Luận văn thạc sĩ Thực trạng và giải pháp nâng cao tính hữu ích của báo cáo tài chính doanh nghiệp đối với quyết định cho vay của các ngân hàng thương mại Việt Nam

NGăTH ăM ăH NH ăTÀI:ă CAOăTệNHăH UăệCHăC AăBÁO CÁO IăV IăQUY Tă NHăCHOăVAYăC Aă... NGăTH ăM ăH NH ăTÀI:ă TH CăTR NGăVÀăGI IăPHỄPăNỂNGă CAOăTệNHăH UăệCHăC AăBÁO CÁO TÀIăCHệNHăDOANHăNG

NGăTH ăM ăH NH

ăTÀI:ă

CAOăTệNHăH UăệCHăC AăBÁO CÁO

IăV IăQUY Tă NHăCHOăVAYăC Aă

NGăTH ăM ăH NH

ăTÀI:ă

TH CăTR NGăVÀăGI IăPHỄPăNỂNGă CAOăTệNHăH UăệCHăC AăBÁO CÁO

TÀIăCHệNHăDOANHăNGHI P IăV IăQUY Tă NHăCHOăVAYăC Aă

VI TăNAM

CHUYểNăNGÀNH:ăK ăTOỄN

MÃ NGÀNH: 60340301

LU NăV NăTH CăS ăKINHăT

TS.ăNGUY NăTH ăKIMăCÚC

L IăCAMă OAN

Tôi xin cam đoan lu n v n th c s kinh t : ắTh cătr ngăvƠăgi iăphápănơngă caoătínhăh uăíchăc aăbáoăcáoătƠiăchínhădoanhănghi p đ iăv iăquy tăđ nhă choăvayăc aăcácăNHTMăVi tăNamẰ lƠ công trình c a vi c h c t p vƠ nghiên

c u khoa h c th t s nghiêm túc c a b n thơn Nh ng k t qu nêu ra trong lu n

v n nƠy lƠ trung th c vƠ ch a đ c công b r ng rƣi tr c đơy Các s li u trong lu n v n có ngu n g c rõ rƠng, đ c t ng h p t nh ng ngu n thông tin đáng tin c y

TP H Chí Minh, tháng 9 n m 2013

Tác gi

ng Th M H nh

M CăL C

DANH M C CH VI T T T

DANH M C B NG BI U

M U 1

CH NG 1: C S LÝ LU N V TÍNH H U ÍCH C A BÁO CÁO TÀI CHệNH I V I QUY T NH CHO VAY C A CH N 4

1.1 K toán và vai trò thông tin k toán 4

1.1.1 nh ngh a k toán 5

1.1.2 Vai trò c a thông tin k toán 5

1.2 Các BCTC và vai trò c a BCTC 6

1.2.1 Gi i thi u v các BCTC 6

1.2.2 Các đ i t ng ph c v c a BCTC 9

1.2.3 Vai trò c a BCTC v i đ i t ng các ch n 11

1.3 Tính h u ích c a thông tin trên BCTC đ i v i quy t đ nh cho vay c a các ch n 13

1.3.1 Tính h u ích c a BCTC theo quan đi m c a chu n m c k toán Vi t Nam 13

1.3.2 Tính h u ích c a BCTC theo quan đi m c a khuôn m u lý thuy t qu c t 19

1.4 Tóm t t các nghiên c u v tính h u ích c a BCTC v i đ i t ng các ch n 30 Tóm t t ch ng 1 37

CH NG 2: TH C TR NG V TÍNH H U ÍCH C A BCTC DOANH NGHI P I V I QUY T NH CHO VAY C A CÁC NGỂN HÀNG TH NG M I VI T NAM 39

2.1 Gi i thi u v các NHTM Vi t Nam 39

2.1.1 nh ngh a NHTM 39

2.1.2 Phân lo i 40

2.2 Ho t đ ng cho vay c a NHTM 41

2.2.1 nh ngh a ho t đ ng cho vay 41

2.2.2 Các y u t tác đ ng đ n ho t đ ng cho vay c a các NHTM Vi t Nam 41

2.2.3 Quy trình tín d ng c a NHTM 44

2.2.4 Thông tin trên BCTC đ i v i ho t đ ng cho vay 47

2.3 ánh giá tính h u ích c a thông tin trên BCTC trong ho t đ ng cho vay t i các ngân hàng Vi t Nam 52

2.3.1 Kh o sát tính h u ích c a thông tin trên BCTC đ i v i NHTM 52

2.3.3 K t qu kh o sát 56

2.3.3 ánh giá k t qu kh o sát 66

3.2.1 Phân tích nguyên nhân 67

Tóm t t ch ng 2: 72

CH NG 3: CÁC GI I PHÁP NH M NÂNG CAO TÍNH H U ÍCH C A BCTC DOANH NGHI P I V I QUY T NH CHO VAY C A CÁC NHTM 74 3.1 Quan đi m v nâng cao tính h u ích c a thông tin trên BCTC đ i v i các ngân hàng 74

3.2 Gi i pháp 75

3.2.1 Gi i pháp đ i v i các v n b n pháp lu t có liên quan đ n k toán 75

3.2.2 Gi i pháp đ i v i ho t đ ng k toán 79

3.2.3 Gi i pháp đ i v i vi c khai thác thông tin trên BCTC doanh nghi p 83

3.3 Ki n ngh 85

3.3.1 i v i c quan l p quy 85

3.3.2 i v i các doanh nghi p 86

3.3.3 i v i các ngân hàng 86

3.3.4 i v i c quan th ng kê 87

3.3.5 i v i các c s đƠo t o 88

Tóm t t ch ng 3: 88

K T LU N 90

SFAC Tuyên b v các nguyên t c k toán tƠi chính M

(Statement of Financial Accounting Concepts)

(Vietnamese Accounting Standards)

DANH M C B NG BI U

B ng 2.1: Lo i hình ngân hàng làm vi c c a đ i t ng đ c kh o sát

B ng 2.2: Th i gian kinh nghi m làm vi c c a các đ i t ng đ c kh o sát

B ng 2.3: Th t m c đ quan tâm c a nhơn viên ngơn hƠng đ n các m c tiêu

B ng 2.4: Th t m c đ quan tr ng c a y u t nh h ng đ n quy t đ nh cho vay

DANH M C HÌNH V ,ă TH

S đ 1.1: Quy trình áp d ng nh ng đ c đi m ch t l ng chính

S đ 1.2: Các ch tiêu ch t l ng theo Khuôn m u lý thuy t BCTC (2010)

M U

1 Lý do ch năđ tài

Báo cáo tài chính (BCTC) c a doanh nghi p hi n đang đ c xem là kênh

thông tin chính th c v tình hình tài chính c a doanh nghi p M c đích c a chúng là

cung c p các thông tin nh m đáp ng nhu c u h u ích cho s đông nh ng ng i s

d ng trong vi c ra quy t đ nh kinh t H ng t i m c đích đó, các nhƠ lƠm lu t, các

t ch c ngh nghi p c ng nh các k toán viên luôn luôn có nh ng n l c nh m c i

thi n ch t l ng và cách th c trình bƠy thông tin đ nâng cao tính h u ích c a thông tin cho ng i s d ng Nh ng n l c đó có đáp ng đ c nhu c u c a nh ng ng i

s d ng thông tin hay không, và c n ph i có thêm nh ng thay đ i gì thì l i là câu

h i c n nhi u nghiên c u đ gi i đáp

Trong b i c nh c a Vi t Nam hi n nay, các ch n là m t đ i t ng ph c v

ch y u c a thông tin k toán nói chung và thông tin c a BCTC nói riêng Các ch

n c n nh ng thông tin đ ra quy t đ nh cho vay, cho n Vi c cung c p thông tin

tài chính h u ích cho các ch n là m t nhi m v quan tr ng c a k toán Trong khi

đó, các nghiên c u v tính h u ích c a thông tin c a BCTC các doanh nghi p hi n

nay v n ch y u h ng đ n đ i t ng các nhƠ đ u t Các nghiên c u v đ i t ng

các ch n v n ch a đ c th c hi n nhi u, cho nên, tác gi mong mu n tìm hi u đánh giá th c tr ng v tính h u ích c a thông tin trên BCTC c a các doanh nghi p

d i góc nhìn c a m t đ i t ng ch n : các ngơn hƠng th ng m i ó lƠ lỦ do tác

gi ch n đ tƠi ắTh c tr ng và gi i pháp nâng cao tính h u ích c a BCTC doanh

nghi p đ i v i quy t đ nh cho vay c a các NHTM Vi t NamẰ

2 iăt ng và ph m vi nghiên c u

i t ng nghiên c u: i t ng nghiên c u c a đ tài là m c đ h u ích

c a thông tin trên báo cáo tài chính cho vi c ra quy t đ nh cho vay c a các ngân

hàng

Ph m vi nghiên c u: Nghiên c u gi i h n trong vi c s d ng thông tin c a BCTC riêng c a các doanh nghi p, ti p c n theo góc nhìn c a các

