Hướng dẫn sử dụng Cabri

Ví dụ sau khi vẽ một đường tròn xong; bạn chọn nút mũi tên này, chỉ vào tâm đường tròn rồi drag mouse di chuyển đường tròn đi; hoặc chỉ vào đường tròn rồi drag mouse thay đổi đường trò

MỤC LỤC

Nội Dung Trang

- Mục lục ……… 1

- Đặt vấn đề ……… 2

- Giải quyết vấn đề ……….……… 3

- Kết luận và kiến nghị ……….……… …… 4

- Phần đánh giá của Hội đồng khoa học các cấp …… … … … 5

- Danh mục tài liệu tham khảo ……… 6

I- Đặt vấn đề:

Cabri là phần mềm chuyên vẽ toán hình học động - Toán Quỹ tích; được viết bởi các nhà Toán - Tin học Âu - Mỹ, các bản Demo (ví dụ chứng minh phần mềm) được viết bằng tiếng Pháp Chúng ta có thể khai thác Cabri sử dụng rất nhiều trong chương trình dạy Toán THCS, kể cả tóan Trung học Phổ thông, sử dụng không ít trong Vật lý và ngay cả Hoá học.

Tuy nhiên đến nay vẫn còn không ít GV toán chưa sử dụng Cabri

CABRI đã đến với chúng ta như thế nào?

Chúng tôi chân thành biết ơn thầy Phạm Thanh Phương- GV trường THPT Võ Thị Sáu, là người tiên phong nghiên cứu thành công Cabri đem sử dụng từ tỉnh nhà đến trường ĐHSP thành phố Hồ Chí Minh; đã giới thiệu Cabri và sẵn sàng giúp đỡ tôi cũng như những ai cần nghiên cứu Dùng Cabri thầy Phương đã viết công trình nghiên cứu toán học khá đồ sộ cùng với nhiều mô hình động môn vật lý

Cabri du nhập Việt nam vào khoảng năm 1999-2000, nó cho dùng 6 ngôn ngữ, cách đây gần nửa năm Cabri thế giới bố có thêm ngôn ngữ Bồ Đào Nha

Sau thời gian mày mò Việt hoá; chúng tôi kể từ năm 2004 đã đưa vào sử dụng Phiên bản Cabri 1.0 có ngôn ngữ Việt Nam.

Trong tay các bạn đã có một tài liệu Hướng dẫn sử dụng Cabri căn bản chưa? Thật ra nó không có gì phức tạp, chỉ bỡ ngỡ đối với người đầu tiên sử dụng Vấn đề là nghiên cứu sáng tạo trong dạy học toán từ việc sử dụng Cabri Về sách, theo chúng tôi, cho đến nay chưa có sách hướng dẫn, trừ tài liệu của thầy Phương Cabri năm 2003; và năm 2004 tôi soạn bổ sung tài liệu này; đã trực tiếp hướng dẫn Giáo viên toán trong huyện Long Điền sử dụng Cabri trong việc dạy và học Toán THCS (tháng 10/2004); góp phần phát huy tích cực HS trong học tập, giải toán hình học động, phát triển khả năng tư duy trừu tượng của các em.

Rất mong sự quan tâm sử dụng Cabri và nhiệt tình góp ý xây dựng.

Chân thành cảm ơn.

Tháng 11/2009 NGUYỄN VĂN THẾ

Email: thcstnh2008@yahoo.com

II- Giải quyết vấn đề:

PHẦN CĂN BẢN: HƯỚNG DẪN CHỨC NĂNG CÁC NÚT

LỆNH- VÀI VÍ DỤ MINH HOẠ

A CÁCH CÀI ĐẶT CHƯƠNG TRÌNH:

1 Cabri II pluc là phần mềm chạy ngay, không

cần Setup, ta chỉ cần Duoble click và biểu tượng sau:

2 Phiên bản gốc của Cabri dùng tiếng Pháp và 6 ngôn ngữ nữa, bạn có thể chọn từ

menu: Options\Language…\(ngôn ngữ cần dùng); hoặc muốn dùng ngôn ngữ nào thì double

click vào file ngôn ngữ đó Hiện Cabri đang mặc định dùng tiếng Việt,

B CHỨC NĂNG CỦA TỪNG LỆNH & CÁCH SỬ DỤNG:

Bạn đừng quên việc Drag Mouse (đè chuột) vào mỗi nút lệnh để có từng trình đơn cho phép Drag Mouse tùy chọn như đã nói Hàng ngang có 11 nút, chứa trong đó cả thảy gần 90 nút lệnh với chừng ấy chức năng khác nhau Khi biết sử dụng Macros bạn có thể tạo thêm nhiều nút lệnh khác nữa

1.NÚT 1:

• Pointer: Con trỏ Select,

move, and manipulate objects

Chọn, di chuyển, chỉnh sửa các đối tượng Ví dụ sau khi vẽ một đường tròn xong;

bạn chọn nút mũi tên này, chỉ vào tâm đường tròn rồi drag mouse di chuyển đường tròn

đi; hoặc chỉ vào đường tròn rồi drag mouse thay đổi đường tròn to nhỏ tùy ý

• Rotate: Quay- Rotate an object around a selected point or its geometric centre.

