- Cung cấp những thông tin gần nhất về hóa học môi trường để dạy môn hóa đồng thời giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh.. - Cung cấp những giá trị cụ thể về mức độ thành công c
Trang 1MỤC LỤC
A: PHẦN MỞ ĐẦU
B: NỘI DUNG
2 Lồng ghép giáo dục môi trường vào dạy học Hóa học là một trong những 3nhiệm vụ quan trọng
3 Vai trò của việc lồng ghép giáo dục môi trường vào dạy học Hóa học: 4
II Thực trạng của việc lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trường vào dạy học Hoá 4học hiện nay
2 Thực trạng kiến thức môi trường và ý thức bảo vệ môi trường của học sinh 8THCS huyện Nga Sơn
VÀO DẠY HỌC HOÁ HỌC
1 Các phương pháp lồng ghép nội dung giáo dục môi trường vào dạy học hóa 9học
2 Các hình thức lồng ghép nội dung giáo dục môi trường vào dạy học 10hóa học
2.1 Vận dụng kiến thức trong nội dung bài học để liên hệ thực tế có liên quan 10đến môi trường
2.4 Đưa vào nội dung bài học những thông tin mang tính thời sự có liên quan 15đến môi trường
* Hệ thống kiến thức GDMT qua môn Hóa học ở trường THCS
3.3 Lựa chọn các tư liệu có liên quan, chế biến và hoà nhập vào bài giảng 19
4 Các nguyên tắc cần thực hiện khi lồng ghép nội dung GDMT vào dạy học 19Hoá học
Trang 2A - PHẦN MỞ ĐẦU
I – LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI.
Ngày nay, chúng ta đang sống trong một xã hội năng động, con người đượctiếp cận với tiến bộ của khoa học kỹ thuật Khoa học công nghệ cũng vì nhu cầu vô hạncủa con người mà ngày càng phát triển nhanh chóng Cuộc sống con người nhờ đó màtrở nên văn minh hơn, hiện đại hơn, tiện nghi hơn Tuy nhiên, bên cạnh sự tiến bộ ấy,chúng ta phải đối diện với những vấn đề lớn có tầm ảnh hưởng lớn đến cuộc sống conngười: vấn đề tài nguyên thiên nhiên cạn kiệt, vấn đề rác thải công nghiệp, vấn đề khíhậu toàn cầu…… Với tất cả những yếu tố đó, thiết nghĩ, việc đưa giáo dục môi trườngvào học đường là việc làm tối cần thiết Phải giáo dục cho những chủ nhân tương lai củađất nước kiến thức về môi trường, từ đó hình thành ý thức bảo vệ môi trường cho mọingười trong xã hội nói chung
Chúng ta đang sống trong một đất nước có nền kinh tế đang phát triển và ngàycàng phát triển nhanh chóng Bên cạnh đó, giáo dục cũng từng bước thay đổi để ngàycàng hiện đại hơn, phù hợp hơn và đáp ứng được nhu cầu của xã hội đề ra về vấn đề đàotạo con người, đào tạo nguồn nhân lực Sự thích nghi của nền giáo dục Việt Nam thểhiện ở việc từng bước thay đổi nội dung chương trình, phương thức đào tạo, dựa trên cơ
sở là sự thay đổi mục tiêu và yêu cầu của nền giáo dục Với chương trình phổ thông nóichung và chương trình giáo khoa bậc trung học cơ sở nói riêng, yêu cầu đặt ra là phảigắn liền việc học tập trên ghế nhà trường với thực tiễn Chỉ dạy những điều cần thiếtnhất để học sinh dễ dàng tiếp cận xã hội, và dạy những gì bức thiết nhất trong xã hội màhọc sinh sẽ sống, sẽ hòa nhập, hoạt động và phát triển Vấn đề môi trường và những ảnhhưởng của môi trường đến cuộc sống loài người hiện đang là mối quan tâm lớn nhất củanhân loại Đây là vấn đề đa dạng, ngày càng trầm trọng và rất khó giải quyết, một phầncũng do ý thức của con người chưa cao và hiểu biết của đa số người dân về vấn đề nàycòn hạn hẹp Giáo dục môi trường trong nhà trường lại càng có ý nghĩa quan trọng,được xem là một trong những biện pháp hàng đầu để bảo vệ môi trường có hiệu quả.Giáo dục môi trường sẽ giúp con người có nhận thức đúng đắn về môi trường, về việckhai thác sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên và có ý thức thực hiện nhiệm vụ bảo vệmôi trường Nhà trường là nơi đào tạo thế hệ trẻ, những chủ nhân tương lai của đấtnước, Nếu thế hệ trẻ có đầy đủ những kiến thức về bảo vệ môi trường thì họ là nhữngngười sẽ làm nhiệm vụ tuyên truyền giáo dục và thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trườngtrong hiện tại và tương lai một cách có hiệu quả
Ở trường THCS, việc truyền thụ kiến thức GDMT đến học sinh thuận lợi và hiệuquả nhất vẫn là hình thức tích hợp và lồng ghép vào các môn học Bên cạnh những kiếnthức từ nội dung bài học, các em còn có thể tích lũy được các kiến thức về môi trường
