PHAN TICH HUYET DO SV Y3

Một số dòng máy có thể phân biệt được các loại bạch cầu ưa acid, ưa kiềm, hồng cầu lưới bằng việc kết hợp với các phương pháp nhuộm men peroxydase, nhuộm RNA/DNA, nhuộm huỳnh quang, phân

Ths Bs Lại Thị Thanh Thảo

Bộ môn Huyết học ĐHYD TPHCM

lymphocyte, monocyte , eosinophil, basophil.

 Tiểu cầu: mảnh vỡ từ tế bào nguyên mẫu tiểu cầu (megakaryocyte) ở tủy xương.

 Công thức máu: thực hiện bằng phương pháp

tự động hoặc thủ công

 Phương pháp tự động: Không phản ánh tính chất từng tế bào, phản ánh tính chất trung

bình cần thêm phết máu ngoại biên

MÁY ĐẾM TẾ BÀO MÁY TỰ ĐỘNG

  Máy đếm tế bào nguyên lý tổng trở: phân biệt từng loại tế bào dựa vào kích thước tế bào

 Các máy thế hệ sau: ứng dụng laser và xung điện đa chiều nên có tốc độ cao và phân loại tế bào chính xác hơn

 Trước 1996: khả năng phân loại chính xác các thành phần bạch cầu khoảng 90%

 Các máy thế hệ mới với việc áp dụng tổng hợp các cơ chế tổng trở, xung điện đa chiều, laser và tán xạ nên khả năng nhận diện tế bào được nâng đến 95%  Một số dòng máy có thể phân biệt được các loại bạch cầu ưa acid, ưa kiềm, hồng cầu lưới bằng việc kết hợp với các phương pháp nhuộm men peroxydase, nhuộm RNA/DNA, nhuộm huỳnh quang, phân tích huyết sắc tố

 (CellDyn 4000 của hãng ABBOTT, SE-Advance của hãng Sysmex…)

KHẢO SÁT DÒNG HỒNG CẦU Ở MÁU NGOẠI VI

CÁC CHỈ SỐ HỒNG CẦU

Các chỉ số Hồng cầu: RBC, Hb, Hct, MCV, MCH, MCHC, RDW, Retic

 Ý nghĩa: HC chứa Hb có vai trò chuyên chở oxy

Lượng oxy cung cấp thay đổi theo số lượng HC

 Bình thường:

Nam: 4,7- 6,1 M/ µ L

Nữ : 4,2 - 5,4 M/ µ L

 Giảm: gây thiếu máu

- Giảm sản xuất: do giảm cung cấp nguyên liệu tạo máu hay tổn thương tủy xương (suy tủy, bạch cầu cấp…)

- Tán huyết

- Xuất huyết

- Bệnh lí nội khoa mạn tính (suy thận mạn, viêm gan mạn,…)

 Tăng: Đa hồng cầu, mất nước (tiêu chảy, phỏng…)

1 SỐ LƯỢNG HỒNG CẦU (RBC)

RBC Bình thường

 Hb : Heme + Globin, vai trò vận chuyển Oxy của HC

2 Nồng độ hemoglobin (Hgb)

 Định nghĩa: Thể tích chiếm bởi hồng cầu trong 1 thể tích máu

 Nam: 42% - 52%, Nữ: 37% - 47%

 Giảm: Thiếu máu

 Tăng: Đa hồng cầu, mất nước

3 Dung tích hồng cầu (Hct)

 Cách tính: (HCT/RBC) x10

 Ý nghĩa: tìm nguyên nhân thiếu máu

 GTBT: 80 - 94 fl

 Thiếu máu HC nhỏ : MCV< 80 fl: Thiếu máu thiếu sắt,

Thalassemia,Thiếu máu nguyên HC sắt, Thiếu máu do bệnh lí mạn tính

 Thiếu máu HC to : MCV >100fl: thiếu acid folic, Vitamin B12, do thuốc, bệnh lý nội khoa: xơ gan, nhược giáp.

 Thiếu máu HC đẳng bào: giai đoạn sớm của thiếu máu thiếu sắt, suy tủy thật sự, xâm lấn- di căn tủy xương, tăng ure huyết,

RL nội tiết, giảm miễn dịch do siêu vi

4 Thể tích trung bình của HC (MCV)

Chỉ số Mentzer

Chỉ số Mentzer được Mentzer mô tả 1973.

Ý nghĩa: phân biệt thiếu máu thiếu sắt và thalassemia   MCV (fL)

RBC (Millions per microLiter)

Chỉ số Mentzer < 13: thalassemia

Chỉ số Mentzer > 13: thiếu máu thiếu sắt

Mentzer index =

Sự kết chụm tế bào, hoặc paraprotein, có thể dẫn đến tăng MCV Đa số các máy được cài đặt loại bỏ những tế bào có V>360 fl, do đó loại bỏ được đa số hồng cầu bị kết chùm., tuy nhiên sẽ làm Hb thấp giả tạo Tăng đường huyết (>600mg/dl) làm phù tế bào hồng cầu và làm MCV tăng giả tạo

 Cách tính: (Hgb/RBC) x10

 Ý nghĩa: ↓ khi sản xuất Hb ↓ (HC nhược sắc), khả năng vận

chuyển oxy của HC ↓

 GTBT: 27 – 32pg

 Thiếu máu HC nhược sắc : MCH < 23 pg (thiếu sắt;

thalassemia)

 Thiếu máu HC ưu sắc (thiếu B 12 ; , acid folic)

5 Lượng Hb trung bình trong HC (MCH)

MCH có thể sai trong trường hợp tăng lipid máu, do tăng độ đục huyết tương,

dẫn đến tăng giả tạo nồng độ Hgb được đo lường.