Quay một đối tượng quanh một điểm đã chọn hoặc tâm hình học Nút này cho phép quay

mà không làm thay đổi hình dạng hình được quay, có thể quay tại chỗ hoặc quay quanh một điểm nào đó tùy ta chọn Cụ thể là Click nút này; chỉ vào 1 hình, chỉ vào 1 điểm rồi drag mouse cho hình quay, nếu kết họp với nút 10: Animation kéo – thả lò xo thì hình cũng tự quay không ngừng quanh điểm đã chọn.

• Dilate: Làm co dãn- Expand or constract on object about a selected point or its

geometric centre

Co dãn, làm thay đổi hình dạng hình đã vẽ theo một điểm nào đó bạn chọn làm

tâm Nếu không chọn tâm (co dãn) thì Cabri mặc định co dãn hình theo tâm hoặc trọng tâm hình đó.

• Rotate and Dilate: Quay và co dãn - Simultaneously rotate and dilate an object.

Vừa quay vừa co dãn một đối tượng

2 NÚT 2 :

Point : Điểm - Create a point in unoccupied space, on an object, or at an intersection.

Tạo nên một điểm trong chỗ trống, trên một đối tượng hoặc giao điểm Sau khi chọn một điểm bạn gõ liền một chữ, sẽ được tên điểm đó Ví dụ :

Giải trí: Cabri có thể vẽ mặt trời hoặc pháo hoa …:

Vẽ hai điểm A, B cách nhau khoảng vài ba cm, chọn cho điểm A theo B, chọn nút 10 (Trace On/Off) đánh vết điểm A, chọn Animation kéo thả mạnh điểm A

là xong Bạn thử làm tương tự như vậy đối với một đường tròn, một Elip hay một hình bất kỳ xem sao

• Point on Object: Điểm trên đối tượng -

Created a point defined on an object

Tạo nên một điểm trên một đối tượng xác định

• Intersection Points : Giao điểm - Create

a point at the intersection of two objects

Tạo nên một điểm (cũng có thể hơn một) ở phần giao của hai đối tượng Bạn chọn nút này, chọn đối tượng 1 (ĐT1), ĐT2.

3 NÚT 3 :

• Line : Đường thẳng - Construct an infinite line through a point at a specified

slope, or through a second point

Dựng (thiết lập) một đường thẳng vô tận qua một điểm ở một độ dốc xác định

hoặc qua một điểm thứ hai Nếu muốn vẽ đường nằm ngang hoặc thẳng đứng; bạn đồng thời nhấn phím Shift.Nếu cũng nhấn Shifh và vẽ một chùm đường thẳng, Cabri mặc định các đường thẳng lệch nhau 15 0

• Segment : Đoạn thẳng - Construct a line segment, defined by two endpoints.

Dựng một đoạn thẳng, được xác định bởi hai điểm Tương tự nút Point, cứ vẽ xong một đầu đoạn thẳng ; bạn đồng thời gõ tên cho nó Ví dụ:

• Ray : Tia - Construct a ray, defined by an endpoint and direction.

Dựng một tia, được xác định bởi một điểm và hướng Nhấn Shift dựng nhanh theo mặc định một chùm các tia lệch nhau góc 15 0 Tương tự đối với đoạn thẳng, vectơ.

• Vector : Vec tơ - Construct a vector with magnitude and direction defined by two

endpoints

Dựng một vector với độ dài và hướng, được xác định bởi hai điểm

• Triangle : Tam giác - Construct a triangle defined by three points.

Dựng một tam giác xác định bởi ba điểm

• Polygon : Đa giác - Construct an n-sided polygon , last point must

also be the beginning point

Dựng một đa giác n cạnh, điểm cuối trùng với điểm đầu; hoặc tại điểm áp cuối (điểm thứ n – 1) ta double click

• Regular polygon : Đa giác đều - Construct a regular convex or

star polygon with up 0 sides, defined by a center point, a radius

point, and a clockwise (convex) or counter-clockwise (star) motion

to specify the number of sides

Dựng một đa giác lồi đều hoặc hình ngôi sao tới 30 cạnh, được xác định bởi một tâm điểm, điểm làm bán kính, và một sự dịch chuyển cùng chiều hoặc ngược chiều kim

đồng hồ cho đến số cạnh đã chọn trước Bạn chọn nút này, click chuột chọn tâm, dãn

ra thành đường tròn nét khuất rồi click chuột, thả chuột, rồi lại drag chuột rê cùng chiều kim đồng hồ sẽ thấy hiện ra đa giác đều từ 30 cạnh xuống dần thành tam giác đều, rê ngược lại thấy hình vuông, ngũ giác đều hay lục giác đều v.v…tùy muốn Nếu

từ điểm xuất phát rê ngược chiều kim đồng hồ thì thấy hình ngôi sao, số cánh tùy muốn nhưng không nhiều hơn 30 như đã nói ở trên.

