nai vidt nay s6 kh6ng di vio nhfrng khia c4nh thuc tiSn haythbi sg cria vdn dd tl4o thlc nghd nghi6p, mi chi thrl n6u l6n mQt vii j'hrong nhim mgc ffch di tim coi dAu li nhfrng ndn ting
Trang 1TrU cgt tuong lci
LuflnYd
dilodr?e
nghdnghiQp
rnAru HUU QUANG
6ch ildykh6
lAu, chirng t6i c6 di.p duoc nghekd l4i mQt cAu chuyQn nhu
sau MQt can b6 tt chidn khu trd vd
Sdi Gdn sau chidn tranh, khi mrrdn
mQt 6ng thg qu6t v6i l?i c5n nhi cria
minh, dI t6 ra khd ng4c nhi6n vi sau
khi qu6t v6i xong, 6ng thg khd dr?ng
tudi a6n ngrrdi c6nbQ cli mQtvdng
trong nhd vi n6i tl+i f rXng 6ng hdY
coikilai di, ch6 nio 6ngthdykh6ng
rrng f thi t6i s6 lim lqr ngay NgtJdi
chri nhd ngac nhi6n tnr6c th6i dQ tQn
tuyvi c6ng viQc cria ngrrbi thg - mQt
sgt{n tuyhodn todn mang tinh chdt
tUSr6c
Chirng t6i mudn md tldu bXng c6u
chuyQn c6 th{t tr6n dAy ttd lu{n ban
vd d4o thlc nghd nghi6p nai vidt nay
s6 kh6ng di vio nhfrng khia c4nh thuc
tiSn haythbi sg cria vdn dd tl4o thlc
nghd nghi6p, mi chi thrl n6u l6n mQt
vii j'hrong nhim mgc ffch di tim coi
dAu li nhfrng ndn ting cria d4o dtic
nghd nghiQp
Theo thidni'chring t6i, i'niQmvd
ilqo ihlc nghd nghiCp xudt phet tU hai
ndn ting chinh, trrdng rrng v6i hai vd
cria cum tit niy, d6li f'nghia cria lao
dQngvi cria nghd nghiQp Gin tldn
lao dQng x6t nhrr dAyld nQi hdm then chdt criabdt criho4t dQng nghd
nghiQp nio), vi f nghia cria hinh vi dao dr?c.
f Ncnie cuA r-Ao oQNc
C6 thd n6i tridt gia ngrrdi Drlc
Georg W.F Hegel li ngrroi ddu ti6n
di phAn tich f'nghia cria lao d6ng
mQt c6ch sAu s6c Trong c:u6n HiAn tuqng hgc tinh tha^n xudt bin nlm LBO7, d mQt muc ndi tidng tI6 cip
t6i mdi quan hO bi6n chring gifia ngudi chri vd nd lQ, Hegel vidt rXng
"kinh qua lao tlQng, i'thric moi di
ddn dugc v6i chinh minh", trlc li
"d4t dugc tg do vi giii ph6ng" theo
ldi di6n giii cria Bii V[n Nam Son
Sd di nhuv.fyld do "lao dQng kidn t4o hinh thd vi ddo luy6n - kh6ng chi cho ddi tugng mi cho ci ngrrdi lao d6ng" Nhi nghi6n cr?u tridt
hgc Bti Vln Nam Son di6n giii tu
tudng cria Hegel nhu sau: ngrrdi lao
dQng "mang l4i hinh thd cho sg vAt
bing lao dQng", 'bidn sgv{t (vi dq:
m6t khdi g6) tnann mQt cdi gi kh6c (vi dq: bQ bnn ghd), trlc cii bidn n6
"theo hinh inh cta minh", theo f'dd
sg hiQn thgc h6a chinh khi thd cria
minh" Ngudi lao dQng "ttt ngo4i t4i
h6a (hay tq ddi tuqng h6a, trr xudt nhugng) bing lao dQng, vi c6 nghia
ld c6 thd nhAn ra chinh minh trong
d6" (trlc li trong sin phdm md minh lim ra) (Bti V[n Nam Sdn,
trong Hegel, 1807)
Trong cu6n Cdc nguyAn $ cua tridt
hgcphrip quydn(1821), Hegel giii
thich th6m ring nhitng mditrrong li6n vi tudng thudc gifra con ngrtdi v6i
nhau trong lao ddng nhhm th6a m6n
cac nhu cdu kh6c nhau cria minh, th6ng qua sg phAn cdng lao tlQng vd srttrao ddi sin phdm, di drta ca nhAn
h+n hep l6n binh diQn phd qu6t
Theo Trdn Vln Toin, "lao tt6ng ldL
thrl ho4t dQng chAn tay c6 ich lgi, girip
cho ngrroi ta lim chri drro c thdgioi sU
v{t", n6 "thay ddi m6i trutrng thinh
thdgi6i cria minh ld.m ra", tt d6 "lao
dQng ld bu6c dAu vi h ndn ting cho v5n h6a" MAt 1fi6c, lao dQng khdng
chi bao gdm mdi quan hQ gifra con
ngrroi v6i thi6n nhi6n, md cdn gifra con ngrtiii voi nhau (TrAn VIn Toin, Tlmudy nghiacrta.tao d6ng udlc!
