tìm nhiều cách để giúp các em học Tiếng việt một cach chuẩn mực với tất cả các phânmôn của Tiếng việt, trong đó phan môn Tập làm văn được tôi đặc biệt lưu ý nhất làphần làm văn miêu tả..
Trang 1PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọ đề tài.
Tiếng việt ở trường tiểu học được dạy và học thông qua các phân môn như Tậpđọc, Tập viết, Kể chuyện, chính tả, kể chuyện, luyện từ và câu, tập làm văn Phân môntập làm văn có vị trí đặc biệt quan trọng trong việc dạy học tiếng việt xét trên haiphương diện :
- Tập làm văn tập trung các hiểu biết kỹ năng về tiếng việt do các phân mônkhác rèn luyện hoặc cung cấp đồng thời góp phần hoàn thiện chúng Để làm được mộtbài văn nói hoặc viết, học sinh phải thành thạo cả bốn kỹ năng : nói, đọc, viết và vậndụng các kiến thức tiếng việt Trong quá trình vận dụng này, các kỹ năng và kiến thức
về tiếng việt đó được hoàn thiện nâng cao dần
- Phân môn tập làm văn rèn luyện cho học sinh các kỹ năng sản sinh văn bản(nói và viết) Vì vậy tiếng việt không chỉ là một hệ thống cấu trúc được xem xét từngphần, từng mặt qua từng phân môn mà trở thành một công cụ sinh động trong quá trìnhgiao tiếp, tư duy, học tập Nói cách khác, phân môn tập làm văn đã góp phần thực hiệnhoá mục tiêu quan trọng bậc nhất của việc dạy và học tiếng việt là dạy học sinh sửdụng tiếng việt trong đời sống sinh hoạt, trong quá trình lĩnh hội các tri thức khoahọc…
Từ những mục đích giáo dục trên, việc dạy học phân môn Tập làm văn trongmôn Tiếng Việt là một trong những nhiệm vụ cơ bản của người giáo viên.Vì thế khôngthể xem nhẹ hoặc bỏ qua
Tại trường tiểu học tuy là một đơn vị thuộc vùng đặc biệt khó khăn củahuyện Krông Năng với nhiều đối tượng học sinh thuộc các đồng bào dân tộc thiểu sốnhưng trong những năm gần đây chất lượng dạy học đã được nhà trường đặc biệt quantâm và đã có nhiều định hướng phát triển một cách bền vững Đội ngũ giáo viên năngđộng, sáng tạo đồng thời có trình độ chuyên môn vững vàng và rất nhiệt tình tronggiảng dạy vì vậy chất lượng học tập của học sinh ngày được nâng cao Tuy nhiên mộtthực tế hiện nay là đa số các em học sinh tại lớp 5 do tôi chủ nhiệm đều là con em đồngbào dân tộc thiểu số nên việc giao tiếp Tiếng Việt vẫn còn nhiều hạn chế bởi ở nhà các
em thường sử dụng tiếng mẹ đẻ và chưa chú trọng trau dồi Tiếng Việt do đó học môntập làm văn của các em còn gặp nhiều bất cập
Là một giáo viên có nhiều năm kinh nghiệm dạy tại trường thuộc vùng đặc biệtkhó khăn nên tôi không nản trong việc giúp các em trau dồi Tiếng việt vì thế mà tôi đã
Trang 2tìm nhiều cách để giúp các em học Tiếng việt một cach chuẩn mực với tất cả các phânmôn của Tiếng việt, trong đó phan môn Tập làm văn được tôi đặc biệt lưu ý nhất làphần làm văn miêu tả Bởi vốn Tiếng việt còn nghèo thì các em không thể làm một bàivăn miêu tả hay được Đây cũng là những băn khoăn, trăn trở của tôi trong năm họcnày khi tôi tìm hiểu được phân công chủ nhiệm lớp này
Vì vậy, tôi đã tìm tòi, nghiên cứu tài liệu, và mạnh dạn đề xuất kinh nghiệm
“Rèn kỹ năng viết bài văn miêu tả cho học sinh lớp 5”.
2 Mục tiêu, nhiệm vụ đề tài.
a Mục tiêu đề tài:
Chia sẻ một số kinh nghiệm của bản thân trong việc Rèn kỹ năng viết bài văn miêu tả cho học sinh lớp 5 nhằm góp nâng cao kĩ năng làm bài văn miêu tả của học sinh qua đó nâng cao chất lượng học tập các môn của các em
b Nhiệm vụ của đề tài:
Đề tài: “Rèn kỹ năng viết bài văn miêu tả cho học sinh lớp 5” tập trung chủ yếu
vào một số nhiệm vụ sau:
- Nghiên cứu các loại tài liệu về dạy học môn tập làm văn lớp 5 theo hướng đổimới nhằm thu thập thêm kiến thức để thực hiện đề tài
- Tìm hiểu về tâm sinh lý lứa tuổi học sinh (nhất là các em lớp 5, đối tượng đểtôi nghiên cứu đề tài) về cách học của các em cũng như sở thích để từ đó xây dựng cácbiện pháp rèn kĩ năng viết bài văn miêu tả phù hợp với đối tượng giúp các em hứng thúhơn khi đón nhận bài dạy của tôi
- Trao đổi cùng đồng nghiệp có kinh nghiệm dạy lớp 5 lâu năm nhằm tiếp thuthêm những kinh nghiệm để hoàn thành đề tài của mình
- Cung cấp một số biện pháp có tính khả thi được rút ra trong quá trình nghiên cứu về rèn kỹ năng viết bài văn miêu tả cho học sinh lớp 5
3 Đối tượng nghiên cứu.