NHTM đ ph c v cho ho t đ ng cho vay m t s thành ph t i Vi t Nam

(bao g m TP H Chí Minh, Ơ N ng và Nha Trang) Ho t đ ng cho vay

đ c xét m t cách chung nh t, không phân bi t t ng lo i hình cho vay cho

- Kh o sát đánh giá m c đ s d ng báo cáo tài chính trong quy trình xét

duy t cho vay c a các ngân hàng

- Nghiên c u yêu c u thông tin c a các ngơn hƠng, xác đ nh các k v ng

c a ngân hàng trong vi c cung c p thông tin c a doanh nghi p, t đó đánh

giá tính h u ích c a thông tin hi n có

c xu t các gi i pháp nh m nâng cao tính h u ích c a thông tin trên báo cáo tài chính

4 Ph ngăphápănghiênăc u:

tài áp d ng ph ng pháp nghiên c u đ nh l ng Trong các ph ng pháp c a

nghiên c u đ nh l ng, tác gi ch n áp d ng ph ng pháp phi th c nghi m (s

d ng b ng câu h i đi u tra và th ng kê thu th p thông tin)

5 ụăngh aăkhoaăh c và th c ti n c aăđ tài nghiên c u

tài nghiên c u m c đ s d ng thông tin trên báo cáo tài chính và vai trò c a

chúng trong vi c ra quy t đ nh cho vay c a các ngơn hƠng th ng m i (NHTM) t i

Vi t Nam đ có th đi đ n k t lu n v m c đ h u ích c a BCTC v i các ngân

hàng

T nghiên c u v tính h u ích c a thông tin c ng nh k v ng c a các ngân

hàng v thông tin k toán c a doanh nghi p, tác gi mong mu n có s đóng góp cho

nh ng thay đ i trong t ng lai v vi c x lỦ, đánh giá vƠ trình bƠy thông tin k toán

trên các BCTC, nh m giúp BCTC ngày càng tr thành m t kênh thông tin h u ích

h n cho các ngơn hƠng nói riêng vƠ các đ i t ng s d ng nói chung

ng th i, v i các nghiên c u v th c tr ng s d ng thông tin trên BCTC c a nhi u ngơn hƠng, đ tài có th giúp các ngân hàng có th nhìn nh n l i cách s d ng

thông tin trên BCTC hi n nay, t đó có cách nhìn toƠn di n h n vƠ s d ng đ c

nhi u h n các thông tin t báo cáo tài chính nh m t ng c ng ch t l ng c a ho t

đ ng th m đ nh tín d ng c a mình

6 K t c u c a lu năv n

Ngoài ph n M đ u, K t lu n, Danh sách các b ng bi u, s đ , Tài li u tham

kh o và Ph l c, đ tƠi đ c thi t k thành 3 ch ng nh sau:

Ch ng 1: C s lý lu n v tính h u ích c a BCTC đ i v i quy t đ nh cho vay c a

ch n

Ch ng 2: Th c tr ng v tính h u ích c a thông tin trên báo cáo tƠi chính đ i v i

quy t đ nh cho vay c a các ngơn hƠng th ng m i Vi t Nam

Ch ng 3: Các gi i pháp nh m nâng cao tính h u ích c a thông tin trên BCTC

doanh nghi p đ i v i quy t đ nh cho vay c a các NHTM Vi t Nam

CH NGă1:ăC ăS LÝ LU N V TÍNH H U ÍCH C A

C A CH N

K toán có nhi m v cung c p thông tin cho r t nhi u đ i t ng s d ng đ

th c hi n các quy t đ nh kinh t D a theo đ i t ng ph c v ch y u c a mình, k

toán chia thành hai phân h , đó lƠ k toán qu n tr và k toán tài chính BCTC là

s n ph m hoàn ch nh c a k toán tài chính, là công c truy n t i thông tin k toán

v tình hình tài chính, k t qu ho t đ ng vƠ các thông tin khác đ n v i nh ng đ i

t ng s d ng ch y u bên ngoài t ch c

Tính h u ích là kh n ng giúp ích cho vi c ra các quy t đ nh kinh t lƠ đ c

tính c a BCTC Tính h u ích đ c th hi n qua nhi u góc đ , và có khá nhi u quan

đi m khác nhau v v n đ này Trong lu n v n nƠy, tác gi trình bƠy các quan đi m

ph bi n đang đ c s d ng Vi t Nam và trên th gi i, bao g m quan đi m đ c

nêu trong Chu n m c k toán Vi t Nam do B TƠi Chính ban hƠnh vƠ quan đi m

c a Khuôn m u lý thuy t cho BCTC do y ban Chu n m c k toán qu c t ban

hƠnh Quan đi m trong Khuôn m u lý thuy t cho BCTC c ng lƠ n n t ng lý thuy t

1.1.1ă nhăngh aăk toán

Hi n nay, trên th gi i có r t nhi u đ nh ngh a đ c đ a ra v k toán Theo

Hi p h i k toán viên công ch ng M (AICPA), ắK toán là m t ngh thu t ghi

chép, phân lo i và t ng h p theo các ph ng pháp có ý ngh a, bi u hi n b ng ti n

c a các giao d ch và các s ki n có ít nh t m t ph n tính ch t tài chính và trình bày

đ c k t qu c a chúngẰ

y ban th c hành ki m toán qu c t (IAPC) đ nh ngh a: ắK toán là m t

khoa h c, m t k thu t ghi nh n, phân lo i, t p h p và cung c p s li u v ho t

đ ng s n xu t kinh doanh, tình hình tài chính c a m t đ n v kinh t , giúp các nhà

qu n lý đ a ra nh ng quy t đ nh thích h pẰ

Lu t k toán c a Vi t Nam ban hƠnh n m 2003 đ nh ngh a ắK toán là vi c

thu th p, x lý, ki m tra, phân tích và cung c p thông tin kinh t , tài chính d i

hình th c giá tr , hi n v t và th i gian lao đ ngẰ

Các đ nh ngh a đ c ban hành b i các t ch c ngh nghi p, các b lu t c a

các qu c gia tuy có nhi u đi m khác bi t, nh ng đ u nh n m nh đ n b n ch t công

vi c k toán, chính là h th ng các ho t đ ng nh m cung c p thông tin tài chính,

giúp cho nh ng ng i s d ng thông tin có th ra quy t đ nh thích h p

1.1.2 Vai trò c a thông tin k toán

Ngay t đ nh ngh a c a k toán, thông tin mà k toán cung c p đƣ đ c

kh ng đ nh là có vai trò làm ngu n d li u, mang các thông tin v k t qu ho t đ ng

và tình hình tài chính c a t ch c đ n cho các đ i t ng có nhu c u s d ng Nh ng

thông tin nƠy lƠ đ ph c v cho ho t đ ng ra quy t đ nh c a các đ i t ng có liên

quan N u d a trên các đ i t ng ph c v thông tin, k toán đ c chia làm 2 phân

h là k toán qu n tr và k toán tài chính

K toán qu n tr ch ph c v thông tin cho đ i t ng bên trong t ch c; trong khi đó, k toán tài chính ph c v thông tin cho t t c các đ i t ng có nhu c u

thông tin v t ch c, mà ch y u lƠ đ i t ng bên ngoài K toán qu n tr cung c p

thông tin cho các nhà qu n tr thông qua báo cáo k toán qu n tr i v i k toán

tài chính, BCTC l i lƠ ph ng ti n đ h cung c p thông tin k toán cho các đ i

t ng s d ng

Nh ng t ch c t o l p và cung c p BCTC r t đa d ng, bao g m các doanh

nghi p, các t ch c chính ph , các t ch c phi chính ph ầTrong ph m vi c a đ

tài, tác gi ch gi i h n trong các BCTC c a các doanh nghi p t i Vi t Nam Chính

vì v y, thu t ng ắdoanh nghi pẰ s đ c s d ng khi đ c p đ n t ch c t o l p và

cung c p BCTC Các quy đ nh v l p các BCTC đ c p trong n i dung gi i thi u v

các BCTC d i đơy s tuân th theo Lu t k toán Vi t Nam, Chu n m c k toán

Vi t Nam (VAS) vƠ các v n b n h ng d n ban hành kèm theo

1.2 Các BCTC và vai trò c a BCTC

1.2.1 Gi i thi u v các BCTC

BCTC là s n ph m c a k toán tài chính, t ng h p và ph n ánh m t cách

t ng quát, toàn di n tình hình tài s n và ngu n v n c a m t doanh nghi p t i m t

th i đi m; tình hình và k t qu ho t đ ng kinh doanh; tình hình và k t qu l u

chuy n ti n t c a m t doanh nghi p trong m t k k toán nh t đ nh

H th ng BCTC c a các doanh nghi p Vi t Nam g m:

1 B ng cơn đ i k toán;

2 Báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh;

3 Báo cáo l u chuy n ti n t ;

4 B n thuy t minh BCTC;

1.2.1.1 B ngăcơnăđ i k toán

B ng cơn đ i k toán là BCTC t ng h p, ph n ánh t ng quát và toàn di n tài

s n, n ph i tr và v n ch s h u c a doanh nghi p t i th i đi m l p BCTC

B ng cơn đ i k toán cung c p thông tin v t ng giá tr tài s n hi n có c a

doanh nghi p đ c phân lo i theo c c u tài s n và t ng giá tr ngu n hình thành

ngu n tài s n phân lo i theo c c u ngu n v n (n ph i tr và v n ch s h u c a

doanh nghi p t i th i đi m l p báo cáo)

Các thông tin ph i trình bày trong B ng cơn đ i k toán đ c quy đ nh b i

VAS 21 (xem n i dung chi ti t trong Ph l c s 1)

