Nhung ong trum tai chinh - Giới thiệu

Chỉ một số ít dân ngoại đạo biết được sự thật bên trong – rằng trong hai tuần qua, khi cuộc khủng hoảng tài chính thế giới đã lên đến đỉnh điểm và hệ thống ngân hàng châu Âu đứng trên bờ

GIỚI THIỆU

gày 15/08/1931, một thông cáo báo chí được đăng tải: “Thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh quốc bị ốm nhẹ do phải gánh chịu nhiều áp lực nặng nề trong những tháng vừa qua Theo lời khuyên của bác sĩ, ông đã tạm gác lại công việc và đi nghỉ ở nước ngoài để thay đổi không khí.” Vị thống đốc đó là Montagu Collet Norman, D.S.O – không như mọi người vẫn lầm tưởng, ông đã nhiều lần từ chối vinh hạnh được phong tước, vậy nên, ông chẳng phải là Hầu tước Montagu Norman hay Huân tước Norman gì hết Dẫu vậy, ông vẫn

tự hào được mang mấy chữ D.S.O sau tên mình – Distinguished Service Order – Huân chương Công trạng Xuất sắc, huân chương cao quý thứ nhì của quân đội trao thưởng cho một quân nhân vì lòng dũng cảm vượt bậc

Norman vốn chán ghét báo giới đến tận cổ và nổi tiếng vì những gì ông sẵn sàng làm để thoát khỏi con mắt tọc mạch của các phóng viên – đi du lịch bằng tên giả; nhảy xe lửa; thậm chí trong một lần, ông còn trèo qua thành một chiếc tàu biển trên thang dây giữa lúc sóng to gió lớn Tuy

nhiên, trong dịp này, khi chuẩn bị lên con tàu Duchess of York để tới

Canada, ông đã bày tỏ một thái độ cởi mở đến không ngờ Với năng lực nói năng tuyệt khéo được trời phú cho những con người thuộc tầng lớp của ông và những người sinh ra ở nước Anh, ông tuyên bố với các phóng viên đang bu kín trên cảng rằng, “Tôi cảm thấy mình cần nghỉ ngơi chút ít bởi thời gian qua tôi đã gặp nhiều chuyện căng thẳng Do sức khỏe vẫn chưa được hồi phục hoàn toàn nên tôi nghĩ một chuyến du lịch trên con tàu xinh đẹp này sẽ tốt cho mình.”

N

Thể trạng tinh thần mong manh của ông đã không còn là một bí mật trong giới tài chính suốt một thời gian khá dài Chỉ một số ít dân ngoại đạo biết được sự thật bên trong – rằng trong hai tuần qua, khi cuộc khủng hoảng tài chính thế giới đã lên đến đỉnh điểm và hệ thống ngân hàng châu

Âu đứng trên bờ vực sụp đổ, vị thống đốc này đã bị suy nhược thần kinh trầm trọng do phải hứng chịu vô vàn áp lực nặng nề Thông cáo báo chí của Ngân hàng Anh quốc, được đăng tải ở khắp các tờ báo từ San Francisco cho tới Thượng Hải, đã gây nên cú sốc lớn đối với nhà đầu tư trên toàn thế giới

Bao nhiêu năm trời đã trôi đi kể từ ngày những sự kiện trên diễn ra, giờ đây thật khó để có thể hình dung nổi quyền lực và danh tiếng của Montagu Norman lớn lao đến mức nào vào giai đoạn giữa hai cuộc chiến tranh, cái tên của ông ngày nay chỉ còn vọng lại rất ít tiếng vang Nhưng vào thời đó, ông được coi là vị thống đốc ngân hàng Trung ương có tầm ảnh hưởng sâu

rộng nhất thế giới, nói như tờ New York Times, là “vị chúa tể của [một] đế

chế vô hình.” Đối với Jean Monet, ông trùm của Liên minh châu Âu, Ngân hàng Trung ương Anh quốc khi ấy là “thành trì của những thành trì” và

“Montagu Norman là người cai trị thành trì đó Ông là người đáng được kính nể.”