Do tính chất của đề tài nên đối tượng nghiên cứu là các em học sinh lớp 5 …
4 Giới hạn của đề tài.
Với thời gian nghiên cứu hạn chế cũng như kiến thức của bản thân có hạn nên đềtài chỉ nghiên cứu trong phạm vi của trường tiểu học
5 Phương pháp nghiên cứu.
Trang 3Để hoàn tất nội dung nghiên cứu của đề tài, tôi đã sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau:
a Phương pháp nghiên cứu tài liệu:
Là phương pháp nghiên cứu các loại tài liệu về dạy học môn Tập làm văn lớp 5 theo hướng đổi mới nhằm thu thập thêm kiến thức để thực hiện đề tài
b Phương pháp khảo sát:
Là phương pháp khảo sát đối tượng học sinh, nhất là các em lớp 5 về đặc điểm tâm sinh lý, hoàn cảnh gia đình,… để xây dựng những biệnpháp phù hợp với đối tượngcác em
c Phương pháp trao đổi kinh nghiệm:
Là phương pháp trao đổi với một số đồng nghiệp có kinh nghiệm dạy học lâunăm để từ đó tôi xem xét và điều chỉnh những biện pháp trong đề tài một cách hợp lýnhằm mang lại tính hiệu quả cao hơn của nội dung nghiên cứu
d Phương pháp tổng kết:
Là phương pháp tổng kết những vấn đề đã nghiên cứu và khảo sát từ đó xâydựng những biện pháp có tính khả thi được rút ra trong quá trình nghiên cứu về rèn kỹnăng viết bài văn miêu tả cho học sinh lớp 5
Ngoài ra tôi còn sử dụng thêm một số phương pháp khác phục vụ cho quá trìnhnghiên cứu của đề tài
Trang 4PHẦN NỘI DUNG
1 Cơ sở lí luận:
Việc nâng cao chất lượng dạy học môn Tiếng việt là một trong những nhiệm vụtrọng tâm được đưa lên hàng đầu Cũng như các phân môn khác, Tập làm văn là mộtphân môn không thể thiếu trong môn Tiếng Việt và cả ngoài đời sống con người, trongnhà trường, đóng góp to lớn trong việc rèn luyện nhân cách, năng lực thẩm mỹ cho họcsinh Yêu cầu đặt ra hiện nay đối với người giáo viên tiểu học là phải làm thế nào đểcung cấp đầy đủ kiến thức, biết cách khắc phục các nhược điểm cho học sinh trongcách suy nghĩ và tả một bài làm văn trong tập làm văn từ đó phát triển các khả năngcảm nhận về tri thức, học tập tích cực hơn ở các môn học khác
Phân môn Tập làm văn là một môn học đòi hỏi học sinh phải thực sự có năngkhiếu mới có kĩ năng viết văn nhưng thực tế học sinh rất ít em có khả năng này Quanhững năm giảng dạy lớp 5 tại trường Tiểu học , tôi nhận thấy phần lớn các embiết viết một bài văn miêu tả đầy đủ ba phần (mở bài, thân bài, kết bâì) Song vốn từcủa học sinh tiểu học còn quá nghèo nàn, vì vậy các em thường viết những đoạn vănkhô khan, thiếu tính gợi tả, gợi cảm không hấp dẫn người đọc, người nghe Các em họcsinh chưa biết sử dụng từ gợi tả, gợi cảm hay dùng biện pháp nghệ thuật nhân hoá, sosánh, chưa biết dùng các từ âm thanh, hình ảnh để bài văn hấp dẫn cuốn hút hơn Đểrèn kĩ năng sử dụng từ ngữ hay trong viết văn tả cảnh mỗi giáo viên cần đưa ra cho các
em một số bài tập khắc phục tình trạng đó
Qua nhiều năm thực hiện đổi mới chương trình và thay sách giáo khoa đã tíchlũy được nhiều kinh nghiệm; ý thức được độ khó và tầm quan trọng của phân môn Tậplàm văn nên trước khi lên lớp bản than tôi chuẩn bị bài rất chu đáo Thực tế nhiều giáoviên vẫn chưa thực sự tự chủ trong việc lựa chọn nội dung, phương pháp, hình thức tổchức dạy học dẫn đến tình trạng ôm đồm kiến thức, gây nên sự chán nản và mệt mỏicho học sinh trong tiết Tập làm văn Ở một số tiết giáo viên còn nói nhiều, chưa pháthuy hết khả năng tự học, tự chiếm lĩnh kiến thức của học sinh
Mặt khác, trong chương trình phân môn Tập làm văn lớp 5 mới có các dạng bàihọc hình thành kiến thức Hầu hết khi dạy các loại bài này giáo viên mới chỉ dừng lại ởviệc giải quyết hoàn thành các yêu cầu của các bài tập theo chuẩn kiến thức chứ chưa
đi sâu, mở rộng, rèn kỹ năng viết văn cho các em có năng khiếu văn học Giáo viêncũng chưa định hướng cụ thể cho các em cách học văn như thế nào cho có hiệu quảnên bài văn của các em phần nhiều chỉ đạt được ở mức độ bình thường Chính vì thế
Trang 5tôi đã tìm tòi nội dung và phương pháp dạy học nhằm giúp các em có thể học tốt hơnphân môn tập làm văn, đặc biệt với thể loại văn miêu tả.
2 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu.
