Kỹ năng dạy con biết đọc sớm

Cuốn sách Dạy con biết đọc sẽ giúp cho ông bố bà mẹ dễ dàng trở thành một người thầy, một cô giáo để dạy trẻ, cuốn sách truyền đạt những kỹ năng để giúp bố mẹ có thể tự chăm sóc và dạy cho trẻ biết đọc một cách dễ dàng hơn. Cuốn sách rất ý nghĩa tại sao chúng ta không thử để giúp trẻ nhà mình biết đọc và thông minh hơn nhỉ?

Bekhampha.com

MỤC LỤC

LỜI GIỚI THIỆU 1

Cho lần tái bản thứ ba 1

LỜI TỰA 3

ĐÔI LỜI NHẮN GỬI 10

Các bậc phụ huynh 10

CHƯƠNG 1 12

Tommy và những phát hiện thú vị 12

CHƯƠNG 2 19

Trẻ nhỏ muốn học đọc 19

CHƯƠNG 3 27

Trẻ nhỏ có thể học đọc 27

CHƯƠNG 4 42

Trẻ nhỏ đang học đọc 42

CHƯƠNG 5 48

Trẻ em nên học đọc từ khi còn rất nhỏ 48

CHƯƠNG 6 54

Ai là người có vấn đề? Những người đọc sách hay những người không đọc sách? 54

CHƯƠNG 7 62

Nên dạy trẻ đọc như thế nào? 62

CHƯƠNG 8 91

Độ tuổi nào thích hợp nhất để bắt đầu? 91

CHƯƠNG 9 112

CHƯƠNG 10 119

Sự sum vầy 119

LỜI CẢM ƠN 129

VỀ TÁC GIẢ 132

SÁCH CÙNG TÁC GIẢ CHO CÁC BẬC CHA MẸ 134

Cho l n tái b n th ba

c xu t b n l n đ u tiên vào n m 1964, cu n sách này th c s là m c

kh i đ u cho cu c Cách m ng M m Nh ng ông b bà m tiên phong mê m i v i

cu n sách H là nh ng ng i đ u tiên nh n ra đây là m t cu c phiêu l u khám phá th gi i kì di u và mênh mông c a s phát tri n nói chung và trí não nói riêng

c a con tr Nh ng ông b bà m này bi t r ng tr em thông minh h n m i ng i ngh nhi u V y là h b t đ u tìm hi u và h đã làm đ c m t vi c tuy t v i

Cu n sách này ngày càng đ c xu t b n r ng rãi trên th gi i k t l n đ u tiên đ t 5 tri u b n trên 22 n c T t c nh ng đi u đ c nh c đ n trong cu n sách

đ u đã tr thành hi n th c dù đã h n 40 n m trôi qua

Ch có duy nh t m t th thay đ i

Ngày nay, có hàng ch c nghìn tr em đ m i l a tu i h c đ c t r t s m và

s d ng cu n sách này K t qu là, có hàng nghìn bà m đã vi t th cho chúng tôi

k v s hào h ng, say mê và c nh ng tr i nghi m c a mình trong quá trình d y con đ c H đã chia s v i chúng tôi kinh nghi m, s hân hoan và đôi khi là c s chán n n H đã miêu t cu c cách m ng và nh ng chi n th ng c a chính mình Bên c nh đó, h còn đ t ra nhi u v n đ sâu s c

Nh ng b c th nh th chính là ngu n ki n th c vô giá và s hi u bi t tuy t

v i v th gi i tr th

H c ng là nh ng minh ch ng hùng h n nh t trong l ch s th gi i ch ng minh r ng tr em có th h c đ c, nên h c đ c và s h c đ c và đi u quan tr ng

nh t là nh ng gì s x y ra khi các em đ n tu i đi h c và tr ng thành

Cu n sách này c c kì quan tr ng v i th h nh ng ông b bà m tr hi n nay, nh ng ng i luôn coi con cái mình là u tiên hàng đ u

Ch ng 7 c a cu n sách có thay đ i so v i b n g c, không ph i là thay đ i

v nh ng nguyên t c đã đ a ra tr c đây mà ch là đi u ch nh chúng theo nh ng kinh nghi m phong phú c a các b c ph huynh trên toàn th gi i

Ch ng 8 c ng là m t ch ng hoàn toàn m i so v i b n g c v i nh ng chi

ti t v các cách ti p c n tr theo t ng giai đo n; s sinh, tr nh và thi u nhi

nh t khi d y con đ c là:

1 i u gì s x y ra khi các bé đ n tu i đi h c?

