CÁC KHÍA CẠNH XÃ HỘI CỦA QUI HOẠCH ĐÔ THỊ

s Hầu hết các nhà qui hoạch đều làm việc chủ yếu với các vẫn đề về sử dụng đất hoặc phát triên kinh tế, họ nghĩ răng qui hoạch xã hội là việc làm của những người làm việc trong các cơ q

KHIA CANH XA HOI CUA

QUI HOACH DO THI

s Hầu hết các nhà qui hoạch đều làm việc chủ yếu với các vẫn

đề về sử dụng đất hoặc phát triên kinh tế, họ nghĩ răng qui hoạch xã hội là việc làm của những người làm việc trong các

cơ quan như y tế, các cơ quan dịch vụ xã hội.

1at phong phú về mặt xã hội và đáp ứng với

1 la chìa khóa cho quI hoạch tôt

5

`

«‹QUAN ĐIỂM XÃ HỘI CỦA QUI HOẠCH

¢ Quan diém xa héi tap trung chủ yêu trong các nhu cầu của một công đông và nó quan tâm đặc biệt vê vân đê công băng

hoặc các ân ÿ vê phân phôi các nguôn tài nguyên trong qui hoạch

¢ Muc đích của qui hoạch xã hội là:

«‹QUAN ĐIỂM XÃ HỘI CỦA QUI HOẠCH

1 Phát hiện các tác động phân phôi

2 Giảm các tác động đặt các nhóm cụ thê vào thê bát lợi và đạt

được sự công băng lớn hơn giữa các nhóm xã hội.

«‹QUAN ĐIỂM XÃ HỘI CỦA QUI HOẠCH

«‹QUAN ĐIỂM XÃ HỘI CỦA QUI HOẠCH

«‹QUAN ĐIỂM XÃ HỘI CỦA QUI HOẠCH

«‹QUAN ĐIỂM XÃ HỘI CỦA QUI HOẠCH

¢ Boi vi nhà qui hoạch xã hội quan tâm đến sự công bằng, anh

ta tập trung vào hai nhóm chính:

1 Những người phụ thuộc vào các người khác: trẻ em, người

nghèo, những người thât nghiệp, những người tàn tật, hoặc

«‹QUAN ĐIỂM XÃ HỘI CỦA QUI HOẠCH

* Moi quan tâm chủ yêu của qui hoạch xã hội là cung cập các

dịch vụ xã hội và kinh tê cho những nhóm dễ bị tôn thương

«‹QUAN ĐIỂM XÃ HỘI CỦA QUI HOẠCH

: Thông thường các cơ quan làm qui hoạch chỉ đề cập đên các

van dé “xa hội" khi phát triên kinh tê và qui hoạch (vê mặt hình

thé) tạo ra những hệ quả xã hội rõ ràng

s Trong rất nhiều trường hợp nhà qui hoạch đã trở nên vô cảm

voi van dé bat bình đẳng bởi vì các nhóm chịu thiệt hoặc

những người không có khả năng lao động không có tiêng nói

trong quá trình qui hoạch

© CAC BAN CO THE TIM MOT Vi DU KHONG?

«‹QUAN ĐIỂM XÃ HỘI CỦA QUI HOẠCH

s Trong qui hoạch quyên lợi của các nhóm lợi ích hùng

mạnh như: những chủ đất, các nhà đâu tư, giới

doanh nghiệp, các nhà công nghiệp, và các nhà

hoạch định chính sách có ảnh hưởng rât lớn đên các

quyêt định qh.

TÁC ĐỘNG NHÂN KHẨU HỌC

s° Nhà qui hoạch cân hiểu các tác động của bô cục

nhân khâu học tới cộng đồng của họ

› Các nhóm dân sô khác nhau có các nhu câu khác

nhau ảnh hưởng đên sử dụng đât, nhà ở và phương

thức giao thông

° Sự thay đôi nhân khẩu có thê tạo ra các nhóm mới

VỚI các nhụ câu mới

phi truyền thông, các gia đình

một cha hoặc mẹ, những người

sông độc thân

TAC DONG XA HOI CUA PHAT TRIEN KINH TE

„Sự thay đổi từ phát triển kinh tê chắc chắn có lợi cho một bộ phận dân cư trong khi đó lại làm hại các bộ phận khác

“Nhà qui hoạch cần phải nhận thức các tác động tiêu cực đó

và cô găng dự đoán chúng cảng nhiêu cảng tôi.