thuQt,2011)
Trang 2KIIAI NIEM NGH6
NGHTEP-IHIEN cHCc
TRoNGxAnQr ur$N DAr
Ndu Hegel c6 c6ng khai tridn f'
nghia cria lao ttQng, thi nhd xd h6i
hoc Drlc Max Weber li nguoi tldo
sdu f nghia cria ho4t dQng nghd
nghiQp x6t nhrr li m6t thi6n chfc cria
con ngudi Trong cudnNdh dqo ditc
Tinldnhud tinhthdn crta chringhia
fitbdn (1920), Weber tI6 tim c6ch
chitng minh rXng trr tu&ng dd cao lao
tlQng nghd nghiQp cta d4o Tin ldnh
6 chAu Au trong nhfrng thdki 17-LB
de trd thdnh m6t ndn t6ng tinh thdn
quan trgng thric ttdy sg ph6t tridn
cria chri nghia trrbAn d chAu luc ndy
Ktr6i niQm Beruf ciaW eber (md
chring t6i dfch l nghd nghi6 p-thiAn
chtlc) kh6ng phii chi c6 nghia l nghd
nghtCp Qrofessionhay job,x6t nhrr
ld mQt ho4t tlQng muu sinh), mi cdn
mang f ngtria thi€n chtlc.Weber g5n
n6 v6i tt calling trong tidng Anh
(ctdng nghia v6i chit Baafung fsu k6u
ggil trongtidng Drlc)vivdif niQm
phQn at (Aufg abe), vd vi thd khai
ni6m nghd nghiA p +hi\n chr?c lu6n di
d6i voi khdi ni6m bdn phQn (Pflicht)
cria tinh thdn nghd nghi6p-thi6n chric
trong qu6trinh hinh thenhxf,hQi
hiQn dai nhusau: "MQttrong cacbQ
phin cdu thenh cria tinh thAn tubAn
chri nghia hiQn d4i, vd kh6ng chi cria
dnh thdn niy, mi ci ctia chinh ndn
vdn h6a hiQn tl4i, trlc ld ldi sdng thudn
lj'dga tr6nf trrongBeruf, tI6 dugc
ph6t sinh tt tinh thdn cria ndn l<trd
h4nh Ki-t6 9:16o".
f xcrrie cuA uANn vr
D+O OUC THEO KANT
Trong an6n PhO phrin I! tinh th4c
trhtr 0788), ridt gia ngrrdi Drlc
Inrmannpl Kant cho rlng ild c6 thd
trhAr dgn tutr trdnao la m6t hanh
Yi qo.rto, ffi ht cin phan biet
gtreT-'Hfinsphn@
fUi rvg rf $r rq= rfi J- thrlc
hdnh dQng tii nglria vg", trlc li "chi ttonttrudnvi quyluit" Kant cho ring
henh vi c6 tinh luAn $ ld hdnh vi ttuo c thgc hiQn 'birrg srJ t6n kinh ddi vdi
quylu{t ( ) vntirldngkinh sg tldivdi nglria vu cria minh", chrl ktrdng phii
h henh vi chi c6 tinh chdt "hoD" vli
nghiavu
Theo Kant, "ludn lj'li tdng thd nhitng quy ludt ra m6nh l6nh v6 didu ki6n ttd ta phii hinh d6ng theo chirng" (I Kant, Hudng ildnndnhda binhuinh cttu,1795, B71, dAn l4i
Kant dUa ra j'tudng quan trong sau ddy dd minh tlinh ndn ting ctia hAnh vi tt4o dfc: "Sg trl tri cia f chi
li nguy6n tic duy nhdt cria mgi quy luAt luAn lj'vi cria moi nghiavq pht
ho-p voi chirng; ngrrdc lAr, s{ ngo?r
tri cria sU tq do lga chgn kh6ng chi kh6ng thd lem co sd cho Udt tcy
bdn phAn nio mi cdn tldi lAp lai vdi nguydn tic cria bdn phdn vi v6i ludn
lf cia y chi" (Kant, 1788)
IGnt con phAn bitt gifia m6nh l6nh
se thi& ('T6i phai lAm tli6u naybdi
vi t6i mudn mQt tlidu kbicJ v6i mQnh rcnh nhdt quy4 (T6i phailim ili6u
niy cho dri tdi kh6ng mudn mQt di6u nio khdc"), vi cho rlng chi c6 mQnh lQnh nhdt quydt mdi hm cho m6t hinh
vi trdthanh m6thdnhvi cl4o ttlcthrr.c thg IGnt drra ra thi dg sau diy dro
mQnh lQnh giathidt, trtuhmQnh lQnh phu thu6c vio m6t muc dch hay dQng
