SKKN - ĐỌC BẢN ĐỒ ĐỊA LÍ 6 - T.H

Là một giáo viên giảng dạy bộ môn Địa lý cấp THCS đợc nhà trờng phân công giảng dạy Địa Lí 6, đòi hỏi ngời giáo viên không ngừng đổi mới phơng pháp dạy học khắc sâu kiến thức cho học sin

Kinh nghiệm dạy bài

thực hành Đọc bản đồ (Hoặc lợc đồ ) Địa hình tỷ lệ lớn

Bài 16 Địa lí 6

1-Lý do chọn chuyên đề.

Là một giáo viên giảng dạy bộ môn Địa lý cấp THCS đợc nhà trờng phân công giảng dạy Địa Lí 6, đòi hỏi ngời giáo viên không ngừng đổi mới phơng pháp dạy học khắc sâu kiến thức cho học sinh, phát huy tính tích cực của ngời học.Một số học sinh cho rằng

đây là một môn học dễ chỉ cần học thuộc là đợc

Đối với giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Địa lý ở trờng THCS nhiều ý kiến cũng cho rằng môn Địa lý khô khan rất khó dạy hay, học sinh không thích học, ít gây hứng thú và niềm say mê Trong khi đó, việc rèn luyện kỹ năng cho học sinh qua các bài giảng đặc biệt là các bài thực hành còn bị xem nhẹ, các em lúng túng trong các thao tác thực hành

Từ những vấn đề đó tôi đã băn khoăn không ngừng tìm ra phơng pháp tối u nhất để khắc sâu kiến thức cho các em không chỉ các bài thực hành mà cả các bài lý thuyết

2.Tình hình thực tiễn.

Nhiều ngời vẫn quan niệm rằng: Địa lý là môn phụ, việc dạy của môn Địa lý thì bất kỳ một giáo viên nào cũng có thể dạy đợc Xuất phát từ nhận thức đó, nên việc dạy học ở

Địa lý 6 còn nhiều hạn chế, phần lớn học sinh không nắm đợc kiến thức cơ bản của Địa

lý đại cơng - những bài dạy thực hành thực sự cha có chất lợng, hiệu quả giờ học cha cao

Thực tế thực hành giáo viên chỉ hỡng dẫn sơ qua để học sinh tự làm theo các câu hỏi trong SGK, một số giáo viên còn biến giờ thực hành thành giờ kiểm tra để học sinh yên lặng Qua đó ta thấy đợc rằng: Giáo viên không chịu khó tìm tòi, nghiên cứu về kiến thức, kỹ năng khi dạy bài thực hành, cha có sự đầu t vào bài soạn, cha thực sự trăn trở về các phơng pháp dạy

3.Giải pháp:

Trong một giờ thực hành, để học sinh nắm vững kiến thức, giáo viên cần vận dụng triệt để cho học sinh đợc tiếp cận với bản thân sự vật và hiện tợng địa lý, phát huy tính tích cực và tự giác trong học tập, trau dồi tu duy.Để từ đó các em yêu thích môn học và

đặc biệt là nhớ đợc lâu

Muốn đạt đợc những yêu cầu trên giáo viên cần thực hiện các biện pháp sau:

-Tận dụng tối đa những đồ dùng dạy học đã có

Có thể nói bất cứ một bài thực hành nào của Địa lý 6 cũng đều có đồ dùng trực quan để giảng dạy, nó trở thành phơng tiện dạy học không thể thiếu đợc để nâng cao hiệu quả giờ dạy trên lớp.Những đồ dùng đó không chỉ là bản đồ, quả địa cầu, thớc dây mà còn phải

Chuyên đề Địa Lí Năm học 2009-2010

kể đến phấn mầu, su tầm tranh ảnh, máy chiếu… những phơng tiện đó đã giúp học sinh tìm ra dễ dàng kiến thức, phát hiện đợc các mối liên hệ địa lý, nắm vững trọng tâm của giờ dạy

-Sự dụng phơng pháp giảng dạy thích hợp

Trong giờ thực hành giáo viên cần kế thừa, phát triển các phơng pháp tích cực đã có trong hệ thống các phơng pháp dạy học truyền thống nh vấn đáp, nghiên cứu, gợi mở, ngoài ra giáo viên áp dụng phơng pháp dạy học mới

