GIẢI PHẪU HỆ TIÊU HÓA

MỤC TIÊU 3 - Kể tên được các cơ quan cấu tạo nên bộ máy tiêu hoá - Mô tả được hình thể ngoài, hình thể trong và các liên quan của các cơ quan cấu tạo nên bộ máy tiêu hoá - Trình bày được

GIẢI PHẪU HỆ TIÊU HÓA

MỤC TIÊU

3

- Kể tên được các cơ quan cấu tạo nên bộ máy tiêu hoá

- Mô tả được hình thể ngoài, hình thể trong và các liên quan của các cơ quan cấu tạo nên

bộ máy tiêu hoá

- Trình bày được quá trình tiêu hoá ở miệng và thực quản, dạ dày, ruột non, ruột già

- Trình bày được quá trình hấp thu các chất trong ống tiêu hoá

- Mô tả được hình thể ngoài, hình thể trong, các liên quan, chức năng của gan

–

GIẢI PHẪU MIỆNG – HẦU

5

MIỆNG

Là phần đầu tiên của ống

tiêu hóa: Môi, Má, khẩu

cái cứng, Khẩu cái mềm

7

v Tạo thành bên của miệng.

v Phía trong được lót lớp niêm mạc ẩm.

–

9

Vị trí: bao quanh miệng.

Tác dụng: nhận biết cảm giác.

10

11

 Chia làm 2 phần cách nhau bởi cung răng:

1 Tiền đình miệng: có lỗ đổ của tuyến nước bọt

mang tai

2 Ổ miệng chính: có lưỡi di động và chỗ đổ của

tuyến dưới hàm, dưới lưỡi

MIỆNG

13

KHẨU CÁI MỀM

HẠNH NHÂN KHẨU CÁI (AMYGDALES)

CUNG KHẨU CÁI

LƯỠI

LƯỠI GÀ

15

–

17

–

19

LƯỠI

 Hình thể ngoài:

Mặt trên:

Cung khẩu cái - lưỡi

Cung khẩu cái - hầu

Hạnh nhân khẩu cái

Nhú lưỡi  vị giác

Mặt dưới:

Hãm lưỡi, ống tiết nước bọt

21

v Là khối cơ vân dày

v Tác dụng: nếm, nhai, nuốt thức ăn, có vai trò trong động

tác nói

–

23

–

25

–

27

LƯỠI

31

ĐỘNG TÁC NUỐT

33

GIẢI PHẪU ỐNG TIÊU HÓA

35

THỰC QUẢN

 Tiếp theo hầu ở cổ

 Xuống ngựcvào ổ bụng nối với dạ dày ở tâm vị

 Về đường đi: cổ: 3cm, ngực: 20cm, bụng: 2cm

36

=> khác với các lớp của ruột là không có thanh mạc

— 1/3 trên cơ hoạt động theo ý muốn, 2/3 dưới cơ hoạt động

không theo ý muốn=> nuốt là động tác không hoàn toàn theo

37

DẠ DÀY

–

41

–

KHUYẾT GÓC

KHUYẾT TÂM VỊ 1- VÙNG TÂM VỊ

2- PHÂN ĐOẠN:

DẠ DÀY

v Tâm vị : thông với thực quản, không có cơ thắt

v Đáy vị (phình vị lớn) : nằm sát dưới vòm hoành (T) Tư thế đứng: chứa không khí

v Thân vị : thẳng đứng, chứa các tuyến tiết HCl, pepsinogen

v Hang môn vị: gastrin

DẠ DÀY

45

THÀNH DẠ DÀY

5 LỚP

–

DẠ DÀY

5- THẦN KINH:

THẦN KINH X PHẢI THẦN KINH X TRÁI

DẠ DÀY

6- BẠCH HUYẾT:

RUỘT NON RUỘT GIÀ

 Từ môn vị đến góc tá hổng tràng ( góc Treiz)

ü Hình chữ C, bao quanh đầu tụy, sát thành

bụng sau và các mạch máu trước cột sống.

ü Có 4 đoạn : đoạn trên, xuống, ngang, lên.

 Là đoạn đầu của ruột non, là đoạn ngắn nhất

(25 cm)

TÁ TRÀNG

ĐOẠN TRÊN (HÀNH TÁ TRÀNG) GÓC TÁ TRÊN

ỐNG TỤY PHỤ SANROTINI

ỐNG TỤY CHÍNH WIRSUNG

TÁ TRÀNG

3- CẤU TẠO:

Nhận dịch tiết từ tụy và gan (mật) đổ vào tá tràng qua cơ vòng Oddi (nhú

tá lớn, bé).

BÓNG VATER

TÁ TRÀNG

ĐỘNG MẠCH THÂN TẠNG

61

RUỘT NON

63

RUỘT NON

RUỘT NON

–

RUỘT NON

71

RUỘT GIÀ

1 Manh tràng và ruột thừa:

Ruột thừa mở vào manh tràng bằng lỗ ruột thừa (lỗ này có van)

Thông ra ngoài bằng lỗ hậu môn.