Trường triểu học là một đơn vị được đóng trên địa bàn xã cách trungtâm huyện Krông Năng 17km về phía Tây Trường gồm có 32 CB-GV với hơn 400 họcsinh thuộc nhiều đồng bào dân tộc khác nhau, trong đó đồng bào dân tộc Mông chiếm
tỷ lệ khác đông Trong những năm qua, việc tăng cường Tiếng việt nói chung tronggiảng dạy của giáo viên đã được Ban giám hiệu nhà trường đặc biệt quan tâm và chútrọng Công tác kiểm tra, dự giờ nhằm giúp giáo viên khắc phục những thiếu sót trongdạy học đối với đối tượng học sinh được nhà trường triển khai đều đặn Tuy nhiên vớinhiều lý do khác nhau nên chất lượng cũng như số lượng về thể loại này chưa đượcphong phú và đa dạng
Số lượng học sinh trong lớp tôi đảm bảo yêu cầu, các em chăm ngoan nên rấtthuận tiện cho việc giảng dạy của mình Nhưng bên cạnh những điều kiện thuận lợi đóthì việc rèn kĩ năng viết bài văn miêu tả của lớp tôi chủ nhiệm còn gặp khá nhiều khókhăn như: có một số học sinh hầu như không biết làm văn Nhiều bài văn mặc dù cóđầy đủ bố cục nhưng lại quá nghèo nàn về ý và vốn từ, diễn đạt lủng củng Khi đọc cácbài đó, người đọc có cảm giác là các em đang liệt kê các cảnh miêu tả chứ không phải
là các em đang tả Một số bài khác được viết theo một công thức cho sẵn, không có sựsáng tạo làm cho bài văn trở nên khô khan và nhàm chán Phần lớn học sinh chưa biết
sử dụng từ gợi tả, gợi cảm hay dùng biện pháp nghệ thuật nhân hoá, so sánh, chưa biếtdùng các từ âm thanh, hình ảnh để bài văn hấp dẫn cuốn hút hơn
Qua những năm giảng dạy lớp 5 tại trường Tiểu học , tôi nhận thấy phầnlớn các em biết viết một bài văn miêu tả đầy đủ ba phần (mở bài, thân bài, kết bài).Nhiều em còn biết sử dụng các biện pháp nghệ thuật và lồng cảm xúc của mình vàolàm cho bài viết trở nên sinh động và nổi bật hơn hẳn Nhưng bên cạnh đó còn có một
số học sinh hầu như không biết làm văn Nhiều bài văn mặc dù có đầy đủ bố cục nhưnglại quá nghèo nàn về ý và vốn từ, diễn đạt lủng củng Khi đọc các bài đó, người đọc cócảm giác là các em đang liệt kê các cảnh miêu tả chứ không phải là các em đang tả.Một số bài khác được viết theo một công thức cho sẵn, không có sự sáng tạo làm chobài văn trở nên khô khan và nhàm chán
- Tập Làm Văn là một môn học đòi hỏi học sinh phải thực sự có năng khiếu mới
có kĩ năng viết văn nhưng thực tế học sinh rất ít em có khả năng này
Trang 6- Nhỡn chung cỏc em học sinh rất ngại học phõn mụn Tập Làm Văn vỡ đõy làmụn học đũi hỏi cỏc em phải dựng ngụn ngữ viết để trỡnh bày bài làm của mỡnh nhưngvốn từ ngữ của cỏc em cũn rất hạn chế Mặt khỏc, cỏc em phải học rất nhiều thể loạivăn khỏc nhau nờn nhiều em chưa hiểu hết bố cục và cỏch làm của từng thể loại văn.
Nh vậy ta thấy, khi viết bài Tập làm văn, học sinh tiểu học ờng mắc phải rất nhiều lỗi Đọc bài văn miêu tả của các em, ta cònthấy sự khô khan, nghèo cảm xúc, bài văn nh một bảng liệt kê các chitiết của đối tợng miêu tả, lủng củng, lộn xộn, không lột tả đợc đối t-ợng miêu tả, đôi khi còn bịa đặt không căn cứ Vay mượn ý của ngườikhỏc, thường là của bài văn mẫu biến thành bài làm của mỡnh Với cỏch làm này, cỏc
th-em khụng cần biết đến đối tượng miờu tả, khụng quan sỏt và cũng khụng cú cảm xỳc gỡ
về đối tượng đú nờn hậu quả là bài làm của học sinh na nỏ giống nhau Nội dung miờu
tả cũn sơ sài, chung chung, khụng cú sắc thỏi riờng biệt nào của đối tượng miờu tả
Dựng từ, đặt cõu, liờn kết cõu cũn thiếu chặt chẽ, chưa chớnh xỏc.
Để dạy tốt phõn mụn Tập Làm Văn, giỏo viờn phải thực sự là người cú tõmhuyết và năng khiếu Vỡ để giỏo viờn dạy và học sinh học tốt mụn Tập Làm Văn thỡgiỏo viờn phải thường xuyờn chấm và chữa bài một cỏch chu đỏo Việc này đũi hỏi giỏoviờn phải là người giỏi văn, hiểu văn để cảm nhận được cỏi hay, cỏi đẹp trong từng bàilàm của học sinh bởi mỗi bài văn của cỏc em là một tỏc phẩm văn học khỏc nhau,
muụn màu muụn vẻ Giỏo viờn phải hiểu được văn học mang tớnh sỏng tạo, mỗi bài
văn thể hiện một sự suy nghĩ, hiểu biết mang đậm đà màu sắc cỏ nhõn là những sản phẩm khụng lặp lại của mỗi học sinh Đồng thời đõy là một việc làm rất cần nhiều thời
gian và tớnh kiờn trỡ Vỡ vậy, rất nhiều giỏo viờn cũn ngại tỡm hiểu và cú tõm huyết thực
sự với phõn mụn này Tập Làm Văn là phõn mụn cuối cựng của quỏ trỡnh luyện tập chohọc sinh cú năng lực sử dụng tiếng Việt Tuy nhiờn một số giỏo viờn và học sinh chưachỳ trọng vận dụng điều này
Trước thực trạng đú, tụi rất lo lắng băn khoăn và tiến hành tỡm hiểu nguyờn nhõncủa nú
Những lỗi sai và hạn chế của học sinh khi viết văn nh kể ở trên
là do:
- Các em cha hiểu rõ đặc điểm cơ bản của văn miêu tả; cha phân biệt đợc sự khác biệt giữa văn miêu tả với các kiểu bài văn khác
Trang 7- Khả năng quan sát và lựa chọn hình ảnh để quan sát và miêutả cha tinh tế.