1.2.1.2 Báo cáo k t qu kinh doanh

Báo cáo k t qu kinh doanh ph n ánh tình hình và k t qu ho t đ ng kinh

doanh c a doanh nghi p, bao g m k t qu kinh doanh và k t qu khác

Các thông tin ph i trình bày trong Báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh c ng

đ c quy đ nh b i VAS 21 (xem n i dung chi ti t trong ph l c s 1)

1.2.1.3ăBáoăcáoăl uăchuy n ti n t

Báo cáo l u chuy n ti n t cung c p thông tin giúp ng i s d ng đánh giá các thay đ i trong tài s n thu n, c c u tài chính, kh n ng chuy n đ i c a tài s n

thành ti n, kh n ng thanh toán vƠ kh n ng c a doanh nghi p trong vi c t o ra các

lu ng ti n trong quá trình ho t đ ng Báo cáo l u chuy n ti n t lƠm t ng kh n ng đánh giá khách quan tình hình ho t đ ng kinh doanh c a doanh nghi p và kh n ng

so sánh gi a các doanh nghi p vì nó lo i tr đ c các nh h ng c a vi c s d ng các ph ng pháp k toán khác nhau cho cùng giao d ch và hi n t ng

Báo cáo l u chuy n ti n t dùng đ xem xét và d đoán v kh n ng v s

l ng, th i gian vƠ đ tin c y c a các lu ng ti n trong t ng lai; dùng đ ki m tra

l i các đánh giá, d đoán tr c đơy v các lu ng ti n; ki m tra m i quan h gi a

kh n ng sinh l i v i l ng l u chuy n ti n thu n và nh ng tác đ ng c a thay đ i

giá c

Theo VAS 24, doanh nghi p ph i trình bày các lu ng ti n trong k trên Báo

cáo l u chuy n ti n t theo 3 lo i ho t đ ng:

Lu ng ti n t ho t đ ng kinh doanh là lu ng ti n có liên quan đ n các ho t

đ ng t o ra doanh thu ch y u c a doanh nghi p, nó cung c p thông tin c b n đ đánh giá kh n ng t o ra ti n c a doanh nghi p t các ho t đ ng kinh doanh đ

trang tr i các kho n n , duy trì các ho t đ ng, tr c t c và ti n hành các ho t đ ng

đ u t mƠ không c n đ n các ngu n tài tr t bên ngoài

Lu ng ti n t ho t đ ng đ u t lƠ lu ng ti n có liên quan đ n vi c mua s m,

xây d ng, nh ng bán, thanh lý tài s n dài h n và các kho n đ u t khác không

thu c các kho n t ng đ ng ti n

Lu ng ti n t ho t đ ng tài chính là lu ng ti n có liên quan đ n vi c thay đ i

v quy mô và k t c u c a v n ch s h u và v n vay c a doanh nghi p

Các ch tiêu c th c a Báo cáo l u chuy n ti n t đ c trình bày trong ph

c u c a các chu n m c k toán c th B n thuy t minh BCTC c ng có th trình

bày các thông tin khác n u doanh nghi p xét th y c n thi t cho vi c trình bày trung

th c, h p lý BCTC

B n thuy t minh BCTC c a m t doanh nghi p c n ph i:

 a ra các thông tin v c s dùng đ l p BCTC và các chính sách k toán

c th đ c ch n và áp d ng đ i v i các giao d ch và các s ki n quan

tr ng;

 Trình bƠy các thông tin theo quy đ nh c a chu n m c k toán mƠ ch a đ c

trình bày trong các báo cáo khác;

 Cung c p thông tin b sung ch a đ c trình bày trong các BCTC khác,

nh ng l i c n thi t cho vi c trình bày trung th c và h p lý

Nh ng n i dung trình bày trong B n thuy t minh báo cáo tƠi chính theo h ng

d n c a Ch đ k toán Vi t Nam đ c th hi n trong ph l c s 1

1.2.2ăCácăđ iăt ng ph c v c a BCTC

Các đ i t ng ph c v c a BCTC c ng chính lƠ đ i t ng ph c v c a k

toán tài chính i t ng ph c v thông tin nƠy đ c xác l p ngay t đ nh ngh a c a

k toán tài chính Tác gi đƣ nghiên c u Lu t K toán Vi t Nam, Chu n m c k

toán Vi t Nam, Tuyên b v các nguyên t c k toán tài chính (SFAC) c a y ban chu n m c k toán tài chính Hoa K (FASB), Khuôn m u lý thuy t (CF) c a y ban chu n m c k toán qu c t (IASB) đ tìm ra đ i t ng ph c v c a BCTC theo các quan đi m khác nhau

Theo Lu t k toán Vi t Nam và Chu n m c k toán Vi t Nam, đ i t ng

ph c v thông tin c a BCTC không đ c li t kê c th , mà ch đ c đ c p đ n nh

lƠ ắđ i t ng có nhu c u thông tin c a đ n v k toánẰ ( i u 4, kho n 2, Lu t k

toán Vi t Nam 2003) hay ắng i s d ng BCTCẰ ( o n 1d, VAS 01-Chu n m c

chung), và m c tiêu c a BCTC lƠ ắđáp ng nhu c u h u ích cho s đông ng i s

d ng trong vi c đ a ra các quy t đ nh kinh t Ằ( o n 5, VAS 21- Trình bày BCTC)

V i nh ng yêu c u đó, có th xác đ nh, các v n b n pháp quy c a Vi t Nam không

đ a ra m t u tiên c th cho m t đ i t ng nào trong vi c cung c p thông tin c a

BCTC T t c các đ i t ng có nhu c u s d ng thông tin c a đ n v k toán, bao

g m các nhƠ đ u t , ch n , các c quan qu n lỦ nhƠ n c, ng i lao đ ng hay nhà

qu n lỦầ đ u lƠ đ i t ng s d ng BCTC Các v n b n nƠy c ng không nêu rõ lƠ các đ i t ng đ c đ c p ch bao g m đ i t ng hi n h u hay bao g m c đ i

t ng ti m n ng

i v i Hoa K , trong Tuyên b v k toán tài chính - Nguyên t c s 1 (SFAC1, 1978), y ban Chu n m c k toán tài chính M (FASB) xác đ nh đ i

t ng s d ng thông tin c a BCTC ch y u lƠ ắđ i t ng bên ngoài, nh ng ng i

không có quy n yêu c u có đ c nh ng thông tin h mu n mà ph i d a trên thông

tin nhà qu n lý cung c p cho h Ằ C ng theo SFAC 1, m c tiêu c a BCTC là

ắBCTC ph i cung c p thông tin h u ích cho nhà đ u t , các ch n và các đ i

t ng s d ng khác, k c hi n h u và ti m n ng trong vi c ra các quy t đ nh đ u

t , cho vay và các quy t đ nh t ng t Ằ Nh v y, chúng ta có th th y các quy đ nh

c a Vi t Nam c ng có lu n đi m t ng t nh SFAC 1 c a FASB trong vi c xác

đ nh đ i t ng s d ng thông tin c a BCTC Hi n nay, trong n l c hòa h p v i k

toán qu c t , FASB đƣ thay th SFAC 1 b i SFAC 8, trong đó quan đi m v ng i

s d ng BCTC đ c thay đ i gi ng v i Khuôn m u lý thuy t k toán ban hành b i

y ban chu n m c K toán qu c t (IASB)

V phía y ban chu n m c K toán qu c t , Khuôn m u l p và trình bày

BCTC đ c ti n thân c a IASB (IASC) ban hƠnh đ u tiên vƠo n m 1989 đƣ có đ

c p đ n nh ng ng i s d ng BCTC H bao g m các nhƠ đ u t , ng i lao đ ng,

ng i cho vay, nhà cung c p và nh ng ng i có quan h tín d ng trong ho t đ ng

th ng m i, khách hàng, chính ph , các c quan đ i di n chính ph , và công chúng,

k c hi n h u l n ti m n ng H s d ng BCTC đ th a mãn các nhu c u khác

nhau v thông tin c a doanh nghi p BCTC có m t s nhu c u thông tin mà t t c

các đ i t ng đ u c n ch không th ch a t t c các thông tin mà t t c các đ i

t ng c n y ban cho r ng, nhƠ đ u t lƠ ng i cung c p ngu n v n m o hi m cho

doanh nghi p, do v y, thông tin mƠ đ i t ng nhƠ đ u t c n c ng s th a mãn nhu

c u thông tin c a các đ i t ng còn l i

Trong n l c c i thi n và hòa h p v i quan đi m c a t ch c ngh nghi p

c a M , Khuôn m u lý thuy t cho BCTC (CF) đƣ đ c ban hành b i IASB n m

2010 thay th cho Khuôn m u l p và trình bày BCTC 1989 Khuôn m u lý thuy t

cho BCTC đƣ xác đ nh BCTC đ c l p đ cung c p thông tin h u ích cho các quy t

đ nh kinh t y ban nêu rõ đ i t ng cung c p thông tin c a BCTC s d ng cho

m c đích chung đó lƠ ắnh ng nhà đ u t , ng i cho vay và các ch n khác, bao

g m c các đ i t ng hi n h u và ti m n ng M c đích c a BCTC là cung c p

thông tin tài chính h u ích v đ n v k toán cho các đ i t ng trên đ ra các quy t

đ nh v vi c cung c p các ngu n l c cho đ n v Các quy t đ nh này liên quan đ n

vi c mua, bán, ho c n m gi các công c v n ch s h u và các công c n , quy t

đ nh cho vay, thanh toán các kho n n và các d ng th c c p tín d ng khácẰ (OB2,

CF) Nh v y, trong khuôn m u lý thuy t m i cho BCTC, IASB ch rõ đ i t ng u

tiên ph c v thông tin c a BCTC đó lƠ nhƠ đ u t vƠ ch n , k c hi n h u l n

ti m n ng M c đích s d ng thông tin c ng đ c xác đ nh c th chi ti t h n

Tóm l i, liên quan đ n v n đ đ i t ng cung c p thông tin c a BCTC, gi a các quy đ nh c a Vi t Nam và Khuôn m u lý thuy t hi n t i c a IASB có m t s