từ đó hình thành ý thức bảo vệ, giữ gìn Hiện nay, nội dung này đã và đang được triểnkhai, phổ biến rộng rãi trong giờ học kể cả chính khóa lẫn ngoại khóa, đặc biệt là lồngghép trong các môn học như : Hóa học, Vật lý, Sinh học, Địa lý, Giáo dục công dân, Hóa học là môn khoa học tự nhiên có mối quan hệ mật thiết với các môn khoa họckhác như Vật lí, Sinh học, đồng thời có vai trò to lớn trong đời sống kinh tế xã hội.Đặc biệt, bộ môn Hóa học giúp các em từ chỗ nghiên cứu tính chất của chất, sự tạothành chất mới, các quy luật biến đổi chất sẽ rút ra được mối liên hệ phát sinh giữa các
sự vật, giải thích được bản chất của các quá trình xảy ra trong tự nhiên, trong sản xuất
và trong đời sống liên quan đến môi trường Tuy nhiên, trong thực tế cho thấy việc
Trang 3giảng dạy Hóa học còn mang nặng tính lí thuyết, thụ động, và chưa phù hợp với yêu cầu
xã hội Chính vì vậy việc lồng ghép nội dung GDMT vào môn học này vẫn chưa đượcsâu sát và triệt để Vậy làm thế nào để nâng cao hiệu quả của việc lồng ghép GDMTtrong bài giảng ? Vì thế, việc đưa giáo dục môi trường vào trong giảng dạy hóa học ởtrường phổ thông là cấp thiết và đáp ứng được yêu cầu xã hội đặt ra cho giáo dục ngày
nay Từ tất cả những lý do tôi đã phân tích như trên, tôi quyết định chọn đề tài “Lồng
ghép nội dung giáo dục môi trường vào dạy học hóa học ở trường THCS Nga Mỹ”.
II – MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU.
Mục đích nghiên cứu của đề tài này là đưa nội dung giáo dục môi trường vào bàigiảng hóa học lớp 8 và lớp 9 Bằng cách này, bài giảng hóa học sẽ dễ dàng đạt được yêucầu là có liên hệ thực tiễn, vừa giáo dục được ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh,góp phần hạn chế tình trạng ô nhiễm môi trường hiện nay Bên cạnh đó, bài giảng có kếthợp kiến thức giáo dục môi trường sẽ tăng hứng thú học tập cho học sinh, giúp tiết họcbớt căng thẳng và học sinh sẽ yêu thích môn học hơn
III – ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.
- Quá trình dạy học môn Hóa học ở trường trung học cơ sở
IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: Phân tích và hệ thống hóa các tài liệu có liên quan đến đề tài trên báo chí và nhiều tài liệu khác
- Phương pháp thực nghiệm: Tiến hành thí nghiệm ở các giờ dạy trên lớp từ bản thân và các đồng nghiệp
- Phương pháp nghiên cứu lí luận: Đọc tài liệu, phân tích, khái quát và tổng hợpkiến thức Chọn lọc kiến thức về giáo dục môi trường có liên quan mật thiết đến hóa họctrên báo chí và nhiều tài liệu khác làm cơ sở cho việc thực hiện đề tài
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế: Trò chuyện, phỏng vấn, điều tra bằng phiếu câu hỏi
- Phương pháp thống kê, xử lý thông tin: Tổng hợp, khái quát hóa, xử lý số liệu điều tra
V NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
- Cung cấp những câu hỏi trong giáo án được thiết kế dựa trên cơ sở kết quả thăm
dò ý kiến giáo viên
- Cung cấp những thông tin gần nhất về hóa học môi trường để dạy môn hóa đồng thời giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh
- Cung cấp những giá trị cụ thể về mức độ thành công của việc đưa giáo án lồng ghép giáo dục môi trường vào thực tiễn giảng dạy hóa học lớp 8, 9 ở trường THCS
B NỘI DUNG
Trang 4I CƠ SỞ LÍ LUẬN
1 Môi trường và giáo dục môi trường
1 1 Khái niệm môi trường
Hiện nay có nhiều khái niệm về môi trường:
- Môi trường theo nghĩa khái quát: “Môi trường là một tập hợp tất cả các thànhphần của thế giới vật chất bao quanh có khả năng tác động đến sự tồn tại và phát triểncủa mỗi sinh vật Bất cứ một vật thể, một sự kiện nào cũng tồn tại và diễn biến trongmột môi trường nhất định”
1.2 Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường
Môi trường bị ô nhiễm do những tác nhân như chất, hợp chất hoặc hỗn hợp có tácdụng biến môi trường từ trong sạch trở nên độc hại Có thể liệt kê những tác nhân đónhư sau:
- Rác, phế thải rắn…
- Hóa chất, chất thải dệt, nhuộm, chế biến thực phẩm, …
- Khí , tro bụi núi lửa, khí thải nhà máy, khói xe, khói bếp, lò gạch….( SO2, CO2, CO…)
- Kim loại nặng (chì, đồng, thủy ngân… ) Ngoài những tác nhân trên, môi trườngcòn có thể bị ô nhiễm bỏi tiếng ồn quá mức cho phép hoặc các chất phóng xạ do ảnhhưởng trực tiếp hoặc gián tiếp
1.3 Giáo dục môi trường ở trường THCS