- Vốn từ miêu tả còn nghèo nàn, hạn hẹp
- Kỹ năng lựa chọn từ ngữ, dùng từ đặt câu, viết đoạn văn, kỹ năng diễn đạt còn rất hạn chế Cha biết cách sắp xếp ý khi viết bài,
bố cục thiếu rõ ràng và khoa học
- Không có thói quen sử dụng các biện pháp nghệ thuật trong viết văn, khả năng giao cảm với đối tợng miêu tả còn hạn chế, cảm xúc tình cảm không tự nhiên, còn gợng ép và khô cứng
- Học sinh chưa nắm được bố cục của một bài văn miờu tả.
- Học sinh chưa cú hứng thỳ trong giờ học tập làm văn.
- Hầu hết cỏc bài làm của học sinh cũn sao chộp tài liệu tham khảo.
- Học sinh chưa chịu khú tỡm tũi nghiờn cứu, dành thời gian đọc cỏc tài liệu thamkhảo để làm tăng lờn vốn từ, chưa biết sử dụng cỏc hỡnh ảnh sinh động, cỏch diễn đạttrong một bài văn
- Học sinh chưa biết vận dụng và liờn kết, đỳc kết cỏc kiến thức để vận dụng từ
cỏc phõn mụn học khỏc vào phõn mụn Tập làm văn.
- Học sinh thiếu sự tưởng tượng, ớt cảm xỳc về đối tượng miờu tả, khụng quan
sỏt theo bố cục của bài văn, vốn từ cũn quỏ ớt ỏi.
- Kinh nghiệm sống của cỏc em chưa nhiều vốn từ chưa phong phỳ Cỏc em chưa biết cỏch quan sỏt, nhận xột đối tượng miờu tả, chưa cú thúi quen lập dàn ý trước khi làm bài Một số học sinh cũn ỷ lại và lệ thuộc vào bài văn mẫu
- Đặc điểm tõm sinh lý của học sinh Tiểu học cũn ngại khú, nắm bắt nhanhnhưng cũng mau quờn, chúng chỏn Đặc biệt là đối với viết văn thỡ học sinh lại khụngmuốn suy nghĩ để viết Bờn cạnh đú mỗi lớp học đều cú nhiều đối tượng học sinh nờnviệc theo dừi sỏt sao đến từng học sinh là điều khú đối với mỗi giỏo viờn
Cơ sở vật chất, tài liệu, đồ dựng dạy học,… phục vụ cho một số phương phỏpdạy học mới ( ti vi, mỏy chiếu …) tuy đó cú nhưng chưa đầy đủ nờn việc vận dụng cỏcphương phỏp dạy học mới để tiết kiệm thời gian cũn gặp nhiều khú khăn Vớ dụ nhưdựng mỏy chiếu để quột và chiếu bài văn của học sinh khi dạy tiết trả bài Sử dụngđoạn mở bài, thõn bài, kết bài khi dạy cỏc tiết mở bài, thõn bài và kết bài
Trang 8Đối với chương trỡnh:
Theo chơng trình của phân môn tập làm văn hiện nay khác vớitrớc đây Trớc đây, chơng trình của phân môn tập làm văn đợcphân bố cụ thể, rõ ràng theo thứ tự từng tiết học :
- Tiết 1: Tìm hiểu đề và lập dàn bài
- Tiết 2: Trình bày bài miệng
-Tiết 3: Làm bài viết
-Thứ hai : Các tiết tập làm văn học theo từng phần của bài văn:
tiết một học cách làm mở bài, tiết hai học cách làm thân bài , tiết
Từ thực trạng đó nờu trờn, hai năm gần đõy tụi đó mạnh dạn ỏp dụng một số giảiphỏp vào dạy học phõn mụn Tập làm văn mà cụ thể là dạy làm văn miờu tả cho học
sinh lớp 5 Sau đõy là một số giải phỏp nhằm gúp phần khắc phục những khú khăn
trờn.
Trang 93 Giải pháp , biện pháp.
a Mục tiêu của giải pháp, biện pháp.
- Nắm bắt nôi dung chương trình và đặc điểm học tập của học sinh để giúp học
sinh thực hiện tốt:
+ Hiểu được khái niệm và đặc điểm của văn miêu tả
+ Nắm vững dàn bài để triển khai nội dung cần tả
+ Hiểu và vận dụng các biện pháp so sánh so sánh, so sánh tu từ trong bài văn miêu tả
+ Hoàn thiện một bài văn miêu tả có đầy dủ các yếu tố trên (bố cục, liên kếtđoạn, sử dụng hài hoài các biện pháp so sánh và so sánh tu từ, ngôn ngữ diễn đạtphong phú và đa dạng)
b Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp.
GIẢI PHÁP 1: Điều tra, phân loại học sinh.