đi m không t ng đ ng Các quy đ nh c a Vi t Nam h ng t i nhi u nhóm đ i

t ng ph c v h n, bao g m t t c nh ng ng i có nhu c u s d ng thông tin k

toán; còn đ i v i IASB, m c dù có đ c p đ n vi c ắBCTC đ c l p v i m c đích

cung c p thông tin h u ích cho vi c ra các quy t đ nh kinh t Ằ ắđ c tin là s phù

h p v i nhu c u c a h u h t nh ng ng i s d ng BCTCẰ (đo n gi i thi u, CF);

nh ng y ban đƣ xác đ nh rõ đ i t ng u tiên cung c p thông tin đó lƠ nhƠ đ u t

và ch n M c dù có đi m không t ng đ ng nh trên, v n có th th y rõ, trong

b t c v n b n nƠo nêu trên, đ i t ng ch n đ u lƠ đ i t ng s d ng ch y u mà BCTC h ng t i

1.2.3 Vai trò c a BCTC v iăđ iăt ng các ch n

Các ch n đ c đ c p đơy lƠ các ch n hi n t i c ng nh các ch n

ti m n ng, bao g m nh ng ng i cho vay và các d ng ch n khác H lƠ ng i c n

ra quy t đ nh liên quan đ n vi c cung c p và thanh toán các kho n n và các d ng

tín d ng khác cho doanh nghi p, ví d : các ngơn hƠng th ng m i, các công ty cho

thuê tài chính, các nhà cung c p hàng hóa d ch v , các trái ch ầ

i v i các ch n , đ quy t đ nh cho vay ho c c p các lo i hình tín d ng

khác hay không, h c n thu th p đ c thông tin v doanh nghi p đ có th xác đ nh

kh n ng doanh nghi p có th tr n và các kho n lãi Kh n ng nƠy đ c tính toán

d a trên s l ng, th i gian vƠ đ ch c ch n c a dòng ti n thu n trong t ng lai thu

vào doanh nghi p

đánh giá tri n v ng c a dòng ti n thu n trong t ng lai, các ch n c n

thông tin v :

 Ngu n l c c a doanh nghi p

 Tình hình ngu n v n

 Tính hi u qu và h u hi u c a các nhà qu n tr doanh nghi p khi s

d ng ngu n v n c a doanh nghi p

Yêu c u thông tin trên có th đ c đáp ng b i BCTC ho c báo cáo riêng do

ch n yêu c u doanh nghi p cung c p M t s ch n không có quy n yêu c u tr c

ti p thông tin t phía doanh nghi p, cho nên BCTC tr thành ngu n quan tr ng cung c p nhi u thông tin mà h c n

Trong các đ i t ng ch n , các ngơn hƠng th ng m i lƠ đ i t ng mà lu n

v n nƠy t p trung đi sâu nghiên c u i v i các ngơn hƠng th ng m i, đ ra quy t

đ nh cho vay hay không, h c n ph i th c hi n:

 Thu th p thông tin

 Phân tích và x lý thông tin thu th p đ c (phân tích tín d ng)

 Rút ra k t lu n v kh n ng hoƠn tr n , c g c và lãi c a khách hàng

Trong quy trình này, BCTC là ngu n cung c p thông tin v tình hình tài chính và tình hình kinh doanh c a doanh nghi p đ ph c v cho ho t đ ng phân tích

tình hình tài chính c a doanh nghi p Ho t đ ng phân tích tình hình tài chính này là

m t trong nh ng n i dung quan tr ng trong quá trình phân tích tín d ng nh m ph c

v cho vi c ra quy t đ nh cho vay Tuy nhiên, bên c nh BCTC đ c cung c p b i

khách hàng, v i đ c đi m c a mình, các ngân hàng còn có th yêu c u doanh nghi p

cung c p thêm thông tin v t cách pháp nhơn, k ho ch và chi n l c s n xu t kinh doanh vƠ ph ng án s n xu t kinh doanh, có quy n th c hi n ph ng v n đi u tra

khách hàng, có thông tin t h th ng x p h ng tín d ng và thông tin t các ngu n

khácầ Do đó, v i đ i t ng này, BCTC không ph i là ngu n thông tin duy nh t

M c dù không có h th ng quy đ nh v tính h u ích c a thông tin trên BCTC

dành riêng cho quy t đ nh cho vay c a các ch n , các nhà l p quy Vi t Nam

c ng nh trên th gi i đ u kh ng đ nh BCTC là ngu n thông tin cung c p cho nhi u

đ i t ng, trong đó có các ch n , đ ra quy t đ nh kinh t i u đó có ngh a lƠ, các quan đi m v tính h u ích c a BCTC đ c nêu b i các nhà l p quy c Vi t Nam

và th gi i hi n nay đ u thích h p và áp d ng đ c đ i v i các ch n nói chung,

và các ngân hàng nói riêng Do v y, d i đơy, lu n v n nêu ra các quan đi m v

tính h u ích c a thông tin trên BCTC đ i v i quy t đ nh kinh t c a t t c các đ i

t ng s d ng v i nh lƠ các quan đi m đ i v i quy t đ nh cho vay c a các ch n

1.3.1 Tính h u ích c aă BCTCă theoă quană đi m c a chu n m c k toán Vi t Nam

1.3.1.1ăS ăl c v l ch s hình thành c a các chu n m c k toán Vi t Nam th hi năquanăđi m v tính h u ích c a BCTC

T i Vi t Nam, không có khuôn m u lý thuy t hay v n b n t ng t quy đ nh

riêng v nh ng đ c đi m ch t l ng giúp cho thông tin k toán nói chung và thông

tin trên BCTC nói riêng tr nên h u ích đ i v i ng i s d ng Tuy nhiên, VAS

01-Chu n m c chung và VAS 21-Trình bƠy BCTC c ng đƣ đ a ra nh ng yêu c u v

thông tin k toán và thông tin trên BCTC Qua nh ng v n b n trên, có th th y đ c quan đi m c a c quan l p quy c a Vi t Nam v tính h u ích c a BCTC

Chu n m c chung VAS 01 đ c B Tài Chính theo quy t đ nh 165/2002/Q -BTC Chu n m c nƠy đ c nghiên c u xây d ng trên c s các

chu n m c qu c t v k toán, có nh ng đi u ch nh phù h p v i trình đ phát tri n

c a n n kinh t Vi t Nam, phù h p v i h th ng lu t pháp, trình đ , kinh nghi m k

toán ki m toán c a Vi t Nam Chu n m c chung ra đ i nh m m c đích quy đ nh và

h ng d n các nguyên t c, yêu c u k toán c b n, các y u t và ghi nh n các y u

t c a BCTC doanh nghi p theo xu h ng qu c t hóa Chu n m c VAS 21-Trình bƠy BCTC đ c ban hƠnh sau đó, vƠo n m 2003, đ a ra nh ng yêu c u v vi c l p

vƠ trình bƠy đ i v i BCTC V n b n h ng d n th c hi n VAS 21 đ c ban hành

l n đ u vƠo n m 2005 (Thông t 23/2005/TT-BTC) Hi n nay VAS 01 và VAS 21

đ u đang còn hi u l c, nh ng Thông t 23/2005/TT-BTC đƣ b thay th b i thông

t 161/2007/TT-BTC

Thông t 23/2005/TT-BTC h ng d n VAS 21 đ c ban hƠnh vƠo n m

2005 đ a ra các quy đ nh vƠ h ng d n các yêu c u chung v k t c u, n i dung và

nguyên t c l p và trình bày BCTC doanh nghi p Trong đó, yêu c u v i vi c l p và

trình bày BCTC là: trung th c, h p lý, và doanh nghi p c n l a ch n và áp d ng chính sách k toán phù h p v i quy đ nh c a t ng chu n m c k toán nh m đ m

b o cung c p thông tin thích h p v i nhu c u ra các quy t đ nh kinh t c a ng i s

d ng và cung c p đ c các thông tin đáng tin c y Sau nƠy, Thông t BTC đƣ b thay th b i Thông t 161/2007/TT-BTC

23/2005/TT-D i đơy, tác gi trình bày các yêu c u đ đ m b o tính h u ích c a thông

tin k toán và thông tin c a BCTC theo VAS 01, VAS 21 và Thông t

161/2007/TT-BTC

1.3.1.2 Tính h u ích c aăBCTCătheoăquanăđi m c a Vi t Nam

BCTC v n là m t d ng thông tin k toán, cho nên, đ đ t đ c tính h u ích,

chúng ph i đ t nh ng yêu c u c b n đ i v i thông tin k toán đ c nêu trong

VAS 01, bao g m:

 Trung th c: Các thông tin và s li u ph i đ c ghi chép và báo cáo trên c s các b ng ch ng đ y đ , khách quan vƠ đúng v i th c t v

hi n tr ng, b n ch t n i dung và giá tr c a nghi p v kinh t phát sinh

 Khách quan: Các thông tin và s li u ph i đ c ghi chép và báo cáo đúng v i th c t không b xuyên t c, không b bóp méo

 y đ : M i nghi p v kinh t tƠi chính phát sinh liên quan đ n k k

toán ph i đ c ghi chép vƠ báo cáo đ y đ , không b b sót

 K p th i: Các thông tin và s li u ph i đ c ghi chép và báo cáo k p

th i, đúng ho c tr c th i gian quy đ nh, không đ c ch m tr

 D hi u: Các thông tin và s li u trình bày trong BCTC ph i rõ ràng,

d hi u đ i v i ng i s d ng Ng i s d ng đơy đ c hi u là

ng i có hi u bi t v kinh doanh, v kinh t , tài chính, k toán m c

trung bình Thông tin v nh ng v n đ ph c t p trong BCTC ph i

đ c gi i trình trong ph n thuy t minh

 Có th so sánh: Các thông tin và s li u k toán gi a các k k toán

trong m t doanh nghi p và gi a các doanh nghi p ch có th so sánh

đ c khi so sánh đ c khi tính toán và trình bày nh t quán Tr ng

h p không nh t quán thì ph i gi i trình trong thuy t minh đ ng i s

d ng BCTC có th so sánh thông tin gi a các k k toán, gi a các doanh nghi p ho c gi a thông tin th c hi n v i thông tin d toán, k

ho ch

VAS 01 quy đ nh r ng các yêu c u trên ph i đ c th c hi n đ ng th i

Theo quan đi m đ c nêu trong VAS 21, BCTC ph i trình bày m t cách

trung th c và h p lý tình hình tài chính, tình hình và k t qu kinh doanh và các

lu ng ti n c a doanh nghi p l p và trình bày BCTC trung th c và h p lý, BCTC ph i đ c l p vƠ trình bƠy trên c s tuân th các chu n m c k toán, ch đ

k toán vƠ các quy đ nh có liên quan hi n hành

VAS 21 h ng d n các công vi c mà doanh nghi p ph i th c hi n đ l p và

trình bày báo cáo trung th c h p lý, bao g m:

Doanh nghi p ph i l a ch n và áp d ng các chính sách k toán phù h p v i

quy đ nh c a t ng chu n m c k toán Tr ng h p ch a có quy đ nh chu n m c

k toán và ch đ k toán hi n hành, thì doanh nghi p ph i c n c vào chu n m c

chung nh m đ m b o BCTC cung c p đ c các thông tin đáp ng các yêu c u sau:

thích h p v i nhu c u ra các quy t đ nh kinh t c a ng i dùng vƠ đáng tin c y Thông tin lƠ đáng tin c y khi trình bày trung th c h p lý, ph n ánh đúng b n ch t

kinh t c a các giao d ch, trình bày khách quan, không thiên v , tuân th nguyên t c

th n tr ng vƠ trình bƠy đ y đ trên m i khía c nh tr ng y u

BCTC còn c n trình bày các thông tin nh m cung c p thông tin phù h p,

đáng tin c y, so sánh đ c và d hi u; cung c p các thông tin b sung khi quy đ nh

trong chu n m c k toán không đ đ giúp cho ng i s d ng hi u đ c tác đ ng

lý, các BCTC ph i đ c l p vƠ trình bƠy trên c s tuân th các Chu n m c k toán,

Ch đ k toán vƠ các quy đ nh có liên quan hi n hành

Tr ng h p doanh nghi p s d ng chính sách k toán khác v i quy đ nh c a

chu n m c và ch đ k toán Vi t Nam thì không đ c coi là tuân th chu n m c

và ch đ k toán hi n hƠnh, dù đƣ thuy t minh đ y đ trong chính sách k toán

c ng nh trong B n thuy t minh BCTC

 Thích h p:

BCTC ph i đáp ng yêu c u thích h p v i nhu c u ra quy t đ nh kinh t c a

nh ng ng i s d ng Thông tin trên BCTC ph i phù h p v i m i quan tâm c a

nh ng ng i s d ng, giúp h có nh ng c n c đ tìm hi u, đánh giá các s ki n,

tình hình x y ra trong quá kh , hi n t i vƠ t ng lai đ có th đ ra các quy t đ nh

kinh t phù h p Vì BCTC có m c đích s d ng chung cho nhi u đ i t ng khác

nhau, có m i quan tơm khác nhau, do đó, yêu c u thích h p c a BCTC đ c xem xét vƠ quy đ nh trên c s m c tiêu s d ng chung c a BCTC, t c là m t h th ng

BCTC b t bu c, th ng nh t đáp ng nhu c u cung c p thông tin cho nhi u đ i

t ng s d ng

 ángătinăc y

BCTC ph i đáp ng yêu c u cung c p thông tin tin c y cho nh ng ng i s

d ng đ m b o đ tin c y c a thông tin, BCTC ph i trình bày trung th c h p lý

tình hình tài chính, tình hình và k t qu kinh doanh c a doanh nghi p Vi c l a

ch n và áp d ng các chính sách k toán cho vi c l p và trình bày BCTC ph i trên c

s tuân th quy đ nh c a t ng chu n m c k toán đ i v i giao d ch và s ki n phát sinh Tr ng h p ch a có quy đ nh chu n m c k toán và ch đ k toán hi n

hành thì doanh nghi p ph i c n c vào chu n m c chung đ xây d ng các ph ng

pháp k toán h p lý nh m đ m b o BCTC cung c p đ c thông tin trung th c, h p

lỦ vƠ đáng tin c y cho ng i s d ng

BCTC ph i đ c trình bày khách quan, không thiên v ; ph i ph n ánh đúng

b n ch t kinh t c a các giao d ch và s ki n ch không ch đ n thu n c n c vào

hình th c pháp lý c a chúng M i s xuyên t c, bóp méo thông tin v các giao d ch,

s ki n phát sinh và trình bày thông tin theo ý mu n ch quan c a doanh nghi p đ u

làm suy gi m tính trung th c, khách quan c a thông tin

đáp ng yêu c u đáng tin c y, vi c l p và trình bày BCTC ph i tuân th

nguyên t c th n tr ng Nguyên t c th n tr ng đòi h i khi xem xét, cân nh c, phán đoán đ l p các c tính k toán trong các đi u ki n không ch c ch n thì ph i l p

các kho n d phòng nh ng không quá l n; không đánh giá cao h n giá tr c a các

tài s n và các kho n thu nh p; không đánh giá th p h n giá tr c a các kho n n

ph i tr và chi phí; doanh thu và thu nh p ch đ c ghi nh n khi có b ng ch ng

ch c ch n v kh n ng thu đ c l i ích kinh t , còn chi phí ph i đ c ghi nh n khi

có b ng ch ng v kh n ng phát sinh chi phí

đáp ng nhu c u đáng tin c y, thông tin trong BCTC còn ph i trình bày

đ y đ trên m i khía c nh tr ng y u BCTC ph i ph n ánh đ y đ các giao d ch và

s ki n đƣ phát sinh trong k Khi l p BCTC không đ c b sót, thi u h t thông tin,

b i vì đi u đó s d n đ n nh ng đánh giá, nh n xét, k t lu n không đúng v doanh

nghi p Tuy nhiên, yêu c u đ y đ c a thông tin đ c xem xét trong ph m vi gi i

h n c a tính tr ng y u và chi phí cho vi c trình bày thông tin

 D hi u

Nhìn chung, các h ng d n v yêu c u d hi u c a BCTC khá t ng đ ng

v i quy đ nh v yêu c u d hi u c a thông tin k toán quy đ nh trong VAS 01 i

v i các BCTC, đ đ m b o tính d hi u, các BCTC ph i đ c l p trên c s tuân

th nh ng quy đ nh hi n hành mang tính b t bu c vƠ h ng d n trong m u bi u báo

cáo, c u trúc thông tin và hình th c trình bày các ch tiêu trên t ng BCTC

1.3.2 Tính h u ích c aăBCTCătheoăquanăđi m c a khuôn m u lý thuy t qu c t

1.3.2.1ă S ă l c v l ch s hìnhă thƠnhă quană đi m c a khuôn m u lý thuy t qu c t hi n nay

Thông tin tƠi chính, đ h u ích cho các đ i t ng s d ng, c n ph i có nh ng

đ c đi m ch t l ng nh t đ nh Tính h u ích c a thông tin trên BCTC đ c y ban

Chu n m c k toán tài chính c a M (FASB) đ c p trong Tuyên b v các nguyên

t c k toán tài chính S 2- c đi m ch t l ng c a thông tin k toán (Statement of

Financial Accounting No.2 ậ SFAC No.2) công b vƠo n m 1980 V phía y ban

Chu n m c k toán qu c t (tr c đơy lƠ H i đ ng chu n m c k toán qu c t ), tính

h u ích c a thông tin đ i v i BCTC đƣ đ c h đ c p trong ắKhuôn m u l p và trình bƠy báo cáo tƠi chínhẰ (Framework for Preparation and Presentation of

