom-sul Vị hòa thượng này viết một nghiên cứu dài về trà đạo với nhiều góc độ của nền văn hóa này Trà cũng có lịch sử lâu đời tại Hàn Quốc Sử sách có ghi chuyện Hoàng hậu Ho Hwang của vương quốc Karak (tồn tại từ năm 42 trước Công nguyên đến 532 sau CN) đã mua trà từ Ấn Độ để về trồng Đến ngày nay, vùng núi Chiri vẫn là nơi sản xuất trà hảo hạng của Hàn Quốc Từ thời Tam Triều (18 trước CN – 668 sau CN) về sau, đã có nhiều sử liệu đề cập tới trà Triều Silla thống nhất Hàn Quốc (668-935) là thời kỳ trà trở nên phổ biến khắp nơi, nhất là trong triều đình, tầng lớp có học và tu sĩ Dưới triều Koryo (935-1392), trà lễ trở thành quốc lễ Trà được pha và dâng cúng Phật Nhưng đến thời Choson (1392-1910), Khổng giáo phát triển mạnh ở Hàn Quốc lấn át hẳn Phật giáo, nên trà

lễ mất tính phổ biến và chỉ còn tồn tại trong các chùa thờ Phật

3 Cách pha trà và trà cụ của Hàn Quốc

3.1 Cách pha trà

Theo quan niệm của người Hàn Quốc, cách pha trà thể hiện tâm thái của người pha Người pha trà ngồi giữa bàn trà thật thoải mái, tập trung tâm ý vào việc pha trà sao cho người khách cảm nhận được thành ý của mình Trước khi uống trà người chủ nhà tráng chén trà bằng nước của một chiếc ấm đun sôi sủi lăn tăn, như một biểu hiện nhiều may mắn Chủ nhà lần lượt tráng ấm trà, đến chén tống, chén quân, sau đó cho trà xanh vào ấm, rót một lượt nước nóng lên trà với ý định rửa sạch bụi bặm rồi nhanh chóng đổ nước đầu đi Nước pha trà là nước suối, nước giếng hoặc nước mưa được đun sôi kỹ trên một bếp lò bằng đồng đặt ngay trong phòng khách Am trà và các chung trà được tráng nước sôi để chúng nóng lên Tuyệt đối không bao giờ lấy nước đang sôi để pha trà Nước pha trà phải được đựng trong một bình thủy (uống trà thông thường) hay nước được nấu trong một cái

ấm kim khí không nắp trên bồn than rất yếu để giữ nước ở khoàng 80-90 độ, rồi mới rót chậm rãi và đều đặn từ ấm vào bình trà Sau đó đậy nắp bình và chờ khoảng 2 phút Sau đó, bình trà được rót lần lượt từng chút một vào các chung Điều cấm kị khi rót trà là không bao giờ rót trà cho khách một lần đầy tách rồi rót tiếp cho người khách kế tiếp, bởi điều này sẽ dẫn tới sự khác biệt về độ đậm nhạt của nước trà trong mỗi tách cũng như không đều về lượng trà trong mỗi tách Do đó, tất cả các tách của khách đều được đặt trong khay trà rồi rót nhiều lần, xoay vòng theo thứ tự Cách rót này giúp mỗi người nhận được một

lượng trà với phẩm chất và nồng độ tương đồng nhau Một bình trà như thế sẽ được châm thêm nước ba lần và mỗi khách được uống ba chung Chung thứ nhất nhiều mùi hương, chung thứ hai có vị đậm hơn và chung thứ ba cả hương và vị đã dịu và đòi hỏi cảm nhận tinh tế hơn

3.2 Trà cụ

Mỗi vật dụng để pha trà, thưởng trà cũng góp phần quyết định đến trà phong (phong thái uống trà) Tuỳ thuộc từng mùa trong năm mà nghệ nhân trà dùng các chất liệu trà cụ khác nhau Chất liệu chủ yếu của các trà cụ là gốm sứ và kim loại với các kiểu dáng đơn giản nhưng thanh thoát, phản ánh sự gắn kết hoà thuận với thiên nhiên.công phu, tỉ mỉ và mỗi chén trà có những họa tiết độc đáo riêng Phong cách trà cụ cũng thay đổi phù hợp với mỗi mùa lâu hơn Tại Hàn Quốc, sự phân biệt có phần ít chi tiết hơn Trà cụ mùa hè gồm những bát kiểu katade có miệng rộng để nước trà nóng mau nguội Mùa thu và đông kiểu bát irabo giữ được nhiệt của nước trà vì phải uống nóng Nổi bật là những trà cụ làm bằng gốm tráng men mà đến nay người ta vẫn ưa dùng tạo thành một phong cách – phong cách gốm Hagi.Tiêu chí đánh giá chất lương của trà cụ Hàn Quốc phụ thuộc vào mẫu mã, đường nét màu sắc, cảm xúc của người nghệ nhân Ngày nay, phong cách của tiệc trà Hàn Quốc là ngồi xung quanh một chiếc bàn thấp Chủ nhà ngồi một bên đun nước nóng để rửa sạch trà