Để nắm được tình hình học tập và khả năng làm văn của mỗi học sinh thì việcđiều tra, phân loại học sinh là một việc làm không thể thiếu đối với giáo viên ngay từđầu năm Điều tra, phân loại học sinh là cơ sở để giáo viên điều chỉnh nội dung, lựachọn phương pháp, xác định được những yêu cầu cần đạt cho phù hợp với từng đốitượng học sinh lớp mình Từ đó, đưa ra những bài tập vừa sức với học sinh, xua tancảm giác “sợ” học tiết Tập làm văn ở một số em đồng thời nó còn kích thích sự hamthích khi được học phân môn này
Vào đầu năm nhận lớp, tôi đã tổ chức kiểm tra đánh giá về việc viết văn của học
sinh với đề văn như sau: “Em hãy tả một cây cho bóng mát trên sân trường em” Kết
quả bài làm của các em đạt được như sau :
Số học sinh hoàn thành bài viết là : 20 em
Số học sinh chưa hoàn thành bài viết: 7 em
Sau khi nhận được kết quả, tôi căn cứ vào quá trình học tập hằng ngày, kết hợpvới những ý kiến tham khảo thêm ở các giáo viên cũ và phụ huynh học sinh để phânloại học sinh lớp 5C thành các nhóm theo khả năng Từ các nhóm phân chia đó, trongquá trình giảng dạy, tôi sẽ đề ra các yêu cầu cần đạt cho mỗi nhóm giúp các em hoànthành bài văn đạt kết quả hơn
GIẢI PHÁP 2: Xây dựng môi trường sư phạm thân thiện.
Trang 10Trước hết, tụi giỳp học sinh hiểu được khỏi niệm và đặc điểm của văn miờu tảnhư:
2, Đặc điểm:
+ Bài văn miêu tả đợc xây dựng trên cơ sở những hình ảnh,những ấn tợng về đối tợng mà ngời viết thu lợm, cảm nhận đợc thôngqua các giác quan trực tiếp của mình Bài văn miêu tả là thể loại vănbản mang tính nghệ thuật cao, mang tính sáng tạo, tính cá thể củangời viết Ngôn ngữ trong văn miêu tả là ngôn ngữ nghệ thuật giàu
sức gợi tả gợi cảm và là ngôn ngữ của những biện pháp nghệ thuật Tả
là mô phỏng, là tô vẽ lại, là so sánh ví von, nhân hóa bằng hình ảnhchứ không phải là kể lể
+ Văn miêu tả mang tính chất miêu tả thẩm mỹ, dù miêu tả bất
kỳ đối tợng nào, dù có bám sát thực tế đến đâu thì văn miêu tảcũng không bao giờ là sự sao chép, chụp ảnh máy móc những sựvật, hiện tợng mà là kết quả của sự nhận xét, tởng tợng, đánh giáhết sức phong phú Đó là sự miêu tả thể hiện đợc cái mới, cái riêngbiệt của đối tợng thông qua cảm nhận của mỗi ngời
GIẢI PHÁP 3: Xõy dựng phong trào đọc sỏch tớch cực.
Đọc sỏch là một việc làm hữu ớch đối với cỏc em Qua bài văn, bài thơ hay cõuchuyện sẽ giỳp cỏc em tiếp thu được ở đú nhiều điều bổ ớch, lý thỳ Cỏc em sẽ họcđược ở đú cỏch diễn đạt, bố cục, dựng từ Qua những hỡnh ảnh sinh động, nội dungcõu chuyện hay, bài văn hay mà cỏc em bắt gặp được sẽ giỳp cho cỏc em thờm yờu quờhương, đất nước, con người Và rồi hỡnh ảnh cõy đa, bến nước, con đũ, những tỡnhcảm chõn thành nồng thắm của người với người sẽ giỳp cỏc em cú nguồn cảm hứng
Trang 11viết được các bài văn hay Tuy vậy, nên đọc sách gì? Đọc sách như thế nào? Và nguồntài liệu đó ở đâu ra? Điều đó người giáo viên phải có nhiệm vụ hướng dẫn.
Trên thực tế, nguồn sách rất phong phú và đa dạng nên giáo viên cần chọn vàhướng cho học sinh tìm đọc những cuốn sách có nội dung lành mạnh như truyện cổtích, truyện lịch sử, truyện khoa học Những cuốn sách phục vụ cho chương trình tiểuhọc của nhà xuất bản Giáo dục: cảm thụ văn học, những bài văn hay, những bài vănchọn lọc, tuyển tập các đề thi học sinh giỏi cấp Tiểu học môn Tiếng Việt, nâng caoTiếng Việt lớp 4, 5; bồi dưỡng học sinh giỏi môn Tiếng việt lớp 4, 5, chuyện cổ tích mẹ
kể con nghe Những loại sách này giúp học sinh nâng cao kiến thức phục vụ và hỗ trợcho môn học, tạo cho học sinh thói quen đọc sách tích cực, không đọc những cuốnsách có nội dung xấu và sách không phù hợp với lứa tuổi Ngoài những tài liệu thamkhảo nêu trên tôi còn động viên các em đặt mua số báo “Nhi đồng chăm học”, “Toántuổi thơ” Trong các số báo này có những trang “Giúp em học tốt môn Tiếng việt”, các
em sẽ lĩnh hội được nhiều kiến thức về văn học như tham khảo các bài văn hay của cácbạn đăng trên trang báo, được đọc lời bình của các bài văn, bài thơ nổi tiếng trongchương trình Tiểu học Đặc biệt các em có thể tập viết những bài văn hay để gửi dự thi
đó cũng là động lực để thúc đẩy các em yêu thích đọc sách, đọc báo
Bên cạnh đó, để đọc sách báo có hiệu quả, giáo viên còn phải hướng dẫn cho các
em phương pháp và thời gian đọc sách Đọc sách phải có sự nghiền ngẫm, suy nghĩ đểcảm nhận được cái hay, cái đẹp của câu chuyện hay bài văn mình đọc Khi đọc xongnên ghi chép những từ ngữ, những ý hay hoặc đoạn văn mà mình yêu thích Tích lũynhững điều bổ ích đó sẽ làm giàu vốn văn học cho các em Trong năm học vừa qua, tôi