-Khai thác những kiến thức của học sinh đã học có liên quan đến nội dung của bài thực hành;Vận dụng kiến thức của bài thực hành liên hệ với thực tế địa phơng

-Chọn lọc kiến thức trọng tâm để đề ra các bài tập điển hình cho học sinh đại trà và bài tập nâng cao cho học sinh khá giỏi

Tuy nhiên bài tập đa ra phải đảm bảo tính vừa sức cho học sinh, nếu bài tập dễ quá học sinh không thấy bổ ích, khó quá học sinh nản

Không nên ra bài tập quá rắc rối, những bài tập mà học sinh phải bỏ quá nhiều thời gian, công sức Bài tập nên nhiều thể loại, có bài tập trên giấy, trên bản đồ, thực địa bài tập làm tại lớp, bài tập làm ở nhà, bài tập cho từng cá nhân, từng nhóm, tổ học sinh

-Đổi mới các phơng pháp kiểm tra đánh giá học sinh trong bài thực hành có thể sự dụng phơng pháp trắc nghiệm hoặc tự luận qua mỗi câu hỏi

Tôi xin trình bày hớng xây dựng nội dung một bài dạy thực hành trong chơng trình Địa

lý 6 theo phơng pháp dạy học mới để đồng nghiệp cùng tham khảo

Bài soạn giảng cụ thể:

Bài 16.Thực hành

đọc bản đồ(hoặc lợc đồ) địa hình tỉ lệ lớn.

I-Mục tiêu bài học.

Sau bài học học sinh cần đạt đợc những yêu cầu sau:

1-Kiến thức.

-Biết đợc khái niệm đờng đồng mức, cách tìm độ cao địa hình dựa vào đờng đồng mức

2-Kỹ năng.

-Biết tính độ cao địa hình và khoảng cách thực địa dựa vào bản đồ

-Biết nhận xét về độ dốc của địa hình dựa vào các đờng đồng mức

-Biết đọc và sự dụng bản đồ tỉ lệ lớn có các đờng đồng mức

3-Thái độ.

-Bớc đầu giúp học sinh hiểu đợc ý nghĩa của sự cải tạo và sự dụng tự nhiên trong cuộc sống VD: làm ruộng bậc thang

II-Kiến thức cơ bản, trọng tâm.

-Cách đọc độ cao của các đờng đồng mức

-Xác định đúng độ cao của các địa điểm trên bản đồ (Hoặc lợc đồ) địa hình

III-Đồ dùng dạy học.

-Lợc đồ địa hình tỉ lệ lớn Hình 44 SGK (phóng to)

2

-Bản dồ địa hình tỉ lệ lớn có các đờng đồng mức.

- Máy chiếu Pro

IV-Hoạt động dạy và học.

1-Hỏi bài cũ:

Độ cao của địa hình trên bản đồ đợc biểu hiện nh thế nào?

2-Thực hành

Giáo viên nêu nhiệm vụ của bài thực hành.Tìm độ cao của các địa điểm,đặc điểm của

địa hình dựa vào đờng đồng mức

GV:Yêu cầu học sinh nhắc lại khái niệm

đờng đồng mức, cách tìm phơng hớng, đo

tính khoảng cách trên bản đồ dựa vào tỉ lệ

Hỏi:

-Đờng đồng mức là những đờng nh thế

nào?

-Tại sao dựa vào các đờng đồng mức trên

bản đồ chúng ta có thể biết đợc hình

dạng của địa hình?

Câu hỏi trên giáo viên dùng phơng pháp

trắc nghiệm nh sau

Đờng đồng mức là:

Đờng đẳng cao

Những đờng nối những điểm có cùng

một độ cao tuyệt đối

Những đờng viền chu vi của lát cắt

ngang một quả đồi

Đờng nối những điểm có cùng một

nhiệt độ

(Các câu hỏi trên GV sử dụng bảng phụ

để học sinh lên bẳng điền

Hoặc có thể GV chuẩn bị phiếu học tập

phát cho mỗi nhóm hoặc từng cá nhân để

đánh giá kiến thức của học sinh từng

nhóm hoặc từng cá nhân.)

