Trịnh Kiểm qua đò sông Thao đến An Lạc, cùng Vũ Văn Mật tấn công núi Hy, đánh thắng Mạc Kính Điển vài trận rồi tiến tới Xuân Canh, Lâm Hạ.. Các tướng Lê định rước vua Lê ra Thăng Long, n
Trang 1Chiến tranh Lê-Mạc Chiến sự giằng co
Chiến sự 1551
Có lực lượng của Lê Bá Ly và Nguyễn Thiến, nhà Lê tổ chức tấn công ra bắc Tháng 6 năm 1551, Trịnh Kiểm làm tổng chỉ huy, sai Lê Bá Ly và Vũ Văn Mật ra quân tấn công Thăng Long
Trịnh Kiểm qua đò sông Thao đến An Lạc, cùng Vũ Văn Mật tấn công núi Hy, đánh thắng Mạc Kính Điển vài trận rồi tiến tới Xuân Canh, Lâm Hạ Lê Bá Ly, Nguyễn Khải Khang và Vũ Văn Mật chia 3 đường tiến đánh Mạc
Tuyên Tông bèn chạy đi Kim Thành, ủy thác cho chú
Mạc Kính Điển làm Đô tổng súy, ở lại cầm quân ở Bồ Đề bảo vệ kinh đô
Từ Bồ Đề về phía bắc, Mạc Kính Điển đắp lũy đất, đặt thuyền chiến, quân thủy và quân bộ xen kẽ nhau, phòng thủ rất nghiêm ngặt[8] Quân Lê tiến vào dải tây nam gồm Thường Tín, Ứng Thiên, Quốc Oai và Quảng Oai Các tướng Lê định rước vua Lê ra Thăng Long, nhưng Trịnh Kiểm cho rằng lực lượng nhà Mạc còn nhiều nên cùng Lê
Bá Ly rút về Thanh Hóa, Vũ Văn Mật cũng trở về Tuyên Quang
Trang 2Quân Lê rút lui, Mạc Kính Điển chia quân đi chiếm lại những vùng bị mất, bộ binh đóng tại Yên Mô (Ninh
Bình), thủy binh đóng ở cửa Thần Phù
Chiến sự 1554
Năm 1554, Trịnh Kiểm lập hành dinh tại quê hương Biện Thượng[9], sau đó điều quân đánh Thuận Hóa
Khi quân Lê tiến vào nam, các quan lại nhà Mạc và các hào trưởng địa phương phần lớn đi theo Tướng Mạc ở Thuận Hóa là Hoàng Bôi mang quân ra đánh bị tử trận Quân Mạc bị đánh tan, nhà Lê lấy lại được Thuận Hóa và Quảng Nam
Toàn bộ lãnh thổ Đại Việt chính thức chia làm 2 nửa: từ Ninh Bình trở ra trong tay nhà Mạc, từ Thanh Hóa trở vào trong tay nhà Lê
Chiến sự 1555
Sau khi ổn định tình hình, Mạc Kính Điển bắt đầu tổ chức tiến công vào Thanh Hóa
Tháng 8 năm đó, Mạc Kính Điển sai Thọ quận công đem hơn 100 chiếc thuyền làm tiên phong, tiến đến cửa biển Thần Phù đóng dinh Hôm sau, Kính Điển đem quân đến hội ở sông Đại Lại[10], sai Thọ quận công đốc suất quân bản bộ đi trước, đóng dinh ở núi Kim Sơn
Trang 3Trịnh Kiểm sai Lê Bá Ly, Nguyễn Khải Khang, Nguyễn Thiến, Lê Khắc Thận cùng mai phục sẵn ở phía nam sông, còn Trịnh Kiểm đích thân đốc suất đại quân mai phục ở phía bắc sông, chọn 50 con voi phục ở chân núi Kim Sơn; sai Phạm Đốc đem thuỷ quân cùng Nguyễn Quyện đem hơn 10 chiếc thuyền chiến chiếm cứ mạn thượng lưu từ sông Hữu Chấp đến sông Kim Bôi
Trưa hôm sau, thuyền quân Mạc qua Kim Sơn, đến chợ Ông Cung Trịnh Kiểm lệnh các đạo quân mai phục đổ ra đánh Quân Mạc thua chạy Thọ quận công nhảy xuống sông trốn, bị tướng Lê là Vũ Sư Thước bắt sống và sau đó