2 i u gì s x y ra khi các em tr ng thành?

ây là nh ng câu tr l i t chính b m Chúng không đ c rút ra t nh ng

v n đ lí thuy t, mà chính là t s tr i nghi m th c t v i con cái c a nh ng v ph huynh tuy t v i

Hãy vui v nh nhàng nh làn gió và t n h ng t ng giây phút bên con b n

vi n nghiên c u, dù là nam hay n c ng không có m t ai theo ch ngh a

sô vanh Chúng tôi yêu quí t t c các v ph huynh và tr em, không phân bi t nam

n gi i quy t v n đ đau đ u là ph i nh c đ n ng i khác nh ng i đàn ông

đã tr ng thành hay cô bé con, trong ph n l n cu n sách này chúng tôi g i các b c

ph huynh là m và g i các bé là tr

Trân tr ng

Glenn Doman

B t đ u m t d án nghiên c u c ng gi ng nh lên m t chuy n tàu mà ch a

bi t đi m đ n Chuy n hành trình y đ y bí n và thú v mà b n s không bao gi

bi t đ c mình ng i khoang h ng sang hay h ng ba, trên tàu có ph c v b a t i hay không, r i nó s ch tiêu t n c a b n m t đô la hay t t c gia tài, và trên h t là

s k t thúc n i b n đ nh đ n hay m t n i b n ch a bao gi m t i

Khi các thành viên trong đoàn nghiên c u c a chúng tôi lên tàu nh ng ga khác nhau, chúng tôi đ u hy v ng r ng đi m đ n cu i cùng s là ph ng pháp tr

li u t t h n cho tr b t n th ng não Không ai trong chúng tôi ngh r ng n u đ t

đ c m c tiêu này, chúng tôi s ph i ng i mãi trên tàu mà đi m đ n là n i nh ng

tr b t n th ng não có th gi i h n nh ng tr bình th ng

Chuy n đi này đã kéo dài n a th k Danh sách hành khách ban đ u ch có

m t bác s ph u thu t não, bác s lý li u pháp (chuyên v thu c và h i s c), m t chuyên gia v t lí tr li u, di n gi , nhà tâm lí, nhà giáo d c và m t y tá Gi đây thì đoàn đã có h n 100 ng i v i r t nhi u chuyên gia trong nhi u l nh v c

Chúng tôi ch quan tâm đ n nhóm tr cu i cùng, nhóm v n đ c cho là có

b não hoàn h o nh ng l i b t n th ng Chúng tôi nghiên c u nhóm tr này là vì

dù s l ng nh ng tr b thi u h t và r i lo n tinh th n th c s còn ít nh ng đã có hàng tr m nghìn tr em đã và đang đ c ch n đoán b thi u h t và r i lo n tinh

th n th c ra là b t n th ng não Nguyên nhân d n đ n nh ng ch n đoán nh m

l n nh v y là do nhi u tr b t n th ng t i não t tr c khi ra đ i

khám b nh nhân, và chúng tôi đã có th đ i di n tr c ti p v i v n đ t n th ng não

Chúng tôi đã phát hi n ra r ng vi c t n th ng xu t hi n tr c hay sau khi sinh ch là v n đ nh (ngo i tr xét t quan đi m nghiên c u) i u này c ng

gi ng nh quan tâm đ n vi c m t đ a tr b Ô tô đâm tr c hay sau bu i tr a V n

đ th c s đây là ph n nào c a não b t n th ng, t n th ng đ n m c đ nào và

có th làm gì v i t n th ng y

Chúng tôi c ng th y r ng vi c não tr b t n th ng do các nguyên nhân nh

b m b Rh1 t ng kh c, m m c s i trong ba tháng đ u mang thai, thi u h t oxy lên não bào thai hay sinh non c ng không ph i là v n đ nghiêm tr ng Não c ng

có th b t n th ng do lao đ ng trong th i gian dài, do tr b ngã đ p đ u trong hai tháng đ u đ i, b s t viêm não lúc 3 tu i, b xe đâm lúc 5 tu i ho c r t nhi u nguyên nhân khác