Cơ: thắt trong (cơ trơn), cơ thắt ngoài (cơ vân).

73

RUỘT GIÀ

KẾT TRÀNG XUỐNG GÓC KẾT TRÀNG (T)

KẾT TRÀNG SIGMA

TRỰC TRÀNG

RUỘT GIÀ

TÚI PHÌNH

KẾT TRÀNG

TÚI THỪA MẠC NỐI DẢI CƠ DỌC

2- RUỘT GIÀ:

2.1- HÌNH THỂ NGOÀI:

RUỘT GIÀ

77

RUỘT GIÀ

ĐỘNG MẠCH TRỰC TRÀNG TRÊN

ĐỘNG MẠCH

RUỘT GIÀ

GIẢI PHẪU TUYẾN TIÊU

HÓA

79

TUYẾN NƯỚC BỌT

Lỗ đổ răng cối

trên thứ 2

TUYẾN DƯỚI HÀM

TUYẾN DƯỚI LƯỠI

TUYẾN MANG TAI

TUYẾN TỤY

83

TUYẾN TỤY

TUYẾN TỤY

85

GAN – MẬT

GAN – MẬT

87

GAN – MẬT

GAN – MẬT

89

GAN – MẬT

GAN – MẬT

91

GAN – MẬT

GAN – MẬT

93

–

97

ĐƯỜNG DẪN MẬT NGOÀI GAN

99

SINH LÝ HỆ TIÊU HÓA

 Chủ động  ngậm miệng nâng lưỡi

 Phản xạ ruột  đoạn trước co – đoạn sau dãn

CHỨC NĂNG MIỆNG

v Tuyến dưới hàm:

 Nước bọt nhầy hơn so với tuyến mang tai

 Đổ vào khoang miệng dọc 2 bên hãm lưỡi

v Tuyến dưới lưỡi:

 Nhầy và dính.

 Đổ vào khoang miệng dọc 2 bên hãm lưỡi.

v Tuyến mang tai:

Ống tuyến mang tai xuyên qua cơ cắn, đổ vào miệng tại lỗ đổ đối diện với răng trên thứ 2

 Thành phần: ít nhầy, giàu amylase

103

TUYẾN NƯỚC BỌT

Tuyến nhầy Nuốt

1 Đoạn trên: bảo vệ niêm mạc trước thức ăn

2 Đoạn dưới: bảo vệ niêm mạc trước dịch dạ dày.

CHỨC NĂNG THỰC QUẢN

 Chức năng của dạ dày:

 Chứa đựng thức ăn

 Hoạt động cơ học : nhàu trộn, nghiền thức ăn

 Hoạt động hóa học tiết dịch vị tiêu hóa :

ü Pepsin (tiêu hóa 20% protein thức ăn)

ü Acid HCl

ü Chất nhầy tạo màng dai kiềm bao phủ niêm mạc, bảo

vệ niêm mạc khỏi tác động của HCl và pepsin

CHỨC NĂNG DẠ DÀY

năng giãn lớn, nên không

thay đổi áp suất trong

lòng dạ dày

CHỨC NĂNG DẠ DÀY

CHỨC NĂNG DẠ DÀY

CƠ HỌC

Dự trữ

T.A Đóng mở tâm vị

üT.Ă tới sát tâm vị:tâm vị mở.

üT.Ă vào dịch vị: tâm vị đóng.

Nhu động

Sóng co thắt lưu động 60 -

90 sóng/ phút

Đóng mở môn vị

(DD)tăng nhu động  mở môn vị.

CHỨC NĂNG DẠ DÀY

3 Bài tiết dịch dạ dày

 Nhóm men tiêu hóa: pepsin, lipase, gelatinase

 Nhóm chất vô cơ: HCl

 Nhóm chất nhày: chất nhày, yếu tố nội

CHỨC NĂNG DẠ DÀY

3 Bài tiết dịch dạ dày

 TB chính  men tiêu hóa

 Pepsin thủy phân protein  polypeptid

 Lipase thủy phân lipid  diglycerid, acid béo

 Gelatinase thủy phân collagen

Sát khuẩn (pH ~ 1) Thủy phân cellulose Tham gia đóng mở tâm môn vị

 TB tiết nhày  cân bằng pepsin, HCl

CHỨC NĂNG DẠ DÀY

Collagen

Lipase Pepsinogen Pepsin Protid

HCl

Tế bào chính

Lipid

Gelatinase

Tế bào viền

PH acidHCl

Hoạt hóa pepsinogen

Thủy phân cellulose

BÀI TIẾT DỊCH VỊ

Men tiêu hóa đạm, chất béo.

Chất nhầy.