Trong suốt thập kỷ vừa qua, Norman và các thống đốc đứng đầu ba ngân hàng Trung ương lớn khác đã là một phần của thứ được báo chí phong là “câu lạc bộ độc nhất vô nhị trên thế giới.” Norman, Benjamin Strong thuộc Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York (New York Feral Reserve Bank), Hjalmar Schacht thuộc Ngân hàng Trung ương Đức (Reichsbank), và Émile Moreau thuộc Ngân hàng Trung ương Pháp (Banque de France) đã hợp thành bộ tứ bốn thống đốc ngân hàng Trung ương đảm nhận sứ mệnh tái thiết guồng máy tài chính thế giới sau Chiến tranh Thế giới thứ Nhất

Song đến giữa năm 1931, chỉ còn Norman là thành viên duy nhất của bộ

tứ trụ lại Strong đã mất năm 1928 ở tuổi 55, Moreau nghỉ hưu năm 1930,

và Schacht từ chức năm 1930 do xung đột với bộ máy chính phủ và quay sang ve vuốt Adolf Hitler và đảng Đức Quốc xã Do vậy trọng trách lãnh đạo thế giới tài chính đã được đặt trọn lên vai người đàn ông Anh quốc

tính tình màu mè nhưng bí ẩn này, con người có nụ cười “tinh nghịch,” phong thái hư hư thực thực đầy chất kịch, với bộ râu của Van Dyke1, và trang phục kín đáo: chiếc mũ rộng vành, tấm áo choàng dài, và chiếc kim cài cà vạt bằng ngọc lục bảo lấp lánh

Đối với vị thống đốc ngân hàng quyền lực nhất thế giới thì việc bị suy nhược thần kinh trong khi nền kinh tế toàn cầu đang phải trải qua năm thứ hai của một cuộc suy thoái chưa từng có tiền lệ trước đó quả là một điều bất hạnh thật sự Nền sản xuất ở hầu hết các quốc gia đều đã sụp đổ -

ở hai quốc gia bị thiệt hại nặng nề nhất, Mỹ và Đức, quy mô sản xuất đã thu hẹp tới 40% Các nhà máy trên khắp thế giới công nghiệp - từ những xưởng lắp ráp ô tô tại Detroit cho đến những xưởng thép ở Ruhr, từ những xưởng dệt lụa ở Lyons cho đến những xưởng đóng tàu ở Tyneside - đều đóng cửa im ỉm, nếu không thì cũng chỉ hoạt động cầm chừng Đứng trước mức cầu sụt giảm, các doanh nghiệp đã phải cắt giảm giá thành sản phẩm tới 25% tính từ thời điểm kinh tế bắt đầu suy thoái

Những đội quân thất nghiệp vất vưởng khắp hang cùng ngõ hẻm ở các thị trấn và thành phố của các nước công nghiệp Tại Mỹ, nền kinh tế lớn nhất thế giới, khoảng 8 triệu đàn ông và phụ nữ, tương đương với 15% lực lượng lao động, đã mất việc làm 2,5 triệu người ở Anh và 5 triệu người ở Đức, hai nền kinh tế lớn thứ nhì và thứ ba thế giới, cũng đành đứng vào hàng ngũ những người thất nghiệp Trong số bốn đầu tàu kinh tế lớn, chỉ

có Pháp là có vẻ được bảo vệ phần nào khỏi sự tàn phá từ cơn bão đang hoành hành khắp thế giới, song đến giờ ngay cả nền kinh tế này cũng đã bắt đầu chứng kiến sự sụt giảm

Những tốp thanh niên và đàn ông thất nghiệp không có việc gì để làm ngày ngày vật vờ lê la ở khắp các góc phố, trong công viên, quán bar và tiệm cà phê Càng ngày càng có nhiều người rơi vào cảnh ăn không ngồi rồi, do đó chẳng còn đủ tiền để trang trải cho một chỗ ở dù khiêm tốn nhất, kết quả là những khu ổ chuột tồi tàn được xây cất cẩu thả từ kiện

1 Tên gọi khác của Anthony van Dyck (1599 – 1641) là một họa sĩ Hà Lan thời kỳ Baroque Van Dyck trở thành họa sĩ cho triều đình Anh và nổi tiếng với những bức chân dung vua Charles I cùng hoàng gia Phong cách của ông đã ảnh hưởng nhiều tới những họa sĩ vẽ chân dung người Anh những thế hệ tiếp theo