T tr c đây, th gi i đã có quan đi m ch a tr cho nh ng tr b t n th ng não b ng cách đi u tr nh ng tri u ch ng xu t hi n trong tai, m t, m i, mi ng,

ng c, vai, khu u tay, c tay, ngón tay, hông, đ u g i, m t cá và ngón chân Hi n nay v n còn nhi u ng i trên th gi i tin vào cách đi u tr này

Nh ng cách ti p c n này không h phát huy hi u qu

Do ch a thành công nên chúng tôi k t lu n r ng n u gi i quy t các v n đ

c a tr b t n th ng não, chúng ta ph i tìm hi u ngu n g c c a nh ng v n đ y

và ti p c n não ng i

Dù m i nghe có th thay cách gi i quy t này là không th và nhi u r i ro,

nh ng nhi u n m sau chúng tôi đã tìm ra nh ng ph ng pháp đi u tr ph u thu t

và không ph i ph u thu t cho não

Chúng tôi tin r ng đi u tr các tri u ch ng b nh ho c ch n th ng là ph n khoa h c và b t h p lí, và n u t t c nh ng lí do này ch đ đ khi n chúng tôi thôi công kích thì v n có m t s th t t n t i là cách ti p c n tr b t n th ng não nh

v y không mang l i hi u qu

ch ng s t đ ng bi n m t khi chúng tôi thành công trong quá trình đi u tr nh ng

t n th ng xu t hi n trong não

u tiên, chúng tôi ti p c n t quan đi m không dùng ph u thu t Trong

nh ng n m nghiên c u, chúng tôi đã b thuy t ph c r ng n u có th ch a tr thành công t n th ng trong não thì chúng tôi c ng ph i tìm ra cách tái t o m u phát tri n th n kinh trê kh e m nh i u này ngh a là ph i hi u đ c não c a tr kh e

m nh b t đ u hình thành, phát tri n và tr ng thành nh th nào Chúng tôi đã nghiên c u r t c n th n hàng tr m tr s sinh và tr nh

Khi đã bi t đ c m t b não bình th ng phát tri n nh th nào, chúng tôi

b t đ u tìm hi u nh ng ho t đ ng c b n và đ n gi n nh ng quan tr ng nh t v i

m t đ a tr kh e m nh nh bò, tr n Chúng tôi nh n th y n u tr kh e m nh không có nh ng hành đ ng nh v y do các y u t xã h i, môi tr ng hay v n hóa thì kh n ng c a chúng s b h n ch nghiêm tr ng Và kh n ng c a nh ng tr b

t n th ng não còn b nh h ng nhi u h n

Khi nghiên c u nh ng cách tái t o m u th ch t bình th ng c a quá trình

tr ng thành, chúng tôi đã th y tr b t n th ng não có d u hi u c i thi n - dù ch

r t nh

Lúc này b ng cách phát tri n nh ng cách ti p c n ph u thu t thành công, chúng tôi đã đi đ n quy t đ nh là v n đ n m chính trong b não Có nhi u nhóm

tr b t n th ng não v i các v n đ t nhiên s th ng ch t s m ng đ u nhóm này là b nh tràn d ch não u c a nh ng tr này th ng r t to do áp su t c a ch t

l ng trong não t y s ng khi l ng ch t l ng này không đ c hút l i do b t n

th ng

Không ai d i đ n n i th đi u tr tri u ch ng b nh này b ng cách mat-xa

ho c t p th d c Do áp su t lên não t ng nên tr ch c ch n s t vong Bác s th n kinh c a chúng tôi đã cùng m t k s nghiên c u lo i ng có th mang ch t l ng

d th a trong não t kho d tr đ c g i là não th t n m sâu bên trong não t i t nh

m ch c nh và chuy n vào máu, n i ch t l ng có th đ c hút l i theo cách bình

th ng Chi c ng này có van bên trong cho phép ch t l ng d th a ch y ra ngoài

đ ng th i ng n c n máu ch y ng c v não

" ng shunt V-J" H n 2.000 tr em đã đ c c u s ng nh chi c ng đ n gi n này Nhi u em còn có th ti p t c s ng hoàn toàn bình th ng và đi h c nh các b n khác