Financial Statement) c a IASC ban hƠnh n m 1989

Theo FASB, trong SFAC 2, thông tin k toán h u ích cho vi c ra quy t đ nh

kinh t c n có 2 đ c đi m ch t l ng: c đi m ph thu c vƠo ng i s d ng, và

c đi m ch t l ng ph c v cho vi c ra quy t đ nh

c đi m ph thu c vƠo ng i s d ng là kh n ng có th hi u đ c c a thông tin, nó đ c tách riêng kh i nh ng đ c đi m ch t l ng khác B i vì thông tin

không th h u ích cho ng i s d ng (cho dù chúng có thích h p vƠ đáng tin c y)

n u nh ng i s d ng không th hi u đ c chúng Tuy v y, thông tin có d hi u

hay không s ph thu c vƠo đ c đi m riêng c a ng i s d ng thông tin vƠ đ c thù

c a b n thơn thông tin, cho nên nó không đ c nêu ra nh m t đ c đi m chung

chung

c đi m ch t l ng ph c v cho vi c ra quy t đ nh đ c phân thành 2 c p:

đ c đi m ch t l ng chính, vƠ đ c đi m ch t l ng th y u

c đi m ch t l ng chính bao g m tính thích h p vƠ tính đáng tin c y Tính

thích h p th hi n thông qua kh n ng t o ra s khác bi t trong quy t đ nh c a

ng i s d ng thông tin, thông qua vi c d đoán k t qu c a các s ki n trong quá

kh , hi n t i, t ng lai vƠ xác nh n các s ki n x y ra trong quá kh ng th i, thông tin thích h p còn ph i có tính k p th i Tính đáng tin c y c a thông tin bao

g m yêu c u trung th c, có th ki m ch ng và trung l p

c đi m ch t l ng th y u c a thông tin bao g m kh n ng có th so sánh

đ c và tính nh t quán M c tiêu c a chúng là nh m đ m b o kh n ng so sánh

thông tin c a các k khác nhau c a cùng m t doanh nghi p, và kh n ng so sánh

gi a các doanh nghi p v i nhau Ngoài ra, thông tin công b ph i mang tính tr ng

y u, ngh a lƠ không nh t thi t ph i công b nh ng thông tin không tr ng y u đ có

th nh h ng đ n vi c ra quy t đ nh

H i đ ng Chu n m c k toán qu c t (IASC-ti n thân c a IASB) đƣ ban

hành Khuôn m u l p và trình bày BCTC (Framework for Preparation and

Presentation of Financial Statement) vƠo n m 1989 Khuôn m u nƠy đ c ti p t c

th a nh n b i IASB vƠo n m 2001, vƠ đ n n m 2010, Khuôn m u l p và trình bày BCTC đ c thay th b i Khuôn m u lý thuy t BCTC (Conceptual Framework for

Financial Reporting) Trong Khuôn m u l p vƠ trình bƠy BCTC n m 1989, các đ c

đi m ch t l ng c a thông tin k toán đ giúp cho thông tin h u ích đ i v i ng i

s d ng g m có: có th hi u đ c, thích h p (bao g m c khía c nh tr ng y u), tính đáng tin c y (bao g m đ c tính trình bày trung th c, yêu c u n i dung quan tr ng

h n hình th c, trung l p, th n tr ng, đ y đ ) và tính có th so sánh đ c Nh ng

đ c tính nƠy đ c nêu ra nh nh ng yêu c u ngang nhau, không đ a ra các đ c tính

u tiên nh FASB Các đ c tính trên đ c yêu c u ph i cơn đ i v i nhau Trong

m t s tình hu ng c th , vi c u tiên cho đ c tính nƠo đó s ph thu c vào xét đoán ngh nghi p c a ng i làm k toán T ng t nh FASB, IASC quy đ nh vi c đáp ng các yêu c u này n m trong gi i h n cân b ng gi a l i ích và chi phí

N m 2004, hai t ch c trên ti n hành th c hi n D án h i t k toán

IASB-FASB (IASB-IASB-FASB Convergence Project) Trong d án nƠy, các đ c đi m ch t

l ng đ thông tin k toán tr nên h u ích đƣ đ c h p nh t K t qu đó lƠ, IASB

ban hành Khuôn m u lý thuy t BCTC vƠo n m 2010, vƠ FASB ban hƠnh SFAC.8

thay th cho SFAC 1 và SFAC 2 N i dung c a hai v n b n t FASB và IASB này

là t ng đ ng v i nhau Lu n v n nƠy s trình bày n i dung t v n b n trên nh lƠ

đ i di n c a quan đi m c a khuôn m u lý thuy t qu c t v ch t l ng thông tin

Thông tin tài chính thích h p có kh n ng t o ra s khác bi t trong quy t

đ nh c a ng i s d ng Thông tin có th lƠm thay đ i m t quy t đ nh, k c khi

m t s ng i s d ng ch n cách không t n d ng đ n nó, ho c đƣ bi t đ c thông tin đó thông qua các ngu n khác

Thông tin có th lƠm thay đ i quy t đ nh n u nó có giá tr d đoán, giá tr

kh ng đ nh, ho c c hai

Giá tr d đoán c a thông tin th hi n qua vi c thông tin đó có th đ c s

d ng nh lƠ d li u đ u vào c a m t quá trình nh m d đoán k t qu trong t ng

lai Thông tin tài chính không nh t thi t là m t b n d báo ho c tiên đoán v i giá tr

d đoán c th Thông tin tài chính có giá tr d đoán khi nó giúp ng i s d ng t

đ a ra d đoán c a h

Giá tr kh ng đ nh c a thông tin th hi n qua vi c thông tin đó cung c p ph n

h i v nh ng d đoán tr c đơy (có th là kh ng đ nh ho c thay đ i)

Giá tr d đoán vƠ giá tr kh ng đ nh c a thông tin tài chính có m i quan h

t ng quan Thông tin có giá tr d đoán th ng s mang giá tr kh ng đ nh Ví d ,

thông tin v doanh thu c a n m hi n t i, có th dùng lƠm c s đ d đoán doanh thu trong các n m ti p theo, c ng có th đ c dùng đ so sánh v i d đoán v doanh thu cho n m nay đƣ đ c l p t nh ng n m tr c K t qu c a nh ng so sánh

này có th giúp ng i s d ng s a đ i và c i ti n quy trình đ c s d ng đ d đoán k t qu cho nh ng n m sau

Theo quan đi m c a y ban, tính tr ng y u đ c xem nh lƠ m t ph ng

di n c a tính thích h p Thông tin tr ng y u là thông tin mà n u b thi u ho c sai

l ch thì s làm nh h ng đ n quy t đ nh c a ng i s d ng thông tin c a BCTC

Nó là m t ph ng di n c th c a tính thích h p d a trên tính ch t ho c đ l n,

ho c c hai, c a kho n m c thông tin có liên quan trong BCTC riêng c a m t đ n

v Do đó, y ban không th đ a ra m t ng ng giá tr đ nh l ng th ng nh t cho

đ c tính tr ng y u, ho c xác đ nh tr c thông tin nào s là thông tin tr ng y u cho

Thông tin mang đ c tính đ y đ ph i bao g m t t c các thông tin c n thi t

đ ng i s d ng có th hi u đ c hi n t ng đang đ c mô t , bao g m c nh ng

mô t chi ti t và nh ng gi i thích liên quan Ví d , mô t đ c g i lƠ đ y đ v

nhóm tài s n t i thi u ph i th hi n đ c b n ch t c a nhóm tài s n, mô t b ng s

li u c a t t c các tài s n trong nhóm, và di n t v vi c các s li u đó đ i di n cho

cái gì (ví d : giá g c, hay giá tr đ c đi u ch nh, giá tr h p lỦ) i v i m t s kho n m c, mô t đ y đ có th c n kèm theo các gi i thích cho nh ng s ki n quan

tr ng v ch t l ng và b n ch t c a kho n m c, c ng nh các nhơn t và hoàn c nh

có th tác đ ng đ n ch t l ng và b n ch t c a kho n m c đó, đ ng th i ph i gi i

thích v quy trình đƣ đ c s d ng đ xác đ nh các mô t b ng s li u

Trung l p có ngh a lƠ không thiên v trong vi c l a ch n ho c trình bày các

thông tin tài chính M t mô t trung l p không đ c thiên l ch, đ t n ng, nh n

hi n t ng Các thông tin trên báo cáo ph i đ c t o ra t các quy trình đ c ch n

l a h p lỦ ng th i, không đ c có sai sót khi áp d ng các quy trình đó đơy,

không ch a sai sót không có ngh a lƠ chính xác tuy t đ i t t c các m t Ví d , khi

th c hi n c tính v các giá tr vô hình, r t khó có th xác đ nh c tính này là

tuy t đ i chính xác hay không Tuy nhiên, c tính đó có th đ t đ c tính th hi n

trung th c n u nh nó di n đ t s li u tính toán m t cách rõ ràng và th c hi n các

phép tính m t cách chính xác, đ ng th i, nó gi i thích b n ch t c ng nh nh ng

đi m h n ch c a quy trình tính toán c tính, các c tính đ c xây d ng d a trên

m t quy trình thích h p và không x y ra sai sót nào khi ch n l a quy trình này

T thân tính th hi n trung th c không nh t thi t s t o ra thông tin h u ích

Ví d , khi m t đ n v nh n b t đ ng s n, nhƠ x ng, thi t b t ngu n vi n tr c a nhƠ n c, n u k toán báo cáo r ng giá g c c a tài s n là b ng không thì s th hi n