TAC DONG XA HOI CUA PHAT TRIEN KINH TE Hai vi du rõ ràng của van dé nay là:

1 Tác động xã hội của sự phát triển kinh tê nhanh chóng lên

Các thành phô- vân đê của các thành phô bùng nô (boomtown)

2 Tác động xã hội của việc lọai bỏ dân cư thu nhập thấp

(gentrification) ở các trung tâm thành phô

Kỹ thuật chủ yêu đựơc phát triển để đánh gía tác động này là

Đánh Giá Tác Động Xã Hội

NGUON GOC CUA DANH GIA TAC DONG XA HOI

Vao nhitng nam 50s cac nhà qui hoạch nhận thức được các tac Động xã hội qua các chương trình cải tạo đô thị và xây dựng xa lộ

Cả hai chương trình phản ảnh chính sách của chính phủ Mỹ dùng

đề phat trién kinh tê và cả hai chương trình đều yêu câu -

giải tỏa đât trong các khu vực trung tâm có mật độ dân sô cao

Các khu vực bị ảnh hưởng nhiều nhất là nhóm thu nhập thấp,

thường là người thiêu sô ít có khả năng chông lại các dự án trên

NGUON GOC CUA DANH GIA TAC DONG XA HOI

Từ đầu cho đến giữa những năm 50, sự chỗng đối

của các khu dân cư và các nghiên cứu của một số

nhà qui hoạch về các tác động xã hội của chương

trình Cải Tạo Đô Thị (Urban Renewal) bắt đâu thuyết

phục các nhà qui hoạch và các nhà hoạch định chính

sách về việc không thể bỏ qua các hệ quả nguy hại

của chương trình Cải Tạo Đô Thị

TAC DONG XA HOI CUA PHAT TRIEN KINH TE

„Sự thay đổi từ phát triển kinh tê chắc chắn có lợi cho một bộ Phận dân cư trong khi đó lại làm hại các bộ phận khác

“Nhà qui hoạch cần phải nhận thức các tác động tiêu cực đó

và cô găng dự đoán chúng cảng nhiêu cảng tôi.

NGUON GOC CUA DANH GIA TAC DONG XA HOI

Nghiên cứu của Herbert Gans về chương trình Cải Tạo Đô Thị ở khu vực West End của Boston chỉ ra rằng “cải tạo” đã

phá hủy không chỉ các khu ỗ chuột mà còn cả các khu vực

lành lặn, được tổ chức tốt và thuộc tang lớp lao động

Mạng lưới xã hội phức tạp gắn kết các khu dân cư bị cắt đứt bởi sự tái bỗ trí.

NGUON GOC CUA DANH GIA TAC DONG XA HOI

Trong một tài liệu khác “Nỗi théng khé vi mat nha’ (Grieving

for a Lost Home) Marc Fried chi ra 46% phụ nữ và 38 phần

trăm nam giới bị tái định cư từ West End vẫn còn có triêu

chứng đau khổ khá nghiêm trọng sau hai năm bị di dời

Thêm vào đó nhiêu doanh nghiệp bị di dời bởi các dự án

công đã hòan tòan phá sản

NGUON GOC CUA DANH GIA TAC DONG XA HOI

Những kết quả của hai báo cáo đó và sự chồng đổi của các

khu dân cư đã dẫn tới những thay đỗi lân lân trong các

chương trình cải tạo đô thị và xây đường cao tôc

Từ đó yêu câu hỗ trợ di dời và vai trò lớn hơn của dân chúng trong qui hoạch được đặt ra

NGUON GOC CUA DANH GIA TAC DONG XA HOI

Đạo luật Chính Sách Bảo Vệ Môi Trường Quốc Gia được

thông qua vào năm 1969 yêu câu tăng thêm sự tham dự của

quân chúng và việc chuẩn bị báo cáo Đánh Giá Tác Động

Môi Trường (Environmental Impact Statement- EIS)

Ngày nay các ElS bao gồm đánh giá tác động xã hội được yêu câu đổi với tât cả các dự án cập liên bang, và các dự án

cải tạo lớn trong các thành phô.