đã hướng dẫn cho học sinh và phụ huynh mua những loại sách phù hợp, những emkhông có điều kiện mua sách tham khảo, tôi đã giúp đỡ bằng cách cho các em mượnnhững cuốn sách hay mà tôi đã sưu tầm được hoặc tôi mượn ở tủ sách dùng chung củanhà trường để các em có tài liệu tham khảo Gợi ý cho các em làm sổ tay văn học đểghi những điều cần thiết, những câu văn, đoạn văn hay mà các em khám phá đượctrong quá trình đọc sách và tìm hiểu
Ví dụ: Khi đọc các bài thuộc thể loại văn miêu tả học sinh có thể ghi lại nhữngcâu văn, câu thơ hoặc đoạn văn, đoạn thơ giàu hình ảnh như sau:
“Những đêm trăng sáng, dòng sông là một đường trắng lung linh dát vàng” “Dãy Tam Đảo như bức tường xanh sừng sững chắn ngang bên phải đỡ lấy mây trời cuồn cuộn”
Trang 12“… Đó là một buổi chiều mùa hạ có những đám mây trắng bay lơ lửng trên trời cao Con chim Sơn Ca cất lên tiếng hót ca ngợi tự do thiết tha đến nỗi khiến người ta phải ao ước giá mình cũng có một đôi cánh Nhưng bỗng cơn dông kéo tới Những đám mây trắng bị xua đuổi rất nhanh, nhường chỗ cho những đám mây đen kịt Chim Sơn Ca bị dạt về phía chân trời xa…”
Từ những điều mà các em đã tích lũy được qua quá trình tìm đọc các loại sáchbáo, để kiểm tra, tìm hiểu xem các em đã tích luỹ được những vấn đề gì đồng thời khơidậy trí tò mò, niềm đam mê đọc sách cho các em tôi đã phối hợp với Đội Thiếu NiênTiền Phong Hồ Chí Minh thành lập câu lạc bộ “ Em yêu văn học” Câu lạc bộ sinh hoạt
2 tuần một lần vào tiết hoạt động cuối tuần của lớp, nội dung sinh hoạt chủ yếu là độngviên các em thi đua thể hiện, trao đổi, tranh luận những điều các em tiếp thu, cảm nhậnđược từ bài văn, bài thơ, câu chuyện, từ các nguồn thông tin trên sách báo…theo chủ
đề, câu chuyện, tác phẩm mà giáo viên đã định hướng Sau mỗi lần sinh hoạt, tôi yêucầu câu lạc bộ bình chọn những thành viên có bài viết hay, lời bình tốt để biểu dươngtrước toàn trường
Để học sinh có điều kiện được đọc nhiều sách hơn và đáp ứng được nhu cầu đọc sách của các em trong giờ ra chơi, ở lớp tôi đã xây dựng tủ sách “Thật thà” đặt tại lớp Tủ sách này nhằm tập hợp những quyển sách hay, số báo các tháng của giáo viên
đặt và phục vụ cho học sinh trong lớp Khi học sinh có nhu cầu đọc sách các em sẽ đếnmượn ở tủ và đọc xong lại cất vào vị trí một cách tự giác
Khi phát động phong trào đọc sách, tôi hướng dẫn các em tìm đọc các loại sách
có ở tủ sách thư viện, ở tủ sách của lớp, … (Lưu ý học sinh đọc các loại sách báo phùhợp với lứa tuổi) Ngoài việc tự đọc tôi còn cho một số em có kỹ năng đọc tốt đọc cáctin, bài, tác phẩm hay trước lớp trong giờ ra chơi, 15 phút sinh hoạt đầu buổi Nhìnchung học sinh rất hứng thú nghe và cảm nhận được nhiều cái hay, cái đẹp trong thơvăn; về đặc điểm, tính cách của từng nhân vật trong mỗi câu chuyện Sự cảm nhận đóchính là nội dung sẽ giúp các em có được một tiết sinh hoạt câu lạc bộ văn học phongphú, sôi nổi góp phần nâng cao vốn kiến thức văn học cho các em
GIẢI PHÁP 4: Nâng cao năng lực cảm thụ văn học từ các bài tập đọc.
Tôi thiết nghĩ rằng, nâng cao năng lực cảm thụ văn học là một trong nhữngnhiệm vụ cần thiết đối với học sinh tiểu học Có năng lực cảm thụ văn học tốt, các em
sẽ cảm nhận nhiều nét đẹp từ thơ, văn, thêm phong phú tâm hồn, nói viết sinh độnghơn Các em sẽ có được những bài học thực tế về nghệ thuật dùng từ để vận dụng vàobài văn của mình
Trang 13Hiểu vậy, trong quá trình dạy các bài tập đọc thuộc thể loại văn miêu tả, ngoài tìm hiểu bài theo hướng câu hỏi hướng dẫn khai thác nội dung, tôi thường nêu thêm một số câu hỏi hướng dẫn về cảm thụ văn học cho học sinh khá giỏi Bên cạnh đó,
trong các tiết dạy Luyện Tiếng việt tôi tiến hành dạy học phân hóa, tôi còn giúp các
em tìm hiểu thêm về cảm thụ văn học một số bài trong chương trình Tiếng việt Tiểu học
bằng cách dạy cách làm bài Tập Làm Văn tả cảnh từ bài Tập đọc Tôi tiến hành
các tiết Luyện Tiếng việt và tiết Hướng dẫn tự học để dạy Tập Làm Văn theo thứ tự là:
Ví dụ 1: Bài tập đọc: Quang cảnh làng mạc ngày mùa
Tiết 1: Dạy cách làm bài Tập Làm Văn tả cảnh từ bài tập đọc “Quang cảnh làng mạc ngày mùa”
1.Yêu cầu của tiết dạy :
- Biết cách làm bài văn từ bài tập đọc
- Biết các Biện Pháp Nghệ Thuật, nhờ các Biện Pháp Nghệ Thuật mà tác giả đã
sử dụng để hs biết cách vận dụng khi làm bài văn tả cảnh
2 Các bước tiến hành chính:
* Tôi gọi 1 em đọc to câu đầu của bài văn
- Sau đó tôi hỏi: Câu văn này cho em biết điều gì ?
