bài 15: tiêu hóa ở động vật

Khái niệm: Là quá trình biến đổi các chất hữu cơ phức tạp trong thức ăn thành các chất dinh d ỡng có thể hấp thụ đ ợc.. Các sản phẩm của tiêu hoá sẽ đ ợc vận chuyển đến các tế bào để làm

B Chuyển hoá vật chất và

năng l ợng ở động vật

Axit bÐo vµ glixerol

Axit amin Nuclªotit vitamin Muèi kho¸ng

N íc

Tiêu hoá

là gì?

I Khái niệm tiêu hoá

1 Khái niệm: Là quá trình biến đổi các chất hữu cơ phức tạp trong thức ăn thành các chất dinh d ỡng có thể hấp thụ đ ợc

Glucozơ

Axit béo và glixerol

Axit amin Nuclêotit vitamin Muối khoáng

N ớc

ý nghÜa cña

tiªu ho¸ ?

2.ý nghÜa: gióp c¬ thÓ hÊp ® îc chÊt dinh

d ìng trong thøc ¨n.

Các sản phẩm của tiêu hoá sẽ đ ợc vận chuyển

đến các tế bào để làm nguyên liệu cho các quá

chuyển hoá trong tế bào : tổng hợp, phân giải …

( chuyển hoá nội bào)

Trong quá trình

chuyển hoá vật chất và năng l ợng, tiêu hoá đ

ợc coi là giai đoạn chuyển hoá trung gian Hãy giải thích?

Quá trình tiêu hoá xảy ra tại đâu trong hay ngoài cơ thể động vật? Trong hay ngoài tế bào?

II Tiêu hoá ở các nhóm động vật.

Hãy chia các ĐV trên thành 3 hoặc 2 nhóm dựa trên đặc điểm về tiêu hoá khác nhau?

II Tiêu hoá ở các nhóm động vật.

1 Tiêu hoá ở động vật ch a

có cơ quan tiêu hoá

- Đại diện: các đv đơn bào

- Cơ quan tiêu hoá : Ch a có

- Cơ chế tiêu hoá: Chủ yếu

là tiêu hoá nội bào nhờ các enzm trong lizoxom (tiêu hoá hoá học)

Tại sao nói quá trình tiêu hoá ở những

động vật này là tiêu hoá nội bào?

II Tiêu hoá ở các nhóm động vật.

2 Tiêu hoá ở động vật có túi tiêu hoá.

- Đại diện: Ruột khoang,

- Cơ quan tiêu hoá : túi TH

- Cơ chế tiêu hoá:

+ Chủ yếu là tiêu hoá

ngoại bào nhờ các enzim từ các tế bào tuyến

+ Một phần nhỏ TH nội bào trong các tế bào cơ - TH

Tại sao nói ở những động vật này có cả quá trình

tiêu hoá ngoại bào và nội bào ?

II Tiêu hoá ở các nhóm động vật.

3 Tiêu hoá ở động vật có ống tiêu hoá

- Đại diện: các đv có x ơng và nhiều đv không x ơng sống

- Cơ quan tiêu hoá : ống tiêu hoá ( có nhiều bộ

phận)

- Cơ chế tiêu hoá:

+ Chủ yếu là tiêu hoá ngoại bào nhờ các enzim

từ các tế bào tuyến (tiêu hoá hoá học)

+ Một phần nhỏ tiêu hoá ngoại bào bằng hoạt

động cơ học ( tiêu hoá cơ học)

Quan sát hình và sử dụng nội dung đúng của bài

tập 1 Hãy so sánh cấu tạo cơ quan tiêu hoá ở các

động vật, qua đó em có nhận xét gì ?

ĐV ch a có cơ

quan tiêu hoá ĐV có túi tiêu hoá ĐV có ống tiêu hoá

Trong quá trình tiến hoá của các động vật, cấu tạo

cơ quan tiêu hoá ngày càng phức tạp : Ch a có cơ

quan tiêu hoá có túi tiêu hoá đơn giản ống tiêu hoá (với nhiều bộ phận)

ĐV ch a có cơ

quan tiêu hoá ĐV có túi tiêu hoá ĐV có ống tiêu hoá

Bài 15 Tiêu

hoá

Tại khoang miệng xảy ra những hoạt động

tiêu hoá nào ?