Khái niệm: Từ trước đến nay, có rất nhiều định nghĩa về giáo dục môi trường.Nhưng có thể nói, giáo dục môi trường không nhất thiết là một môn học chứa đựng các
hệ thống khái niệm khoa học, giáo dục môi trường mang đặc trưng của một chươngtrình hành động Trong khuôn khổ của việc giáo dục môi trường thông qua các môn học
ở nhà trường thì có thể hiểu giáo dục môi trường “là quá trình tạo dựng cho con ngườinhững nhận thức về mối quan tâm đến môi trường và các vấn đề về môi trường Giáodục môi trường gắn liền với việc học kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành thái độ vàlòng nhiệt tình để hoạt động một cách độc lập hoặc phối hợp nhằm tìm ra giải pháp chonhững vấn đề hiện tại và ngăn chặn những vấn đề mới có thể xảy ra cho tương lai
2 Lồng ghép giáo dục môi trường vào dạy học là một trong những nhiệm vụ quan trọng:
- GDMT trong trong trường học có ý nghĩa vô cùng quan trọng nhằm thực hiệnchiến lược toàn cầu về bảo vệ Trái Đất : “Cái nôi của nhân loại ”, để đảm bảo cho sựphát triển bền vững, xây dựng “Trường học thân thiện, học sinh tích cực”
- Ở bất kì quốc gia nào, số lượng thầy giáo, học trò các cấp cũng chiếm tỉ lệ cao.Lực lượng này góp phần quan trọng đảm bảo tính hiệu quả của nhiệm vụ GDMT Trongnhiệm vụ này, ngành Giáo dục có trách nhiệm là đào tạo ra những thế hệ có đầy đủ trithức về lí luận và thực hành GDMT để phục vụ cho xã hội
- Ở các nước trên thế giới, việc GDMT đã được đưa vào trường học từ hàng chụcnăm nay Ở nước ta, việc đưa nội dung GDMT vào chương trình thông qua các môn họcđược thực hiện rầm rộ qua quá trình cải cách giáo dục, đặc biệt là đợt đổi mới sách giáokhoa vừa qua Cũng như nhiều nước trên thế giới, nội dung giáo dục môi trường củanước ta tập trung chủ yếu vào các môn học có liên quan đến môi trường như: môn Hóahọc, Sinh học, Địa lí, Giáo dục công dân, Công nghệ,….Và với đặc thù của mình, khoahọc Hóa học cũng có mối liên hệ mật thiết với các yếu tố môi trường
3 Vai trò của việc lồng ghép giáo dục môi trường vào dạy học Hóa học:
3
Trang 5Giáo dục môi trường sẽ giúp con người có nhận thức đúng đắn về môi trường, vềviệc khai thác, sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên và có ý thức thực hiện nhiệm vụbảo vệ môi trường Việc giáo dục môi trường có thể thực hiện bằng nhiều hình thức vàcho nhiều đối tượng Trong đó việc giảng dạy về môi trường ở các trường học, nhất làtrường phổ thông chiếm vị trí đặc biệt quan trọng Giáo dục môi trường nhằm giúp họcsinh có được:
a Các kiến thức:
- Hệ sinh thái, cân bằng sinh thái Môi trường và các thành tố (địa chất, khí hậu,thổ nhưỡng, sinh vật, các nguồn tài nguyên, dân số, hoạt động kinh tế, xã hội của conngười…)
- Môi trường và phát triển, bảo vệ và bảo tồn, tăng trưởng và suy thoái, chi phí vàlợi ích thu được Sự phụ thuộc lẫn nhau, tư duy một cách toàn cầu và hành động mộtcách cục bộ…
- Các chủ trương, chính sách về môi trường của Đảng và Nhà nước, luật Bảo vệ môi trường…
b Hình thành các kỹ năng: Kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tư duy, kỹ năng nghiên cứu,
kỹ năng phát hiện và giải quyết vấn đề, kỹ năng cá nhân và xã hội, kỹ năng sử dụng cácphương tiện kỹ thật, công nghệ thông tin…
c Thái độ và hành vi
- Biết đánh giá, quan tâm và lo lắng đến môi trường và đời sống của các sinh vật
- Biết khoan dung và cởi mở
- Biết tôn trọng những luận điểm và luận cứ đúng đắn
- Có ý thức phê phán và thay đổi những thái độ không đúng về môi trường - Cómong muốn tham gia vào việc giải quyết môi trường, các hoạt động cải thiện môitrường Như vậy, Giáo dục môi trường nhằm mục đích cuối cùng là trang bị cho ngườihọc:
- Một ý thức trách nhiệm sâu sắc đối với sự phát triển bền vững của Trái đất
- Một khả năng cảm thụ, đánh giá vẻ đẹp của nền tảng môi trường
Thông qua các bài học đa dạng, giáo viên có thể gửi gắm các thông điệp phongphú về giữ gìn và bảo vệ môi trường, giúp các em lĩnh hội kiến thức về GDBVMT mộtcách tự nhiên, sinh động và hiệu quả Bên cạnh đó còn làm mới lạ nội dung bài học,giúp học sinh có hứng thú tìm tòi kiến thức mới, tránh tình trạng khô khan, nhàm chán
do đặc thù của bộ môn
II – THỰC TRẠNG CỦA VIỆC LỒNG GHÉP GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG
TRONG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG THCS.