 Ý nghĩa: khảo sát sự biến thiên của thể tích HC, phân biệt giữa thiếu máu do thiếu sắt và thalassemia

7 Độ phân bố HC (RDW)

8 HỒNG CẦU LƯỚI (RETICULOCYTE)

 HCL là những HC xuất phát từ tủy xương và lưu hành trong máu ngoại vi một ngày trước khi mất RNA còn lại và chuyển thành HC trưởng thành.

 Tủy xương có khả năng đáp ứng tình trạng thiếu máu bằng cách tăng sản xuất HCL gấp 6-8 lần bình thường

 Nếu thiếu máu mà HCL thấp hoặc bình thường  tủy giảm sản xuất HC

 .Nếu thiếu máu mà HCL tăng là do tăng phá hủy ngoại vi hoặc do mất máu cấp tính

Reticulocyte production index: (C-RI)

= Corrected reticulocyte count / maturation time

- Maturation time in peripheral blood in days:

8 HỒNG CẦU LƯỚI (RETICULOCYTE)

DÒNG BẠCH CẦU Ở MÁU

NGOẠI VI

NGUYÊN TẮC ĐẾM TẾ BÀO

TRÊN MÁY PHÂN TÍCH TỰ ĐỘNG

CÁC NGUYÊN NHÂN LÀM GIẢM SỐ LƯỢNG BẠCH CẦU GIẢ TẠO

 Ngưng kết tế bào bạch cầu đa nhân

 Ngưng kết các tế bào bạch cầu khác

CƠ CHẾ NGƯNG KẾT BẠCH CẦU

-Ngưng kết neutrophil: cơ chế dẫn đến ngưng kết tế bào bạch cầu đa nhân chưa được hiểu rõ, thường liên quan đến kháng đông EDTA, kháng thể là IgM, ngưng kết ở nhiệt độ thấp, và không xảy ra ở 37 o C Nồng độ cao CD11b-CD18 trên bề mặt tế bào neutrophil được cho là liên quan đến tình trạng này Khi sử dụng kĩ thuật tế bào dòng chảy, các khóm ngưng kết lớn sẽ không được tính vào, các khóm ngưng kết nhỏ có thể hiện diện ở góc trên phải ở biểu đồ phân loại bạch cầu, hoặc sẽ được xếp vào “immature granulocyte” hoặc

“band cell”

-Ngưng kết của lymphocyte đã được ghi nhận ở bệnh nhân lymphoma, CLL (đặc biệt khi WBC > 400 G/L), các khúm kích thước lớn sẽ không được đếm vào công thức bạch cầu

CÁC NGUYÊN NHÂN LÀM TĂNG SỐ

LƯỢNG BẠCH CẦU GIẢ TẠO

 Tiểu cầu kết chụm hoặc tiểu cầu lớn

 Hồng cầu nhân

 Hồng cầu kháng với li giải (trẻ mới sinh, bất

thường hb, bệnh gan, hội chứng tăng ure huyết.

 Cryoglobulin, cryofibrinogen, lipid máu cao

- Giảm bạch cầu hạt chu kì

- Giảm bạch cầu hạt bẩm sinh

4 TĂNG BẠCH CẦU HẠT

 Số lượng tuyệt đối >7,5 G/L

- Cấp tính: gắng sức, xúc động, nhiễm trùng, mô viêm, hoại tử, thuốc (epinephrine, GCSF,

hormon, độc tố, hút thuốc lá 2 gói/ngày)

- Mạn tính: nhiễm trùng, viêm, ung thư, corticoid, tăng tiết ACTH, tán huyết, giảm tiểu cầu, hội

chứng tăng sinh tủy

5 TĂNG EOSINOPHIL

 Số lượng > 400/mm 3

 Nguyên nhân: nhiễm kí sinh trùng, suyễn, dị ứng, bệnh bạch cầu mạn dòng eosinophil, bệnh tự miễn dịch, rối loạn nội tiết

6 TĂNG BASOPHIL

 Số lượng >100/mm3

 Nguyên nhân: dị ứng thuốc, đái tháo đường, dùng estrogen, cúm, lao, thiếu sắt, carcinoma, hội chứng tăng sinh tủy, bạch cầu cấp dòng Basophil

7 TĂNG MONOCYTE

 Số lượng >800/mm3

 Nguyên nhân: rối loạn sinh tủy, AML, CML, lymphoma, đa u tủy, sau cắt lách, viêm mạn, bệnh collagen, nhiễm virus

9 GIẢM LYMPHOCYTE

 Số lượng < 1000 / mm3

- Suy giảm miễn dịch bẩm sinh

- Suy giảm miễn dịch mắc phải: suy tủy, nhiễm virus, thuốc ức chế miễn dịch, bệnh tự miễn, suy dinh dưỡng

DÒNG TIỂU CẦU

SỐ LƯỢNG TIỂU CẦU (PLT)

Ý nghĩa Tiểu cầu có vai trò cầm máu Giới hạn BT 200 - 400 x 1012/L

> 450 G/L Thiếu máu, cắt lách, tăng

sinh tủy…

<150 G/L Xuất huyết giảm tiểu cầu,

lách to, ung thư…

NGUYÊN NHÂN GIẢM TIỂU CẦU

NGUYÊN NHÂN GIẢM TIỂU CẦU

TĂNG TIỂU CẦU

 Myeloid malignancy: hội chứng tăng sinh tủy, loạn sinh tủy liên quan đến del(5q)

 Tăng tiểu cầu phản ứng: mất máu, thiếu sắt, viêm, nhiễm trùng, tác dụng phụ của thuốc (vincristine, epinephrine, all-trans-retinoic acid), cắt lách, tán huyết

 Tăng tiểu cầu có tính chất gia đình: đột biến

TPO, MPL, or unknown genes