trung th c giá g c c a tài s n, tuy nhiên thông tin đó l i không ph i là m t thông tin

h u ích M t ví d khác, đó lƠ c tính v giá tr t n th t c a tài s n c tính đó s

đ t đ c s th hi n trung th c, n u nh k toán đƣ áp d ng nh ng quy trình h p lý

đ tính toán, thuy t minh đ y đ c tính và gi i thích t t c nh ng r i ro có th x y

ra và gây nh h ng l n đ n c tính đó Tuy nhiên, n u m c đ r i ro c a c tính

t ng lên đ n m c đ l n, c tính đó s không còn đ tính h u ích n a Nói cách khác, dù thông tin đƣ đ t đ c s th hi n trung th c, luôn c n ph i cân nh c li u chúng có đ t đ c tính thích h p hay không N u không còn m t cách trình bày nào

trung th c h n, c tính có th đ c coi là thông tin t t nh t hi n có

Thông tin h u ích c n đ m b o 2 đ c tính: thích h p và th hi n trung th c

M t hi n t ng không thích h p nh ng đ c th hi n trung th c ho c m t hi n

t ng thích h p nh ng không đ c th hi n trung th c đ u không h u ích đ i v i

ng i s d ng đ ra quy t đ nh đúng

Quy trình h u hi u và hi u qu nh t đ áp d ng nh ng đ c đi m ch t l ng chính đ c trình bƠy trong s đ 1.1 ( đơy b qua tác đ ng c a các ch tiêu ch t

l ng th y u và h n ch v m t chi phí) C th , đ u tiên, ph i xác đ nh hi n t ng

kinh t nào có kh n ng lƠ h u ích cho ng i s d ng BCTC Th hai, xác đ nh

d ng thông tin có liên quan nh t đ n hi n t ng kinh t , xem có th có đ c hay

không và có th th hi n chúng m t cách trung th c hay không Th ba, quy t đ nh xem thông tin đó có hay không vƠ có th th hi n trung th c hay không N u có, quy trình đ c k t thúc t i đó N u không, quy trình s đ c l p l i v i các d ng

thông tin thích h p ti p theo

b Các ch tiêu ch tăl ng b sung

Các ch tiêu ch t l ng b sung c a BCTC, đó lƠ: có th so sánh, có th ki m

ch ng, k p th i và có th hi u đ c Nh ng ch tiêu nƠy giúp t ng c ng tính h u

ích c a nh ng thông tin đƣ đ c xác đ nh là thích h p và th hi n trung th c Trong

tr ng h p có 2 cách đ c cho là thích h p và th hi n trung th c hi n t ng kinh

t , thì các ch tiêu ch t l ng b sung s giúp xác đ nh cách nƠo nên đ c ch n đ

mô t hi n t ng kinh t đó

 Có th so sánh

Ng i s d ng thông tin trên BCTC luôn ph i th c hi n l a ch n Do đó,

thông tin s h u ích cho h h n n u nó có th so sánh v i thông tin c a các t ch c

S đ 1.1: Quy trình áp d ng nh ng đ c đi m ch t l ng chính

(Ngu n: Tác gi t t ng h p)

khác ho c so v i chính thông tin c a t ch c đó trong nh ng kho ng th i gian khác

nhau Tính có th so sánh giúp ng i đ c có th xác đ nh đ c và hi u đ c nh ng

đi m gi ng và khác gi a các kho n m c Tính có th so sánh liên quan đ n ít nh t là

hai kho n m c

Nh t quán có liên quan đ n tính có th so sánh đ c, tuy nhiên chúng không

ph i là m t Nh t quán là vi c s d ng nh ng ph ng pháp gi ng nhau cho các

kho n m c theo th i gian, trong cùng m t t ch c Nh v y, nh t quán chính là

ph ng ti n đ đ t đ c m c tiêu là tính có th so sánh đ c

Tính có th so sánh đ c không có ngh a lƠ t t c các thông tin ph i gi ng nhau thông tin có th so sánh đ c, nh ng thông tin gi ng nhau ph i đ c trình

bày gi ng nhau, và nh ng thông tin khác nhau ph i đ c trình bày khác nhau Vi c

trình bày các thông tin khác nhau m t cách gi ng nhau (vƠ ng c l i) không làm

t ng tính có th so sánh đ c c a thông tin

m t m c đ nƠo đó, tính có th so sánh đ c c ng có th đ t đ c khi các

ch tiêu ch t l ng ch y u đ c th a mãn Vi c th hi n trung th c các hi n t ng

kinh t thích h p, m t m c đ nh t đ nh, s t đ ng khi n cho thông tin có tính so

sánh đ c B i vì, khi các t ch c khác nhau th hi n trung th c các s ki n kinh t

t ng t nhau, nó s làm thông tin có th so sánh đ c gi a các t ch c kinh t này

M c dù có nhi u cách đ th hi n trung th c m t s ki n kinh t , nh ng n u

cho phép áp d ng nhi u ph ng pháp k toán khác nhau cho cùng m t hi n t ng,

thì kh n ng có th so sánh đ c có th s b m t đi

 Có th ki m ch ngăđ c:

Tính có th ki m ch ng đ c b o đ m cho ng i s d ng r ng, thông tin th

hi n m t cách trung th c hi n t ng kinh t mà nó d đ nh trình bày Có th ki m

ch ng đ c có ngh a lƠ nh ng ng i quan sát đ c l p và có ki n th c khác nhau

v n đ t đ c s th ng nh t lƠ thông tin đ c trình bày trung th c, m c dù ý ki n

không nh t thi t ph i gi ng nhau m t cách tuy t đ i Các thông tin đ nh l ng

không nh t thi t ch có m t giá tr m i có th ki m ch ng đ c Các kho ng giá tr

giá tr hàng t n kho b ng cách ki m tra giá tr và s l ng hƠng đ u vƠo, sau đó tính

toán l i giá tr hàng t n kho cu i k , s d ng cùng m t ph ng pháp tính giá (ví d , dùng ph ng pháp nh p tr c-xu t tr c)

Có m t s lý gi i vƠ thông tin tƠi chính liên quan đ n t ng lai không th

đ c ki m ch ng, cho đ n các k sau giúp ng i s d ng quy t đ nh h có nên

s d ng thông tin đó hay không, thông th ng, c n ph i thuy t minh nh ng gi đ nh

c s , nh ng ph ng pháp t o l p thông tin, c ng nh t t c các hoàn c nh và nhân

t h tr

 K p th i

K p th i có ngh a lƠ thông tin c n ph i đ n v i ng i ra quy t đ nh k p th i

đi m, đ có th tác đ ng đ n quy t đ nh c a h Nhìn chung, thông tin cƠng c , nó

càng thi u tính h u ích Tuy nhiên, m t s thông tin có th ti p t c có tính k p th i trong th i gian dƠi sau khi niên đ k toán k t thúc, b i vì m t s ng i s d ng c n xác đ nh vƠ đánh giá xu h ng

 Có th hi uăđ c

Phân lo i, mô t , trình bày thông tin m t cách rõ ràng và súc tích s giúp thông tin tr nên có th hi u đ c

M t s hi n t ng t thân chúng khá ph c t p và không th hi u đ c d

dàng Lo i b các thông tin v các hi n t ng này ra kh i BCTC s có th làm cho

báo cáo tr nên d hi u h n Tuy nhiên, n u nh v y, nh ng báo cáo này s không

còn hoàn chnh, vƠ do đó s có th gây hi u nh m

BCTC đ c l p dành cho nh ng ng i có ki n th c v a đ v ho t đ ng

kinh doanh và kinh t , và nh ng ng i xem xét và phân tích thông tin m t cách c n

tr ng ôi khi, ng i s d ng thông tin, cho dù có ki n th c và c n tr ng, thì v n có

th c n đ n h tr t nhƠ t v n đ i v i nh ng thông tin v các hi n t ng kinh t

ph c t p

Các đ c đi m ch t l ng b sung nên đ c t i đa hóa đ n m c có th Tuy

nhiên, vi c này s không làm cho thông tin tr nên h u ích n u nh nó không thích

h p ho c không đ c trình bày trung th c

Vi c áp d ng các đ c đi m ch t l ng b sung là m t quy trình không ng ng

và không tuân theo m t tr t t đ nh s n nƠo ôi khi, m t đ c đi m ch t l ng ph i

đ c b qua đ t ng c ng m t đ c đi m khác Ví d , áp d ng m t chu n m c k

đ c bù đ p b i l i ích mà vi c công b thông tin mang l i

Nh ng ng i cung c p thông tin dành ph n l n n l c trong vi c thu th p,

x lý, ki m tra và công b thông tin tƠi chính, nh ng r t cu c, ng i s d ng báo

cáo m i lƠ ng i gánh ch u chi phí vì thu nh p c a h s b gi m Ng i s d ng

báo cáo còn gánh ch u chi phí phân tích và di n gi i các thông tin tƠi chính đ c

cung c p N u nh ng thông tin c n thi t không đ c cung c p, ng i s d ng thông

tin c n thêm chi phí đ có đ c thông tin nh ng n i khác ho c ph i d đoán

chúng

Báo cáo nh ng thông tin thích h p và th hi n trung th c nh ng gì chúng d

đ nh h ng t i s giúp ng i s d ng thông tin t tin ra quy t đ nh h n i u này

khi n cho th tr ng v n ho t đ ng hi u qu h n vƠ chi phí v n c a c n n kinh t

s đ c gi m xu ng M t nhƠ đ u t đ n l , các ch n c ng s có đ c l i ích khi

đ a ra các quy t đ nh d a trên các thông tin t t h n Tuy nhiên, BCTC dùng cho

m c đích chung s không th nào cung c p đ y đ t t c các thông tin thích h p v i

t t c nh ng ng i s d ng báo cáo

Khi áp d ng gi i h n chi phí, y ban đánh giá xem li u l i ích c a vi c báo

cáo m t thông tin nƠo đó có bù đ p đ c chi phí phát sinh do công b thông tin hay

không Khi áp d ng gi i h n chi phí cho m t chu n m c m i, y ban tìm ki m thông tin t nh ng ng i cung c p thông tin, nh ng ng i s d ng, ki m toán viên,