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG XÃ HỘI

Ở Hoa Kỳ đánh giá tác động xã hội (social impact

assessment- SIA) la co ché chu yéu dé vach ké hoach trước cho các tác động xã hội của sự phát trién

SIA thường là một khía cạnh của đánh giá tác động kinh

tê- xã hội, mà đên lượt nó lại năm trong đánh giá tác

động môi trường.

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG XÃ HỘI

Những nghiên cứu này thường đựơc chuẩn bị bởi các tư vân

làm việc cho các nhà phát triên dự án- các công ty dầu mỏ,

các công ty điện nước, hoặc các cơ quan của chính phủ Cuôi

cùng chúng sẽ được trình lên chính phủ liên bang hoặc tiểu bang đề thông qua dự án

Vai trò của chính quyền địa phương chịu ảnh hưởng bởi dự

án thường là không chính thức và phụ thuộc chủ yêu vào

khả năng chính trị của nó khiên các chính quyên

cap cao hơn lắng nghe

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG XÃ HỘI

Hai van dé quan trong cần phải đề cập đến khi một SIA

được chỉ định là:

1 Các tác động được dự tính là có tính tập hợp cho cả cộng đồng như là một tòan thê hay là sự dự đoán tách biệt cho các

nhóm khác nhau như nhóm người giả, phụ nữ, những người

mới đến?

2 Mức độ tham dự của cộng đồng trong quá trình đánh giá

CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG XÃ HỘI

Sử dụng các mô hình máy tính như ATOM 3, BOOM1, mỗi

Mô hình gồm nhiều mô hình nhỏ:

Mô hình kinh té stv dung dau vao- dau ra (input-output) hoặc phân tích cơ sở xuất khẩu đề dự đóan khối lượng kinh doanh

và sử dụng lao động theo từng ngành nghề, kèm theo đó là

dự đóan dân số

Cả hai dự đoán đó sau này sẽ được kết hợp đề cho ra một sự

đánh giá dịch chuyên dân số tinh (net migration)

CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG XÃ HỘI

Dich chuyén dan s6 tinh > module tinh tóan về địa điểm khu

dân cư, dự đóan các nhu câu nhà ở

> Module dich vu yéu cau dự tính nhu câu của cơ sở hạ tâng

và dịch vụ (trường học, câp nước, nước thải)

> Module tac dong tài chính ước lượng giá của các dịch vụ

khác nhau và nguôn thu đê trang trải chi phí

CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG XÃ HỘI

Mô hình được dùng giả định rằng:

1 Không có sự phát triển nào xảy ra

2 Dự ân được xây dựng

Sự nhau chính là tác động thêm vào của dự án

CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG XÃ HỘI

Mo hinh may tinh chi ra cho nha hoach dinh chinh sach

bản chât và cường độ của các tác động kinh tê và xã hội

của dự án

Đôi với qui họach xã hội >> ước lượng các nhu câu tăng lên cho các loai dịch vụ khác nhau

Nhà ở có thê dự đoán về số lượng, chủng loại (tạm thời

hay vĩnh viên), hộ độc thân hay gia định nhiêu thành phân

KHÍA CẠNH CHÍNH TRỊ CỦA ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG

XA HOI

Đánh giá tác động xã hội chỉ là một thành phân trong một quá trình quyêt định mang tính chính trị cao

Đánh giá tác động xã hội thường sử dụng phân tích kết

hợp và nhân mạnh tác động kinh tê bởi vì các tác động

kinh tê là lợi ích lớn nhật của một dự án cho địa phương

KHÍA CẠNH CHÍNH TRỊ CỦA ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG

XA HOI

Một cách lý tưởng: dân chúng nên tham gia hoàn tòan vào

quá trình xác định, đánh giá, và giảm thiêu các tác động

của dự án

Nhưng trong thực tê cộng đồng có ít quyên lực liên quan

đên các đôi tác tham gia trong quá trình quyêt định

Dan chung ít có trình độ hoặc khả năng qui hoạch

Những nhà đầu tư cho dự án thường là các công ty hùng mạnh, họ có nguôn lực tài chính và có trợ giúp pháp lý

mạnh

Nêu dự án được ưu tiên ở mức quốc gia, cộng đồng còn ít

có quyên lực hơn.