ây là minh ch ng rõ nét cho th y vi c đi u tr các tri u ch ng t n th ng não là hoàn toàn vô ích, c ng nh s logic đúng đ n và c n thi t c a cách đi u tr

tr c ti p não

M t ph ng pháp đi u tr gây ng c nhiên khác c ng s là d n ch ng cho

ph ng pháp ph u thu t não thành công mà ngày nay đang đ c s d ng r ng rãi

đ đi u tr t n th ng não cho tr

Não có 2 bán c u, bán c u trái và bán c u ph i Hai bán c u này đ c chia tách ngay gi a đ u t tr c ra sau V i nh ng ng i kh e m nh, bán c u não

ph i ch u trách nhi m ki m soát ph n bên trái c a c th , còn bán c u não trái thì

ch u trách nhi m đi u khi n ph n bên ph i c th

N u m t trong hai bán c u b t n th ng b t kì m c đ nào thì h u qu s

r t nghiêm tr ng Ph n còn l i c a c th s b tê li t, và các ch c n ng c a tr s

b gi m sút nghiêm tr ng Hi n nay có nhi u tr b co gi t, đ ng kinh và không

ph n ng v i b t kì ph ng thu c đi u tr nào

Th t khó kh n khi ph i nói ra m t đi u r ng nh ng tr này c ng s t vong

Ng i ta ch ng làm gì ngoài vi c c t ti ng khóc ai oán su t nh ng th p k qua H ngh r ng: "Khi m t t bào não đã ch t, thì s ch ng th làm gì đ c u

s ng đ a tr cho nên đ ng c g ng" Nh ng đ n n m l955, các thành viên ph u thu t th n kinh c a nhóm chúng tôi đã th c hi n m t cu c ph u thu t không th tin

nh ng chi c l trong b nh vi n Nh ng các em thì không ch t

Thay vì đó, chúng tôi nhìn th y nh ng tr v i n a bán c u não đi l i, trò

chuy n và đi h c nh bao đ a tr bình th ng khác Nh ng tr nh v y đ u đ t k t

đáng n

Trái v i suy ngh c a nhi u ng i, chúng tôi đ u bi t r ng, m t tr có th có

t i 10 t bào não b ch t và chúng ta không nh n ra đi u đó Có l chúng ta ph i nói r ng, em đó có 100 t bào não b ch t và chúng ta không h nh n th c đ c

Mà th m chí là c 1000

Có l ch a bao gi chúng ta dám m r ng m t tr v i hàng t t bào não b

ch t v n có th ho t đ ng t t và th m chí còn t t h n nh ng đ a tr bình th ng

Bây gi thì đ c gi hãy cùng tham gia v i chúng tôi trong nghiên c u này

Li u b n có th quan sát johnny - m t tr đã đ c ph u thu t tách bán c u não trong bao lâu, và so sánh v i Billy - m t tr bình th ng mà không t h i: "Có chuy n gì v i Billy?" Vì sao Billy - đ a tr có đ c hai bán c u não l i không th

ho t đ ng t t g p đôi hay ít ra thì c ng t t h n johnny

Quan sát đi u này l p đi l p l i, chúng ta th y nh ng đ a tr bình th ng

có th đ t t i s hoàn h o b ng nh ng ph ng pháp đi u tr đ n gi n không ph i

ph u thu t giúp c i thi n và ti n b m t cách n đ nh

M c đích c a cu n sách này không ph i là đi vào chi ti t các khái ni m hay

ph ng pháp gi i quy t các v n đ cho tr b t n th ng não Cu n sách Làm gì khi con b n b t n th ng não? đã trình bày nh ng v n đ này