đóng hàng, sắt vụn, thùng đựng dầu nhờn, vải nhựa, và thậm chí cả vỏ xe hơi mọc lên nhan nhản ở các thành phố như New York và Chicago – ngay giữa công viên Trung tâm cũng có hẳn một khu trại như thế Các khu nhà tạm tương tự cũng rải rác khắp ngoại ô Berlin, Hamburg, và Dresden Ở

Mỹ, hàng triệu người lang thang đã rời bỏ bầu không khí ảm đạm của nghèo đói đang bủa vây các thành phố để lên đường hòng tìm kiếm một loại – bất kỳ loại – công việc nào

Thất nghiệp dẫn đến bạo lực và nổi loạn Ở Mỹ, những cuộc cướp bóc lương thực, thực phẩm xảy ra như cơm bữa ở Arkansas, Oklahoma, và khắp các bang ở miền Trung và Tây Nam Ở Anh, công nhân mỏ tổ chức biểu tình, rồi đến công nhân xưởng bông và các thợ dệt Berlin gần như rơi vào tình trạng nội chiến Trong suốt các cuộc bầu cử vào tháng Chín 1930, đảng Đức Quốc xã, lợi dụng sự sợ hãi và chán nản cùng cực của dân thất nghiệp và chiêu bài buộc tội tất cả những lực lượng khác – từ quân Đồng minh đến những người cộng sản và dân Do Thái – vì đã gây ra bao đau khổ cho nước Đức, đã giành được gần 6,5 triệu phiếu bầu, nhờ đó tăng số ghế của đảng này trong Quốc hội Đức từ 12 lên 107 ghế và đưa nó thành đảng phái lớn thứ hai góp mặt tại Quốc hội sau đảng Dân chủ Xã hội Trong khi đó trên các đường phố, các nhóm người theo đảng Đức Quốc xã

và các nhóm người cộng sản đụng độ, xô xát với nhau hàng ngày Còn ở

Bồ Đào Nha, Brazil, Argentina, Peru và Tây Ban Nha, đảo chính là tình trạng phổ biến

Mối đe dọa kinh tế lớn nhất hiện nay đến từ hệ thống ngân hàng đang sụp đổ Tháng Chín năm 1930, Bank of United States (dù mang tên như vậy song đây là một ngân hàng tư nhân không có vị thế chính thức nào) sụp đổ, trở thành vụ phá sản ngân hàng lớn nhất trong lịch sử nước Mỹ, làm đóng băng khoảng 200 triệu đô-la trong các tài khoản tiền gửi Tháng Năm năm 1931, ngân hàng lớn nhất nước Áo, Creditanstalt, ngạc nhiên thay, chính là sở hữu của gia tộc Rothschild, với giá trị tài sản lên tới 250 triệu đô-la, cũng đành đóng cửa Ngày 20 tháng Sáu, tổng thống Herbert Hoover công bố lệnh tạm hoãn trả tất cả các khoản nợ và khoản bồi thường chiến phí phát sinh từ cuộc chiến tranh vừa qua trong vòng một năm Vào tháng Bảy, Danatbank, ngân hàng lớn thứ ba ở Đức, gục ngã, gây hoảng loạn trên toàn bộ hệ thống ngân hàng Đức và khiến dòng

vốn ào ạt rời bỏ đất nước này Thủ tướng Đức, Heinrich Bruning, bèn ra tuyên bố về ngày các ngân hàng đóng cửa, trong đó giới hạn số tiền mỗi công dân Đức có thể rút khỏi tài khoản ngân hàng của mình, và tạm ngừng thanh toán các khoản nợ nước ngoài ngắn hạn Chỉ cuối tháng đó, khủng hoảng đã lan đến tận London, chủ nợ cực lớn của Đức; giờ đây, London bàng hoàng nhận ra rằng việc thu nợ lúc này đã trở thành bất khả thi Đột nhiên phải đối mặt với một cảnh huống chưa từng lường được trước đó rằng nước Anh sẽ không còn khả năng hoàn thành nghĩa

vụ của mình, các nhà đầu tư trên khắp thế giới bắt đầu đổ xô đi rút vốn khỏi London Ngân hàng Trung ương Anh quốc buộc phải vay tới 650 triệu đô-la từ các ngân hàng ở Pháp và Mỹ, bao gồm cả Ngân hàng Trung ương Pháp và Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York, để tránh làm cạn kiệt kho dự trữ vàng của mình