cụ, từ đầu đến cuối bữa tiệc Trà cụ nếu không dùng đến được xếp trên bàn suốt năm, đậy bằng khăn vải Bộ đồ trà gồm có nhiều ấm pha trà màu sắc phong phú và kiểu dáng đa dạng Trên bộ đồ trà có các loại chén như: chén tống, chén quân Chén tống dùng để rót trà

ra cho đều, chén quân bé hơn dùng để uống trà

3.3 Cách thưởng thức trà và nguyên tắc 1 buổi tiệc trà

Uống trà không những bằng miệng, bằng mũi, bằng mắt, bằng tai, mà còn uống bằng

cả tâm hồn nữa Tay trái nâng chén trà, ngón giữa đỡ lấy đáy chén, ngón trỏ và ngón giữa giữ lấy miệng chén gọi là”tam long giá ngọc”, đưa cao chén trà ngang mũi như”du sơn lâm thuỷ”, tay phải che ngoài tay trái để giữ làn hơi bay vào mũi, vừa che được miệng khi uống Ngụm trà đầu tiên chậm rãi nuốt khẽ cho hương trà thoát ra đằng mũi và đồng thời còn đọng lại hơi chan chát ở lưỡi, ngòn ngọt ở cổ họng rồi thấm thiá tận tâm can Nuốt nước bọt tiếp lần một, lần hai, rồi lần ba sẽ cảm nhận

Một buổi tiệc trà của Hàn Quốc được thực hiện theo nguyên tắc của bốn điều: “Hoà - Kính - Thanh – Tịnh” Chính vì thế luôn tồn tại nền văn hóa thưởng trà thanh lịch, không

bị ảnh hưởng quá nhiều bởi Trung Hoa hay Nhật Bản như suy nghĩ của nhiều người Trà đồng nghĩa với sự tỉnh táo, thư giãn, tĩnh tâm để mưu điều thiện, tránh điều ác Người Hàn Quốc không uống trà nhiều, uống đặc và liên tục vì quan niệm đây là triết học về sự tế nhị, thanh tao, sự giao hòa với thiên nhiên, sự ứng xử văn hóa Về quy tắc uống trà trong tiệc trà Korean, khách phải chờ chủ nhà nâng chén trước rồi mới nâng chén của mình sau tượng trưng cho một lời cảm tạ sự tiếp đón của chủ nhà Khi dùng trà, cầm chén quay lòng bàn tay vào trong, dâng chén lên sát mũi để thưởng thức hương trà Sau đó, tay che miệng,

chậm rãi hớp một ngụm nhỏ, nuốt khẽ cho hương trà thoát ra đằng mũi, đồng thời đọng lại một phần trong cổ họng, nuốt nước bọt tiếp lần một, lần hai, lần ba để cảm nhận Tùy từng tiệc trà cụ thể sẽ có bánh ăn kèm phù hợp với vị của trà

3.4 Tác dụng của trà

Khoa học hiện đại đã nghiên cứu và chứng minh rằng: trà có chứa một số thành phần sinh hoá có quan hệ mật thết với sức khoẻ của con người Trà không chỉ có tác dụng giải nhiệt, làm sảng khoái tinh thần, giảm béo, giảm căng thẳng, giải độc, tỉnh rượu, sinh mồ hôi, sáng mắt, trị kiết lỵ mà còn có công hiệu nhất định đối với một số bệnh hiện nay như ung thư, các bệnh về máu, nhiễm tia bức xạ Có thể thấy, trà có rất nhiều công hiệu, tác dụng rộng rãi, không loại nước uống nào có thể thay thế

3.5 Các loại tiệc trà phổ biến ở Hàn Quốc

Hàn Quốc có ít nhất 15 loại tiệc trà nổi tiếng, trong đó có:

- Tiệc trà Đời Joseon tổ chức hàng năm trong triều đình

- Tiệc trà đặc biệt Đời Joseon để đón khách nước ngoài, phái đoàn ngoại quốc hay đám cưới triều đình

- Tiệc trà của Hoàng Hậu đặc biệt cho buổi truyền hình nhiều tập Korea dành cho bạn bè, gia đình, tuỳ tùng gồm riêng phái nữ, nhưng thường có cả Hoàng tử

Viện Văn hoá trà Panyaro ở Korea chuyên trách phổ cập các nghi lễ tiệc trà hiện đại được thành lập bởi Danh nhân trà Hyodang, người đã dành suốt cả cuộc đời 60 năm để nghiên cứu những lời khuyến cáo của Danh nhân văn hoá Wonhyo dùng trà trong ngồi Thiền Hyodang đã đóng góp nhiều công lao vào Văn hoá trà Korea bằng cuốn sách”Văn hoá trà Korea”, phương pháp pha trà xanh Korea gọi là Panyaro, và Hiệp Hội chè Korea đầu tiên Năm 1981 Viện Panyaro ra mắt công chúng và năm 1995 đã tổ chức khoá học đầu tiên về tổ chức bữa tiệc trà Sau đó đã hoạt động mở lớp học hàng năm cho những người dân yêu thích uống trà

4 So sánh văn hóa thưởng trà Hàn Quốc và Việt Nam

Ở Việt Nam văn hóa uống trà cũng đã xuất hiện từ lâu đời Phong cách uống trà của người Việt Nam rất đa dạng không theo chuẩn mực nào, biểu hiện đầy đủ khía cạnh ngôn ngữ sâu xa trong văn hóa ứng xử đầy tính sáng tạo của người pha trà và người được mời uống trà đã được nâng lên bậc nghệ thuật pha trà và văn hóa uống trà Dưới đây là một số nét khác biệt trong văn hóa thưởng trà của người Việt và người Hàn:

Ở Việt Nam nước dùng pha trà thường phải là thứ nước mưa được hứng giữa trời, hay

từ các suối nguồn tự nhiên, cầu kỳ hơn nữa là thứ sương đọng trên lá sen vào buổi sớm mai Cách đun nước cũng phải phải đảm bảo giữ được độ thanh tĩnh và không làm ảnh hưởng đến hương vị của trà (người Việt gọi là”nhất thủy,”“nhì trà”) tức là việc dùng trà mộc hay trà hương Trong phương pháp pha trà của người Hàn thì nước pha trà bắt buộc phải dùng

nước suối, bởi họ cho rằng nước suối là nước tinh khiết, bắt nguồn từ thiên nhiên nên giữ được vị nồng ấm tươi ngon của trà Nước pha trà là nước suối mới lấy về, nước càng đầu nguồn thì vị trà lại càng ngon

Người Việt dùng trà nguyên thủy (trà mộc chưa được ướp với nhiều nguyên liệu khác nhau thành trà sen, trà sói, trà bạch ngọc (ướp hương từ năm loại hoa màu trắng: nhài, cúc trắng, bông bạch, mộc và ngọc lan); trà mật ong, trà long nhãn, trà nhân sâm Mỗi loại trà làm nên một hương vị khác nhau, trong đó trà sen là thứ trà quý nhất, ngày xưa chỉ dành cho bậc vua chúa thưởng thức Còn người Hàn Quốc thích uống trà xanh vì theo họ trà xanh để tự nhiên là giữ được nguyên vị ngọt chát của trà Chính vì thế họ lựa chọn trà xanh rất cẩn thận, phải là trà búp nhỏ đồng đều, màu xanh tươi tự nhiên Sau này người ta hay dùng trà xanh ướp các hương khác nhau như hương quế, hương hoa cúc… bên cạnh đó còn

có trà sâm

Về trà cụ của người Việt thì thường bao gồm bình pha trà, 1 chén tống để chuyên trà,

1 khay, 1 thuyền ngâm bình vào nước nóng trước khi pha, 1 hộp đựng trà, 1 thìa gỗ hoặc tre múc trà Người Hàn khi thưởng trà còn kèm thêm cả lò nhỏ nấu nước, gáo nhỏ múc nước, chổi đánh trà, khăn lau bát và trà cụ khác

Ở Việt Nam các loại bánh dùng kèm khi uống trà thường là bánh đậu xanh, bánh cốm, bánh quy, kẹo lạc còn ở Hàn Quốc thì kèm theo các loại bánh có hình dạng và màu sắc đa dạng theo mùa