Tuy nhiên, gi đây c ng có nhi u ng i nh n ra r ng tr em hoàn toàn có

th làm t t h n nh ng gì chúng đang th hi n Có th nói r ng nh ng k thu t c c

kì đ n gi n đã giúp tái t o s phát tri n bình th ng nh ng tr b t n th ng não

hi n không kém gì so v i nh ng tr bình th ng

Vì nh ng k thu t này còn có th c i thi n nhi u th h n n a nên chúng tôi

b t đ u nghiên c u nh ng tr b t n th ng não không ch th hi n đ c t t nh

nh ng tr bình th ng mà còn khi n ng i ngoài khó có th phân bi t đ c

Do đã có nh ng ki n th c c b n v ph u thu t th n kinh nên chúng tôi b t

đ u nghiên c u c nh ng tr b t n th ng não mà có th th hi n trên m c trung bình hay th m chí m c xu t s c

i u này c c kì thú v , th m chí còn h i s Có v nh chúng ta đã đánh giá

th p kh n ng c a tr

i u này đ t ra m t câu h i thú v Hãy gi s chúng ta đang quan sát ba

đ a tr 7 tu i: Albert, ch còn m t n a bán c u não; Billy, não hoàn toàn bình

th ng; và Charley: đã đ c đi u tr b ng ph ng pháp không ph u thu t, hi n gi

có th ho t đ ng bình th ng dù đã có hàng tri u t bào não b ch t

Hai c u bé Albert, v i n a bán c u não và Charley, có hàng tri u t nào não

b ch t đ u thông minh nh Billy

V y có đi u gì không n v i c u bé hoàn toàn bình th ng nh Billy?

Có gì không n v i nh ng đ a tr kh e m nh?

Trong nhi u n m nghiên c u, m i ng i chúng tôi đ u c m truy rung đ ng

tr c nh ng s ki n hay khám phá quan tr ng Chúng tôi đã d n xua tan nh ng đám mây mù bí n bao quanh các tr em b t n th ng não Chúng tôi c ng tìm ra

nh ng s th t m i ng i ch a bao gi ngh t i v nh ng đ a tr kh e m nh M t

s k t n i đ y logic đã hi n h u gi a nh ng tr b t n th ng não (th n kinh b

m t t ch c) và nh ng tr kh e m nh (th n kinh có t ch c), mà tr c đây v n ch

là s đ t đo n) không có liên k t nh ng tr kh e m nh Chu i logic này đã v ch

ra con đ ng đ chúng ta có th đem l i s thay đ i t t đ p h n cho loài ng i

Li u t ch c th n kinh c a m t tr bình th ng có ph i là đi m cu i c a con

đ ng này

Gi tuy nh ng tr b t n th ng não có th th hi n ngang b ng, th m chí

t t h n nh ng tr kh e m nh, nên nhi u kh n ng con đ ng này s còn đ c kéo dài h n n a

c a nó - kh n ng – là m t s th t không th thay đ i: a bé này có kh n ng còn

đ a bé kia thì không a tr này thông minh còn đ a kia thì không

Và không có gì h n ngoài s th t y

S th t là, s phát tri n th n kinh, th v n đ c coi là b t bi n l i là m t quá trình đ ng và có th thay đ i

V i nh ng tr b t n th ng não n ng, chúng ta th y quá trình phát tri n

th n kinh hoàn toàn b d ng l i

Còn tr “ch m phát tri n" thì quá trình này b ch m l i

Còn v i tr bình th ng thì quá trình này di n ra v i t c đ trung bình, còn

v i tr xu t s c, thì quá trình này di n ra v i t c đ nhanh h n

Gi đây chúng ta nh n ra r ng, nh ng tr b t n th ng não, tr kh e m nh,

tr xu t s c không ph i là ba nhóm tr em mà thay vào đó chúng đ i di n cho quá trình liên t c t th n kinh không có t ch c do não b t n th ng gây ra, thông qua giai đo n th n kinh không t ch c trung bình c a não bình th ng cho đ n m c đ

t ch c th n kinh cao não c a tr xu t s c

V i tr b t n th ng não, chúng tôi đã tái t o thành công quá trình phát tri n đã b d ng l i, còn v i tr có não ch m phát tri n thì chúng tôi đã đ y nhanh

nh th này có th đ c s d ng đ t ng m c đ t ch c th n kinh nh ng tr bình th ng Và m t ph n trong ch ng trình y là d y cho tr b t n th ng não

bi t đ c

Ch ng có khi nào kh n ng t ch c th n kinh t ng lên rõ ràng h n khi b n

d y m t em bé đ c

Các b c ph huynh

B n ch ng m t gì khi m m t gi c m

40 n m tr c đây chúng ta th ng m v m t th gi i toàn nh ng tr em thông minh, kh e m nh v th ch t và gi i giao thi p trong xã h i