1 Thực trạng GDMT thông qua dạy học hóa học ở trường THCS
- Tìm hiểu ý kiến, nhận xét của giáo viên quanh vấn đề giáo dục môi trường cho họcsinh THCS
- Tham khảo ý kiến giáo viên về những bài có khả năng lồng ghép nội dung GDMT vào bài giảng hóa học trên lớp
- Tham khảo ý kiến giáo viên về phương pháp và hình thức thực hiện dạy học tiết học có lồng ghép nội dung GDMT
- Thu thập những kiến nghị của giáo viên để việc thực hiện GDMT được hiệu quảhơn
1.1 Danh sách giáo viên được tham khảo ý kiến
Trang 6STT Họ và tên Trường Huyện
Tiến hành điều tra
- Phát phiếu tham khảo ý kiến giáo viên Số phiếu phát tra: 18 Số phiếu thu vào: 15
- Về việc đánh giá mức độ hiệu quả của việc thực hiện công tác giáo dục môi trường, kết quả thu được như sau:
Bảng 1.2 Kết quả đánh giá mức độ hiệu quả của công tác giáo dục môi trường
Không hiệu quả Hiệu quả ít Khá hiệu quả Rất hiệu quả
Số phiếu % Số phiếu % Số phiếu % Số phiếu %
Gia đình 1 6.7 9 60.0 3 20.0 2 13.3Thôn, xóm 1 6.7 9 60.0 4 26.6 1 6.7Trường học 0 0 1 6.7 10 66.7 4 26.6
Tổ chức tôn giáo 4 26.6 8 53.4 2 13.3 1 6.7
Từ bảng kết qủa trên, dễ dàng nhận thấy “trường học” chiếm nhiều sự lựa chọnnhất về mức độ hiệu quả của việc thực hiện công tác GDMT Như vậy, việc lồng ghépnội dung GDMT vào bài giảng hóa học để thực hiện tại trường học là một việc làm cầnthiết và dự đoán sẽ mang lại hiệu quả cao
- Kết quả tham khảo ý kiến giáo viên quanh việc giáo dục môi trường và hình thành ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh trung học phổ thông như sau:
Bảng 1.3 Nhận xét của giáo viên về GDMT
1 Việc lồng ghép giáo dục môi trường vào 15 100 0 0 0 0
dạy học hóa học ở trường phổ thông là
cần thiết.
2 Môn hóa học là môn học thuận lợi nhất 13 86.7 2 13.3 0 0
cho việc lồng ghép giáo dục môi trường
3 Hình thành kiến thức môi trường và ý 11 73.3 4 26.7 0 0
thức bảo vệ môi trường từ nhà trường là
hiệu quả nhất.
4 Lồng ghép giáo dục môi trường vào bài 12 80.0 3 20.0 0 0
giảng hóa học sẽ tăng hiệu quả dạy học
bộ môn Hóa học (tăng hứng thú học tập).