CÁC THÀNH PHÔ PHÁT TRIÊN BUNG NO

(BOOMTOWN)

Vẫn đề xã hội gắn kèm với các thành phố bùng nỗ là: Giờ làm việc nhiêu hơn

Thiêu nhà ở, trường học, các cơ sở thê thao, giải trí

Công việc cho phụ nữ

Căng thẳng ở gia đình, vắng mặt không lý do, bỏ việc,

sản xuất ít có hiệu quả

CÁC THÀNH PHÔ PHÁT TRIÊN BUNG NO

Giá nhà bị tăng lên đột ngột

Cơ sở hạ tâng quá tải

Công tác sử dụng đất không đáp ứng nỗi

CÁC THÀNH PHÔ PHÁT TRIÊN BUNG NO

(BOOMTOWN)

“Trong khi đó những người đã sông trong thành phô từ

lâu thây lôi sông của họ bị thay đôi:

Lôi sông gấp hơn

Thành phố phình to khiên quan hệ giữa moi người trở nên thiêu tình ngừơi hơn

CÁC THÀNH PHÔ PHÁT TRIÊN BUNG NO

(BOOMTOWN)

Những người mới đến và những người ở lâu năm có thé

xung khác nhau vệ lôi sông cũng như về các vân đê phát

trién

Các cư dân gốc có thê phải trả hầu hết tiền thuê tài sản

do người mới nhập cư thường chỉ thuê nhà hơn là mua

nhà

Những người mới đên đặc biệt là những người chỉ đến làm việc tạm thời ít có sự tham gia vào đời sông xã hội

của cộng đông.

CÁC THÀNH PHÔ PHÁT TRIÊN BUNG NO

(BOOMTOWN)

‹Qui hoạch phải đáp ứng các nhu câu khác ngoài việc

dam bao nhà ở và các dịch vụ

Ví dụ:

Đôi với phụ nữ, đào tạo nghề và tạo cơ hội làm việc bình

dang Cac dich vụ trông trẻ và sự thiết lập các tổ chức

dựa vào phụ nữ đề đề cập tới vẫn đề của cộng đồng làm

cho họ độc lập và giảm bớt cảm giác an phận

Càng có thông tin tot hơn vê tác động của các điều kiện phát triên tăng tôc trong một sô nhóm đặc biệt, càng co

đáp ứng thích hợp của qui hoạch.

CAC TAC DONG XA HOI CUA VIEC MAT CHO O CUA

NGUOI THU NHAP THAP (GENTRIFICATION)

Giai cập trung lưu chuyên vào và tân trang trung tâm thành

phô bị xuông câp nâng cao mức thuê của thành phô

=> Cải thiện điều kiện kinh tế, giảm các dịch vụ phúc lợi xã hội

Tuy nhiên, sự nâng cấp các căn hộ làm giảm quĩ nhà của

người thu nhập thấp, người thu nhập thấp phải tìm một nơi

nào khác đề sông

Ở VIỆT NAM CÓ HIỆN TƯƠNG NÀY KHÔNG??

CAC TAC DONG XA HOI CUA VIEC MAT CHO O CUA

NGUOI THU NHAP THAP (GENTRIFICATION)

Cac nha gui hoach va hoach dinh chinh sach da phat trién

một lọat chính sách đề ngăn chặn gentrification thành một trò chơi triệt tiêu (zero-sum game)

Qui hoạch cho những nhóm bị chuyển chỗ ở ít có hiệu quả hơn là qui hoạch với họ Các nhà qui hoạch và những

người bảo trợ cho các dự án thường có trách nhiệm nhất khi các nhóm bị ảnh hưởng được tô chức và họat động

nhân danh bản thân họ

Điêu quan trọng là nhà qui hoạch với quan điễm xã hội

không cho phép sử dụng các công cụ như Đánh Giá Tác Động Xã Hội để ngăn chặn sự tham gia của dân cư bị ảnh hưởng trong quá trình hoạch định chính sách