DẠY HỌC ÂM NHẠC CHO TRẺ - TUỔI Ở TRƯỜNG MẪU GIÁO . LUẬN VĂN THẠC SĨ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC ÂM NHẠC

Hoạt động ca hát, nghe nhạc, vận động theo nhạc và trò chơi âm nhạc là hoạt động được trẻ yêu thích, là phương tiện giúp trẻ cảm thụ tốt hơn, nó cũng đáp ứng một trong 3 mục tiêu của vi

TRẦN THỊ DUY BÌNH

DẠY HỌC ÂM NHẠC CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI Ở

TRƯỜNG MẪU GIÁO AN BÌNH, QUẬN BÌNH TÂN,

TRẦN THỊ DUY BÌNH

DẠY HỌC ÂM NHẠC CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI Ở

TRƯỜNG MẪU GIÁO AN BÌNH, QUẬN BÌNH TÂN,

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học Âm nhạc

Mã số: 8140111

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS HÀ THỊ HOA

Hà Nội, 2019

tại Trường Mẫu giáo An Bình, Quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh” là

kết quả mà tôi đã trực tiếp nghiên cứu, tìm hiểu được, thông qua việc giảng dạy tại trường trong thời gian qua Đây là kết quả của riêng cá nhân tôi Nếu sai tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm

Hà Nội, ngày tháng năm 2019

Tác giả

Trần Thị Duy Bình

AN Âm nhạc BGH Ban Giám hiệu GDAN Giáo dục âm nhạc GD&ĐT Giáo dục và đào tạo

GV Giáo viên KQĐG Kết quả đánh giá

MN Mầm non

NS Nhạc sĩ

PP Phương pháp QBT Quận Bình Tân

TN Thực nghiệm

TG Tác giả TPHCM Thành phố Hồ Chí Minh TSKH Tiến sĩ khoa học

Chương 1:CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 8

1.1 Các khái niệm 8

1.1.1 Âm nhạc 8

1.1.2 Trẻ mầm non 8

1.1.3 Dạy học và phương pháp dạy học cho trẻ 5- 6 tuổi 9

1.1.4 Cảm thụ và dạy học cảm thụ âm nhạc 13

1.2 Đặc điểm tâm sinh - lý và khả năng âm nhạc của trẻ 5 - 6 tuổi 14

1.2.1 Đặc điểm tâm sinh lý 14

1.2.2 Khả năng âm nhạc 15

1.3 Vai trò của âm nhạc với sự phát triển nhân cách của trẻ 20

1.3.1 Âm nhạc là phương tiện giáo dục thẩm mỹ 20

1.3.2 Âm nhạc đối với sự hình thành đạo đức 21

1.3.3 Âm nhạc góp phần phát triển trí tuệ 22

1.3.4 Âm nhạc đối với sự phát triển thể chất 23

1.4 Nội dung giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non 5 - 6 tuổi 24

1.4.1 Mục đích 24

1.4.2 Nhiệm vụ 24

1.4.3 Nội dung 25

1.5 Thực trạng dạy học âm nhạc cho trẻ 5 - 6 tuổi ở Trường Mẫu giáo

An Bình 26

1.5.1 Khái quát về Nhà trường 26

1.5.2 Cơ cấu tổ chức và cơ sở vật chất 26

1.5.3 Chương trình 27

1.5.4 Đội ngũ giáo viên 30

1.5.5 Đặc điểm thể chất và thực hành âm nhạc của trẻ 5 - 6 tuổi ở

Trường Mẫu giáo An Bình 30

1.5.6 Thực trạng dạy học âm nhạc 31

1.6 Đánh giá 42

1.6.1 Ưu điểm 42

Chương 2: BIỆN PHÁP DẠY HỌC ÂM NHẠC CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI 46

2.1 Cơ sở xây dựng các biện pháp dạy học 46

2.2 Đổi mới nội dung, chương trình 47

2.2.1 Nội dung dạy trẻ học hát 48

2.2.2 Nội dung dạy trẻ học nghe nhạc 49

2.2.3 Nội dung dạy trẻ vận động 49

2.2.4 Tổ chức trò chơi âm nhạc 50

2.3 Dạy học theo hướng tăng cường cảm thụ âm nhạc 51

2.3.1 Dạy trẻ học hát 52

2.3.2 Dạy nghe nhạc 57

2.3.3 Dạy vận động theo nhạc 65

2.3.4 Tổ chức trò chơi âm nhạc 71

2.4 Hoạt động kiểm tra, đánh giá 76

2.5 Các biện pháp khác 77

2.5.1 Nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên 77

2.5.2 Tăng cường sử dụng phương tiện dạy học 78

2.6 Thực nghiệm sư phạm 79

2.6.1 Mục đích thực nghiệm 79

2.6.2 Nhiệm vụ thực nghiệm 80

2.6.3 Nội dung thực nghiệm 80

2.6.4 Đối tượng thực nghiệm 80

2.6.5 Điều kiện tiến hành thực nghiệm 80

2.6.6 Tiến hành thực nghiệm 82

2.6.7 Kết quả thực nghiệm 82

Tiểu kết 84

KẾT LUẬN 85

TÀI LIỆU THAM KHẢO 88

PHỤ LỤC 92

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Âm nhạc có vai trò rất quan trọng trong việc giáo dục toàn diện nhân cách cho trẻ, phát triển các mặt đức - trí - thể - mỹ, giúp trẻ hoàn thiện và hướng tới cái hay, cái đẹp, giúp phát triển về thể chất và tinh thần như: hát ru,

ca dao, dân ca và các trò chơi luôn gần gũi phù hợp với tâm sinh lý trẻ Khi nghe nhạc ảnh hưởng đến tình cảm, cảm xúc của trẻ, nhịp điệu của bản hành khúc gợi niềm vui, phấn khởi, hào hứng, bài hát êm dịu trẻ thể hiện dịu dàng, ngoài ra còn giúp trẻ phát triển tai nghe, ngôn ngữ Những bài hát trong Trường Mẫu giáo là phương tiện mang tính giáo dục cho trẻ cảm thụ về sau này, tạo nền tảng vững chắc cho trẻ bước vào lớp 1 Với phương châm học

mà chơi, chơi mà học phù hợp với trẻ mẫu giáo Hoạt động ca hát, nghe nhạc,

vận động theo nhạc và trò chơi âm nhạc là hoạt động được trẻ yêu thích, là phương tiện giúp trẻ cảm thụ tốt hơn, nó cũng đáp ứng một trong 3 mục tiêu của việc cải cách giáo dục đó là chăm sóc và nuôi dạy trẻ

Dạy học không chỉ dạy trẻ yêu thích, cảm nhận mà còn giúp trẻ hiểu biết về khái niệm âm nhạc cách sơ giản và khả năng hoạt động âm nhạc của trẻ ở mức độ đơn giản

Trong những năm gần đây ở Việt Nam có những chuyển biến mạnh về kinh tế, văn hóa, chính trị, xã hội, nên chương trình giáo dục mầm non không ngừng đổi mới, các giáo viên sư phạm âm nhạc kết hợp với sự chỉ đạo của Vụ Giáo dục Mầm non - Bộ Giáo dục và Đào tạo ngành mầm non đã liên tục phát triển, góp phần vào sự nghiệp giáo dục Việt Nam Nội dung giáo dục

âm nhạc của Trường Mẫu giáo An Bình, được thực hiện theo chương trình khung do Vụ Giáo dục Mầm non - Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành và chương trình của nhà thờ Từ các hoạt động âm nhạc tạo nên những con người mới xã hội chủ nghĩa

Các nhà nghiên cứu giáo dục cho rằng ở tuổi mẫu giáo có khả năng hoạt động âm nhạc tốt hơn so với các độ tuổi khác Trong thời gian qua chúng tôi được dạy học âm nhạc cho trẻ từ khi trường thành lập năm 2012 là trường của nhà thờ, có 4 lớp, mỗi lớp 25 trẻ Chúng tôi nhận thấy, trẻ có được những

ưu điểm như, trẻ nhanh nhẹn, thông minh, hăng say, làm quen và tham gia với

âm nhạc rất nhanh, các trẻ đều thích ca hát, nhảy múa, chăm ngoan, lễ phép Các phương tiện hổ trợ cho hoạt động âm nhạc khá đầy đủ là điều kiện thuận lợi cho việc dạy học âm nhạc Tuy nhiên, trong thực tiễn chúng tôi nhận thấy, phương pháp dạy học nặng về áp đặt, vẫn có trẻ thụ động, giáo viên chưa chú trọng đến khả năng cảm thụ âm nhạc cho trẻ, sử dụng đàn chưa tốt, nên hoạt động dạy hát chưa thu hút, trong nội dung nghe nhạc chưa chỉ cho trẻ nghe giai điệu, tiết tấu, ca từ như thế nào để cảm nhận, về nội dung vận động theo nhạc thì các động tác phức tạp, chưa cập nhật tốt về các thông tin để dạy học, hiện nay nhà trường chưa có giáo viên âm nhạc nên vẫn còn nhiều những hạn chế

Mặc dù nhà trường có đầu tư phòng chức năng, đàn organ, tivi, máy nghe nhạc, tuy nhiên vẫn chưa hấp dẫn, giáo viên chưa làm cho tiết học sôi động, trẻ còn nhút nhát, rụt rè trước đám đông Giáo viên còn hạn chế về năng lực nên ảnh hưởng trẻ thụ động, không chịu tìm tòi, năng lực cảm thụ cho trẻ

Là giáo viên (tu sĩ) tôi luôn suy nghĩ, trăn trở tìm ra biện pháp để khắc phục và có phương pháp dạy học âm nhạc thích hợp, để khơi dậy lòng yêu âm nhạc, giúp trẻ phát huy tính sáng tạo, tích cực, tự tin, năng lực cảm thụ, nhằm

nâng cao chất lượng dạy học Với suy nghĩ đó, tôi chọn đề tài “Dạy học Âm nhạc ở Trường Mẫu giáo An Bình, Quận Bình tân, Thành phố Hồ Chí Minh” làm Luận văn tốt nghiệp cao học chuyên ngành Lý luận và Phương

pháp dạy học Âm nhạc

2 Tình hình nghiên cứu

Nghiên cứu về dạy học âm nhạc cho trẻ mầm non có rất nhiều công

trình như:

Nhóm tác giả đưa ra giáo trình có

- Phạm Thị Hòa (2009), Giáo trình tổ chức hoạt động âm nhạc cho trẻ

mầm non, Nxb Giáo dục, Việt Nam

- Lê Đức Sang, Hoàng Công Dụng, Trịnh Hoài Thu (2008), Giáo trình

âm nhạc và múa, Nxb Giáo dục

Các tác giả trên nghiên cứu sâu về phương pháp dạy học và tổ chức hoạt

động âm nhạc cho trẻ mẫu giáo Đây là những tài liệu quý để chúng tôi tham

khảo trong quá trình làm luận văn

Nhóm nghiên cứu về phương pháp

- Ngô Thị Nam (1994), Âm nhạc và phương pháp giáo dục âm nhạc 2,

Nxb Giáo dục, Hà Nội Sách dùng cho giáo sinh sư phạm Mầm Non, gồm ba

phần viết về phương pháp, kỹ thuật ca hát, múa cơ bản cho trẻ mẫu giáo và

các hình thức hoạt động âm nhạc

- Ngô Thị Nam (2008), Phương pháp dạy học âm nhạc cho trẻ trước

tuổi học, Nxb Giáo dục, Việt Nam Sách nói về phương pháp dạy học và các

hình tổ chức hoạt động âm nhạc cho trẻ trước tuổi học Đây là những tài liệu

quý để chúng tôi tham khảo trong quá trình làm luận văn Nhóm nghiên cứu tư liệu, tuyển tập bài hát

- Nguyễn Thị Kim Dung, Trần Phương Hà, Đào Hoàng Mai, Phạm Lâm

Nguyệt, Trần Thị Uyên (2014), Giáo án tổ chức hoạt động giáo dục âm nhạc

lớp mẫu giáo 5 - 6 tuổi, Nxb Giáo dục, Hà Nội

- Hoàng Công Dụng (2014), Tuyển tập bài hát dành cho trẻ mầm non

theo chủ đề, Nxb Giáo dục, Hà Nội

- Hoàng Văn Yến (2002), Trẻ mầm non ca hát, Nxb Âm nhạc Tài liệu này

gồm 130 ca khúc dành cho trẻ ca hát và 87 ca khúc dành cho trẻ nghe hát

- Hoàng Công Dụng, Trần Chinh (2014), Tổ chức cho trẻ mầm non vận

động theo nhạc và múa minh họa theo chủ đề, Nxb Giáo dục, Hà Nội

Các công trình trên nghiên cứu sâu về phương pháp, biện pháp, hoạt

động âm nhạc cho trẻ mầm non Đây là những tài liệu quý để chúng tôi tham khảo trong quá trình làm luận văn Nhóm nghiên cứu về trò chơi

- Lê Thu Hương (2010), Tuyển chọn trò chơi, bài hát, thơ ca, truyện, câu

đố theo chủ đề cho trẻ 5 - 6 tuổi, Nxb Giáo dục, Việt Nam Tài liệu này biên

soạn theo tám chủ đề

Ngoài những sách giáo trình dạy học âm nhạc, phương pháp dạy học âm nhạc, nghiên cứu tư liệu cho các hoạt động âm nhạc như tuyển tập bài hát, nghe nhạc, vận động theo nhạc, tổ chức trò chơi còn có một số luận văn liên quan đến đề tài như:

- Nguyễn Thị Thanh Hương (2014), Bài hát trong tổ chức hoạt động Âm

nhạc cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi tại Trường Thực hành Mầm non, Đại học Hải Phòng, Luận văn thạc sĩ Lý luận và Phương pháp dạy học Âm nhạc, Trường Đại

học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương Luận văn tập trung vào nội dung nâng cao chất lượng dạy hát cho trẻ 5- 6 tuổi ở Trường Thực hành Mầm non Thành phố Hải Phòng

- Phạm Thị Hòa (1996), Nghiên cứu Âm nhạc với lứa tuổi Mẫu giáo

từ 3 - 6 tuổi, Luận văn Thạc sĩ Nghệ thuật, Nhạc viện Hà Nội, tác giả tập

trung nghiên cứu một số phương pháp để thực hiện Âm nhạc đối với lứa tuổi 3- 6 tuổi

- Nông Thị Lịch (2014), Giáo dục Âm nhạc ở trường mầm non Koala

House Hà Nội, Luận văn thạc sĩ Lý luận và Phương pháp Dạy học Âm nhạc,

Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương Luận văn của tác giả tập trung vào nội dung đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, dạy học âm nhạc cho Trường Mầm non Koala House Hà Nội

- Nguyễn Thị Thanh Loan (2015), Dạy học Âm nhạc cho trẻ Mầm non 5

- 6 tuổi ở Trường Mầm non Hoa Hồng Thành phố Thái Bình, Luận văn thạc sĩ

Lý luận và Phương pháp dạy học Âm nhạc, Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương Luận văn của tác giả tập trung vào nội dung đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học âm nhạc cho trẻ 5- 6 tuổi trên tất cả các dạng hoạt động âm nhạc (nghe nhạc, ca hát, vận động theo nhạc, trò chơi âm nhạc) ở trường mầm non Hoa Hồng, thành phố Thái Bình

- Lương Văn Phong (2015), Dạy học nghe nhạc cho lứa tuổi mẫu giáo

lớn tại Trường Mầm non Thực hành Linh Đàm quận Hoàng mai Hà Nội,

Luận văn thạc sĩ Lý luận và Phương pháp dạy học Âm nhạc, Trường Đại học

Sư phạm Nghệ thuật Trung ương Luận văn của tác giả tập trung vào nội dung biện pháp nâng cao chất lượng tổ chức hoạt động dạy học nghe nhạc tại trường mầm non Linh Đàm, quận Hoàng Mai, Hà nội

- Lê Tuấn Đức (2006), Một số biện pháp hình thành khả năng cảm thụ

Âm nhạc cho trẻ 5 - 6 tuổi, chuyên ngành giáo dục Mầm non tại Trường ĐHSP Hà Nội, Luận văn Thạc sĩ Khoa học Luận văn của tác giả tập trung

vào nội dung một số biện pháp hình thành khả năng cảm thụ âm nhạc cho trẻ

5 - 6 tuổi chuyên ngành giáo dục mầm non tại trường ĐHSP Hà Nội

- Nguyễn Thị Huyền (2016), Dạy học cảm thụ Âm nhạc cho trẻ từ 5 - 6

tuổi tại Trường Mầm non song ngữ Peace school, Luận văn thạc sĩ Lý luận và

Phương pháp dạy học Âm nhạc, Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương Luận văn của tác giả tập trung vào nội dung giải pháp dạy cảm thụ âm nhạc cho trẻ mầm non 5- 6 tuổi tại trường mầm non song ngữ Peace School Trên cơ sở kế thừa những công trình đi trước, toàn bộ những tài liệu nêu trên sẽ là nguồn tài liệu quý giá giúp cho chúng tôi trong quá trình nghiên cứu

đề tài Dạy học Âm nhạc cho trẻ 5- 6 tuổi ở Trường Mẫu giáo An Bình, Quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn dạy học môn

âm nhạc ở trường mầm non nói chung, dạy học âm nhạc cho trẻ 5 - 6 tuổi ở Trường Mẫu giáo An Bình tại Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng; luận văn đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học âm nhạc choTrường Mẫu giáo An Bình, Quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu vai trò của giáo dục âm nhạc đối với trẻ mầm non, đặc điểm tâm sinh lý và khả năng thực hành âm nhạc của trẻ 5 - 6 tuổi

- Tìm hiểu thực trạng dạy học âm nhạc tại Trường Mẫu giáo An Bình, Quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh

- Đề xuất và thử nghiệm các biện pháp nâng cao chất lượng dạy học âm nhạc cho trẻ 5 - 6 tuổi ở Trường mẫu giáo An Bình, Quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp dạy học âm nhạc cho trẻ 5 - 6 tuổi ở Trường Mẫu giáo An Bình, Quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý luận, phân tích, tổng hợp, so sánh, và đánh giá

- Phương pháp nghiên cứu thông qua việc quan sát, phỏng vấn, ghi chép, phân tích, đánh giá các hoạt động dạy học âm nhạc tại Trường Mẫu giáo An Bình

- Thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng một số biện pháp đưa ra nhằm nâng cao chất lượng dạy học âm nhạc cho trẻ mẫu giáo tại đây có khả thi không?

6 Những đóng góp của luận văn

Nếu kết quả nghiên cứu được công nhận, luận văn sẽ có ý nghĩa đóng góp một số biện pháp thiết thực trong việc đổi mới, cải thiện và nâng cao chất lượng dạy học âm nhạc cho trẻ 5 - 6 tuổi ở Trường Mẫu giáo An Bình, Quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh và có thể sẽ áp dụng được cho các trường mầm non khác Đồng thời luận văn sẽ là tư liệu cho một số học viên có nghiên cứu, học tập cùng chuyên ngành…

7 Bố cục của luận văn

Ngoài Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, Luận văn gồm 2 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương 2: Biện pháp nâng cao chất lượng dạy học Âm nhạc cho trẻ 5 - 6 tuổi ở Trường Mẫu giáo An Bình, Quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1 Các khái niệm

1.1.1 Âm nhạc

Trong giáo trình Phân tích tác phẩm âm nhạc, GS.TSKH Phạm Lê

Hòa nêu khái niệm: “Âm nhạc (Music) là loại hình nghệ thuật sử dụng phương tiện biểu hiện âm thanh, được sinh ra do chính đòi hỏi của cuộc sống khi cần biểu đạt những trạng huống nhất định của thế giới tình cảm - trí tuệ xã hội loài người” [19, tr.1] Theo TS Ngô Thị Nam trong cuốn Phương pháp dạy học âm nhạc cho trẻ trước tuổi học (2008) viết: Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật, phản ánh hiện thực khách quan bằng những hình tượng có sức biểu cảm của âm thanh Cùng

với các phương tiện diễn tả âm nhạc như: giai điệu, tiết tấu, cường

độ, nhịp độ, sắc thái, âm khu, âm vực, hòa âm…bản chất thời gian

trong âm nhạc làm nó có thể truyền đạt sự vận động của các ý

tưởng và tình cảm trong tất cả các sắc thái tinh tế nhất [35, tr.1] Âm nhạc là một bộ môn nghệ thuật dùng âm thanh qua giọng hát để diễn tả một ca khúc hay dùng âm thanh của nhạc cụ để đệm cho ca khúc hay dùng nhạc cụ để độc tấu Các yếu tố chính của âm thanh gồm có cao độ, trường độ, cường độ và âm sắc kết cấu với ca khúc để tạo ra vẻ đẹp về hình thức, sự hài hòa và biểu hiện cảm xúc Âm nhạc góp sức thiết thực, tạo cảm xúc tốt đẹp cho cộng đồng và cá nhân Âm nhạc là phương tiện giáo dục trẻ ở nhiều mặt: thẩm mỹ, đạo đức, trí tuệ, thể chất

1.1.2 Trẻ mầm non

Trong sách Phương pháp dạy học âm nhạc cho trẻ trước tuổi học của

TS Ngô Thị Nam có nêu về nhóm trẻ được chia như sau:

- Ở nhà trẻ: từ 1 đến 36 tháng

+ Trẻ dưới 1 tuổi

+ Trẻ 1 đến 2 tuổi

+ Trẻ 2 đến 3 tuổi

- Ở mẫu giáo: từ 3 đến 6 tuổi

+ Trẻ mẫu giáo bé 3 đến 4 tuổi

+ Trẻ mẫu giáo nhỡ 4 đến 5 tuổi

+ Trẻ mẫu giáo lớn 5 đến 6 tuổi [34, tr.7-8]

