Hôm hai mươi tám Tết, chú Bảy cán bộ Mặt trận trở lại Xẻo Đước, mang theo một số tiền tương đương với chiếc xuồng do cơ quan xuất cho để hoàn lại ông Tám. Chú nhớ lại cách đây mấy năm, hồi Xẻo Đước còn là “ấp chiến lược” của địch. Trong bóng tối, ông Tám ôm chầm lấy chú giữa lúc tụi tự vệ hương thôn mới đi tuần qua. Tiếng chó sủa ran... Sau khi nghe trình bày chuyện mượn xuồng, ông Tám nói ngay: “Được, được, cứ việc lấy đi!”.
Trang 1Đ bài: K l i truy n “Đ t” c a Anh Đ cề ể ạ ệ ấ ủ ứ
Bài làm Hôm hai mươi tám T t, chú B y cán b M t tr n tr l i X o Đế ả ộ ặ ậ ở ạ ẻ ước, mang theo m t sộ ố
ti n tề ương đương v i chi c xu ng do c quan xu t cho đ hoàn l i ông Tám. Chú nh l iớ ế ồ ơ ấ ể ạ ớ ạ cách đây m y năm, h i X o Đấ ồ ẻ ước còn là “ p chi n lấ ế ược” c a đ ch. Trong bóng t i, ôngủ ị ố Tám ôm ch m l y chú gi a lúc t i t v hầ ấ ữ ụ ự ệ ương thôn m i đi tu n qua. Ti ng chó s a ran ớ ầ ế ủ Sau khi nghe trình bày chuy n mệ ượn xu ng, ông Tám nói ngay: “Đồ ược, được, c vi c l yứ ệ ấ đi!”
Gi a đêm tr t ch năm đó, chú B y và Đ nh vữ ừ ị ả ị ượt kh i X o Đỏ ẻ ước trên chi c thuy nế ề
xu ng c a ông Tám. D c đồ ủ ọ ường, trong lúc tìm quai chèo, h phát hi n ra sau lái xu ngọ ệ ồ còn có b n đòn bánh tét l n còn m và hai gói trà “Thi t La Hán”.ố ớ ấ ế
Gia đình ông Tám là m t gia đ nh quy t không r i b Đ ng và Cách m ng, ông Tám ngótộ ị ế ờ ỏ ả ạ
b y mả ươi, là người duy nh t X o Đấ ở ẻ ước còn đ đ u tóc. Ông là ngể ầ ườ ầi đ u tiên t i X oớ ẻ
Đước kh n đ t, ông có cái mũi tinh nh y, c con ngấ ấ ạ ả ười ông toát ra mùi v c a r ng nê đ a.ị ủ ừ ị Ông Tám là m t cu n trong b s biên niên c a x U Minh H này.ộ ố ộ ử ủ ứ ạ
X o Đẻ ước hôm nay huyên náo h n lên. Ti ng cẳ ế ười nói c a m y thím m y ch củ ấ ấ ị ườ ườ i c i nói nói dở ướ ếi b n, ti ng múa hát c a các em túm t m trên b Lò bún n ào. Khói mế ủ ụ ờ ồ ấ
b c lên các mái nhà. Dây thép gai vây kín l y xóm làng. M t t m bi n v i dòng chố ở ấ ộ ấ ể ớ ữ
“Quy t t gi làng” c m ven sông.ế ử ữ ắ ở
Bước vào nhà, người mà chú B y g p đ u tiên không ph i là ông Tám mà là anh Hai C n,ả ặ ầ ả ầ con c a ông và m t s anh em du kích. H đang ng i quây qu n trên b ván gi a, ănủ ộ ố ọ ồ ầ ộ ữ
u ng, súng ng đ bên c nh. Anh Hai C n kêu lên m t ti ng, r i nh y t trên b vánố ố ể ạ ầ ộ ế ồ ả ừ ộ
xu ng và la: “Tr i i, chú B y Tr i đ t, chú đâu đi đâu mà đi bi t X o Đố ờ ơ ả ờ ấ ệ ẻ ước m y nămấ nay v y chú B y?”. Nghe h i v ông Tám, anh Hai C n đ ng s ng r i buông thõng: “Baậ ả ỏ ề ầ ứ ữ ồ tôi ch t r i!” Chú B y nghe v y r i ch ng h ng đ ng l ng.ế ồ ả ậ ồ ư ử ứ ặ