5 Giáo dục môi trường không phải là 1 6.7 2 13.3 12 80.0nhiệm vụ của giáo viên.
Trang 76 Giáo dục môi trường là hình thức để giáo 13 86.7 2 13.3 0 0
viên liên hệ thực tế trong dạy học hóa
- Trong phần điều tra để tham khảo ý kiến giáo viên đối với việc sử dụng các phần trong bài giảng về chất để liên hệ thực tế, kết quả như sau:
Bảng 1.4 Mức độ thường xuyên của việc liên hệ thực tế trong từng phần bài giảng
STT VỊ TRÍ Không bao giờ Thỉnh thoảng Thường xuyên Luôn luôn
Số phiếu % Số phiếu % Số phiếu % Số phiếu %
- Về việc điều tra những thuận lợi khi giáo viên thực hiện giáo án Hóa học có lồng ghép nội dung GDMT, kết quả thu được như sau:
Bảng 1.5 Thuận lợi của giáo viên
1 Bộ môn hóa học có liên quan mật thiết với kiến thức môi trường 11 73.3
2 Tư tiệu hóa học và môi trường phong phú 7 46.6
4 Học sinh có quan tâm nhiều đến tình hình môi trường và biện pháp bảo vệ 5 33.3môi trường
5 Đã được bồi dưỡng về giáo dục môi trường trong đợt bồi dưỡng thường 1 6.7xuyên theo chu kỳ
6 Được nhà trường hỗ trợ để thực hiện giáo dục môi trường 2 13.3
7 Lồng ghép kiến thức môi trường là cách liên hệ thực tế hiệu quả nhất 9 60.0
8 Lồng ghép kiến thức môi trường giúp khắc sâu kiến thức hóa học cho học 5 33.3sinh
9 Đưa nội dung giáo dục môi trường vào dạy học hóa học giúp tăng hứng 10 66.7thú học tập của học sinh
10 Giáo dục môi trường trong môn hóa học giúp giờ học Hóa ít khô khan 9 60.0Như vậy, đứng trước vấn đề dạy học bằng giáo án có lồng ghép nội dung GDMT,giáo viên không hề e ngại mà ngược lại, còn cảm thấy có nhiều thuận lợi trước mắt Đặcbiệt hơn hết, giáo viên thấy được môn học sẽ hứng thú hơn nếu được liên hệ thực tếbằng kiến thức môi trường, giúp tiết học thêm phong phú, sôi nổi và có ý nghĩa hơn, gâyđược sự hứng thú, ngạc nhiên, với các kiến thức mới lạ, vì vậy dễ dàng lôi kéo sự tham
Trang 8gia của học sinh vào tiết học, tạo cho học sinh sự hào hứng làm cho tiết học sinh độnghơn Từ đó, có thể mạnh dạn tiến hành việc lồng ghép nội dung GDMT và tin tưởngrằng giáo viên hưởng ứng tích cực vấn đề nghiên cứu này.
- Về vấn đề tìm hiểu những khó khăn mà các giáo viên gặp phải khi thực hiện giảng dạy môn hóa có lồng ghép nội dung GDMT, kết quả thu được như sau:
Bảng 1.6 Khó khăn của giáo viên khi lồng ghép nội dung GDMT
1 Chưa được tập huấn về dạy học hóa học có lồng ghép nội dung giáo dục 6 40.0môi trường
2 Thời gian một tiết học không cho phép lồng ghép kiến thức môi trường 10 66.7
3 Việc lồng ghép kiến thức môi trường làm nặng thêm bài học môn hóa học 3 20.0
4 Thông tin, tư liệu về ảnh hường của hóa chất đến con người và môi 5 33.3trường khó tìm, lạc hậu.
5 Không được hỗ trợ từ phía nhà trường về kinh phí, tư liệu… 7 46.7
6 Học sinh không quan tâm đến vấn đề môi trường 2 13.3Khó khăn lớn nhất của giáo viên là về vấn đề thời gian Căn cứ trên kết quả điều tranày, chúng tôi sẽ thiết kế những giáo án có chú ý đến thời gian một kỹ lưỡng nhất,không làm nặng thêm kiến thức, giảm bớt được những chi tiết phụ, nếu thành công,chúng tôi sẽ cố gắng sử dụng kiến thức môi trường như một hình thức dạy tính chất củachất (Ví dụ: cho xem ảnh các tượng bị ăn mòn, cho thông tin nước mưa có lẫn SO2, kếtluận SO2 có tính chất của một oxit axit Sau đó viết phản ứng minh họa Như vậy, khôngthay đổi nội dung chính, không mất thêm thời gian để vừa giảng tính chất hóa học vừacung cấp thông tin môi trường)
Khó khăn thứ lớn thứ hai là về vấn đề kinh phí thực hiện tiết dạy có lồng ghép nộidung GDMT, khi liên hệ thực tế, rất cần những phương tiện trực quan, tối thiểu phải làtranh, ảnh, phim minh họa… việc trang bị những phương tiện này ít nhiều còn tốnkém, trong đề tài này, để khắc phục khó khăn, tôi sẽ soạn những câu hỏi hoặc hướng dẫnhoạt động có kèm theo tư liệu tranh, ảnh, phim có liên quan để giáo viên sử dụng ngay,
và cũng giới thiệu những trang web môi trường trong phần tư liệu (xem phụ lục) để giáoviên tự tham khảo khi cần Tín hiệu khả quan nhất trong phần điều tra này là có rất ít ýkiến cho rằng học sinh ít quan tâm đến môi trường, đó cũng là một động lực để chúngtôi hoàn thành các giáo án được mạnh dạn hơn