Như vậy, trẻ mẫu giáo lớn 5 – 6 tuổi là giai đoạn cuối ở tuổi mầm non, thời kỳ chuẩn bị cho trẻ vào lớp 1 Đây là thời kỳ có sự phát triển vượt trội so với mẫu giáo bé và mẫu giáo nhỡ, về thể chất, cảm xúc, trí tuệ Trẻ hoạt bát, nhanh nhẹn, năng động và có thể nhận xét, đánh giá chính xác sự vật gần gũi trong cuộc sống, có thể suy luận ở mức đơn giản; khả năng hình tượng về âm nhạc như nghe hát, nghe đàn, xem điệu bộ, di chuyển theo điệu nhạc, vận động trong điệu múa có tiết tấu hơi khó; sử dụng đàn ở mức đơn giản, có nhu cầu âm nhạc, thể hiện nhạc cảm khi hát, múa; có ấn tượng sâu sắc khi xem phim ảnh, băng, đĩa biết so sánh tính chất âm nhạc, âm thanh, lời ca

Đặc biệt ở độ tuổi này, năng khiếu âm nhạc xuất hiện nhiều hơn độ tuổi khác Nhiều công trình nghiên cứu cho biết dạy học âm nhạc cho độ tuổi này

sẽ thu kết quả tốt, giáo viên cần quan tâm nhiều hơn trong giai đoạn này

1.1.3 Dạy học và phương pháp dạy học cho trẻ 5- 6 tuổi

1.1.3.1 Dạy học

Trong Từ điển văn hóa giáo dục Việt Nam của Vũ Ngọc Khánh (2003),

có định nghĩa: “Dạy học là quá trình truyền thụ kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo

của thầy giáo cho học sinh” [26, tr.84] Trong Từ điển Tiếng Việt của Hoàng

Phê (2003) có định nghĩa: “Dạy học để nâng cao trình độ văn hóa và phẩm chất đạo đức, theo chương trình nhất định” [36, tr.244] Trong Đại từ điển Tiếng Việt của Nguyễn Như Ý (1998), có khái niệm về dạy học “Dạy văn hóa, theo những chương trình nhất định: nghề dạy học” [44, tr.515]

1.1.3.2 Dạy học cho trẻ

Giáo dục là quá trình tác động có mục đích xác định, được tổ chức một cách khoa học (có kế hoạch, có phương pháp, có hệ thống) và quá trình này được thực hiện bằng các con đường dạy học Hiểu một cách khái quát, dạy học là con đường, là phương tiện cơ bản nhằm thực hiện nhiệm vụ giáo dục [30, tr.2]

Dạy học cho trẻ là một quá trình hoạt động giữa giáo viên và trẻ, trong

đó, giáo viên giữ vai trò chủ đạo, trực tiếp xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện truyền dạy những kiến thức, hướng dẫn thực hành và trẻ là người học hỏi, tiếp thu những kiến thức trên qua việc học mà chơi, chơi mà học Dạy học luôn linh hoạt, từ cử chỉ, nét mặt, giọng hát truyền cảm hứng cho trẻ, làm động tác gõ, vận động cơ thể theo nhịp Khi dạy hát cho trẻ, giáo viên hát chậm và đàn rõ ràng từng nốt một, sau đó cho trẻ hát và sửa sai (nếu có) Trẻ hiểu được sắc thái, các động tác, vận động trong trò chơi từ đó trẻ yêu thích Giáo viên vừa linh hoạt, sáng tạo trong dạy học để trẻ có thể phân biệt giai điệu, độ to nhỏ, mạnh nhẹ, cao thấp, âm sắc, giọng hát, nhạc cụ của âm thanh Giáo viên tổ chức cho trẻ hát nhóm, cá nhân, mục đích là để trẻ làm quen với giai điệu, từ đó trẻ yêu thích và tham gia Khi chọn bài hát đảm bảo vừa sức mang tính giáo dục, thẩm mỹ, hình thành ở trẻ tình cảm tốt đẹp Giáo viên dạy trẻ tác phong biểu diễn, thể hiện gương mặt, động tác đơn giản Thông qua ca

từ trẻ thể hiện cảm xúc, tăng thêm sự sáng tạo và khả năng cảm thụ âm nhạc

Dạy học là hoạt động có sự thống nhất giữa giáo viên và trẻ nhằm giúp trẻ để đạt hiệu quả trong học vấn

Bản chất của dạy học chính là gây ảnh hưởng có chủ định đến hành

vi học tập và quá trình học tập của người khác, tạo ra môi trường và những điều kiện để người học duy trì việc học, cải thiện hiệu quả, chất lượng học tập, kiểm soát quá trình học tập của mình [23, tr.35]

1.1.3.3 Dạy học âm nhạc cho trẻ 5 – 6 tuổi

Dạy học cho trẻ 5 – 6 tuổi không nhằm mục đích chuyên sâu, mà theo phương châm học mà chơi, chơi mà học trong các hoạt động âm nhạc:

Nghe âm nhạc là mức độ phát triển cao của tai nghe ở con người.Tai nghe âm nhạc có sự phân biệt rất rõ rệt với tai nghe bình thường Người ta có thể nghe rất thính: nghe thấy mọi tiếng động, tiếng nói, nhưng chưa chắc đã nghe và phân biệt được âm thanh âm nhạc với cùng mức độ Người có tai nghe âm nhạc là người có khả năng phân biệt được phẩm chất của âm thanh có tính nhạc: cao độ, trường độ,

âm sắc, các mối quan hệ của những phương tiện diễn tả ngôn ngữ

âm nhạc [43, tr.110]

Trẻ ở độ tuổi này có thể nhìn được mặt chữ một ít, nên rất thích đánh vần, thích thể hiện mình biết đọc chữ, biết hát Trẻ nhắc lại được giai điệu của bài hát khi cô hát, trẻ nghe từng câu và nghe trọn vẹn bài Giáo viên chỉ cho trẻ ghi nhớ tên bài hát, tên tác giả hoặc một làn điệu dân ca và dạy cho trẻ biết đánh giá tác phẩm Trong hoạt động dạy học hát cho trẻ 5 – 6 tuổi, giáo viên chỉ dạy những bài khoảng 20 ô nhịp, giai điệu, ca từ dễ nhớ và hát chậm từng câu một cho trẻ nghe và lặp lại, sau đó cho trẻ nghe câu tiếp theo đến hết bài Giáo viên dạy vận động cho trẻ 5 – 6 tuổi thì nên dạy những cử điệu, vận động đơn giản và nên nói chậm cho trẻ nghe từng động tác Từ đó trẻ có hứng thú tham gia, hợp tác nhiệt tình Về hoạt động nghe nhạc, giáo viên cho trẻ nghe nhạc và giải thích ca từ, nội dung cho trẻ hiểu qua đó trẻ thể hiện được cảm xúc Giáo viên nên chọn những bài giai điệu hay có ý nghĩa giáo dục cao

và phù hợp với lứa tuổi Trong hoạt động tổ chức trò chơi âm nhạc cho trẻ, giáo viên tổ chức cho trẻ hát, nghe những bài quen thuộc, vận động đi lại, chạy nhảy cho trẻ nhanh nhẹn, những câu đố vui cho trí não linh hoạt, cho trẻ thi đua cá nhân, tập thể, nhóm để hoạt động thêm sôi động Trong quá trình dạy học cho trẻ 5 – 6 tuổi, giáo viên không nên tạo áp lực, ảnh hưởng đến các

hoạt động của trẻ

1.1.3.4 Phương pháp dạy học âm nhạc cho trẻ 5 – 6 tuổi

Phương pháp dạy học trong cuốn Lý Luận dạy học hiện đại của TS Nguyễn Văn Cường Nxb, Hà Nội - Potsdam 2012 có khái niệm về “Phương pháp dạy học là những hình thức và cách thức hoạt động của giáo viên và học sinh trong những điều kiện dạy học nhằm đạt mục đích dạy học” [6, tr.46]

Phương pháp là cách thức để tiến hành hoạt động nhằm đạt được kết

quả cao nhất Phương pháp dạy học là công cụ quan trọng hàng đầu của nghề dạy học Tuy nhiên đến nay vẫn còn nhiều cách định nghĩa:

Phương pháp dạy học âm nhạc là những hoạt động tạo ra cơ sở khoa

học về đạo đức, trí tuệ, thể lực, thẩm mỹ sự tương tác giữa thầy và trò, điều

kiện tiên quyết của người dạy và người học phải có năng khiếu về văn hóa nghệ thuật nói chung, âm nhạc nói riêng Giáo dục âm nhạc có đặc thù riêng như giá trị về thẩm mỹ, nhân văn, chia sẻ, bao dung, yêu thương, cảm xúc Những người học thanh nhạc, sáng tác, chỉ huy, nhạc cụ phải có năng khiếu

về âm nhạc là yếu tố quan trọng, thực tế cũng có những người không chuyên

có tính chất phổ biến thì giá trị âm nhạc vẫn là thiết yếu

Phương pháp dạy học âm nhạc, là trang bị hệ thống các biện pháp dạy học, và tổ chức các hoạt động âm nhạc Bồi dưỡng thị hiếu nghệ thuật, tình cảm thẩm mỹ, năng lực sư phạm

Theo TS Ngô Thị Nam trong tài liệu Âm nhạc và phương pháp giáo

dục âm nhạc tập 2 có đưa ra định nghĩa về dạy học âm nhạc như sau: “Dạy

học âm nhạc là quá trình trong đó giáo viên là người tổ chức, sử dụng các phương pháp phù hợp, giúp trẻ tích lũy kinh nghiệm âm nhạc, bằng những hoạt động của mình để nắm được những kiến thức, kỹ năng âm nhạc cơ sở chung nhất” [33, tr.89]

Giáo viên là người tổ chức các hoạt động âm nhạc như các trò chơi cho trẻ dễ hiểu, dễ nhớ, trẻ có thể tham gia và thực hiện dễ dàng, không nên tổ chức trò chơi quá khó và những bài hát quá sức, trẻ không hát được Giáo

viên nên chọn nhiều thể loại cho trẻ nghe Đối với những bài tập vận động nên chọn những động tác đơn giản, để tất cả trẻ đều được tham gia thực hiện

Phương pháp dạy học âm nhạc là nhu cầu hết sức cần thiết mà người giáo viên phải nắm được, để đưa ra hệ thống phương pháp cách khoa học, dễ

sử dụng cho trẻ 5 đến 6 tuổi ở trường mẫu giáo An Bình Trong dạy học âm nhạc về phương pháp có: Phương pháp trình bày tác phẩm, trực quan, dùng lời, thực hành Người giáo viên phải linh hoạt sử dụng phương pháp phù hợp