Khi dòng người thất nghiệp ngày càng dài thêm, các nhà băng đóng cửa, giá các nông trại liên tục tụt dốc, và các nhà máy bị bỏ hoang, người ta bắt đầu bàn tán về ngày tận thế Ngày 22 tháng Sáu, nhà kinh tế học danh tiếng John Maynard Keynes đã phát biểu trước các khán giả Chicago rằng,

“Ngày hôm nay chúng ta đang sống giữa thảm họa khủng khiếp nhất của thế giới hiện đại – thảm họa khủng khiếp nhất hoàn toàn bắt nguồn từ các nguyên nhân kinh tế Có người đã nói với tôi rằng ở Moscow người ta xem đây như là cuộc khủng hoảng đỉnh điểm cuối cùng của chủ nghĩa tư bản,

và rằng trật tự xã hội hiện thời của chúng ta sẽ không thể tồn tại qua giai đoạn này.” Nhà sử học Arnold Toynbee, người có kiến thức sâu sắc về sự thịnh suy của các nền văn minh, đã viết trong bài bình luận thường niên về các sự kiện trong năm cho Học viện Hoàng gia về sự vụ quốc tế như sau,

“Vào năm 1931, đàn ông và phụ nữ trên khắp thế giới đã suy ngẫm nghiêm túc và bàn luận thẳng thắn rằng hệ thống xã hội phương Tây có thể sẽ sụp

đổ và ngừng hoạt động.”

Suốt mùa hè năm ấy, một lá thư được Montagu Norman viết từ vài tháng trước đó để gửi đến vị đồng nghiệp của ông tại Ngân hàng Trung ương Pháp là Clément Moret, đã được đăng tải trên mặt báo “Trừ phi có

sự can thiệp của những biện pháp cứu nguy quyết liệt, bằng không hệ thống tư bản trên khắp thế giới văn minh sẽ đổ vỡ chỉ trong một năm,” Norman tuyên bố, đế thêm chất giọng cay độc ông “ưu ái” dành riêng cho

người Pháp, “Tôi mong rằng lời tiên đoán này sẽ được lưu lại để phục vụ công tác khảo cứu trong tương lai.” Người ta còn đồn đại rằng trước ngày lên đường sang Canada nghỉ dưỡng, ông đã đề xuất việc in sổ lương thực trong trường hợp đất nước phải quay về với nền kinh tế hàng đổi hàng do tác động từ sự sụp đổ tiền tệ trên khắp châu Âu

Trong những thời điểm khủng hoảng, các thống đốc ngân hàng Trung ương đều tin rằng việc làm khôn ngoan hơn cả là tuân theo lời răn mà các

bà mẹ vẫn khuyên bảo con cái mình suốt bao thế kỷ qua: “Biết thì thưa thốt, không biết thì dựa cột mà nghe.” Cách làm này giúp tránh được tình thế tiến thoái lưỡng nan xảy ra như cơm bữa với các viên chức ngành tài chính đang phải ứng phó với trạng thái hoảng sợ - họ có thể đưa ra những tuyên bố chính thức thành thật hết mức và rồi châm ngòi cho bạo động, nhiễu loạn, hoặc có thể cố gắng xoa dịu công chúng, song phương pháp này lại thường phải viện đến những lời dối trá trắng trợn Vậy nên khi một người đứng ở vị trí của Norman lại sẵn lòng nói trắng ra về nguy cơ sụp đổ của nền văn minh phương Tây, thì đó là một sự đánh động quá ư rõ ràng

và ầm ĩ, rằng đứng trước “cơn bão kinh tế,” các nhà lãnh đạo của giới tiền

tệ đã cạn kiệt ý tưởng và đang sẵn sàng thừa nhận thất bại

Norman không chỉ là vị thống đốc ngân hàng lỗi lạc nhất thế giới, ông còn được giới tài chính và chức sắc thuộc mọi đảng phái, hội nhóm chính trị tôn thờ như một nhân vật cực kỳ cá tính và sắc sảo Chẳng hạn, bên trong thành trì của liên minh tài phiệt House of Morgan, không có lời khuyên hoặc ý kiến của ai lại được trân trọng hơn – hội viên cao cấp của hãng này, Thomas Lamont, sau này đã xưng tụng ông là “người thông thái nhất mà ông ta từng gặp.” Ở bên kia chiến tuyến chính trị, Bộ trưởng Tài chính Anh, Philip Snowden, một nhân vật ủng hộ phe Xã hội bằng tất