các nhà nghiên c u, và nh ng ng i khác v tính ch t và s l ng c a l i ích và chi

phí c a chu n m c Trong t t c các tr ng h p, vi c đánh giá s d a trên c nh ng thông tin đ nh l ng vƠ thông tin đ nh tính

Do tính ch quan v n có, đánh giá c a các cá nhân khác nhau v l i ích và

chi phí c a các kho n m c trên BCTC s khác nhau Do đó, y ban xem xét l i ích

vƠ chi phí liên quan báo cáo nói chung, không liên quan đ n báo cáo c a đ n v c

th nƠo i u nƠy c ng không có ngh a là vi c đánh giá l i ích và chi phí luôn luôn đáp ng cùng m t tiêu chu n đ i v i t t c các đ n v ôi khi s có s khác bi t do

đ l n hay cách góp v n c a đ n v (công ty đ i chúng hay công ty t nhơn), nhu

c u khác nhau c a ng i s d ng, ho c m t s nhân t khác

Tóm l i, xét v m t quy trình xây d ng, các quan đi m đ c nêu trong

Chu n m c k toán Vi t Nam có nhi u đi m t ng đ ng v i Khuôn m u l p và trình bƠy BCTC ban hƠnh n m 1989 b i y ban chu n m c k toán qu c t Hi n

nay, Khuôn m u l p và trình bƠy BCTC (1989) đƣ đ c thay th b i Khuôn m u lý

thuy t k toán (2010) v i các quan đi m m i, chi ti t và h th ng h n Tác gi ch n quan đi m c a Khuôn m u lý thuy t k toán lƠm c s lý lu n đ đánh giá tính h u

ích c a thông tin trên BCTC đ i v i quy t đ nh cho vay c a ngân hàng trong lu n

v n nƠy

1.4 Tóm t t các nghiên c u v tính h u ích c a BCTC v iăđ iăt ng các ch n

Các khuôn m u lý thuy t đ u không đ a ra các h ng d n c th đ xác đ nh

tính h u ích c a BCTC riêng cho các ch n Tuy v y, trên th c t , đơy lƠ m t v n

đ đ c khá nhi u nhà nghiên c u quan tâm b i ch n là m t trong nh ng đ i

S đ 1.2: Các ch tiêu ch t l ng theo Khuôn m u lỦ thuy t BCTC (2010)

(Ngu n: Tài li u h i th o Khuôn m u lý thuy t k toán-Câu l c b gi ng d y và

nghiên c u k toán-Tháng 11/2012)

vi c s d ng BCTC c a các ch n nói chung vƠ các ngơn hƠng nói riêng đƣ đ c

th c hi n c các n n kinh t phát tri n và n n kinh t đang phát tri n R t nhi u

trong s đó th c hi n v i các ngân hàng ho c th c hi n k t h p gi a ngân hàng v i các đ i t ng khác nh nhƠ đ u t , c quan chính ph , nhà qu n lý doanh nghi p, các đ n v th c hi n ch c n ng cho vay khác

Các v n đ đ c quan tâm tìm hi u đó lƠ: (1) Li u thông tin trên BCTC có tác đ ng đ n quy t đ nh cho vay hay không?; (2) Nh ng báo cáo nào và nh ng thông tin nƠo đ c s d ng nhi u nh t, có nh h ng quan tr ng nh t đ n vi c ra

quy t đ nh cho vay?; (3) ánh giá ch t l ng và s l ng thông tin trên BCTC, tìm

hi u k v ng c a ng i s d ng b ng các nghiên c u th c nghi m và phi th c

nghi m, qua đó đ a ra k t lu n v tính h u ích c a các BCTC đ i v i quy t đ nh

cho vay

D i đơy lƠ tóm t t các nghiên c u t i m t s qu c gia Nh ng k t qu này

cho chúng ta th y đ c b c tranh v tính h u ích c a BCTC đ i v i ho t đ ng cho

vay trên th gi i

M t trong nh ng nghiên c u th c hi n s m nh t v nhu c u thông tin c a ngân hàng là nghiên c u c a Stanga, Keith G vƠ Benjamin, James J vƠo n m 1978

t i M Nó đ c th c hi n vào th i đi m tr c khi FASB ban hành SFAC 2 ph m

vi r ng trên toƠn n c M Các tác gi đƣ th c hi n nghiên c u đ tìm hi u nhu c u

thông tin c a các ngân hàng b ng cách g i b ng câu h i kh o sát qua th đi n t

đ n 600 nhơn viên ngơn hƠng trên toƠn n c M đ yêu c u h đánh giá m c đ

quan tr ng c a các thông tin đ i v i ho t đ ng tín d ng c a ngân hàng theo thang

đi m t 0-4 Có 208 th ph n h i, và k t qu cho th y, t i th i đi m đó, các ngơn

hàng M đƣ xem BCTC nh lƠ ngu n thông tin quan tr ng nh t đ ra quy t đ nh

cho vay Trong s đó, Báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh đ c xem là quan

tr ng nh t ng th i các ngân hàng quan tâm nhi u đ n các thông tin mang tính d

báo, các kho n n ti m tàng và các s ki n tài chính x y ra đ i v i doanh nghi p

L u Ủ r ng, th i đi m này, các doanh nghi p ch a b t bu c l p Báo cáo l u chuy n

ti n t , tuy nhiên nghiên c u ch ra r ng, các ngơn hƠng đƣ đánh giá cao t m quan

tr ng c a k ho ch c p v n và s d ng ngu n tài chính c a khách hàng

C ng t i M , Danos, PaulHolt, Doris L; Imhoff, Eugene A, Jr, (1989) đƣ

th c hi n nghiên c u th c nghi m v i các nhân viên c a 5 ngơn hƠng đ tìm hi u

vi c s d ng thông tin k toán trong vi c ra quy t đ nh cho vay c a các ngân hàng Các nhơn viên đ c cung c p thông tin k toán vƠ các thông tin khác đ ra quy t

đ nh cho vay K t qu cho th y, khi ch s d ng các thông tin tài chính t ng h p và các thông tin c b n khác, các nhân viên tín d ng r t t tin ra quy t đ nh cho vay

c a mình, tuy nhiên, sau khi đ c cung c p thêm các thông tin k toán chi ti t h n,

s t tin vào quy t đ nh cho vay ban đ u c a các nhân viên tín d ng có s thay đ i đáng k , th m chí lƠ thay đ i theo chi u h ng trái ng c i u này kh ng đ nh

thông tin k toán th c s có kh n ng lƠm thay đ i quy t đ nh cho vay c a các ngân hƠng Sau đó, Catanach, Anthony H, Jr; Kemp, Robert S, Jr, (1999) th c hi n l i

nghiên c u v nh ng thông tin mà các ngân hàng s d ng khi ra quy t đ nh cho

vay H kh o sát 61 nhân viên c p cao c a các ngân hàng và các t ch c tín d ng, yêu c u nh ng ng i nƠy đánh giá v m c đ quan tr ng và m c đ th ng xuyên

s d ng c a 55 thông tin tƠi chính đ i v i ho t đ ng cho vay K t qu cho th y

nh ng thông tin mà h đánh giá lƠ quan tr ng nh t đ ra quy t đ nh cho vay là báo

cáo v l ch s tín d ng c a khách hàng, báo cáo tài chính c a d án, dòng ti n t

ho t đ ng tài chính, chi ti t v tài s n c đ nh, vƠ báo cáo l u chuy n ti n t l p theo ph ng pháp gián ti p i u này ch ra r ng, trên quan đi m c a ch n , các

ngân hàng coi tr ng thông tin v uy tín tín d ng c a doanh nghi p, các kho n n

hi n t i c a khách hàng và thông tin v các dòng ti n trong t ng lai đ đ m b o

cho vi c thanh toán các kho n n

m t n n kinh t phát tri n khác là HongKong, Marian Yew Jen, W T.,

Lui, G., & Lew, A Y (2002) đƣ th c hi n nghiên c u v kho ng cách gi a k v ng

và th c t đ i v i BCTC khi s d ng đ ra quy t đ nh vay c a các ngân hàng Các

tác gi đƣ g i b ng kh o sát yêu c u các nhơn viên ngơn hƠng đánh giá m c đ quan