1.1.4 Cảm thụ và dạy học cảm thụ âm nhạc

1.1.4.1 Cảm thụ

Cảm là cảm nhận, cảm giác, bằng cảm tính, làm cho rung động trong lòng Khi trẻ nghe hát chưa thích thú, hưởng ứng là chưa cảm thụ được âm nhạc Ngược lại trẻ nghe hát thích thú, hưởng ứng chứng tỏ trẻ cảm thụ âm nhạc Khi trẻ hát một bài hát, chưa phải cảm thụ, chỉ khi trẻ hiểu, thích hát, khi đó trẻ đã cảm thụ Khi trẻ chỉ nghe một vài ca từ mà đã thấy hay và thể hiện cảm xúc, trẻ đã cảm thụ âm nhạc qua tư duy, hình tượng

1.1.4.2 Dạy học cảm thụ âm nhạc

Theo công trình Hình thành cảm thụ âm nhạc cho trẻ 5 - 6 tuổi của tác

giả Lê Tuấn Đức, Luận văn Thạc sĩ khoa học, Trường ĐHSP Hà Nội, năm

2006 trích trong tài liệu Phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu học sinh của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam có đưa ra khái niệm: “Cảm thụ âm nhạc là sự rung động bên trong của con người đối với giai điệu và lời ca, thông qua hình tượng âm nhạc mà chúng ta cảm nhận được” [13, tr.18]

Cảm thụ âm nhạc là phương pháp cho trẻ tập làm quen, tiếp cận với âm nhạc thông qua các hoạt động như nghe nhạc, ca hát, các trò chơi, vận động theo nhạc, chia sẻ cảm xúc, kể chuyện về âm nhạc Các hoạt động này sẽ được kết hợp phù hợp với khả năng tập trung ngắn ở trẻ làm trẻ luôn cảm thấy thích thú, hào hứng dần dần đến sự say mê âm nhạc

Dạy cảm thụ âm nhạc là dạy cho trẻ biết cách lắng nghe, biết cách cảm

nhận, biết tưởng tượng, và biết giải thích ca từ của bài hát, giai điệu, tiết tấu,

sắc thái, hình tượng âm nhạc Thông qua các hình tượng âm nhạc tác động sự

sáng tạo, đến tâm lý, tâm tư, tình cảm của trẻ, làm cho trẻ cảm nhận cái hay,

cái đẹp Chọn những bài hát có ý nghĩa giáo dục thẩm mỹ, giai điệu vui tươi,

trong sáng, hình tượng đẹp hình thành nơi trẻ Trong các hoạt động âm nhạc

làm cho trẻ thêm yêu thích có được niềm vui, sự thông cảm, quan tâm đến

bạn, hòa đồng với bạn, trẻ tự tin mạnh dạn Đối với trẻ mầm non thì cảm thụ

sẽ là phương pháp rất tốt cho sự phát triển về não bộ và thể chất

1.2 Đặc điểm tâm sinh - lý và khả năng âm nhạc của trẻ 5 - 6 tuổi

1.2.1 Đặc điểm tâm sinh lý

Trẻ 5 - 6 tuổi là thời điểm quan trọng, với sự biến đổi của hoạt động

chủ đạo Hoạt động vui chơi chiếm phần lớn trong thời gian học mẫu giáo,

nhưng cuối thời gian này trẻ bắt đầu nẩy sinh hoạt động học tập Trẻ đã có

những tiền đề về các mặt tâm sinh lý, ngôn ngữ, nhận thức, trí tuệ, cần thiết

để vào lớp một Có thể cần chuẩn bị về hai mặt:

- Về Thể chất: Đảm bảo cho trẻ khỏe, linh hoạt, dẻo dai, kết hợp với vận

động, để trẻ đến với nghệ thuật một cách tự nhiên Âm nhạc ảnh hưởng đến

hô hấp, tuần hoàn, tim mạch kích thích sự sáng tạo, phát triển thể lực, hơi thở

sâu, cơ mặt, hàm linh hoạt, tai nghe, mắt nhìn, tứ chi vận động:

Độ tuổi này bộ máy phát âm còn yếu, nhạy cảm và chưa ổn định;

giọng trẻ có đặc điểm cao và yếu; các dây thanh đới mảnh hơn,

thanh quản của trẻ to bằng một nửa so với người lớn; vòm họng

cứng chưa linh hoạt, lưỡi chưa hoàn thiện lấp khá đầy khoang

miệng; hơi thở yếu, các âm phát ra chưa rõ ràng, nhiều khi không

theo chủ định của trẻ Âm vực trẻ không rộng, âm vực giọng

thuận lợi để trẻ 5 - 6 tuổi có thể hát tự nhiên âm vang là từ Đô

- Đô 1 [46, tr.137]

- Về trí tuệ:

Theo sách Tâm lý học đại cương của tác giả Nguyễn Quang Uẩn có

viết: “Tâm lý là ý nghĩ, tình cảm… làm thành đời sống nội tâm, thế giới bên

trong của con người” [42, tr.6]

Trẻ cảm nhận nhịp điệu, tiết tấu dễ dàng hơn so với độ tuổi khác Sự tò

mò ham hiểu biết, tính hình tượng và sáng tạo là đặc điểm nổi bật Những

thuộc tính cụ thể và sinh động màu sắc, âm thanh…tác động mạnh đến giác

quan và tâm trí trẻ, trẻ đang dần phát triển đầy đủ về trí não, thích tưởng

tượng, sáng tạo khi học các môn về nghệ thuật

“Hoạt động tư duy ở lứa tuổi này tồn tại theo hai kiểu Đó là tư duy

trực quan hành động và tư duy trực qua hình tượng Tư duy của trẻ còn gắn liền với cảm xúc và ý muốn chủ quan” [21, tr.193] - Về một số nét nhân cách: Tính tự lập, chủ định, lòng tự trọng, tính cộng đồng 1.2.2 Khả năng âm nhạc 1.2.2.1 Khả năng nghe nhạc Nghe nhạc trong giáo dục âm nhạc cho trẻ nói chung là một quá trình phức tạp, có định hướng mục đích sư phạm và liên tục Cho

trẻ tập nghe theo một chương trình có hệ thống nhất định để trẻ

làm quen dần với nhiều tác phẩm âm nhạc đa dạng, phong phú

hơn những tác phẩm các cháu có thể thực hiện được Những gì

thu được thông qua tập nghe nhạc ở những độ tuổi còn non nớt

này sẽ khơi dậy những cảm xúc chân thực đầu tiên với âm nhạc

Cùng với việc tích lũy dần những ấn tượng, những khái niệm sơ

giản, riêng lẻ về âm nhạc, phân biệt nội dung, tính chất và các

phương tiện biểu hiện, trong trẻ cũng dần dần hình thành trí nhớ

âm nhạc Điều đó mở ra cho con trẻ một con đường làm phong

phú hơn kinh nghiệm âm nhạc của mỗi trẻ, để dẫn đến cơ sở giáo dục khả năng cảm thụ âm nhạc [33, tr.111]

Khi nghe nhạc thính giác trẻ phát triển trong suốt quá trình hoạt động

âm nhạc, tai nghe trẻ càng nhạy bén tinh hơn, trẻ phân biệt được độ cao thấp, sắc thái của âm thanh, tai nghe nhạc và cảm nhận ở mỗi trẻ khác nhau Trẻ còn có khả năng phân biệt những dấu hiệu âm nhạc, tính chất chung của âm nhạc, sự cao thấp giai điệu bài hát đi lên hoặc xuống, âm thanh to nhỏ, mạnh nhẹ, nhịp độ nhanh chậm Trẻ biết đánh giá tác phẩm hay hoặc không hay, phân biệt được bài hát mang tính hành khúc sôi nổi hay trữ tình, nhẹ nhàng, sâu lắng Trẻ còn có khả năng lựa chọn như thích thể loại âm nhạc này hoặc không thích thể loại âm nhạc kia Khả năng chú ý của trẻ thường được từ 2 đến 3 phút, đa số trẻ thích những bài hát mang tính hành khúc, sôi nổi hơn, một số trẻ có khả năng phân biệt giọng hát, đúng hay sai khi nghe bạn hát Trẻ chú ý nghe và hát theo giáo viên những câu hát đơn giản Nhìn chung, cảm thụ âm nhạc của trẻ là khá phong phú

1.2.2.2 Khả năng hát

Hoạt động dạy trẻ hát làm tăng khả năng biểu lộ tình cảm, cảm xúc, phát triển ngôn ngữ, tư duy, trí tuệ, mà hát là phương tiện để bộc lộ cảm xúc vui buồn trong cuộc sống Nội dung bài hát dùng để diễn tả tâm tư, tình cảm

và biểu hiện cảm xúc của con người Thông qua giai điệu của bản nhạc, trẻ thể hiện sự hào hứng, yêu ghét, buồn vui

Khả năng ca hát ở trẻ 5- 6 tuổi mà ta dễ nhận thấy như:

Về hơi thở nhanh và nông nên trẻ không hát được câu quá dài, âm vực của trẻ thường chỉ trong một quãng tám

Ví dụ 01:

Bộ máy phát âm của trẻ về thanh quản chỉ bằng phân nữa so với người lớn, đôi khi trẻ còn bị ngọng do thanh đới ngắn và mỏng, có khi chưa điều khiển được hô hấp

Ví dụ 02: Từ mẹ thành từ “ẹ”, từ bố thành từ “ố” “Líu lo” thành “Níu no”, “Vang lừng” thành “Vang nừng”

Giọng trẻ cao, vang, trong sáng, mềm mại, nhưng yếu, khả năng về hơi thở bị hạn chế, không hát được câu nhạc dài, trẻ có khả năng nghe và hát chính xác câu nhạc ngắn như trẻ có thể hát từ 8 - 12 từ Trẻ học hát bằng cách nghe giáo viên hát trước, sau đó trẻ hát lại, có trẻ nhìn ra mặt chữ, đa số trẻ hát thuộc lòng Trẻ có khả năng hiểu được ý nghĩa của lời ca Trẻ cũng biết lấy hơi giữa các câu nhạc Trẻ rất thích xung phong hát nhóm hay hát đơn ca Một vài trẻ biết đọc chữ thường sẽ hát tốt hơn Trẻ không hát được những nốt ngân dài như chữ “Còng” ở cuối câu, nốt trắng ngân sang nốt đen

Ví dụ 03:

So sánh và quan sát chúng tôi thấy trẻ có khả năng nghe và hát tốt hơn

so với độ tuổi 4 - 5 tuổi Trẻ có thể hát được một số bài hát mẫu giáo như “

Trường cháu đây là trường mầm non, Đi học về, Bà ơi bà, Ai hỏi cháu, Sắp đến tết ” Trẻ dễ dàng cảm nhận với vẻ đẹp xung quanh Do đặc điểm tâm

sinh lý nên trẻ rất thích hát những bài có giai điệu, tiết tấu nhanh, vui tươi, mang tính hành khúc