Mặc dù GDMT đang là nhiệm vụ cấp thiết nhưng vẫn chưa có hệ thống bồi dưỡngkiến thức cho giáo viên, cán bộ quản lí các cấp và giáo viên đứng lớp
Ngoài ra còn có khó khăn về vấn đề thời gian trong tiết học chỉ có 45 phút, khi lồngghép giáo dục môi trường mà không làm nặng thêm kiến thức, không thay đổi nội dungchính, không mất thêm thời gian để vừa giảng kiến thức hóa học của bài học, vừa cungcấp thông tin về môi trường
Chưa tạo được mối quan tâm của gia đình, cộng đồng, xã hội và thiếu nguồn tàichính hỗ trợ Mặt khác, ý thức của đại bộ phận dân Việt Nam về môi trường sống và vềviệc bảo vệ môi trường còn rất thấp, chỉ thấy được những lợi ích trước mắt, chưa thấyđược những nguy cơ mà thế hệ sau phải gánh chịu,
2 Thực trạng kiến thức môi trường và ý thức bảo vệ môi trường của học sinh THCS huyện Nga Sơn
- Tìm hiểu thái độ của học sinh trước những hoạt động bảo vệ môi trường đã thực hiện
- Tìm hiểu ý thức bảo vệ môi trường của học sịnh
- Kiểm tra kiến thức hóa học môi trường của học sinh
Trang 9Đối tượng điều tra Bảng
Bảng 2.1 Các lớp tham gia điều tra thực trạng kiến thức môi trường
- Phát phiếu điều tra cho học sinh các lớp như bảng 2.1
Số phiếu phát ra: 218 Số phiếu thu vào: 210
- Với câu hỏi về “vấn đề được thế giới quan tâm giải quyết cấp bách”, kết quả thu được như sau:
Bảng 2.2 Lựa chọn của học sinh về vấn đề thế giới quan tâm
sự khái quát đúng về những vấn đề mà cả thế giới quan tâm
- Điều tra kết quả tự đánh giá mức độ hiểu biết về môi trường của học sinh thu được kết quả như sau:
Bảng 2.3 Mức độ hiểu biết cuả học sinh về vấn đề môi trường
Tính tổng cho mức độ “ít hiểu biết” và “không hiểu biết gi” về vấn đề môi trường cóđến 77.6%, đây là con số rất đáng lo ngại, các em không biết hoặc không tự tin vềnhững hiểu biết sẵn có của mình đối với vấn đề môi trường Đây là vấn đề được các emhọc sinh xem là vấn đề toàn cầu, và có nhiều quan tâm, lại không có hiểu biết về nó Từđây, có thể thấy, việc trang bị kiến thức môi trường cho các em là rất cần thiết
Từ những số liệu thu được có thể thấy, những hoạt động “vì môi trường” nếu đượctuyên truyền rộng rãi bởi các phương tiện thông tin đại chúng cũng như được thúc đẩybởi các ban ngành, đoàn thể như tổ chức Đoàn thanh niên đều mang lại hiệu quả cao.Những thông tin học sinh biết đều có tác dụng thúc đẩy mối quan tâm đến môi trườngcũng như góp phần nâng cao ý thức bảo vệ môi trường ở các em học sinh Vì thế, có thểthấy, nếu những hành động vì môi trường được trực tiếp lồng ghép vào chương trìnhhọc ở trường phổ thông sẽ mang lại hiệu quả rất cao, thứ nhất do đó là vấn đề các emquan tâm, thứ hai, do phần lớn thời gian của học sinh là ngồi trên ghế nhà trường nên sẽ
có cơ hội để thu nhận kiến thức và thông tin hiệu quả nhất Có thể thấy, việc lồng ghépgiáo dục môi trường vào giảng dạy ở trường phổ thông là hợp lý
- Với loạt phỏng vấn ngắn về việc “Em đã làm gì để bảo vệ môi trường sống quanhem” đa số các em còn trả lời chung chung: “em quét rác trước sân nhà, em không xả rác
Trang 10ở trường, em lau dọn nhà cửa thường xuyên, em tham gia giờ trái đất, em nghiêm chỉnhnhắc nhở các bạn hay xả rác hoặc khạc nhổ………” Trong số các ý kiến trên, không có
ý kiến nào thể hiện sự hiểu biết sâu sắc về sự vận dụng kiến thức hóa học để bảo vệ môitrường, cũng như có thái độ chứng tỏ sẽ quyết tâm tìm hiểu môn hóa học để trang bịkiến thức bảo vệ môi trường Cho thấy, việc liên hệ thực tế giữa môn hóa và bảo vệ môitrường sống vẫn còn xa lạ với các em học sinh Như vậy, rất cần thiết lồng ghép nộidung bảo vệ môi trường vào môn hóa học để cung cấp thêm thông tin có ích cho họcsinh, qua đó, giờ học sẽ hứng thú hơn do học sinh được dạy đúng điều mà các em quantâm, được thấy bài học mà các em thu nhận được rất có ích cho cuộc sống hằng ngày
vì thế, có thể kết luận: việc đưa nội dung giáo dục môi trường vào bài giảng hóa học
ở trường phổ thông là rất cần thiết và phải được tiến hành càng sớm càng tốt
III GIẢI PHÁP ĐỂ LỒNG GHÉP NỘI DUNG GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG VÀO DẠY HỌC HOÁ HỌC