- Học sinh trả lời: Tác giả giới thiệu màu sắc bao trùm cảnh làng quê ngày mùa
là màu vàng
- Dựa vào câu trả lời đó, tôi giới thiệu cho học sinh: “ Đây chính là phần mở
bài của vài văn miêu tả ”
Câu hỏi 1: Kể tên những sự vật trong bài có màu vàng và từ chỉ màu vàng đó? Câu hỏi 2: Hãy chọn một từ chỉ màu vàng trong bài và cho biết từ đó gợi cho
em cảm giác gì?
- Sau đó tôi giảng: Sự khác nhau của sắc vàng cho ta những cảm nhận riêng vềđặc điểm của từng cảnh vật Đây chính là một trong những yêu cầu của cách làm bàivăn miêu tả
- Từ đây, tôi hướng dẫn học sinh:"Để có một bài văn, chân thực, ta phải biết
cách quan sát thật tỉ mỉ từng cảnh tả, cảm nhận sự vật bằng nhiều giác quan: súc giác,thị giác và đôi khi là sự liên tưởng”.
Trang 14Giáo viên giảng:
+ Ở đây tác giả đã sử dụng một loạt từ đồng nghĩa để chỉ các màu vàng khác
nhau của sự vật làm cho việc miêu tả rất đa dạng và phong phú Đây chính là nghệ
thuật dùng từ rất hay để làm một bài văn tả cảnh mà các em cần phải học tập.
+ Nhưng để bộc lộ được sự đa dạng và phong phú như thế, tác giả đã quan sátrất cụ thể cảnh tả mới thấy được vẻ đẹp khác nhau của từng màu vàng cụ thể
+ Ngoài ra, tác giả đã dùng từ rất gợi cảm như:"vàng giòn" gợi tả hạt thóc đãđược phơi khô,"vàng mượt" gợi lên sự béo tốt, mượt mà của gà và chó
- Câu hỏi này tôi hướng dẫn hs: "Để bài văn tả cảnh được sinh động và gợi cảm
các em cần sử dụng các từ đồng nghĩa để gợi tả các màu sắc và hình dáng khác nhau của sự vật nhằm làm nổi bật sắc thái riêng của từng cảnh tả".
- Ngoài màu vàng, tác giả còn nói tới màu sắc gì nữa của cảnh vật?
- Cách viết như thế có hay không và hay như thế nào? Giáo viên giảng: Cách viết như thế không những rất hay mà còn gợi lên vẻ đẹpmuôn màu của sự vật đồng thời thể hiện một bút pháp nghệ thuật tài hoa phối sắc (phốihợp các màu sắc khác nhau) làm cho bức tranh "Quang cảnh làng mạc ngày mùa"mang vẻ đẹp rực rỡ, tươi sáng và vô cùng hấp dẫn
- Từ đây tôi hướng dẫn hs:"Để bộc lộ vẻ đẹp cảnh tả trong bài
văn tả cảnh các em cần sử dụng các từ gợi tả âm thanh, hình ảnh khác nhau để miêu tả cụ thể vẻ đẹp của từng cảnh vật".
H: Ngoài việc miêu tả bằng thị
giác, tác giả còn miêu tả sự vật bằng
những giác quan nào?
- Cảm giác: tất cả đượm một "màuvàng trù phú”
- Khứu giác: hơi thở của "đất trời,mặt nước thơm
- Ở câu hỏi này tôi hướng dẫn hs:"Khi quan sát cảnh tả,các em cần quan sát
bằng tất cả các giác quan để miêu tả hết vẻ đẹp của cảnh vật".
Câu hỏi 3: Những chi tiết nào về thời tiết và con người đã làm cho bức tranh
làng quê thêm đẹp và sinh động?
Câu hỏi này yêu cầu các em trả lời từng phần cụ thể theo cảnh tả nên tôi chiathành 2 câu hỏi nhỏ như sau:
Trang 15- Những chi tiết nào về thời tiết đã làm cho bức tranh làng quê thêm đẹp vàsinh động?
- Những chi tiết nào về con người đã làm cho bức tranh làng quê thêm đẹp vàsinh động?
- Gíao viên giảng: Cảnh tả về thời tiết và con người giúp ta cảm nhận được bứctranh làng mạc ngày mùa rất hữu tình (thời tiết đẹp, con người siêng năng) gợi lên cảnh
làng quê thật ấm no và tràn trề sức sống Bài này tác giả tả cảnh đồng quê vào ngày
mùa theo từng phần của cảnh tả.
- Từ đây tôi cung cấp cho học sinh: "Thời gian, thời tiết và con người góp phần
làm cho bài tả sâu hơn Vì vậy, khi làm bài văn tả cảnh vật các em cần xen tả hoạt động của con người và thời tiết để làm cho bài tả thêm đẹp và sinh động đồng thời làm cho bài văn giàu sắc thái biểu cảm".