Bài Chiến sĩ tí hon (Nhạc Đinh Nhu, lời mới Việt Anh), Hành khúc tới

trường (Nhạc Pháp, dịch lời Việt Phan Trần Bảng và Lê Minh Châu)

Nhìn chung ca hát giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, trí tuệ, sự tưởng tượng

1.2.2.3 Khả năng vận động theo nhạc

Trẻ 5- 6 tuổi có khả năng vận động cách rõ ràng, phong phú, trẻ thích vận động chạy nhảy, nhanh nhẹn thể hiện sự mềm dẻo và không ngừng cử động chân tay Khi nghe hát, nghe nhạc, trẻ thường phản ứng bằng các động tác nghiêng đầu, nhún chân, tay cách tự nhiên Biết phối hợp nhịp nhàng vận động với bài hát Các động tác được trẻ thể hiện chi tiết hơn, phát triển hệ cơ, xương Trẻ biết di chuyển đội hình đơn giản, bước đi uyển chuyển, biết thay đổi bước vận động theo nhạc, biết định hướng khi di chuyển từ tốc độ chậm, trung bình và nhanh dần, biết tạo tư thế duyên dáng và vận động theo bài hát đúng nhịp Trẻ thể hiện sự khéo léo khi di chuyển, khi thay đổi tốc độ, nhịp

độ, vỗ tay chính xác theo vận động, hoặc vừa hát vừa gõ đệm theo tiết tấu cách đơn giản Khả năng vận động theo nhạc của trẻ không lâu Những động tác phức tạp trẻ chưa thực hiện được, trẻ có khả năng thể hiện diễn cảm nội dung bài hát Ngoài ra trẻ có khả năng vận động theo nhạc như kết hợp với hát trong các trò chơi, thông qua âm nhạc giúp trẻ phát triển tai nghe nhạc Nhịp tim, mạch, hơi thở trẻ được kích thích nhanh hơn, tuần hoàn máu tốt hơn, phát triển sinh lý, phát triển khả năng vận động nhịp nhàng, linh hoạt, giọng hát cũng khỏe hơn, hô hấp tốt hơn, tư thế, ngoại hình đẹp hơn, cơ bắp phát triển, sự cân bằng dẻo dai, khéo léo Vận động theo nhạc vừa phát triển thể chất và phát triển trí não, tác dụng tích cực đến sức khỏe cho trẻ, các bài nhạc trong vận động giúp trẻ phát triển thính giác, trẻ được tiếp xúc với giai điệu, nhịp độ, tiết tấu thông qua việc vận động, trẻ có khả năng phân biệt thể loại bài hát về tính chất, vui buồn, hành khúc dân ca nhận biết được giọng hát hay hoặc không hay của các bạn, trẻ phát triển nhận thức Vận động theo nhạc tạo ra sự trao đổi máu, quá trình hô hấp, sự giản nở cơ bắp, nhịp tim nhanh hơn, giúp trẻ phối hợp các động tác nhịp nhàng Khả năng vận động toàn thân, chân, tay, đầu, cổ,vai, phát triển các cơ quan hô hấp, cơ quan phát thanh, phổi giãn nở, tư thế hát, hơi thở sâu hơn

1.2.2.4 Khả năng tham gia trò chơi âm nhạc

Trẻ được làm quen với các chủ đề âm nhạc mô tả hình tượng sinh động qua đó trẻ sẽ họa lại bằng động tác mô phỏng về các hiện tượng thiên nhiên, về tính cách của các con vật ngộ nghĩnh, hoặc nhân cách hóa những sự vật, sự việc như: máy bay, ô tô, tàu hỏa,

xe lu, tiếng gió thổi, sóng biển…làm phong phú đời sống âm nhạc

của trẻ [45, tr.7,8]

Trẻ 5- 6 tuổi rất thích vui chơi, hiếu động cùng với trò chơi kết hợp với

âm nhạc thúc đẩy sự phát triển thế chất và trí tuệ Trò chơi âm nhạc gồm có ca

hát, nghe nhạc, vận động theo nhạc Trẻ ham vui nên ít tập trung chú ý và

không thích tham gia các hoạt động đơn điệu, ít hấp dẫn Thông qua các hoạt

động vui chơi, trẻ được thoải mái, phát triển toàn diện về nhân cách Hát phát

triển trí não, ngôn ngữ, và các cơ, hô hấp Nghe nhạc phát triển về tai nghe và

tư duy hình tượng Vận động theo nhạc phát triển thể chất và trí não Trò chơi

âm nhạc giúp trẻ phát triển toàn diện, góp phần hình thành cảm thụ âm nhạc

cho trẻ Trẻ thường nhập vai trong khi chơi qua đó khắc sâu kiến thức, tư duy,

hình tượng, âm nhạc, rèn tính kỹ luật, hợp tác, tác phong tự tin Trẻ rất thích

chơi trò chơi đóng vai thể hiện một nhân vật nào đó, bằng cử chỉ, điệu bộ như

chú bộ đội, giáo viên, bác công nhân, bác sĩ, cảnh sát giao thông, các con vật

trong nhà, ô tô, máy bay, tiếng gió, sóng biển…trẻ dễ hòa mình tập trung khi

đóng vai và có khả năng tưởng tượng phong phú Trong trò chơi âm nhạc

gồm có những yếu tố sáng tạo, các vận động, múa, đi, chạy, nhảy, hoặc động

tác giữ thăng bằng, ca hát, nghe nhạc, vận động theo nhạc

Ví dụ 04: Trò chơi đóng vai

Mục đích giúp trẻ họa lại các hiện tượng tự nhiên

Chuẩn bị: Giáo viên thông báo cho cả lớp ngày mai là sinh nhật bạn

Bảo Uyên

Trong bữa tiệc sinh nhật, Bảo Uyên tự giới thiệu họ và tên, ngày, tháng,

năm sinh của mình và nói cảm xúc của mình khi được các bạn chúc mừng

sinh nhật Tiếp theo từng bạn chúc mừng sinh nhật Sau đó biểu diễn văn nghệ

và chúng ta cùng ăn bánh sinh nhật Từng bạn xung phong hát một bài như

“Chúc mừng sinh nhật, Nhà em có con mèo, Tập lái ô tô…” có diễn tả cử chỉ,

điệu bộ theo bài hát

Kết thúc sinh nhật: Bảo Uyên nói lời cảm ơn với các bạn

1.2.2.5 Khả năng cảm thụ âm nhạc của trẻ 5- 6 tuổi

Trẻ có khả năng tưởng tượng phong phú, sự tập trung chú ý nhưng không được lâu, biết nhận xét, có khả năng diễn tả hứng thú, thể hiện buồn hoặc vui và biết lựa chọn, trẻ có khả năng tư duy, sáng tạo bằng các động tác, điệu bộ, nét mặt hoặc tự hát câu nhạc Khả năng cảm thụ âm nhạc là trẻ biểu hiện cái đẹp qua nghe, hát, vận động theo nhạc mà trẻ được trải nghiệm, để phát triển ngôn ngữ, vốn từ, vốn câu Khả năng cảm thụ của trẻ là khi trẻ hiểu được mối quan hệ thẩm mỹ của âm nhạc, thấy được cái đẹp, cái hay với thế giới xung quanh và phát triển toàn diện nhân cách

1.3 Vai trò của âm nhạc với sự phát triển nhân cách của trẻ

“Nhân cách là một tổ hợp những đặc điểm, những thuộc tính tâm lý của

cá nhân, biểu hiện bản sắc và giá trị của con người” [43, tr.155]

Nhân cách của trẻ là sự phát triển toàn diện về mặt tâm sinh lý, mà âm nhạc là phương tiện hướng trẻ đến chân thiện mỹ Thông qua các hoạt động

âm nhạc, trẻ phát triển các mặt đức trí thể mỹ

1.3.1 Âm nhạc là phương tiện giáo dục thẩm mỹ

“Âm nhạc được coi là một trong những phương tiện hiệu quả nhất để đưa vào ý thức của trẻ mối quan hệ thẩm mỹ với thế giới, với nghệ thuật một cách sâu sắc, dễ dàng’’ [35, tr.11]

Âm nhạc góp phần làm cho cuộc sống thêm đẹp hơn Từ lúc ấu thơ trẻ tiếp xúc với giọng hát của bà, của mẹ, khi nghe tiếng mẹ ru thì không khóc nữa vì trẻ cảm thụ được âm nhạc Những bài hát ru đã hình thành trong ý thức

của trẻ sự bình yên như bài Gia đình nhỏ, hạnh phúc to (nhạc và lời Nguyễn

Văn Chung)… những bài hát tâm tình đáp ứng nhu cầu cảm xúc của trẻ như

bài Cháu yêu bà; (nhạc và lời Xuân Giao); Nhớ ơn Bác (nhạc và lời Phan Huỳnh Điểu); Cả nhà thương nhau (nhạc và lời Phan Văn Minh) Âm nhạc

mở ra cho trẻ thấy nét đẹp xung quanh để cho trẻ ý thức bảo vệ môi trường

xanh sạch đẹp, giữ gìn vệ sinh trường lớp qua bài hát Bé quét nhà (nhạc và lời

Hà Đức Hậu) Khi bé tham gia biểu diễn bài Cò lả (Dân ca Đồng bằng Bắc

Bộ), những bài múa tập thể của bé trông thật xinh, những bài vận động theo nhạc làm cho cơ thể khỏe mạnh Hoạt động dạy hát trẻ phát triển trí nhớ qua

ca từ làm cho trẻ thêm yêu kính ông bà, cha mẹ, thầy cô và nhường nhịn bạn Hoạt động nghe nhạc qua giai điệu và ca từ trẻ biết tư duy Hoạt động vận động theo nhạc tác động trực tiếp cơ thể trẻ phát triển Trò chơi âm nhạc làm trẻ phát triển cả về trí lực Âm nhạc góp phần phát triển cái đẹp, hình thành tình cảm đạo đức với ông bà, cha mẹ, thầy cô và bạn bè Thông qua giai điệu

và ca từ của bài hát làm cho trẻ thêm yêu thích âm nhạc Âm nhạc phát triển khả năng cảm thụ, tính sáng tạo, hiểu và phân biệt được vẻ đẹp nghệ thuật Trẻ đã thể hiện được cảm xúc, sự cảm nhận về lời ca, giai điệu, tiết tấu ở mức

độ nào đó, trẻ thể hiện nét đẹp của nghệ thuật Âm nhạc là phương tiện dễ đi vào lòng người làm cho trẻ biết trân trọng yêu thương và hướng tới cái đẹp trong giao tiếp, ứng xử với cộng đồng

1.3.2 Âm nhạc đối với sự hình thành đạo đức

“Âm nhạc tác động một cách kỳ diệu đến tận đáy lòng Nó khám phá ra phẩm chất cao quý nhất ở con người” [16, tr.9]