cd b6n ngodi: "T6i ktrdng tluoc n6i
ddi ndu t6i mudn gitthanh danh cua
minh' iVtr*g tld c6 tlup mQt menh
lQnh nhdt quydt thi phii n6i: -I6i
l*r6ng drro.c n6i ddi cho di m lim nhu v{y t6i cfing k*r6ng hd bi mdt thanh danh" (Kant, L7 85, Groundwork of
the Metaphysic of Morals)
TnATTVPHAP LY
Trd l4i voi cAu chuyQn d4o dr?c nghd
nghi€p.CAn tIAytr6n nhi6u di6n tlan,
16 t6n cu6c thio luAn vd y drlc nhAn
rHdr nAo mur riser **6MGAP NGo
\
TrUcQttuonglciI
nghi can lim chdt mQt bQnh nhAn rdi
n6m x6c xudng s6ng Hdng (Tudi Trd,
22-lO-2O13) Nhtnrg phii ching tt6
li cAu chuyQn chi li6n quan toi d4o
thlc nghd nghiQp? fhidt trrong d dAy cAn phAn biQt gifra trat hI d4o tlt?c vd
trQth/ph6p$
Kantt&ng nhdn m4nh sgkhdcbi6t gifia "tinh hqp l0" cria hdnh tlQng (hlc
phii hinh tlQng phr) hqp vfnghia
vq) vdi "tinh luAn ljl' (li6n quan t6i
li quyluAt cho con ngrrdivi c6 chrlc
nlng cria mQt sg crrdng chdtit b6n bong Khi vi ph+rn c6c quy lu{t luAn lj', lrrong tAm gifivai trd cria mQt quan
tda nQi tAm Ngu-d c l4r, ph6p $'cudng
kh6ng nhdt thidt di kdmvdi m6t d6ng
co nQi tdm nAo ci" (Bti VXn Nam
Son, 2010, Ccic nguyOn Iy cua tridt
hgcpfuip quydn, Hegel)
Vg b6c si n6m xdc xudng s6ng
tru6c ndt cdn drtdc xem x6t drr6i g6c
tIQ ph6p lj', vi n6li6n quan trgc tidp tdi nhftng tli6u l<hoan nhdt dinh cria
bQ luQt hinh sg mi vi bdc si niy c6 thd ttdvi ph4m Tdt nhi6n, moi ngrrbi c6 quydn nhAn cd hQi niy dd suy nghi vd vdn tldydr?c, nhrtng cAu chuyQnythlc
c616 chi c6 thd duo c thio luAn thdu
d6o hon th6ng qua nhidu vu vi6c kh6c
nfra vdn ktr6ng tryc tidp li6n quan tdi
khia c4nh ph6p $.
Kh6ng ai khen thuong m6t nguoi thri quivi d6 ktrdng "thut k6t", bdi 16
viQc cat $fr tidn li nhiQm vq drrong
nhi6n cria ngrrdi ndy, tfc thuQc l;hia
cqnh ph6p lj' Cfing trtdng tg nhuv{y,
gi6o vi6n ngiy nio cflng tldn lqp ttung
gid; ngudi gi6o vi6n chi drro c khen thuong ndu t6 ra tan tqyv6i c6ng vigc
vi vdi hgc trd ch&ng hqn, nghia li
nhfrng hanhvi thuQcvdtrQt tg d4o drlc
cria nhi gi6o
d day, cdn phAn bi6t r4ch rdi gifra quy chudn nghd nghiQp vi d4o drlc
nghd nghi6p C6c quy chudnnghd
79
Trang 3nght}pn ng *rdng cac quy tXc vi
chudn mgcph6p $'vikithu{t mi
ngudi lao tlQng buQc phii tuAn thri vd
nio tI6 (b0 quychudn niyc6thd do
nhd nu6cho{c chri cdngtyban henh)
Cdn @o ihlc nghd nghrep h he
thdng cac chudn mqc quy dinh ft6i
dQ cht quan crian$rdilao dQngtrong
mQt nganh nghd nio tI6 tldiv6i c6ng
viQcvi san phdm cria minh}*ri hdnh
nghd MQt cach k*r6i qu6t, c6 ttrd hidu
rXngtinh thdn c6tl6i cria tt4o thlc
nghd nghiQp chinh h th6i d0 tan tam,
chuy6n cdnv6i c6ngviQcvi chffi
c6ng viQc, chf kh6ng vi nhirng muc
tilch b6n ngoAi Chi trong chrlng mgc
niy, mdi c6 thd hidu ttugc mQt cach
sAu xa f nghia cia ldng y*u ngh6
C6tdn m6t ngUdiban doanhnhdn
kd 16 cho tdi cdu chuyQn sau od xdy
dgng mQt xrrcrng drdtac tla quf, anh ta
thu6 mQt ngudi thg tla quf tt M! sang.