III Tiêu hoá

ở động vật

ăn thịt và

ăn tạp

1 ở khoang miệng.

III Tiêu hoá ở động vật ăn thịt và ăn tạp.

- Tiêu hoá hoá học: Tuyến n ớc bọt tiết men

amilaza phân huỷ 1 phần tinh bột.

Hãy xác định các đặc điểm khác nhau về răng ng ời với

răng chó sói? ý nghĩa của sự khác nhau đó?

Hàm răng chó sói

Răng của đv ăn thịt(chó sói) sắc, nhọn, răng cửa và răng

nanh rất phát triển( cắn,xé thức ăn) Răng đv ăn tạp (ng

ời ) có bề mặt rộng, răng nanh kém phát triển, răng hàm

có nhiều nếp ( nghiền thức ăn) Sự khác nhau này thể

hiện sự thích nghi với chế độ thức ăn khác nhau

Hàm răng chó sói

Răng của đv ăn thịt(chó sói) sắc, nhọn, răng cửa và răng

nanh rất phát triển( cắn,xé thức ăn) Răng đv ăn tạp (ng

ời ) có bề mặt rộng, răng nanh kém phát triển, răng hàm

có nhiều nếp ( nghiền thức ăn) Sự khác nhau này thể

hiện sự thích nghi với chế độ thức ăn khác nhau

Răng của đv chuyên ăn cỏ sẽ có gì khác biệt với răng đv ăn thịt?

III Tiêu hoá ở động vật ăn thịt và ăn tạp.

2 ở dạ dày và ruột

- ở dạ dày:

Tại dạ dày xảy ra những hoạt động tiêu hoá nào?

III Tiêu hoá ở động vật ăn thịt và ăn tạp.

2 ở dạ dày và ruột.

- Tiêu hoá ở dạ dày:

- Tiêu hoá cơ học : Các cơ dạ dày co bóp nhào trộn thức ăn

Hoạt động tiêu hoá hoá học theo sơ đồ trên xảy ra chủ yếu tại ruột non Hãy giải thích

kết luận đó?

2 Tiêu hoá ở dạ dày và ruột.

- Tiêu hoá ở ruột:

dịch ruột, dịch mật các chất phức tạp trong thức ăn biến đổi thành những chất dinh d ỡng hấp thụ đ ợc

nh : axitamin, đ ờng đơn, nucleotit…

Các cơ của thành ruột so với cơ dạ dày có gì khác? Hoạt động cơ học của ruột sẽ có tác dụng gì?

+ Tiªu ho¸ c¬ häc: C¸c c¬ cña thµnh ruét máng chñ yÕu cã t¸c dông ® a c¸c viªn thøc ¨n xuèng phÇn

tiÕp theo cña èng tiªu ho¸

Quan sát hình sau để hoàn thiện câu trả lời cho

câu a của bài tập số 4

So sánh độ dài của ruột với độ dài cơ thể ( chiều cao) thấy : ruột có chiều dài lớn gấp nhiều lần chiều dài cơ thể (thuận lợi hay khó khăn cho quá trình tiêu hoá ?)

ở ng ời tr ởng thành, ruột non dài khoảng 2,75m, có

đ ờng kính khoảng

4cm

Quan sát hình sau để hoàn thiện câu trả lời cho

câu a của bài tập số 4

- So với động vật ăn tạp, ruột của động vật ăn thịt có tỉ lệ dài ruột/ dài cơ thể lớn hay nhỏ hơn ?

- So với động vật ăn tạp, ruột của động vật ăn cỏ có tỉ lệ dài ruột/ dài cơ thể lớn hay nhỏ hơn? Vì sao?