Thông qua các bài hát nói lên tình cảm gia đình, tình bạn bè, tình yêu quê hương đất nước, các con vật quen thuộc đáng yêu, dạy trẻ cách ứng xử, dạy trẻ đạo đức làm người Đối với trẻ em:

“Trong khi tác động đến tình cảm của trẻ, âm nhạc cũng đồng thời hình thành ở chúng tình cảm đạo đức Đôi khi, tác động của âm nhạc còn mạnh hơn cả những lời khuyên hay sự ra lệnh nghiêm khắc” [33, tr.78] Hoạt động

dạy hát và trẻ nghe hát đã hình thành thói quen tốt trong sinh sinh hoạt hàng

ngày như bài Lời chào buổi sáng (Nguyễn Thị Nhung); Vì sao con mèo rửa

mặt (nhạc và lời Hoàng Long); bài Tập thể dục buổi sáng (nhạc và lời Minh

Trang); Những bài hát nhắc nhớ trẻ luôn yêu kính ông bà cha mẹ, thầy cô

giáo, bài Ông cháu (nhạc và lời Phong Nhã); Bố là tất cả (nhạc và lời Thập Nhất); Lời cô (nhạc và lời Đặng Hưng); Nhớ ơn Bác (nhạc và lời Phan Huỳnh Điểu); Chú bộ đội đi xa (nhạc và lời Hoàng Vân) Các bài hát trên có bài nhắc

trẻ phải dậy sớm, đánh răng, tập thể dục, đến trường chào hỏi cô giáo, về nhà chào ông bà, cha mẹ, biết bảo vệ các con vật trong gia đình Trong hoạt động trò chơi âm nhạc biết nhường nhịn giúp đỡ bạn, qua các hoạt động dạy hát, nghe hát, trò chơi âm nhạc, trẻ biết kính trọng ông bà, lễ phép với cha mẹ, cô giáo và người lớn, trẻ biết phân biệt những điều xấu không nên làm Các hoạt động âm nhạc tạo điều kiện cho trẻ cùng hát, cùng chơi phát triển tinh thần tập thể, tính tổ chức, trẻ trở nên nhạy cảm, biết chú ý, biết kiềm chế, biết điều khiển vận động nhịp nhàng, trẻ nhút nhát thêm tự tin Các bài hát trên có nội dung mang tính giáo dục cao giúp trẻ cảm thụ, hình thành phẩm chất đạo đức

1.3.3 Âm nhạc góp phần phát triển trí tuệ

“Khi học hát, trẻ tiếp thu đường nét giai điệu, tiết tấu âm nhạc với lời

ca giản dị, dễ hiểu, gần gũi, các bài hát giúp trẻ làm quen với văn hóa nhân loại nói chung và văn hóa dân tộc nói riêng; ca hát sẽ giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, phát âm chính xác, lời nói biểu cảm và mở rộng vốn từ cho trẻ” [32, tr.34]

Trẻ được nghe lời ca và thuộc cả về giai điệu, tiết tấu, cách diễn tả âm sắc và cảm xúc vui, buồn là cả quá trình học tập, làm cho trí nhớ phát triển Giáo viên cần gợi mở để trẻ biết được các thể loại âm nhạc khác nhau, hát ru thì hát êm dịu từ từ, hành khúc mang tính mạnh mẽ Qua hoạt động dạy hát và nghe nhạc, trẻ biết phân biệt các thể loại âm nhạc, phát triển trí nhớ Hoạt

động vận động theo nhạc trẻ vừa cử động chân tay vừa nghe hát, yêu cầu cao hơn, trí nhớ hoạt động nhiều hơn, trẻ tập trung chú ý nhiều hơn, thúc đẩy phát triển trí tuệ Trò chơi âm nhạc, trẻ phát triển toàn diện hơn vừa nghe nhạc, vận động, phát triển tư duy, hòa đồng với các bạn, tiếp xúc với môi trường xung quanh làm cho trẻ tự tin, thúc đẩy bán cầu não trái phát triển Khả năng nhận thức biết đánh giá, nhận xét các tác phẩm nghệ thuật khi nghe hát, nghe nhạc, trẻ cũng biết tự sáng tác và thể hiện cảm xúc của mình ở mức độ đơn giản, trẻ phát triển nghệ thuật phát triển toàn diện Thông qua ca từ của bài hát, trẻ phát triển lời nói, tính sáng tạo, tưởng tượng, quan hệ trong giao tiếp, tự tin và tưởng tượng ra thế giới xung quanh muôn sắc, cảm thụ âm nhạc là phương tiện phát triển trí tuệ

1.3.4 Âm nhạc đối với sự phát triển thể chất

“Hoạt động hát còn đẩy mạnh chức năng hoạt động của các cơ quan phát thanh, hô hấp, làm cho giọng của trẻ tốt hơn, tạo điều kiện rèn luyện phối hợp giữa nghe và hát” [17, tr.12]

Khi hát trẻ được luyện tập tư thế hát, mở khẩu hình, lấy hơi, cách phát

âm, phát triển hô hấp, nhịp tim, mạch đập nhanh hơn, tuần hoàn máu, giãn nở

cơ củng cố cơ quan phát âm, tránh nói lắp, hình thành giọng hát ở trẻ và khả năng cảm thụ Âm nhạc là phương tiện phát triển tai nghe, sự cảm nhận, tình cảm và hành vi đạo đức tốt đẹp, hoàn thiện vận động thể chất cho trẻ Âm nhạc vui nhộn làm cho nhịp tim, mạch, sự trao đổi khí, giản nở cơ ảnh hưởng đến quá trình phát triển cơ thể Vận động theo nhạc làm trẻ đi lại vững vàng, trẻ phối hợp các động tác theo nhịp theo bài hát, các động tác đầu, vai, tay, chân, lưng, toàn thân hoạt động trẻ phát triển cơ thể Sự thay đổi về tốc độ nhanh hoặc chậm của bài hát và thay đổi về đội hình, trẻ di chuyển nhanh nhẹn, vận động theo nhạc và múa làm cho thể hình trẻ mềm dẻo, tư thế đẹp và duyên dáng, rèn luyện sự tự tin, năng động, sáng tạo

Hoạt động âm nhạc góp phần hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ, góp phần giáo dục toàn diện Âm nhạc là phương tiện giáo dục thẩm mỹ, rèn luyện đạo đức, phát triển trí tuệ, phát triển thể chất “Sự nhạy cảm và tai nghe âm nhạc được phát triển ở mức độ phù hợp, giúp trẻ có những tình cảm, hành vi tốt đẹp, đẩy mạnh hoạt động trí tuệ thường xuyên và hoàn thiện mọi vận động thể chất ở trẻ” [32, tr.35]

1.4 Nội dung giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non 5 - 6 tuổi

1.4.1 Mục đích

“Mục đích của giáo dục âm nhạc ở trường mầm non là đưa âm nhạc

đến với đời sống trẻ thơ, đặt cơ sở ban đầu cho việc giáo dục văn hóa âm nhạc, góp phần giáo dục thẩm mỹ, đạo đức; đẩy mạnh sự phát triển trí tuệ, thể chất cho trẻ” [31, tr.42]

Mục đích của giáo dục âm nhạc ở trường mầm non là đưa âm nhạc đến với đời sống trẻ thơ vì ở độ tuổi này khả năng tiếp thu âm nhạc nhanh hơn các độ tuổi khác Trò chơi âm nhạc là phương tiện giáo dục cái đẹp Những bài hát mang tính giáo dục giúp trẻ rèn luyện những đức tính tốt, rèn luyện đạo đức, góp phần đẩy mạnh sự phát triển trí nhớ, phát triển trí tuệ Các bài tập vận động theo nhạc và các trò chơi âm nhạc phát triển thể chất “Vì những

ấn tượng về cái đẹp của nghệ thuật âm nhạc mà trẻ tiếp nhận được không chỉ khơi dậy ở trẻ những cảm xúc chân thực đầu tiên với âm nhạc mà còn được giữ mãi trong tâm hồn trẻ” [32, tr.43]

1.4.2 Nhiệm vụ

Thông qua hoạt động dạy hát, nghe nhạc, vận động theo nhạc, trò chơi

âm nhạc giáo dục toàn diện nhân cách cho trẻ Trên cơ sở về đặc điểm tâm sinh lý và khả năng âm nhạc của trẻ mà nhiệm vụ giáo dục âm nhạc gồm: Giúp trẻ biết hát, biết cách biễu diễn bài hát, giúp trẻ phát triển tai nghe âm nhạc như cảm nhận sắc thái, tính chất bài hát, giúp trẻ tập luyện các bài vận

động theo nhạc và tham gia trò chơi âm nhạc “Khơi dậy những biểu hiện ban đầu về sở thích âm nhạc trên cơ sở những ấn tượng và khái niệm âm nhạc trẻ

đã tiếp thu được; bước đầu hình thành thái độ lựa chọn sau đó là sự đánh giá nhận xét các tác phẩm” [17, tr.19] Dạy học theo hướng cảm thụ âm nhạc:

“Phát triển ở trẻ năng lực cảm thụ, tưởng tượng, sự tập trung chú ý, biết nhận xét, có khả năng diễn tả hứng thú và sự lựa chọn; phát huy tính tích cực, sáng tạo trong các dạng hoạt động âm nhạc như thể hiện các hình tượng bằng động tác, điệu bộ, hoặc tự hát một câu nhạc ngắn theo ý thích…” [18, tr.12]

Trong các hoạt động âm nhạc, giáo viên nên tạo điều kiện cho trẻ tính độc lập, sáng tạo để trẻ hứng thú tham gia các hoạt động âm nhạc, ngoài ra

âm nhạc còn khơi dậy tình cảm, niềm tự hào, sự hiểu biết và tiếp thu bản sắc văn hóa của dân tộc mình

Hoạt động vận động theo nhạc là sự kết hợp giữa âm nhạc với động tác múa, nhảy, gõ theo nhịp, phách làm cho các động tác phối hợp nhịp nhàng, trẻ

cảm nhận nhịp điệu, vận động theo nhạc thêm sinh động, phát triển trí tuệ và thể chất

Hoạt động trò chơi âm nhạc trẻ được nghe nhạc, nghe hát, phát triển tai nghe, cảm nhận tiết tấu, nhịp điệu, trẻ tự tin, năng động trong sinh hoạt tập thể trẻ được đóng vai, diễn kịch, trẻ có được tác phong nhanh nhẹn

1.5 Thực trạng dạy học âm nhạc cho trẻ 5 - 6 tuổi ở Trường Mẫu giáo

An Bình

1.5.1 Khái quát về Nhà trường

Trường Mẫu giáo An Bình, thuộc Quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh là trường trực thuộc Phòng Giáo Dục và Đào tạo quản lý Nhà trường được sự quan tâm chỉ đạo của Tỉnh ủy, Đảng ủy, UBND phường và đã thực hiện theo quy định của Bộ GD & ĐT Về phương pháp thực hiện theo kế hoạch, chỉ tiêu đã định theo thông tư 02 ngày 11 tháng 02 năm 2010 của Bộ