4 NÚT 4 :

• Circle: Đường tròn - Construct a circle defined by a center point

and a special radius

Dựng một đường tròn xác định bởi tâm và bán kính tùy ý

• Arc : Cung tròn - Construct an arc defined by an unital endpoint, a

radius point, and a final endpoint

Dựng một cung xác định bởi 3 điểm

• Conic : Đường cong Construct a conic (ellipse, parabolla, hyperolla) defined by five

points

Dựng Elip, Parabol, Hyperbol xác định bởi 5 điểm.

5 NÚT 5 :

• Perpendicular Line: Đường vuông góc - Construct a line through a point and

perpendicular to a line, segment, ray, vector, axes, or side of a polygon

Dựng một đường thẳng qua một điểm và vuông góc với một đường, đoạn, tia, vectơ, trục, cạnh đa giác cho trước

• Parallel Line : Đường song song - Construct a line through a point and parallel to a

line,segment, …

Dựng một đường thẳng qua một điểm (cho trước) và song song với một đường thẳng (cho trước)

• Midpoint : Trung điểm - Construct a midpoint of a segment, the side of a polygon, or

between two points

Dựng trung điểm của một đoạn, của một cạnh đa giác, hay điểm nằm chính giữa hai

điểm Để cho nhanh mỗi khi xuất hiện điểm; ta nhớ gõ chữ vào.

• Perpendicular Bisector : Đuờng trung trực - Construct a perpendicular line through

the midpoint of a segment, the side of a polygon, or between two points

Dựng một đường thẳng vuông góc tại trung điểm một đoạn, cạnh đa giác, hay tại chính giữa hai điểm

• Angle Bisector : Đường phân giác - Construct a line that bisects an angle specified

by three points

Dựng đường phân giác của một góc xác định bởi ba điểm Cho trước một góc, bạn chọn nút này, click vào một điểm bất kỳ trên một cạnh, click vào đỉnh; rồi click vào cạnh còn lại, Cabri sẽ vẽ ngay một đường phân giác Dựng đưòng vuông góc, trung trực, vec tơ tổng, v.v…cũng những thao tác gần như vậy

• Vector sum : Vec tơ tổng - Construct the sum of two vectors from an endpoint that

defines the resultant vector’s tail

Dựng vec-tơ tổng của hai vec-tơ cho trước

• Compass : Đường tròn - Construct a circle from a centerpoint with radius defined by

a segment or two points

Dựng đường tròn, chọn bán kính là một đoạn cho trước hay khoảng cách hai điểm cho trước, rồi chọn điểm làm tâm

• Measurement Transfer: Lấy số đo chuyển đổi độ dài - Construct a point that is

equivalent to a selected measurement in distance or arc length For distance, select the number and either a point, ray, axis or polygon For arc length, select the number, acircle, and a point on the circle

Dựng một điểm cách một điểm cho trước bằng khoảng cách hay chiều dài cung

cho trước Đơn giản nhất bạn làm một ví dụ: Vẽ một đường tròn (O) và một điểm A,

đo độ dài đường tròn (nút 9: distance and Length), xuất hiện ngay số đo, click

Measurement Transfer, click số đo, click điểm A, bạn sẽ được gợi ý chọn điểm B để

sao cho khoảng cách AB bằng chính số đo độ dài đường tròn Bây giờ nếu thay đổi độ dài đường tròn thì khoảng cách AB cũng thay đổi theo.

• Locus : Quĩ tích - Automatically construct the set of objects defined by the movement

of a point along a paths

Dựng một cách tự động tập hợp của những đối tượng được xác định bởi sự chuyển động của một điểm theo một đường

• Redefine Object : Định nghĩa lại đối tượng - Redefine the dependency

characteristics of a prevously defined object

Định nghĩa lại sự phụ thuộc riêng của một đối tượng đã được định nghĩa trước đó

Ví dụ đơn giản: bạn vẽ một đường tròn (O), lấy một điểm A thuộc (O), trên đường

tròn bạn vẽ một cung, bạn muốn chuyển A thành điểm thuộc cung: Chọn Redefine Object, click A, chọn Point on object, khi Cabri hỏi Which object? Thì bạn chọn arc

là xong.