ở ng ời tr ởng thành, ruột non dài khoảng 2,75m, có

đ ờng kính khoảng

4cm

Sự thích nghi của ruột với chức năng tiêu hoá:

+Ruột có đầy đủ các enzim và điều kiện thuận lợi

cho quá trình tiêu hoá thức ăn

+ Ruột có chiều dài lớn gấp nhiều lần chiều dài cơ

thể giúp thời gian l u thức ăn đủ lâu để các enzim tiêu hoá thức ăn ĐV ăn tạp có tỉ lệ dài ruột / dài cơ thể lớn hơn đv ăn thịt thể hiện sự thích nghi của ruột với chế độ thức ăn của cơ thể

ở ng ời tr ởng thành, ruột non dài khoảng 2,75m, có

đ ờng kính khoảng

4cm

Sù hÊp thô c¸c chÊt dinh d ìng sÏ x¶y ra bé

phËn nµo cña èng tiªu hãa? V× sao?

Sù hÊp thô chÊt dinh d ìng cã thÓ x¶y ra ë thùc qu¶n, d¹ dµy nh ng

chñ yÕu x¶y

ra t¹i ruét non.

ë ng êi tr ëng thµnh:

-DiÖn tÝch xung quanh cña ruét non kho¶ng:

- DiÖn tÝch bÒ mÆt hÊp thô

gÊp 600-1000

lÇn diÖn tÝch xung quanh

3 Sù hÊp thô c¸c chÊt dinh d ìng

a BÒ mÆt hÊp thô:

Em có nhận xét gì về bề mặt hấp thụ của ruột? điều

đó có ý nghĩa gì? Nhờ đặc điểm nào mà ruột có

bề mặt hấp thụ nh vậy?

Cấu tạo trong của ruột non

3 Sù hÊp thô c¸c chÊt dinh d ìng

C¸c chÊt dinh d ìng sÏ ® îc hÊp thô theo c¬ chÕ nµo? ( Hoµn thµnh bµi tËp sè 5)

b) Cơ chế hấp thụ.

- Cơ chế khuếch tán ( từ nồng độ cao đến nơi có nồng

độ thấp hơn) : Glixerin, axit béo, vitamin tan trong dầu.

- Cơ chế vận chuyển chủ động( ng ợc dốc nồng độ):

glucozơ, axitamin … ( phần lớn các chất còn lại)

- C¸c chÊt hÊp thô

sÏ ® îc vËn

chuyÓn theo con

® êng nµo ?

C¸c con ® êng vËn chuyÓn chÊt hÊp thô

b) Cơ chế hấp thụ:

- Con đ ờng hấp thụ:

+ Theo đ ờng máu( qua gan) về tim

+ Theo đ ờng bạch huyết để về tim (từ tim đi đến các tế bào)

Câu hỏi củng cố bài

Chọn câu trả lời đúng nhất.

Câu 1 u điểm của động vật có túi tiêu hoá

so với động vật ch a có cơ quan tiêu hoá là:

A Có cả 2 quá trình tiêu hoá nội bào và ngoại bào.

B Có nhiều enzim tiêu hoá hơn.

C Có thể tiêu hoá thức ăn có kích th ớc lớn

hơn

D Cả a,b,c đúng.

Câu hỏi củng cố bài

Chọn các câu trả lời đúng

Câu 2 Sự khác nhau về cấu tạo cơ quan tiêu

hoá giữa đv ăn thịt và ăn tạp thể hiện ở :

A Sự khác nhau về răng.

B Sự khác nhau về dài ruột

C đv ăn tạp có thêm các enzim tiêu hoá cỏ ( rau … ).

Câu hỏi củng cố bài

Chọn câu trả lời đúng nhất

Câu 3 Gluco sẽ đ ợc hấp thụ từ ruột vào máu nh

thế nào?

A Theo dốc nồng độ ( gluco trong ruột có

nồng độ cao hơn trong máu)

B Xuôi theo dòng n ớc

C Vận chuyển tích cực từ ruột vào máu

D Khuếch tán từ ruột vào máu

H ớng dẫn học và chuẩn bị bài

- Tại sao cùng một l ợng thức ăn nh

nhau, những : “nhai kĩ no lâu” ?

- Từ những kiến thức đã học về đv ăn thịt và ăn tạp hãy dự đoán răng và ruột của động vật ăn cỏ?

- Chuẩn bị cho bài mới: làm các bài tập và câu hỏi của bài 16.