-Dựa vào các đờng đồng mức ta có thể

biết đợc hình dạng của địa hình vì:

+Biết đợc độ cao tuyệt đối của các địa

điểm trên bản đồ

+Biết đợc đặc điểm địa hình:các đờng

đồng mức tha thì độ dốc địa hình nhỏ, các

đờng đồng mức dày thì độ dốc địa hình

lớn

-Giáo viên nhận xét cách trả lời của học

sinh, giúp học sinh chuẩn xác kiến thức

Giáo viên chuẩn kiến thức và ghi lên

bảng

Câu 1:Câu hỏi (SGK)

Chuyên đề Địa Lí 4 Năm học 2009-2010

Hoạt động của thầy và trò:

Giáo viên treo lợc đồ địa hình tỷ lệ lớn

Hình 44 SGK (phóng to)

- Giáo viên cho học sinh xác định đợc nội

dung của câu hỏi 2

- Giáo viên cho học sinh hoạt động theo

nhóm:

Nhóm 1: * Xác định hớng từ đỉnh núi

A1 đến đỉnh núi A2

- Đờng đồng mức là đờng nối những điểm

có cùng một độ cao trên bản đồ

- Dựa vào đờng đồng mức biết độ cao tuyệt đối của các điểm và đặc điểm hình dạng địa hình, độ dốc, hớng nghiêng

Câu 2: Câu hỏi (SGK)

* Tìm độ cao của các đỉnh núi A1, A2

* Nhóm 2: * Cho biết sự chênh lệch về độ

cao của hai đờng đồng mức trên lợc đồ là

bao nhiêu?

Nhóm 3: * Dựa vào tỷ lệ lợc đồ tính

khoảng cách theo đờng chim bay từ đỉnh

A1 đến đỉnh A2

* Quan sát các đờng đồng mức ở hai sờn

phía Đông và phía Tây của núi A1, cho

biết sờn nào dốc hơn?

Sau khi phân nhóm, giáo viên hớng dẫn

học sinh:

- Cách tính khoảng cách giữa các đờng

đồng mức

- Cách tính độ cao của một số địa điểm

(trên đờng đồng mức đã ghi số, trên đờng

đồng mức không ghi số, nằm giữa khoảng

cách các đờng đồng mức)

Giáo viên gọi đại diện từng nhóm lên

trình bày kết quả vào bảng đã đợc lập

(Trong quá trình học sinh lên trình bày,

giáo viên nên nêu thêm câu hỏi:vì sao em

tìm ra đợc kết quả này? nhằm mục đích

khắc sâu kiến thức cho học sinh)

Sau khi đại diện các nhóm trình bày

Chuyên đề Địa Lí Năm học 2009-2010

xong.GV yêu cầu:Các nhóm nhận xét qua

lại lẫn nhau

GV dùng phấn màu sửa chữa những sai

sót của học sinh giúp học sinh chuẩn xác

kiến thức,phân tích u, khuyết điểm của

từng nhóm

GV chuẩn kiến thức trong bẳng chuẩn để

đối chiếu kết quả của học sinh trong phần

ghi bảng

(GV lu ý cho học sinh.Đối với các loại núi

đá vôi, trên bản đồ địa hình ngời ta không

vẽ các đờng đồng mức mà dùng các ký

hiệu riêng.)

Nội dung Hớng từ đỉnh núi A1 đến đỉnh núi A2 là hớng Đông

Sự chênh lệch giữa hai đờng đồng mức là 100m

Độ cao các đỉnh ,điểm:

Đỉnh núi A1:900m

Đỉnh núi A2:700m

Điểm B1:500m

Điểm B2:650m

Điểm B3:500m Khoảng cách từ A1 đến A2 theo đờng chim bay là 7.500m

Nhận xét: Độ dốc giữa sờn Tây và sờn

Đông núi A1 là sờn Tây dốc hơn

3-Củng cố

Tổ chức cho học sinh trò chơi: phát số độ cao

Cách làm:

GV treo lợc đồ địa hình sau lên bảng

Ghi chú: 300 m: Đờng đồng mức 300 m

A1 900: Độ cao đỉnh núi A1

-Gv chuẩn bị sẵn 5 tờ bìa nhỏ có ghi số độ cao cho mỗi điểm:

B2:650m A2:600m

B3:550m

-Gọi 5 HS lên bảng, phát cho mỗi HS một tờ bìa có ghi số độ cao mỗi điểm

-Cho HS đứng thành một hàng ngang đối diện với lợc đồ địa hình

-GV dùng khẩu lệnh để điều khiển cho học sinh dán độ cao mỗi điểm đúng vào vị trí ở trên đờng đồng mức (Nếu ai làm chậm sẽ bị loại khỏi vòng chơi)