+Phần thân bài của bài văn miêu tả ta có thể tả từng phần của cảnh hoặc sự
thay đổi của cảnh theo thời gian.
+Tả cảnh bao giờ cũng phải có con người, con vật Hoạt động của con người, chim muông sẽ làm cho cảnh vật thêm đẹp và sinh động hơn”.
Câu hỏi 4: Bài văn thể hiện tình cảm gì của tác giả đối với quê hương?
Ở câu hỏi này tôi hướng dẫn học sinh :"Để làm được một bài văn miêu tả trước
hết các em phải thực sự yêu cảnh tả từ đó quan sát cảnh tả thật cụ thể bằng tình cảm của mình và khi làm bài phải thả hồn mình vào từng cảnh tả đó ở phần thân bài hoặc nêu nhận xét và cảm nghĩ của mình ở phần kết bài”.
Tôi hỏi tiếp: Đây là bài văn miêu tả, vậy ai có thể cho biết bài văn này tả cảnhgì?
Và tôi khẳng định với học sinh: Đây là bài văn tả quang cảnh làng mạc ngày mùa Phần mở bài chính là câu đầu của bài tập đọc Phần thân bài tác giả tả cảnh làng mạc ngày mùa theo từng phần của cảnh(tả các màu vàng rất khác nhau của cảnh, của vật; tả thời tiết; tả hoạt động của con người) Phần kết bài tác giả đã lồng cảm xúc của mình vào từng cảnh tả.
H: Vì sao có thể nói bài văn thể hiện tình yêu tha thiết của tác giả đối với quê hương?
- Gíao viên giảng: Phải thực sự thiết tha yêu cảnh tả thì tác giả mới say sưa quansát và dùng những từ ngữ chính xác, những hình ảnh đẹp nhất khi miêu tả quang cảnh
Trang 16làng mạc ngày mùa đẹp như vậy Tác giả không chỉ thích thú ngắm nhìn cảnh đẹp củaquê hương mà còn làm nổi bật đức tính siêng năng, cần cù của bà con ở làng quê.
- Câu hỏi này tôi hướng dẫn học sinh "Để làm bài văn tả cảnh thành công, trước
hết các em phải yêu cảnh tả, quan sát cảnh tả thật cụ thể bằng tất cả tấm lòng và tình cảm của mình đồng thời phải thả "hồn" mình vào trong từng cảnh tả"
Từ đây, tôi giới thiệu:"Đây chính là bài văn tả cảnh, một thể loại văn mà chúng
ta được học nhiều nhất ở chương trình Tập Làm Văn lớp 5 ”
* Qua phương pháp dạy như vậy tôi thấy học sinh đã nhận ra được:
- Đâu là phần mở bài của bài văn và nội dung của phần mở bài là giới thiệu baoquát cánh tả
- Để làm bài văn miêu tả trước hết phải quan sát thật tỉ mỉ cách tả bằng tất cảcác giác quan
- Có thể tả cảnh theo từng phần hoặc sự thay đổi theo thời gian
- Tả cảnh cần xen tả hoạt động của con người làm cho cảnh vật thêm đẹp vàsinh động hơn
- Phải yêu cảnh tả thì bài viết mới bộc lộ hết vẻ đẹp của cảnh
- Bố cục của bài văn tả cảnh
II Các hoạt động chính :
1 Gọi học sinh đọc đề bài
2 Yêu cầu học sinh xác định trọng tâm của đề bài
3 Hướng dẫn: Dựa vào những cảnh vật mà tác giả đã tả trong bài Tập Đọc, các
em dùng ngôn ngữ của mình để viết lại bài văn tả quang cảnh làng mạc ngày mùa theocảm nhận của các em
Trang 174 Học sinh làm bài:
5 Chấm, chữa bài:
Kết luận: Học sinh đã dùng ngôn ngữ của mình để viết lại bài văn tả quang
cảnh làng mạc ngày mùa theo cảm nhận của các em
Tiết thứ 3: Làm bài văn tả quang cảnh làng mạc ngày mùa ở quê em
I Yêu cầu của tiết dạy:
Giúp học sinh làm được bài văn tả quang cảnh làng mạc ngày mùa ở quê em
II Các hoạt động chính;
Đề bài : Em hãy tả quang cảnh làng mạc ngày mùa ở quê em
1.Tìm hiểu đề : Gọi học sinh đọc đề bài
H: Đề bài yêu cầu gì ?
2 Hướng dẫn
- Mở bài: Giới thiệu bao quát cảnh làng mạc ở quê em vào ngày mùa
- Thân bài: Tả chi tiết cảnh làng mạc ngày mùa ở quê em theo trình tự mà em đã chọn ( tả từng phần của cảnh hoặc sự thay đổi của cảnh theo thời gian)
- Kết bài: Nêu cảm nghĩ của em về cảnh tả đó
Lưu ý :
+ Cần tả sâu một số chi tiết để làm nổi bật cảnh tả
+ Cần xác định rõ phạm vi không gian, thời gian của cảnh chủ yếu để làm toát nội dung của cảnh tả
+ Cần kết hợp tả cảnh, tả người và thể hiện tình cảm tự nhiên vào từng cảnh tả + Cần sử dụng các Biện Pháp Nghệ Thuật phù hợp vào bài văn để bài tả sinh động …
3 Học sinh làm bài
Kết luận:
Sau các tiết Luyện này học sinh đã biết được :
Viết được bài văn tả quang cảnh làng mạc ngày mùa như nội dung của bài tập đọc Viết được bài văn tả quang cảnh làng mạc ngày mùa ở quê em