GD & ĐT Đặc biệt được sự quan tâm ủng hộ của Hội phụ huynh học sinh Diện tích 2000 m2, do cha Đoàn Vĩnh Phúc sáng lập

Trường Mẫu giáo An Bình đã có từ năm 2002 có tên là Nhóm trẻ, nhưng tới năm 2012 được thành lập Chưa có giáo viên âm nhạc, là trường của nhà thờ nên trẻ ở đây phần đông theo đạo Thiên Chúa Trường Mẫu giáo

An Bình có khoảng 80 - 90% là con em gia đình công giáo Đối với người công giáo tiếng chuông gợi cảm xúc thiêng liêng, trẻ nghe hát thánh ca du dương Phong cảnh nhà thờ ảnh hưởng rất lớn tâm tư, tình cảm, suy nghĩ của trẻ, trẻ đươc nghe đọc kinh và nghe hát thánh ca đa số trẻ thích Trẻ có thể bị ảnh hưởng bởi sự lan tỏa về đời sống đạo đức và tôn giáo

1.5.2 Cơ cấu tổ chức và cơ sở vật chất

1.5.2.1 Cơ cấu tổ chức

Nhà trường có Ban giám hiệu, đội ngũ giáo viên, công nhân viên, các tổ chuyên môn cụ thể như:

- BGH gồm 2 tu sĩ (1 hiệu trưởng tu sĩ Trần Thị Ngọc 51 tuổi, trình độ chuyên môn đại học sư phạm mầm non Một hiệu phó tu sĩ Nguyễn Thị Hương

40 tuổi, trình độ chuyên môn cao đẳng sư phạm mầm non)

- Giáo viên gồm: 8 người đều có trình độ chuyên môn chuyên ngành sư phạm mầm non

- Cán bộ, công nhân viên gồm: 9 người

(1 bảo vệ, 1 Dinh dưỡng, 1 Kế toán, 6 em Bảo mẫu)

- 4 tổ chuyên môn:

Gồm 2 Tổ giáo viên dạy học trẻ 5 - 6 tuổi gồm: 4 người ( là các giáo viên: Nguyễn Thị Bích Ngọc, Phạm Thị Phương Thảo, Nguyễn Thị Xuân, Nguyễn Thị Hưng)

Gồm 1 Tổ giáo viên dạy học trẻ 3- 4 tuổi gồm: 2 người ( là các giáo viên: Nguyễn Thị Nhung, Trần Thị Trâm)

Gồm 1 Tổ giáo viên dạy học trẻ 2- 3 tuổi gồm: 6 người ( 2 giáo viên: Phạm Thị Yến Nhi, Nguyễn Thị Hiền và 4 nhân viên)

- Số trẻ theo học tại trường năm 2017 - 2019 số trẻ lượng là 100 trẻ, gồm 4 lớp (2 lớp lá, 1 lớp chồi, 1 lớp mầm) [2, tr.7]

1.5.2.2 Cơ sở vật chất

Phòng học tương đối rộng, sạch sẽ, phòng cho hoạt động âm nhạc, trang thiết bị và đồ dùng dạy học như: đàn phím điện tử, mõ, thanh phách, tivi, máy vi tính, máy chiêú, sách học hát và sách trò chơi âm nhạc và 1 sân khấu nhỏ dành cho các hoạt động ngoại khóa

1.5.3 Chương trình

1.5.3.1 Chương trình chung

Trường mẫu giáo An Bình thực hiện chương trình giáo dục âm nhạc theo quy định của Vụ Giáo dục Mầm non, Bộ Giáo dục và Đào tạo Nội dung chương trình giáo dục âm nhạc cho trẻ như: ca hát, nghe nhạc, vận động theo

nhạc, trò chơi âm nhạc Một giờ học âm nhạc của trẻ từ 25 - 35 phút gồm có 2 nội dung là nội dung trọng tâm và nội dung kết hợp như:

Giờ dạy hát: Nội dung trọng tâm là dạy bài hát mới cho trẻ Nội dung kết hợp là ôn vận động cũ hoặc nghe lại bài hát tiết trước đã giới thiệu và trò chơi âm nhạc

Giờ dạy vận động: Nội dung trọng tâm là dạy vận động mới Nội dung kết hợp là nghe bài hát cũ hoặc ôn lại bài hát cũ

Giờ hoạt động nghệ thuật: Nội dung trọng tâm là ôn và cho trẻ biểu diễn những bài đã học Nội dung kết hợp cho trẻ làm quen với bài sắp học Nội dung chương trình giáo dục âm nhạc tại trường mẫu giáo An Bình đang thực hiện có khoảng 30 bài hát có nhiều thể loại: trữ tình, hành khúc, bài hát vui tươi, sôi nổi, làn điệu dân ca các vùng miền… được chia theo các chủ

đề, để giáo viên mầm non sử dụng trong các hoạt động âm nhac cho phù hợp với trẻ Chương trình giáo dục âm nhạc ở trường mẫu giáo An Bình được bố trí xuyên suốt kế hoạch năm học, bắt đầu từ tháng 9 năm trước đến tháng 5 năm sau và được thực hiện theo các chủ đề, mỗi chủ đề kéo dài từ 2 đến 6 tuần Nội dung chi tiết chương trình giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non 5 - 6 tuổi [PL 1, tr 94]

Chúng tôi nhận thấy các bài hát sử dụng trong các hoạt động âm nhạc, mang tính giáo dục cao, phù hợp với chủ đề, với độ tuổi Tuy nhiên tính cập nhật chưa cao Theo chúng tôi nhà trường cần cải tiến nội dung chương trình, cập nhật thêm những sáng tác mới để tăng thêm số lượng bài hát, của các tác

giả đã viết vào năm 1994 có tác giả Hoàng Văn Yến cho ra đời tập nhạc Trẻ

Mầm non ca hát và 2010 tập Đồng dao cho bé của tác giả Ngô xuân Khôi 1.5.3.2 Chương trình riêng

Dựa vào các hoạt động tôn giáo của nhà thờ có lễ Noel, các cô cho trẻ

tham gia các tiết mục văn nghệ mừng Chúa Giáng sinh như: Dạy hát bài Kinh

Lạy Cha (Nhạc: Trần Thị Duy Bình; Lời: Sách lễ Rôma) Nghe nhạc thánh ca

bài Silent Night (Lời:Joseph Mohr, Nhạc: Franz Gruber) và bài Quê Hương (Sáng tác Trần Thị Duy Bình) Dạy múa dâng hoa bài Ngũ Bái (Ký âm Trần

Thị Duy Bình) Tổ chức trò chơi âm nhạc, dạy trẻ đóng vai hoạt cảnh giáng sinh …Các hoạt động trên là hình thức sinh hoạt của nhà thờ để thêm lòng đạo đức tạo điều kiện cho trẻ sống đạo tốt hơn

Phụng vụ là các lễ nghi công giáo, nhằm thể hiện sự tôn kính Thiên Chúa, Đức Mẹ và các Thánh Các ngày lễ trọng thường được tổ chức vào ngày chủ nhật, lễ Noel vào ngày 24 tháng 12 hàng năm và phụng vụ mang nhiều màu sắc riêng, được sắp xếp theo một trật tự nhất định Dâng hoa truyền thống có giá trị tâm linh, về tinh thần, mang nét văn hóa dân tộc “ Sống phúc âm giữa lòng dân tộc” Qua việc tìm hiểu, thì Bộ dâng hoa có từ rất lâu khoảng những thập niên đầu thế kỷ XIX Nhà thờ dành riêng tháng 5 dương lịch, để kính nhớ Đức Mẹ, với việc xếp đội hình, dạy trẻ dâng hoa, trên tay trẻ cầm hoa và được cử hành trước khi dâng thánh lễ vào chiều thứ 7 và chiều chủ nhật Người viết đã ký âm và muốn dạy cho trẻ Bộ dâng hoa gồm 7

bài như: Khai hoa, Ngũ Bái, Tiến Hoa, Tiến Hoa 2, Ngũ sắc, Bẩy hoa, Kết

hoa, (bộ dâng hoa) Mục đích là thêm lòng đạo đức cho trẻ, giúp trẻ hát kinh,

làm cử điệu dâng hoa, nghe hát, nghe nhạc, tổ chức hoạt cảnh giáng sinh bằng cách đóng vai, nghe đàn đoán tên bài hát và nghe thêm nhạc thánh ca vào dịp

lễ Noel, nghe Kinh Đức Bà vào những tháng dâng hoa cho Đức Mẹ Ngoài

ra thông qua chương trình này giúp trẻ tiếp thu, chủ động, phát triển nhiều mặt Giao tiếp với trẻ qua lời nói, để trẻ thực hành tích cực hơn, tạo nên sự thân thiện Giáo viên giúp trẻ cảm nhận bằng cách gợi mở, cho trẻ tưởng tượng thế giới xung quanh và trẻ được trải nghiệm và thực hành theo nhóm nhỏ, trẻ phát triển thể chất và kỹ năng

Trong quá trình trẻ nghe nhạc thánh ca, múa dâng hoa, tham gia sinh hoạt nhóm nhỏ, trẻ cùng hoạt động và giao tiếp với bạn, trẻ trình bày quan điểm và giải quyết vấn đề, từ đó trẻ tham gia hoạt động lớn và chia sẻ trải bản thân

Qua chương trình này trẻ được nghe hát, nghe nhạc thánh ca, múa dâng hoa, đóng vai, trẻ sẽ tự hoàn thiện, được giao tiếp với bạn từ đó trẻ biết tôn trọng, cảm nhận và được trải nghiệm Các động tác dâng hoa phát triển về thể chất và tinh thần Có thể tổ chức trò chơi cho trẻ đoán tên bài dâng hoa, để phát triển sự linh hoạt và sáng tạo Việc dâng hoa kính Đức Mẹ và nghe nhạc thánh ca giúp trẻ hoàn thiện nhân cách, đặc biệt là rèn đạo đức

1.5.4 Đội ngũ giáo viên

Trường mẫu giáo An Bình có đội ngũ giáo viên được đào tạo ở các trường Trung cấp sư phạm Phương Nam, Đại học Sài gòn Một lớp học có 2

cô giáo phụ trách, một cô dạy chính và một cô dạy phụ Riêng lớp Mầm có 2 giáo viên và 4 nhân viên Nhìn chung các giáo viên là những người có tâm huyết với nghề, họ có trình độ tốt nghiệp chuyên ngành mầm non hệ trung học, cao đẳng và đại học Hiện nay chưa có giáo viên chuyên về âm nhạc, nên phần nào chưa thu hút sự chú ý trẻ ở trường mẫu giáo An Bình Việc dạy các hoạt động âm nhạc đều do giáo viên mầm non đảm nhiệm Trong chương trình đào tạo sư phạm mầm non có các bộ môn về âm nhạc như: Môn đàn, hát, xướng âm, nhạc lý cơ bản của giáo viên mầm non, thì môn đàn lại là môn không bắt buộc, là môn tự chọn Thực tế không phải ai cũng học được