-Sau đó GV nhận xét sửa chữa những sai xót của nhau.GV giúp HS chuẩn xác kiến thức -GV hớng dẫn thêm cho HS cách chỉ độ cao của một điểm trên bản đồ(hoặc lợc đồ) cách phân biệt độ cao của địa hình dựa vào thang màu trên bản đồ tự nhiên (đây là những vấn

đề cần thiết để học Địa lý lớp 7, 8 sau này)

4 Dặn dò:

a)Bài tập về nhà:

Cho lát cắt địa hình sau

m

3.000

6

2.000

1.500

1.000

500

0

Sông

Cao nguyên

A B C D

Lát cắt địa hình từ A đến D Dựa vào lát cắt địa hình từ A đến D, em hãy mô tả địa hình khu vực trên bằng cách điền vào chỗ trống( ) trong các câu sau:

-Khu vực từ A đến D có dạng địa hình, đó là địa hình -Từ A đến B là địa hình

-Từ B đến C là địa hình

-Từ C đến D là địa hình Độ cao của đỉnh núi này là m

b) Đọc trớc bài 17, tìm hiểu lớp vỏ khí của Trái đất.Mặt trăng có lớp vỏ khí không?

4.Kết kuận s phạm:

-Qua bài học này tôi rút ra đợc rằng; Muốn giờ học thực hành thành công ngời thầy cần phải:

+Đa dạng hoá các hoạt động và hình thức dạy học

+Xác định đúng kiến thức, kỹ năng trọng tâm

+Gắn kiến thức của bài thực hành với các bài lý thuyết đã đợc học, đồng thời mở rộng kiến thức làm tiền đề cho các bài học hoặc các lớp học tiếp theo đợc dễ dàng và thuận lợi

-Với phơng pháp dạy học đó, các giờ học thực hành môn Địa lý 6 không còn là khô khan, khó học đối với học sinh nữa.Qua giờ thực hành phần lớn các em nắm đợc kiến thức, hiểu sâu vấn đề và áp dụng đợc vào thực tiễn cuộc sống, tạo niềm say mê khám phá, tìm hiểu những sự vật hiện tợng xảy ra ở xung quanh Chính vì vậy giờ thực hành không còn là nặng nề quá hay nhàn rỗi đối với các em Mà ở đó các em đ ợc khám phá, lĩnh hội kiến thức nhẹ nhàng, thoải mái.Và mỗi giờ thực hành là một niềm say mê và hứng thú

Qua giờ dạy áp dụng theo phơng pháp dạy học mới với kết quả nh trên.Điều đó cho

thấy nếu giáo viên biết tổ chức và thiết kế các hoạt động dạy học đa dạng và biết sử dụng các phơng tiện nghe nhìn để tác động và huy động việc sử dụng các giác quan của học sinh thì học sinh sẽ đợc tham gia nhiều và quá trình học tập, đợc nghe đợc nhìn, đợc t duy, đợc nói, đợc làm, kết quả nâng lên rõ rệt

Trong thời đại công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc việc đổi mới phơng pháp dạy học

càng trở nên một nhu cầu bức thiết vì nó đảm bảo không những cơ hội đợc giáo dục cho mọi ngời mà còn là một sự giáo dục có chất lợng Trong đó ngời học đợc tham gia tối đa

Chuyên đề Địa Lí Năm học 2009-2010

vào quá trình học tập và đợc phát huy tiềm năng của mình.Càng ngày sự nghiệp giáo dục càng đợc chú trọng, đội ngũ giáo viên ngày càng đợc chuẩn hoá, cơ sở vật chất ngày càng đợc đảm bảo Trớc những thuận lợi và thách thức đó đòi hỏi ngời giáo viên hơn lúc nào hết phải thực sự chuyển mình, phải tiếp cận nhanh phơng pháp dạy học mới, giáo viên phải có đủ trình độ và sáng tạo từ khâu soạn bài đến việc điều hành các hoạt động dạy học trên lớp và đánh giá học sinh

Chuyên đề của tôi chắc chắn không tránh khỏi thiếu sót, rất mong sự đóng góp ý kiến quý báu của các đồng nghiệp để đa tiết học thực hành của bộ môn Địa lý ngày càng gặt hái đợc nhiều kết quả tốt hơn

Ngời thực hiện:

Nguyễn Văn Khiêm

8