Sau litri nhQn tlup sdUan druy6n
dung lim bi"g g5 tH dat tl6ng tAi mQt
co sd nghd mft, anh ta mdi 6ng thg
Mi tldn hdm tra Ong nay xem x6t
mdy cai ban mQt hdi r6i Udt ngO t6i
hfrn cAi ngdn keo cua mQt cai bdn ra
ngoii, Qt ngup l6n eld sem soi m4t
drr6i cria cdi ngdnkeo T6 v6kh6 chiu,
6ng n6i chdtlugng cua caibdn nhuviy
ld chua ttaty6u cdu, vi m4t dudi cua cai
ngln keo chrra tlu6 bio cho thQt nhEn
(anhban cua t6i hdt srlc ng4c nhi6n
vi ltc sir dgng thi c6 ai itgng ctdn m4t
du6i cria c6i ngdn keo bao Sid!).
CAu chuyQn tr6n cho thdy co 16 khei
niQm tl4o thlc nghd nghiQp cfingbao
hnm caf huongvudn t6i sr! horin
hcio Didu ndy chi c6 thd xudt ph6t tt
chinh luong tAm cria ngddi lao ttQng
mi th6i, chrlltr6ng ai cu6ng 6p ndi
vAr NHaN DINH Cudr
Trong hoan canh thrrctdcia
ViQt Nam ngiy nay, cdn x6c l{p lqr
quan niQmvd tl4o ttrtc nghd nghiQp
theo hrrong tt4o th?c hgc ngtria vg
(deontological ethics) cta Kant, ngtria
li chri trgngtdi ttQng co chri quan cia
ngudi lao ddng, tdi luong tAm cira ca nhan, t6i sg "t6n ldnh" cac quyt6c
cria bdn ph{n nghd nghiQp, 4n AV
voi c6ngviQcvi chinh c6ngviQc, chri kh6ngvi nhfrng mgc dch ngo?r ter
nhrr ttd ttrro c ldng ngubi litr6c, tld co
tidn, hay dd tluo c khen thtrdng -nhfine ilidu niy, ndu c6, chi li hQ qui ctia qu6 trinh lao d6ng, chrf ldr6ng
phii li mgc ti6u C616 cdn hidu ciu
"nhdt nghQ tinh, ntrdt tfran vinh" theo nghia tt6, chtt kh6ng phii c6 "ngh6 dnh" h nhXm dd "vinh thAn" hay "phi
gia"! 'inglria cria nhidu phong trio thi
dua trong lao dQng do vQy cdn arrgc xem x6t l4i mQt cach cdn than, vi ndu
chi dga tr6n nguy6n t6c "ngo4i tr!"
(theo nghia cria IGnt) mdldr6ng chir
f tdi tlQng co vi lrrong tim b6n trong thi rdt d6 roivio cdnbQnhthinhtich
vi chri nghia hinh thfc mang tinh n6ng cqn viv6 hdn, vd cim
Trong mdi quan hQ gifra tr{t tq dao
itr?cvitr{t tUph6p $trong linh wc nghd nghiQp, trat tU ph6p lj'phii c6
tru6c - nglria ld phii ttidn chdh6a mQt cach ch{t ch6 cac quy chudn cria t&ng
nghd nghiQp nhdt itinh Bdi 16 trat hI
ttqo rhic chi c6 thd hinh thanh tr6n co
sd mQt tr{t tq ph6p li linh mqnh vA
dn tlinh Tuy nhi6n, trat hI phAp $ chi
ti mQt chidu kich tdi thidu; mudn xAy
dqng dugc mQt nQi lqc manh (trong
mQt c6ng ty ching han) thi phii cd
xuy chidu kich ct4o ttrlc nghd ngtriQp.
vi j'thrlc tl4o itrlcq4d
"Shrep cria nhfrng ngddi thgtht cdng Nh{t Ban
h nhfingbing chrlng minh hga sinh
tlQng cho tti6u ndy
Hidu theo chidu huong dy, chtng
ta c6 thd tti tldn cAu h6i ld phii chlng tinh hinh suy tho6i vd tt4o dt?c nghd nghiQp khd phd bidn hiQn nay thgc ra b6t ngudn sAu xa tt
chinh sU r?n nr?t trong tr{t tg luit
ph6p cfra x6 hQi, mi W b6c si thdm
mi n6m x6c xudng s6ng ld mQt sg
kiQn c6 f nghia ttidn hinh ? *
80
t
\