6.NÚT 6 :

• Reflection : Phép đối xứng trục - Construct the image of an

object reflected across a line, segment,ray, vector, axis, or side of

a polygon

Ví dụ vẽ xong một tam giác và một đường thẳng xy; bạn click vào nút lệnh này, click vào tam giác để hiện lên các chữ “Reflect this triangle” (Đối xứng với tam giác này) rồi click vào đường thẳng xy, bạn thấy gì?

• Symmetry : Phép đối xứng tâm.

Construct an image of a object rotate 180 degree around a point Cũng chính là phép quay 180 0 quanh một tâm điểm.

• Translation : Construct the image of a object translated by a specified vector

Phép tịnh tiến Ví dụ bạn vẽ một tam giác, một vec tơ, rồi chọn Translation, chọn

tam giác, chọn vectơ …

• Rotation : Construct the image of a object rotated around a point by a specified

angular value

Phép quay Dùng Phép quay thì phải có tâm quay, góc quay (vẽ một góc rồi dùng

lệnh Angle trong nhóm nút thứ 9 để đo góc đó; ví dụ 30 0 ) Ta đã rõ : Quay hình này, quanh tâm này, theo số đo góc quay này, Cabri sẽ quay theo chiều nào?

• Dilation : Construct the image of a object dilated from a point by a specified factor.

Phép vị tự Phải có tâm vị tự và tỉ số

• Inverse: Construct an inverse point defined by a point and a circle

Phép nghịch đảo.

Cho một đường tròn và một điểm A, click Inverse, click điểm A, click đường tròn,

bạn sẽ có ảnh A’

7 NÚT 7.: Đây là phần Cabri cho phép tạo Macro; theo trình tự:

• Initial Object: Specify the object(s) that define the final object(s)

Đối tượng ban đầu Xác định đối tượng đầu mà Cabri sẽ chấp nhận định nghĩa cùng với đối tượng

cuối

• Final Object : Specify the final objects resulting from the definition of the initial

objects

Xác định đối tượng cuối kết quả từ sự định nghĩa của những đối tượng đầu.

Ví dụ cụ thể: Soạn Giáo án Powerpoint dạy toán 9 mỗi lần vẽ hai tiếp tuyến của 1 đường tròn thường hơi lâu, bạn tạo Macro để vẽ nhanh: Bạn dùng phép dựng tiếp tuyến để vẽ hai tiếp tuyến như sau:

Xong; bạn click Initial Object rồi chọn đường tròn và điểm A làm đối tượng đầu Sau đó click

Final Object rồi chọn các đối tượng còn lại gồm 2 tiếp tuyến, hai bán kính, hai ký hiệu vuông góc

làm đối tượng cuối Tiếp theo bạn click chọn Define Macro Cabri sẽ xuất hiện cửa sổ Define

Macro, bạn làm như sau:

- ở Tab Name of construction bạn gõ “Hai tiep tuyen”, đây sẽ là tên của một nút lệnh mới

- Ở Tab name of first final Object bạn gõ “Tiep tuyen”, chữ này sẽ xuất hiện trên trang Cabri khi nào ta trỏ chuột vào tiếp tuyến

- Bên góc phải trên bạn có thể xoá chữ M; dùng bảng màu vẽ biểu tượng tùy thích

- Bạn đánh dấu chọn vào Save to file và OK thì Cabri sẽ cho đường dẫn bạn lưu vào đâu tùy muốn

Chú ý: Nếu bạn chọn đối tượng đầu hoặc đối tượng sau không hợp lệ thì Cabri sẽ báo:

Nó chê bạn định nghĩa Macro không nhất quán, Cabri không thể quyết định tất cả các đối tượng sau cùng bởi các đối tượng ban đầu được cho không phù hợp Bạn phải OK làm lại

• Define Macro: Open the dialog box for naming and saving a macro construction.

Xác định mã nguồn- Mở hộp thoại để điền tên và lưu giữ kết quả.

8 NÚT 8 :

• Collinear : Report whether or not three points lie on the

không?

• Parallel : Report whether or not two lines,

segments, rays, vectors, axes, or sides of a polygon

Hai đường thẳng, đoạn thẳng, tia, vectơ, trục, hay cạnh

của đa giác có song song hay không?.

• Report whether or not two lines, segment, rays,

vectors, axes, or sides of a polygon are perpendicular

Giúp cho việc kiểm tra hai đường thẳng, đoạn thẳng, , có vuông góc hay không?

• Equidistant : Report whether or not one point is

equidistant frome two other points

Điểm này có cách đều hai điểm cho trước

hay không?

• Member : Report whether or not a point lies on an object

Điểm này có nằm trên một đối tượng cho trước hay không?.

9 NÚT 9

• Distance and length : Display the distance, length, perimeter, circumference or arc

length of a corresponding object

Hiển thị khoảng cách, chiều dài, chu vi, chu vi đường tròn, hay chiều dài cung

của một đối tượng tương ứng

• Area : Measure the area of polygons, circles, and ellipses