cả tấm lòng nhiệt thành vẫn thường xuyên dự báo về sự sụp đổ của chủ nghĩa tư bản, cũng vồn vã viết rằng Norman “dường như vừa bước ra từ bức chân dung vẽ một viên cận thần đẹp trai nhất từng mê hoặc cả triều đình của Nữ hoàng,” rằng “sự cảm thông ông dành cho những nỗi đau

mà đất nước phải hứng chịu thật dịu dàng trìu mến, khác nào tình mẹ với con thơ,” và rằng ông “có thừa lòng tự tin giúp khơi gợi niềm hứng khởi, vượt xa mọi thước đo thông thường.”

Norman đã gây dựng được danh tiếng là một người có đầu óc sáng suốt trên cả lĩnh vực kinh tế và tài chính nhờ sự đúng đắn rất mực trong quan điểm của ông về nhiều vấn đề Kể từ ngày chiến tranh kết thúc, ông đã luôn là người kịch liệt phản đối việc đo đếm chi li từng khoản bồi thường chiến tranh mà nước Đức phải trả Trong suốt những năm 1920, ông còn liên tục báo động rằng thế giới đang thiếu hụt nguồn dữ trự vàng Và từ những ngày đầu tiên, ông cũng đã bày tỏ lo ngại về hiểm hoạ từ bong bóng thị trường chứng khoán ở Mỹ

Song vẫn có một vài tiếng nói đơn lẻ khăng khăng cho rằng chính ông

và các chính sách mà ông theo đuổi, nhất là niềm tin cứng nhắc, gần như mang màu sắc thần học của ông về những lợi ích của chế độ bản vị vàng, là nguyên nhân dẫn đến thảm họa kinh tế đang tàn phá phương Tây Một trong số những con người kể trên là John Maynard Keynes Một người khác nữa là Winston Churchill Chỉ một vài ngày trước khi Norman lên đường sang Canada trong chuyến nghỉ bất đắc dĩ, Churchill, người đã mất gần hết số tiền tiết kiệm trong vụ sụp đổ Phố Wall hai năm về trước, đã viết thư từ Biarritz gửi cho người bạn đồng thời là cựu thư ký của mình, Eddie Marsh, như sau, “Tất cả những người tôi gặp dường như đều lờ mờ cảm thấy có điều gì đó khủng khiếp sắp xảy ra trên thị trường tài chính Nếu điều này trở thành sự thật, tôi hy vọng chúng ta sẽ treo cổ gã Montagu Norman lên ngay tức khắc Chắc chắn tôi sẽ tố cáo y chính là kẻ đồng loã với mình.”

SỰ SỤP ĐỔ của nền kinh tế thế giới kéo dài từ năm 1929 đến năm 1931

- ngày nay chỉ được gọi bằng cái tên ngắn gọn Cuộc Đại suy thoái - là sự kiện kinh tế có ảnh hưởng sâu sắc nhất trong thế kỷ XX Không có đất nước nào thoát khỏi nanh vuốt của nó; trong suốt hơn mười năm ròng, tình trạng bất ổn mà nó gây ra từ những ngày khởi đầu đã bao trùm khắp thế giới, hủy hoại mọi phương diện của đời sống vật chất và xã hội và phá nát tương lai của cả một thế hệ Cũng chính từ nó mà sinh ra cảnh hỗn loạn ở châu Âu trong suốt “thập kỷ tha hoá suy tàn” thuộc những năm

1930, dẫn đến sự lên ngôi của Hitler và chủ nghĩa phát xít Đức, và kết cục bằng bi kịch toàn cầu chìm vào Chiến tranh Thế giới thứ Hai, một cuộc chiến tranh thậm chí còn đau thương đẫm máu hơn cả Chiến tranh Thế giới thứ Nhất

Câu chuyện về quá trình tụt dốc từ sự phát triển bùng nổ vào những năm 20 của thế kỷ cho tới cuộc Đại suy thoái có thể được kể theo muôn vàn phương thức khác nhau Trong khuôn khổ cuốn sách này, tôi đã chọn cách nhìn từ vị thế những người nắm trọng trách vận hành bốn ngân hàng Trung ương lớn nhất thế giới: Ngân hàng Trung ương Anh quốc, Hệ thống Dự trữ Liên bang, Ngân hàng Trung ương Đức, và Ngân hàng Trung ương Pháp