Về không gian thưởng trà ở Việt Nam thì không đòi hỏi 1 phòng trà riêng cho việc thưởng trà còn ở Hàn Quốc thì trà thất mang nhiều kiến trúc khác nhau, bày trí phù hợp với dụng ý của gia chủ và tùy thuộc theo mùa, thường thì nó là một phòng khách yên tĩnh Không gian trà được sắp xếp trong bầu không khí thật sự thanh nhã, gần gũi với thiên nhiên Người Hàn quốc thường mặc y phục cổ truyền khi uống trà

Một buổi tiệc trà của người Việt thường kết hợp 2 yếu tố là hòa và kính.“Hòa”là thể hiện sự bình đẳng của con người trước chén trà xanh.”Kính”là kính trọng người lớn tuổi, kính trọng người trên và luôn giữ một thái độ khiêm nhường Với người Hàn thì buổi tiệc trà phải là sự kết hợp đầy đủ của 4 yếu tố: Hòa, kính, thanh, tịch.”Hòa”có nghĩa sự hài hòa, hòa hợp giữa trà nhân với trà thất, sự hòa hợp giữa các trà nhân với nhau, sự hài hòa giữa trà nhân với các dụng cụ pha trà.“Kính”là lòng kính trọng, sự tôn kính của trà nhân với mọi

sự vật và con người, là sự tri ân cuộc sống.“Thanh”là sự thanh thản, tĩnh tại của tâm hồn khi lòng khi sự tôn kính dành cho vạn vật không còn tồn tại sự phân biệt."Tịch”là khi lòng thanh thản, yên tĩnh hoàn toàn thì toàn bộ thế giới trở nên tịch lặng, dù sống giữa muôn người cũng như sống giữa nơi am thất vắng vẻ tịch liêu

C Kết luận

Một tách trà thơm từ lâu đã là quà đón khách, là tâm tình của chủ nhà với khách viếng thăm, nó còn mang giá trị tinh thần văn hoá sâu sắc, một nét ẩm thực đặc trưng Cầu kỳ mà độc đáo, tinh tế, từ lâu nghệ thuật trà đạo đã trở thành nét văn hóa đặc trưng của con người

phương Đông khép kín nói chung và của người Hàn Quốc nói riêng Vì vậy qua bài giới thiệu về nghệ thuật trà đạo Hàn Quốc, tôi mong rằng bạn sẽ thêm hiểu hơn và yêu quý xứ

sở kim chi xinh đẹp này Trong quá trình soạn thảo bài nghiên cứu khoa hoc, tôi đã nhận được sự ủng hộ và giúp đỡ của cô giáo và các bạn Hi vọng bài luận này của tôi sẽ góp phần giúp người đọc hiểu thêm về một nét văn hóa - một nét tâm hồn của người Hàn quốc

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 http://www.ecac.vn/du-lich/1805-nghien-cuu-tra-dao-han-quoc.html

2 http://www.trathienson.com/van-hoa-thuong-tra-o-han-quoc/

3 http://foodvn.vn/cafe-kem/nguyet-my-tra-dao-nhat-han-trung-2584.html

4 http://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/anh/bieu-dien-tra-dao-trung-nhat-han-2178558.html

5 http://gaolut.vn/am-thuc/thuong-tra-trong-van-hoa-han-quoc-450.html

6 http://hkpdtq2012.edu.vn/du-lich/24032-phong-tuc-tra-dao-truyen-thong-xu-han.html

7 http://bachhactra.vn/tra-dao-kieu-han-quoc/a18360.html

8 http://phatgiao.org.vn/van-hoa/201311/Tra-dao-Ha-n-Quo-c-12628/

9 http://baydihanquoc.vn/4-176-van-hoa-tra-tra-dao-cua-xu-so-nhan-sam-han-quoc

10 http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%C3%A0_%C4%91%E1%BA%A1o_Tri%E1%BB%81u_Ti% C3%AAn

11 http://diendan.hanquochoc.edu.vn/topic/tra_dao_truyen_thong_nhat_ban_va_han_quoc-336.aspx

12 http://www.ecac.vn/du-lich/1858-nghi-thuc-tra-dao-han-quoc.html

13 http://atlantic.edu.vn/van-hoa-thuong-tra-o-han-quoc-5405

14 http://www.dulichvietnam.com.vn/phong-tuc-uong-tra-cua-nguoi-han-quoc.html

15 http://gaolut.vn/am-thuc/thuong-tra-trong-van-hoa-han-quoc-450.html