bị chém Quân Mạc bị bắt rất nhiều, quân Lê thu được nhiều khí giới Mạc Kính Điển rút quân quay về kinh
thành
Chiến sự 1557
Trận tháng 7
Năm 1556, Lê Trung Tông mất, Trịnh Kiểm định thay làm vua nhưng sau nghe theo lời Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm đã lập người trong họ Lê là Duy Bang lên ngôi, tức là vua Anh Tông (xem chi tiết bài chúa Trịnh)
Tháng 7 năm 1557, Mạc Tuyên Tông sai Mạc Kính Điển đem quân đánh Thanh Hóa, Phạm Quỳnh và Phạm Dao vào đánh Nghệ An
Trang 4Mạc Kính Điển chia ra đóng ở sông Thần Phù và vùng Tống Sơn, Nga Sơn, đốt phá cầu phao Trịnh Kiểm sai Thanh quận công ra giữ Nga Sơn, Hà Thọ Tường giữ
Tống Sơn, quân Mạc không tiến lên được
Trịnh Kiểm lại đích thân chỉ huy tượng binh, ngầm tiến đến chân núi Yên Mô thẳng tới cửa biển, rồi chia làm 2 cánh đánh úp quân Mạc Tướng Lê là Vũ Lăng hầu nhảy lên thuyền Mạc Kinh Điển, chém chết người cầm dù Mạc Kính Điển trở tay không kịp, vội nhảy xuống sông trốn thoát Quân Mạc đại bại, bỏ thuyền chạy trốn vào núi
rừng Mạc Kính Điển chạy trốn vào hang núi ẩn náu 3 ngày, ban đêm thấy cây chuối trôi qua cửa hang, liền ôm chuối trôi theo dòng để tìm đường về
Trịnh Kiểm phá tan quân của Mạc Kính Điển, tước lấy chiến thuyền, giả làm quân Mạc kéo vào đánh quân Phạm Quỳnh, Phạm Dao ở Nghệ An Phạm Quỳnh, Phạm Dao không đề phòng, bị quân Lê đánh bại phải rút về
Trận tháng 9
Tháng 4 năm 1557, Lê Bá Ly qua đời Tháng 9 năm đó, Nguyễn Thiến cũng qua đời Hai con Nguyễn Thiến là Nguyễn Quyện, Nguyễn Miễn trốn về với nhà Mạc Mạc Tuyên Tông phong Nguyễn Quyện làm Văn Phái hầu, Nguyễn Miễn làm Phù Hưng hầu và gả con gái tông thất cho
Trang 5Trịnh Kiểm đem 5 vạn quân thuỷ bộ đánh ra Sơn Nam Quân Lê qua sông Phụng Xí[11] phá tan quân Mạc, bắt
sống tướng Mạc là Khánh quốc công Sau đó Trịnh Kiểm
tự mình chỉ huy bộ binh, sai Phạm Đốc chỉ huy thuỷ quân cùng tiến, sai Vũ Lăng hầu làm Tiền Thuỷ đội
Mạc Tuyên Tông sai Nguyễn Quyện mang quân ra chống giữ ở sông Giao Thuỷ, đánh nhau to với Vũ Lăng hầu Vũ Lăng hầu nhảy sang mui thuyền của Nguyễn Quyện
Nguyễn Quyện cầm gươm chém, Vũ Lăng hầu nhảy
xuống sông lặn đi Nguyễn Quyện lại nhảy sang thuyền của Vũ Lăng hầu, chém được đầu của người cầm dù rồi
hô lớn:
Đầu Vũ Lăng hầu đây, lũ chúng mày địch sao nổi ta!
Quân Lê nghe nói sợ hãi, không kịp ngoảnh lại nhìn, nhảy
cả xuống sông Toàn quân Lê tan vỡ, bỏ thuyền nhảy lên
bờ tháo chạy Quân Mạc thừa thắng đuổi đánh Nhân dân các huyện đều hưởng ứng theo quân Mạc Trịnh Kiểm vội rút quân
Mạc Kính Điển sai tướng đem quân chặn lối về của Trịnh Kiểm, giết rất nhiều quân Lê Chiến tướng nhà Lê trung hưng bị giết đến vài chục viên, thuyền bè, khí giới phải vứt bỏ hết Trịnh Kiểm chạy thoát về chỉ còn non nửa số quân[5]