Khi Chiến tranh Thế giới thứ nhất kết thúc vào năm 1918, một trong

số những đối tượng bị tổn hại nặng nề nhất do hậu quả của cuộc chiến chính là hệ thống tài chính thế giới Trong suốt nửa cuối thế kỷ XIX, một guồng máy tài chính quốc tế tinh vi, đầu não đặt tại Thành phố London,

đã được xây dựng trên nền tảng chế độ bản vị vàng và đem theo nó là sự tăng trưởng rõ rệt của thương mại và của cải trên toàn cầu Ở thời điểm năm 1919, cỗ máy đó chỉ còn nằm đắp chiếu Cả Anh, Pháp, và Đức đều tiến gần sát đến bờ vực phá sản, nền kinh tế của các nước này phải oằn mình gánh những khoản nợ khổng lồ, dân chúng rơi vào cảnh nghèo đói cùng cực do giá cả tăng vọt, đồng tiền mất giá Sau chiến tranh, chỉ có nước Mỹ trỗi dậy với sức mạnh kinh tế ngày càng dồi dào hơn

Thời ấy các chính phủ đều tin rằng tốt hơn hết là giao các vấn đề tài chính cho các thống đốc ngân hàng Trung ương giải quyết; do vậy sứ mệnh khôi phục nền tài chính thế giới đã rơi vào tay của bốn ngân hàng Trung ương thuộc bốn đất nước với tiềm lực khả dĩ nhất: Anh, Pháp, Đức và Mỹ Cuốn sách này sẽ lần lại những nỗ lực của các thống đốc ngân hàng Trung ương kể trên nhằm tái thiết hệ thống tài chính thế giới sau Chiến tranh Thế giới thứ nhất Nó mô tả làm thế nào mà chỉ trong một giai đoạn ngắn ngủi giữa thập kỷ 1920, cố gắng của họ đã tỏ ra có kết quả: tiền tệ thế giới đã được bình ổn, dòng vốn bắt đầu luân chuyển tự do khắp toàn cầu, và tăng trưởng kinh tế hồi phục trở lại Nhưng ẩn bên dưới cái vỏ ngoài thịnh vượng của các thành phố giàu có, những vết rạn nứt bắt đầu xuất hiện trong chế độ bản vị vàng, thứ được mọi người tin tưởng sẽ là chiếc ô che chở cho trạng thái ổn định hóa ra chỉ là một manh áo bó chật ních Những chương cuối cùng của cuốn sách sẽ mô tả những nỗ lực gắng gượng điên cuồng và vô ích sau chót của các thống đốc ngân hàng Trung ương khi họ

vật lộn để kéo nền kinh tế thế giới khỏi trượt sâu vào vòng xoáy sụt giảm của cuộc Đại suy thoái

Những năm 1920 là thời đại mà các thống đốc ngân hàng Trung ương được đặt vào tay quyền lực khổng lồ và uy tín to lớn, rất giống ngày nay Đặc biệt là bốn nhân vật thống trị hoàn toàn câu chuyện này: tại Ngân hàng Trung ương Anh quốc là một Montagu Norman bí ẩn và dễ bị kích động; tại Ngân hàng Trung ương Pháp là một Émile Moreau, đầu óc sặc mùi bài ngoại và hoài nghi; tại Ngân hàng Trung ương Đức là một Hjalmar Schacht cứng nhắc và kiêu ngạo song hết sức thông thái và khôn ngoan; và cuối cùng, tại Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York, một Benjamin Strong với chiếc mặt nạ của nhiệt huyết và nghị lực nhằm che giấu một con người bị tổn thương sâu sắc và đang phải gánh những gánh nặng quá sức

Bốn nhân vật kể trên đã đứng ở trung tâm các sự kiện trong phần lớn thời gian của thập kỷ đó Cuộc đời và sự nghiệp của họ mang lại một ô cửa

sổ độc nhất vô nhị để người ta có thể soi vào giai đoạn này của lịch sử kinh

tế, giúp hội tụ thời kỳ lịch sử phức tạp của những năm 1920 – toàn bộ câu chuyện đau thương và cay đắng về nền hòa bình bị sụp đổ, về những món

nợ và khoản bồi thường chiến tranh, về siêu lạm phát, về những quãng thời gian khốn khó ở châu Âu và sự phồn vinh ở Mỹ, về quá trình phát triển bùng nổ nối tiếp đó bằng một đợt vỡ bung – xuống một quy mô nhỏ hơn, ở một tầm nhân văn, gần gũi hơn