âm nhạc, nên giáo viên mầm non ra trường thường sử dụng nhạc cụ chưa thuần thục Khi dạy hát chưa gây hứng thú cho trẻ, chưa tạo được bầu khí sôi nổi Hầu hết các giáo viên ở đây đều phải cố gắng, học hỏi và tự rèn luyện Các giáo viên mầm non vừa chăm sóc, vừa dạy các hoạt động âm nhạc

1.5.5 Đặc điểm thể chất và thực hành âm nhạc của trẻ 5 - 6 tuổi ở Trường Mẫu giáo An Bình

Chúng tôi quan sát trong giờ thực nghiệm thấy trẻ ở nơi đây rất hứng thú với các hoạt động âm nhạc như hát, nghe nhạc, vận động theo nhạc, trò chơi âm nhạc Trẻ ở đây có tai nghe nhạc phát triển tốt, trẻ phân biệt được âm thanh cao hoặc thấp, đoán được tên bài hát, kể tên nhạc cụ, đoán được giai

điệu bài hát, trẻ phân biệt bạn hát đúng hay hát sai, nêu được cảm nhận của mình về bài hát, trẻ hát đúng giai điệu, thực hiện tiết tấu tốt hơn, tham gia biểu diễn cùng các bạn, kết hợp với các động tác phụ họa Trẻ vỗ tay, nhún chân, lắc đầu theo nhịp và có sáng tạo, thích xem tivi trong quá trình xem có những bài hát trẻ thuộc thích nhún nhảy và hát theo, tự tin, luôn hòa đồng với bạn bè Đa số trẻ thích hiếu động, hưng phấn, thích chạy vòng quanh, thích những bài hát vui nhộn, rất khó đứng yên tại chỗ Tuy nhiên vẫn có một ít trẻ

tự kỷ chưa linh hoạt, ít nói, ít hoạt động Dựa vào những đặc điểm trên, giáo viên dạy trẻ phát triển về khả năng âm nhạc ở Trường Mẫu giáo An Bình

1.5.6 Thực trạng dạy học âm nhạc

Dựa trên cơ sở các quy định trong chương trình khung do Bộ Giáo dục

và Đào tạo ban hành, phù hợp với điều kiện thực tế, mà kế hoạch hoạt động của trẻ được phân chia theo tuần, có các chủ đề khác nhau và cùng với chương trình của nhà thờ mà giáo viên dựa vào các hoạt động để triển khai Sau đây là mô tả các hoạt động dạy âm nhạc

1.5.6.1 Dạy học hát

Hoạt động dạy hát là nội dung trọng tâm trong việc giáo dục âm nhạc trẻ mẫu giáo, đây là nội dung có tác động mạnh đến khả năng cảm thụ âm nhạc của trẻ Trẻ 5 - 6 tuổi cảm nhận được tác phẩm âm nhạc thông qua ca từ, giai điệu và tiết tấu Trẻ hứng thú với những bài hát có tính chất vui nhộn, hào hứng, sôi nổi, thể hiện bằng các động tác như nhún người, hát theo Đa số trẻ mẫu giáo đều thích ca hát Trẻ ở Trường Mẫu giáo An Bình thường không thích hoạt động âm nhạc đơn điệu, trẻ thường tỏ thái độ thích hay không thích khi nghe bài hát bất kỳ Trẻ còn có khả năng nhận xét, đánh giá bài hát, ở mức

độ đơn giản, chúng tỏ thái độ thích, yêu, ghét hoặc buồn hay vui khi nghe hoặc học hát nào đó

Khi dự giờ dạy học hát cô Nguyễn Thị Bích Ngọc chủ nhiệm lớp Lá 2,

dạy trẻ 5 – 6 tuổi với bài hát Yêu Hà Nội (Nhạc và lời Bảo Trọng) và giờ dạy

học hát của cô Phạm Thị Phương Thảo lớp Lá 1 bài hát Kinh Lạy Cha (Nhạc:

Trần Thị Duy Bình; Lời: Sách lễ Rôma) chúng tôi thấy như sau:

Bước 1 (Giới thiệu bài): Tác giả và nội dung bài hát

Bước 2 (Hát mẫu): Bài Yêu Hà Nội [PL 5.11, tr.123]

Cô hát mẫu cho trẻ nghe một lần

Bước 3 (Dạy trẻ hát): Cô dạy trẻ hát từng câu cho đến hết bài

Bước 4 (Đàm thoại với trẻ): Cô Bích Ngọc cho trẻ hát nhiều lần cho đến hết bài

Qua tiết dạy trên chúng tôi thấy cô hát đúng cao độ, trẻ hát chưa đúng Tiếp theo chúng tôi quan sát thấy trẻ lớp Lá 1 hầu hết các con thuộc lòng Kinh lạy Cha Có lẽ chúng được đọc bài này hàng ngày chăng?

Khi quan sát kỹ một tiết dạy học hát của cô Phương Thảo

Bước 1 (Giới thiệu bài): Tác giả và nội dung bài hát

Bước 2 (Hát mẫu): Bài hát Kinh Lạy Cha [PL 5.29, tr.136]

Cô hát mẫu cho trẻ nghe một lần

Bước 3 (Dạy trẻ hát): Cô dạy trẻ hát từng câu cho đến hết bài, có những chỗ chưa đúng cô sửa cho trẻ

Bước 4 (Đàm thoại với trẻ): Cô Thảo đàn cho trẻ hát bài Kinh Lạy Cha

nhiều lần và cô giải thích ca từ cho trẻ hiểu để trẻ cảm nhận được ý nghĩa của bài hát Sau đó cô Thảo kiểm tra, đánh giá, cho trẻ được trải nghiệm và cho trẻ biểu diễn

Bước 1:Giới thiệu bài,

Bước 2: Đàn, hát mẫu, giải thích

Bước 3: Dạy trẻ hát, cảm nhận

Bước 4: Đàm thoại với trẻ, nhận

xét, đánh giá, thực hành biểu diễn

Bước 1: Giới thiệu bài Bước 2: Hát mẫu Bước 3: Dạy trẻ hát Bước 4: Đàm thoại với trẻ, nhận xét, đánh giá

Giáo Viên: Đàm thoại, hát mẫu,

đàn, sửa sai, kiểm tra, đánh giá,

cùng hát với trẻ

Trẻ: Học hát, vận động, hát theo, tập gõ nhịp, hát thi cùng bạn

Giáo Viên: Hát mẫu, sửa sai, kiểm tra, đánh giá

KQĐG Tốt Khá

Nhìn vào bảng tổng hợp khảo sát dự giờ dạy học hát của cô Phạm Thị phương Thảo đạt kết quả tốt vì cô đã tổ chức nhiều hình thức, phương pháp dạy đa dạng Giờ dạy của cô Nguyễn Thị Bích Ngọc đạt kết quả khá, có lẽ cô

tổ chức ít hình thức, phương pháp chưa đa dạng

Khi dạy hát cho trẻ 5 – 6 tuổi thì về thanh quản còn mảnh và ngắn chỉ bằng phân nửa so với người lớn, vòm họng cứng, hơi thở ngắn, lưỡi chưa hoàn thiện, một số trẻ còn phát âm chưa rõ Giọng trẻ có vang nhưng lại yếu

Âm vực của trẻ thường trong 1 quãng 8 Khi học hát bài “Kinh lạy Cha” một

số trẻ sau khi nghe cô hát mẫu vẫn hát theo cô ngay

Tuy nhiên vẫn còn ít bài chưa phù hợp với trẻ, hơn thế nữa là năng lực

và phương pháp của giáo viên, sẽ trình bày ở chương 2

1.5.6.2 Day học nghe nhạc

Nghe nhạc là cho trẻ nghe một bài hát, bài nhạc có lời hoặc không lời, nghe giai điệu, lời ca, tiết tấu và nhiều thể loại bài hát, làn điệu hay, có tính

thẩm mỹ, phù hợp với lứa tuổi Tổ chức cho trẻ nghe ở mọi nơi, mọi lúc, nghe bằng phương tiện, nghe trực tiếp từ giọng hát của cô, nghe trong tiết học, nghe khi vận động vui chơi, thường xuyên và đúng cách Dần dần trẻ tập trung chú ý lắng nghe và phát triển cảm xúc, thẩm mỹ âm nhạc… Đa số trẻ thích nghe bài hát có ca từ dễ hiểu, dễ nhớ, giai điệu mượt mà, tiết tấu vui nhộn Bên cạnh đó trẻ thích nghe những bài có giai điệu nhanh, vui tươi, linh hoạt, trẻ biết nhận xét, so sánh hoặc đánh giá tác phẩm, phát huy trí tưởng và năng lực sáng tạo

Chúng tôi mô tả tiết dạy nghe nhạc của cô Nguyễn Thị Bích Ngọc tại

lớp Lá 2 với bài hát Cò lả (Dân ca đồng bằng Bắc Bộ), và tiết dạy của cô Nguyễn Thị Phương Thảo bài thánh ca Silent Night, (Lời: Joseph Mohr,

Nhạc: Franz Gruber) Chúng tôi thấy rõ các bước lên lớp của cô như sau: Bước 1 (Giới thiệu bài): Tên bài hát, tên tác giả, nội dung bài hát

Bước 2 (Hát cho trẻ nghe): Bài Cò lả [PL 5.15, tr.125]

Cô hát cho cả lớp nghe một lần, cô hỏi lại tên bài hát là gì, tên tác giả là

gì, cô hát lại lần nữa cùng với nhạc

Bước 3 (Đàm thoại cũng cố tác phẩm): Cô hát có động tác minh họa, cô trò chuyện với trẻ về nội dung bài hát Cho trẻ phát biểu nói về âm thanh cao hay thấp, giai điệu lên hay xuống, cho trẻ phân biệt tiếng sáo, kèn, trống trên đàn phím điện tử

Bước 4: Cô mời bé Bảo Uyên hát và các bạn cùng gõ nhịp bằng phách tre theo tiết tấu, sau đó cho trẻ nhận xét giọng hát của bạn mình

Như vậy, quan sát lần đầu chúng tôi nhận thấy cô hát đúng cao độ, giai điệu, tiết tấu cho trẻ nghe cô hát, hầu hết trẻ tập trung chú ý lắng nghe Lần 2 trẻ quay sang đùa với bạn Lần 3 hầu hết trẻ không còn tập trung nghe Tuy nhiên nội dung và hình thức bài nghe nhạc vẫn sơ sài

Khảo sát thực tiễn tại lớp Lá 1, chúng tôi thấy trẻ còn được nghe nhạc thánh ca Có lẽ chúng thường hay đến nhà thờ chăng?