1 Các phương pháp lồng ghép nội dung giáo dục môi trường vào dạy học hóa học:
Do kiến thức GDMT được tích hợp và lồng ghép vào nội dung bài giảng, nên khigiảng dạy không có một phương pháp riêng dành cho giáo dục môi trường mà phảithông qua bộ môn Hóa học Tùy từng điều kiện, có thể sử dụng một số phương phápsau:
- Phương pháp đàm thoại ( hỏi, đáp)
- Phương pháp thảo luận
- Phương pháp sử dụng các tài liệu trực quan trong giờ giảng
- Phương pháp giảng dạy dùng lời nói để giảng giải, kể chuyện, đọc tài liệu,
- Phương pháp thực hành, thực nghiệm trong phòng thí nghiệm,
Tuy nhiên, dù với bất kì phương pháp nào thì cũng phải đảm bảo được nội dung của bài giảng và không ảnh hưởng đến tính đặc thù của dạy học Hóa học Thông thườngthì chủ đề GDMT được truyền tải trong bài giảng thường có những đặc trưng sau:
- Nêu khái niệm , nội dung sẵn có trong SGK với tình huống hoặc chi tiết cụ thể cóliên quan
- Nêu rõ mục tiêu GDMT có thể khai thác từ khái niệm (nội dung) trên
- Liên hệ một cách mềm dẻo, linh hoạt từ nội dung bài dạy để đạt đến mục tiêu GDMT
Trong nội dung GDMT, cần phải làm rõ ý nghĩa của môi trường với con người,bao gồm cả ý nghĩa trực tiếp (thực phẩm để ăn, nước để uống, ) đến giá trị gián tiếp (ônhiễm không khí, mưa axit, )
2 Các hình thức lồng ghép nội dung giáo dục môi trường vào dạy học hóa học:
Có thể có nhiều hình thức khác nhau để truyền tải nội dung GDMT một cách hiệuquả đến HS tùy thuộc vào nội dung bài dạy, mục tiêu cần đạt đến, sau đây là một sốhình thức chủ yếu:
2.1 Vận dụng kiến thức trong nội dung bài học để liên hệ thực tế có liên quan đến môi trường:
- Hình thức này không những giúp các em thấy được sự gần gũi giữa Hóa học vớithực tiễn mà từ đó các em còn có thể tự mình giải thích được những hiện tượng xảy ra
Trang 11trong tự nhiên liên quan đến những biến đổi hóa học Nhờ vậy, nội dung GDMT sẽ trở nên thiết thực và hiệu quả được nâng cao.
- Thông thường, giáo viên thường đưa ra hệ thống các câu hỏi “Tại sao?”, “như thếnào?” để dẫn dắt các em vào nội dung cần truyền tải
Ví dụ 1:
- Tên bài dạy: Bài 26: Clo (SGK Hoá học 9)
- Mục tiêu GDMT: Hình thành thái độ học tập tích cực, lòng yêu thích bộ mônhóa học, vận dụng vào việc sử dụng an toàn nước Javen, clorua vôi, kali clorat trongthực tế… Có ý thức bảo vệ môi trường khi sử dụng các chất tẩy rửa
Ví dụ 2:
- Tên bài dạy: Bài 2: Một số oxít quan trọng-Lưu huỳnh đioxít - Phần I: Lưu
huỳnh đioxít có những tính chất gì? (SGK Hoá học 9)
- Mục tiêu GDMT: Lưu huỳnh đioxít là chất khí độc, gây ô nhiễm không khí, mưa axít,
- Thực hiện:
GV đặt câu hỏi:
Câu hỏi 1: Lưu huỳnh đioxit là một trong những chất khí chủ yếu gây ra những cơn
mưa axit gây tổn hại cho những công trình được làm bằng thép, đá Hãy giải thích quátrình tạo thành mưa axit
Mưa axit gây tổn hại cho các công trình bằng sắt thép, đá, cây cối.
+ HS trả lời:
+ Rút ra kết luận (GV có thể giải thích thêm quá trình phá huỷ các công trình bằng đá, thép của mưa axit.)
Ví dụ 3:
Trang 12- Tên bài dạy: Bài 10: Một số muối quan trọng - Phần II: KNO3 (SGK Hoá học 9)
- Mục tiêu GDMT: Sử dụng thuốc nổ đen gây ô nhiễm môi trường, huỷ hoại sự sống củasinh vật,
- Thực hiện:
+ GV cho HS tham khảo phần em có biết (SGK), đặt câu hỏi:
Hỗn hợp gồm S, C, KNO3 gọi là thuốc súng đen có thể dùng làm thuốc pháo.a.Viết phương trình phản ứng xảy ra?
b.Một bạn học sinh nói “ Đốt pháo gây nguy hiểm cho con người và còn làm ô nhiễm môi trường.” Em có đồng ý với quan điểm của bạn đó không? Giải thích tại sao?
+ HS trả lời:
+ Vậy làm thế nào để hạn chế tình trạng ô nhiễm này?
+ Rút ra kết luận
2.2 Xây dựng hệ thống câu hỏi, bài tập liên quan đến GDMT:
- Khi ra các bài tập, giáo viên có thể đưa một số bài tập có liên quan đến GDMT.Trong quá trình giải bài tập, học sinh phải phân tích, tổng hợp, tìm tòi ra nội dung bàigiải nhờ đó có thể khắc sâu trong tư tưởng của các em
- Thực hiện:
+ Bài tập củng cố: Các em đã nghe gì về Ozon, tầng Ozon chưa? Tầng Ozon có ảnh hưởng như nào với sự sống? Làm thế nào để bảo vệ tầng Ozon?