Trang 2Đ u là ngề ười quen cũ, h kéo chú B y ng i xu ng nh u ch i vài li. Chú B y nhìn nh ngọ ả ồ ố ậ ơ ả ữ tăm rượu trào lên trong li, th n th nghĩ t i ông Tám B a ti c rẫ ờ ớ ữ ệ ượu nh đêm cu i nămỏ ố kéo dài không lâu. Ch Hai C n đi h p ph n Anh em du kích l n lị ầ ọ ụ ữ ầ ượt xách súng đi bám
l , đi gác. Còn l i hai ngộ ạ ười, chú B y h i v cái ch t c a bác Tám; anh Hai C n l ngả ỏ ề ế ủ ầ ặ thinh, lát sau m i ch m rãi cho bi t.ớ ậ ế
Ba tôi m t h i năm ngoái, chú B y à. D o y, b n gi c kéo t i đóng đ n, chúng ráo ri tấ ồ ả ạ ấ ọ ặ ớ ồ ế
d n bà con vô p chi n lồ ấ ế ược. Năm l n b y lầ ả ượ ị ặt b gi c o ép, ông đ u ki m cách lề ế ướt qua
h t! Ông d n v con: “Nhà mình đ u xóm mà núng th thì không làm gế ặ ợ ở ầ ế ương được cho
l i xóm!”. Nhà ông Tám không đ ng đ y, c xóm cũng không nhúc nhích.ố ộ ậ ả
B n lính bót g p ông Tám đ u ngán. M t l n, b n lính kéo t i đòi d nhà, ông Tám đemọ ặ ề ộ ầ ọ ớ ỡ cây mác mài bén ngót ra phóng c m gi a nhà và nói cho chúng bi t h chú nào leo lên rútắ ữ ế ễ
m t c ng lá tôi chém cho coi. B n lính bó tay kéo v ộ ọ ọ ề
Th ng qu n trằ ậ ưởng Sông Đ c t c l m, cách ch c tên đ n trố ứ ắ ứ ồ ưởng X o Đẻ ước, c th ngử ằ
Đ m, chánh c ng ác ôn v thay. Th ng Đ m tuyên b : “Tôi không l a đở ố ề ằ ở ố ừ ược dân X oẻ
Đước thì tôi ch t sao?” M i t i ngày hôm trế ớ ớ ước, hôm sau nó đã kéo lính t i, p x c vôớ ậ ộ nhà ông Tám. Ông Tám v n đi m tĩnh ng i trên b ván gi a nhà. Anh Hai C n luôn đ ngẫ ề ồ ộ ữ ầ ứ sát bên c nh ba mình. Vô t i sán, th ng Đ m đã n súng, ké mi ng th i phù phù vô câyạ ớ ằ ớ ổ ệ ổ nòng 12, r i thét: “Ai là ch nhà đây?”. Ông Tám b o th ng Đ m đĩnh đ i cho m t chút.ồ ủ ả ằ ở ạ ộ
H n gi c ông Tám c b đ đ c đi, r i ng i lên ván, tréo ngoe chân, đ t thu c th m hút.ắ ụ ụ ị ồ ạ ồ ồ ố ố ơ
H n đ c chí ngó m y lên lính.ắ ắ ấ
Ông Tám m t th l y cái áo dài b ng xuy n đen ra m c; chi c áo ông ch m c khi cóở ủ ờ ấ ằ ế ặ ế ỉ ặ
gi k Ông m c áo, thong th vu t t ng n p nhăn trên áo. Ông x đ u tóc, rút m y nénỗ ị ặ ả ố ừ ế ổ ầ ấ nhang. Ông sai anh Hai C n đ t đèn lên. Ông th p nhang r i qu xu ng trầ ố ắ ồ ỳ ố ước bàn th ,ờ
l m r m kh n: “Th a ông bà, cha m , th a các hầ ầ ấ ư ẹ ư ương h n li t sĩ, nhà c a đ t đai đây làồ ệ ử ấ
c a ông bà, cha m và cách m ng đã t o l p cho con. B a nay, ngủ ẹ ạ ạ ậ ữ ười ta t i ép bu c conớ ộ