Gastrin, Histamin HCO3- Yếu tố nội tại.

Tác dụng

Men:pepsin, lipase, gelatinase

HCl Nhầy HCO3- Yếu tố nội tại

ĐIỀU HÒA BÀI TIẾT DỊCH VỊ

Thức ăn kích thích bài tiết gastrin + histamin

 Tăng bài tiết dịch vị

Hormon: Adrenalin và noradrenalin  giảm tiết

(+)

↑dịch vị(-)

(-)

ĐIỀU HÒA BÀI TIẾT DỊCH VỊ

1 Hoạt động co thắt: nhu động hình quả lắc,

phản nhu động  giúp nhào trộn thức ăn với dịch tiêu hóa, hấp thu hết tất cả thức ăn

2 Hoạt động tiết dịch ruột: Peptidase, Sucrase,

Maltase, Lactase, Lipase

3 Hoạt động bài tiết dịch tụy

4 Hoạt động bài tiết dịch mật

CHỨC NĂNG CỦA RUỘT NON

ü Tác dụng: nhào trộng kỹ thức ăn với dịch tiêu hóa và

tăng tiếp xúc với diện tích hấp thu của ruột non

123

CHỨC NĂNG CỦA RUỘT NON

v Nhu động ruột:

 Giúp thức ăn đi với vận tốc 1 cm/ phút

 Thời gian thức ăn đi hết ruột non: 3 – 5 giờ

v Cử động lúc đói:

 60 – 90 phút / lần

 Đẩy thức ăn dư thừa vào ruột già

 Ngăn trào ngược vk

CHỨC NĂNG CỦA RUỘT NON

2 Hoạt động bài tiết của dịch ruột:

Men tiêu hóa: peptidase, maltase, saccarase, lactase

Peptidase peptid acid amin

Maltase maltose glucose

Saccarase sacarose glucose+ fructoseLactase lactose glucose+ galactose

CHỨC NĂNG CỦA RUỘT NON

3 Hoạt động bài tiết của dịch tụy

 Dịch tụy là chất lỏng không màu, pH kiềm

 Men tiêu protid: trypsin, chymotrypsin,

cacboxypolypepyidase

 Men tiêu hóa lipid: lipase, cholesterol- esterase,

phospholipase

 Men tiêu hóa glucid: amylase, maltase

CHỨC NĂNG CỦA RUỘT NON

CHỨC NĂNG CỦA RUỘT NON

Dịch tụy gồm men tiêu hóa, NaHCO3

 Thủy phân protid  acid amin

Trypsin, chymotrypsin, cacboxypolypeptidase

 Thủy phân lipid  acid béo và glycerol

Lipase, phospholipase, cholesterol-esterase

 Thủy phân glucid  disaccharide, glucose

Amylase, maltase

 NaHCO3  trung hòa dịch vị

CHỨC NĂNG CỦA RUỘT NON

Tiêu hóa protid

Diglycerol

Cholesterol esterase

CHỨC NĂNG CỦA RUỘT NON

Tiêu hóa lipid

Amylase

Glucose

Tiêu hóa glucid

CHỨC NĂNG CỦA RUỘT NON

Men tiêu hóa tinh bột (amylase)

Men tiêu hóa chất béo

Dịch ruột

Dịch kiềm, có enterokinase

HOẠT ĐỘNG BÀI TIẾT Ở RUỘT NON

5 Hấp thu các chất

Quá trình tiêu hóa và hấp thu xảy

ra chủ yếu ở ruột non.

Trên niêm mạc có nhiều nhung mao

làm tăng diện tích hấp thu

1 Chất dinh dưỡng: protid (aa), glucid

(monosacharid), lipid (glycerol, acid

v Bài tiết nhầy

v Hấp thu nước và điện giải

135

CHỨC NĂNG CỦA RUỘT GIÀ

 Không xảy ra quá trình tiêu hóa

 Tái hấp thu nước, hấp thu Na và khoángchất

 Tạo khuôn phân và tống ra ngoài

 Vi khuẩn ở ruột già sản xuất ra vitamin K,

một vài loại vitamin B

CHỨC NĂNG CỦA RUỘT GIÀ

v Chức năng dự trữ và tổng hợp

o Dự trữ máu, sắt (lách, tủy xương), vit A, D, B12

o Tổng hợp yếu đông máu: I, II, VII, IX, X/ vitamin K

o Bài tiết mật 700 – 1100 ml / ngày, muối mật: nhũ tương hóa và hòa tan mỡ trong nước, Bài tiết bilirubin, cholesterol

CHỨC NĂNG CỦA GAN

139

CHUYỂN HÓA

Tạo mật Đông máu

o Tạo ra các yếu tố đông máu: I, II, V, VII, IX, X.

o Tổng hợp chất chống đông: heparin.

CHỨC NĂNG CỦA GAN