Mỗi người trong số đó lại rọi ánh sáng soi tỏ tinh thần dân tộc ở thời mình sống theo một cách riêng Montagu Norman, với niềm tin tưởng đậm chất hiệp sĩ viển vông ông dành cho trực giác bất toàn của mình, khắc họa một nước Anh vẫn còn chìm đắm trong thời quá vãng xa xưa, chưa thể

tự điều chỉnh để thích ứng với một vị thế mới, thấp kém hơn, trên trường quốc tế Émile Moreau, bằng đầu óc hẹp hòi và thù dai, phản ánh chính xác một nước Pháp chỉ biết thu mình lại để tự liếm láp những vết thương rỉ máu do chiến tranh gây ra Benjamin Strong, người đàn ông hành động, đại diện cho một thế hệ mới ở nước Mỹ, chủ động dự phần vào việc mang tất cả sức mạnh tài chính của đất nước ra hòng gánh vác công việc chung của thế giới Chỉ có Hjalmar Schacht, với tính tình ngạo mạn khó chịu, tỏ

ra lệch tông so với một nước Đức thất trận yếu đuối mà ông là người đại diện, song có lẽ ông cũng chỉ đơn thuần bộc lộ một sự thật được giấu kín

về tâm trạng thực của đất nước này đang ẩn sâu bên trong mà thôi

Còn có gì đó thật chua xót trong sự đối nghịch giữa quyền lực mà bốn người đàn ông này đã từng thâu tóm và thực tế rằng họ đã gần như biến mất hoàn toàn khỏi những trang sử Một thời được báo chí xưng tụng như

“Câu lạc bộ độc nhất vô nhị trên thế giới,” bốn cái tên đã từng vang dội đến thế, bị vùi lấp dưới đống gạch vụn của thời gian, giờ đã không còn chút ý nghĩa nào đối với mọi người

Thập kỷ 1920 là quãng thời gian của sự chuyển đổi Tấm màn hạ xuống báo hiệu một thời đại đã khép lại và một thời đại mới đã mở ra Các ngân hàng Trung ương vẫn còn thuộc sở hữu tư nhân, mục tiêu chủ chốt của họ

là bảo toàn giá trị tiền tệ và dập tắt những cuộc hoảng loạn liên quan đến

hệ thống ngân hàng Họ mới chỉ bắt đầu nghiêng theo ý niệm rằng chính

họ là lực lượng nắm giữ trọng trách bình ổn nền kinh tế

Trong suốt thế kỷ XIX, các thống đốc của Ngân hàng Trung ương Anh quốc và Ngân hàng Trung ương Pháp là những nhân vật đứng trong bóng tối, nổi danh trong giới tài chính song lại gần như vô hình trong con mắt người đời Trái lại, vào thập kỷ 1920, cũng khá giống thời nay, thống đốc các ngân hàng Trung ương trở thành tâm điểm chú ý của công luận Những lời đồn đại về các quyết sách và cuộc họp kín của họ đăng nhan nhản trên các tờ nhật báo trong khi họ phải đối mặt với vô vàn sự vụ và vấn đề kinh tế khá giống với những gì mà những người kế tục họ đang phải giải quyết ngày nay: biến động trên các thị trường chứng khoán, đồng tiền bất ổn, và các dòng vốn ồ ạt chảy từ một trung tâm tài chính này sang một trung tâm tài chính khác

Tuy nhiên, họ phải làm việc theo những kiểu cách lạc hậu, với sự trợ giúp của những công cụ còn rất thô sơ và các nguồn tin mà mình có sẵn Các số liệu thống kê kinh tế mới chỉ bước đầu được thu thập Các thống đốc liên lạc với nhau qua thư từ – vào cái thời mà một lá thư phải mất đến một tuần để

đi từ New York sang London – hoặc, trong những tình huống đặc biệt khẩn cấp, là điện tín Chỉ đến những giai đoạn cuối của tấn bi kịch, họ mới bắt đầu được liên lạc qua điện thoại, song cũng gặp không ít khó khăn