+ HS vận dụng tính chất kiến thức thực tế để trả lời câu hỏi
+ GV nhận xét, kết luận: Tầng ozon hiện nay đang bị thủng, gây ra những ảnh hưởngxấu Được sản xuất đầu tiên bởi General Motors Corporation, 1928, CFCs được dùng đểthay cho chất làm lạnh NH3, thiết bị làm sạch hàng điện tử Có thể sản xuất với giá rẻ,
và là hợp chất ổn định, đến 200 năm trong khí quyển Năm 1988, khoảng 320.000 tấnCFCs được dùng trên toàn thế giới Năm 1996, quy định của thế giới không được sửdụng CFCs nhưng lỗ thủng tầng ozon vẫn tăng và chưa thể phục hồi, khi mà một phân tửtrong chất CFCs có thể phá hủy hàng ngàn phân tử ozon Tầng ozon bị phá hủy sẽ khôngngăn chặn được tia cực tím, nó sẽ chiếu trực tiếp xuống trái đất gây ra bệnh cho sinh vật,làm cho người mắc các bệnh về mắt và da
Giải pháp: Hạn chế và có biện pháp xử lý khí thải, cấm sản xuất CFC.(chất sinh hànđược dùng trong tủ lạnh,máy điều hoà.) Đưa O3 nhân tạo lên khí quyển bù đắp lỗ thủngtầng ozon
+ HS vận dụng tính chất hoá học của SO2 để giải bài tập
Trang 13+ GV nhận xét, kết luận: Cần hạn chế lượng khí thải SO2 để góp phần bảo vệ môi trường.
Ví dụ3:
- Tên bài dạy: Bài 21: Ăn mòn kim loại - (SGK Hoá học 9)
- Mục tiêu GDMT: Bảo vệ kim loại ít bị ăn mòn do các yếu tố hóa học trong môi trường
- Thực hiện:
+ GV đặt câu hỏi :
? Vì sao sắt bị oxi hoá (bị ăn mòn) trong không khí ẩm?
? Tại sao vật bằng sắt bị ăn mòn nhanh trong khí quyển có chứa cacbon đioxit, lưu huỳnh đioxit , mặc dầu những chất này không trực tiếp tác dụng với sắt?
+ HS trả lời.
+ GV nhận xét, kết luận
Ví dụ 4: Sau khi làm thí nghiệm có những chất khí thải độc hại sau:HCl, H2S, CO2,
SO2 Có thể dùng chất nào sau đây để loại bỏ chúng là tốt nhất?
Giải thích và viết các PTHH nếu có (Bài 24: Ôn tập học kì 1-Hóa học 9)
Ví dụ 5: Những hiện tượng nào dưới đây là hiện tượng vật lí, hiện tượng hóa học?
a Vành xe đạp bằng sắt sau một thời gian bị gỉ
b Mặt trời mọc, sương bắt đầu tan
c Cháy rừng gây ô nhiễm lớn cho môi trường
d Hiệu ứng nhà kính (do CO2 tích tụ nhiều trong khí quyển) làm cho Trái đất nóng lên
e Các quả bóng bay lên trời rồi nổ tung
f Khi đốt cháy than, củi sinh ra nhiều khí độc như CO, SO2, gây ô nhiễm môi trường
(Bài 12: Sự biến đổi chất- Hóa học 8)
Ví dụ 6: Trong quá trình sản xuất gang, thép thường thải ra những khí thải như
CO2, SO2, CO, có ảnh hưởng như thế nào đến môi trường xung quanh Dẫn ra một số
phản ứng để giải thích ? ( Bài 20: Hợp kim sắt:Gang, thép- Hóa học 9)
2.3 Minh hoạ nội dung GDMT bằng những hình ảnh thực tế:
“Trăm nghe không bằng một thấy” Thật vậy, lời nói của giáo viên dù có thu hút,thuyết phục đến bao nhiêu cũng không bằng những hình ảnh thật, sinh động mà HS thấyđược GV có thể sưu tầm và đưa vào những hình ảnh cụ thể để minh hoạ cho nội dungGDMT, đó là biện pháp tốt vừa bổ sung tài liệu cho sách giáo khoa, vừa gây hứng thúhọc tập cho HS
Ví dụ 1:
- Tên bài dạy: Bài 28: Không khí, sự cháy (SGK Hoá học 8)
Trang 14- Mục tiêu GDMT:
+ Tác hại của tình trạng không khí bị ô nhiễm, bảo vệ không khí trong sạch là nhiệm
vụ của mỗi người, mỗi quốc gia
+ Sự cháy gây ô nhiễm không khí khi tạo ra các chất gây hiệu ứng nhà kính như CO2,
Khí thải từ phương tiện giao thông Khí thải từ các nhà máy công nghiệp
Bảng:Nguồn gốc và ảnh hưởng của một số chất gây ô nhiễm không khí.
Khí Nguồn gốc gây ô nhiễm Do nhân tạo Tác động tới môi trường
CO Quá trình cháy, oxi hoá hợp 21% Phá huỷ tầng ozon,rối loạn
sản xuất khoáng và năng lượng