ph i b đi. Con không th ph b c công n cha m , công n cách m ng. V y con xinả ỏ ể ụ ạ ơ ẹ ơ ạ ậ
ch t cho cha m ngó th y. Kh u đ u xin cha m và các v ch ng miêng cho ”. Th ngế ẹ ấ ấ ầ ẹ ị ứ ẳ
Trang 3Đ m la lên: “Ông già câm mi ng!”. Ông Tám cũng v a kh n xong. Ông bở ệ ừ ấ ướ ớc t i góc nhà
ch p cây mác, r i quay ph t t i trụ ồ ắ ớ ước m t tháng Đ m, h i m y ngặ ở ỏ ấ ười mu n gì? Th ngố ằ
Đ m xanh m t. Nó chĩa th ng kh u súng côn 12 vào ng c ông Tám. Ông Tám cũng chĩaở ạ ẳ ẩ ự mũi mác nh n ho t v phía th ng c n. Anh Hai C n v ngay cây búa b a c i gi u sauọ ắ ề ằ ắ ồ ầ ớ ử ủ ấ cánh c a. B n lính lên đ n r p r p. Ông Tám nhích mũi mác t i. Th ng đ n trử ọ ạ ố ố ớ ằ ồ ưởng lui
l i, r i tay nó run l y b y. Nó g c m nh nòng súng, m t phát súng đã n đùng. M t dòngạ ồ ẩ ẩ ặ ạ ộ ổ ộ máu ch y ra trên m t ông Tám, nh ng ông v n chĩa mũi mác xông t i. Th ng gi c lùi, r iả ặ ư ẫ ớ ằ ặ ồ buông r i kh u súng, ho ng h t rú lên, quay ngơ ẩ ả ố ườ ỏi b ch y. T c thì lạ ứ ưỡi búa trong tay anh Hai C n bay theo, c m ph p vô gáy th ng ác ôn. Nó kêu "tr i i” r i té s p, hai tay vãầ ắ ậ ằ ờ ơ ồ ấ
xu ng n n nhà ố ề
Anh Hai C n cúi xu ng đ ngầ ố ỡ ười cha thân yêu đã t t th Anh cùng không chém b n lính.ắ ở ọ
Ch t m t ngợ ộ ười lính c m ng n mác c a ông Tám đ a cho anh và b o: “Ch y tr n đi, đầ ọ ủ ư ả ạ ố ể đây t i tôi tính ”. Anh Hai C n li n c m cây mác lao ra vụ ầ ề ầ ườn. M y tên lính la lên: “T iấ ụ bây i, th ng già nó chém ch t ông trung úy r i!”.ơ ằ ế ồ
M t tháng sau, anh Hai C n m i b gi c b t, nh ng b n chúng không nghĩ anh đã chémộ ầ ớ ị ặ ắ ư ọ
ch t tên đ n trế ồ ưởng, tr m y ngừ ấ ười lính kia
Sau cái ch t c a ông Tám, dân X o Đế ủ ẻ ước v n không ai ch u d i đi, b n gi c đ a dây thépẫ ị ờ ọ ặ ư gai t i rào làng bi n thành p chi n lớ ế ấ ế ược. Bà con liên t c b t nài tháo ng c ch c l n.ụ ứ ố ả ụ ầ Sau đó, anh em b đ i kéo v , ém quân ngay trong p. Ta n súng. B n gi c đ a thì bộ ộ ề ấ ổ ọ ặ ứ ị
b n g c, đ a thì đ u hàng. B t gi c b phá tanh banh. p chi c lắ ụ ứ ầ ố ặ ị Ấ ế ược v mình thì mình xài;ề không thèm phá
G n lúc năm cũ đã đi qua. Và m t năm m i đ n. Anh Hai C n rót rầ ộ ớ ế ầ ượu tràn ra li. Anh
u ng c n, ch m ch m nhìn ra bóng t i. Bóng anh in trên vách b t đ ng. Chú B y b i h iố ạ ằ ằ ố ấ ộ ả ồ ồ
th p nén nhang lên bàn th ông Tám, r i ch p tay vái. Trong mùi nhang to lên, chú tắ ờ ồ ắ ả ưở ng
nh còn nghe ti ng kh n nguy n c a ông Tám và ti ng rú “tr i i" c a th ng đ n trư ế ấ ề ủ ế ờ ơ ủ ằ ồ ưở ng
ác ôn