Chúng tôi bi t r ng t t c tr em đ u có kh n ng và ti m n ng tuy t v i Và chúng tôi c ng hoàn toàn b thuy t ph c r ng tr nh có th h c đ c n u ng i

l n có cách d y chính xác

Hãy t ng t ng r ng chúng ta không ph i đ i đ n 1000 s bi n đ ng đ có

đ c nh ng đ a tr nh v y mà chúng ta có th nuôi d y tr m t cách có m c đích

Chúng tôi tin r ng n u các v ph huynh bi t não phát tri n nh th nào và

t i sao l i phát tri n nh th thì ch c ch n h s tìm đ c h ng đi đúng đ n

ôi khi b m s n sàng đánh đ i m t chi c xe m i, m t k ngh thú v hay c m t

cu c s ng n đ nh h n v tài chính đ nhà d y con h c Các ông b bà m c a chúng ta tâm ni m r ng con cái luôn là u tiên s m t, h n b t c th gì trên th

gi i này

Gi đây chúng ta có th nhìn l i ch ng đ ng h n 40 n m qua và t h i chúng ta đã làm đ c nh ng gì?

Con cái chúng ta hi n gi nh th nào? Có gi i nh chúng ta mong đ i?

Li u chúng có th làm cho th gi i này t t đ p h n? Và chúng s tr thành nh ng ông b bà m nh th nào?

M t vài câu tr l i cho nh ng câu h i này s n m trong ph n ba c a cu n sách

Li u chúng có gi i nh chúng ta mong đ i? Câu tr l i là không, chúng không h gi i nh chúng ta v n mong đ i

Mà chúng gi i h n r t nhi u

Tr em làm đ c nhi u đi u khác bi t và th hi n b n thân r t t t

b n s th y n t ng vì nh ng đ a tr này s ng th t tho i mái và t tin, đi u hi m

g p trong gi i tr ngày nay n t ng c a b n hoàn toàn chính xác

Nhi u v ph huynh chia s r ng đ c v i con, d y con h c và nhìn th y con l n lên t ng ngày là s tr i nghi m tuy t v i nh t trong cu c đ i h

N u yêu th ng, quan tâm đ n tr h t m c và d y chúng đ c thì li u chúng

có th đáng yêu, nh y c m, thông minh h n và có n ng l c h n các tr khác?

B n tr c ng làm r t t t B n đã khi n chúng t hào Và gi đây hãy cùng nhau đi u ch nh th gi i này

B n d đoán gì cho 40 n m t i?

Hãy cùng b t đ u m c

vi s cung c p nh ng công c c n thi t

Thi u công c là nguyên nhân khi n cu c cách m ng này ph i r t lâu m i

x y ra, nh ng gi thì nó đã đ n r i và các v ph huynh ph i thúc đ y cu c cách

m ng này, ph i đ y nhanh t c đ đ tr em có th thu đ c thành qu c a nó

Ti vi đã mang l i toàn b bí m t thông qua nh ng ch ng trình qu ng cáo

K t qu là khi ng i đàn ông trong ti vi nói t “v nh” to và rõ ràng và màn hình

Nh ng có đúng là tr hi u ngôn ng nói d h n ngôn ng vi t? C ng không

h n Não tr - c quan duy nh t có kh n ng h c, s "nghe" đ c nh ng t to, rõ ràng trên truy n hình b ng tai và làm rõ chúng ng th i, não tr s nhìn th y

ch a

Th ng thì m i ng i hay nói chuy n v i tr em to h n khi nói v i ng i

l n, và chúng ta v n c làm nh v y vì b n n ng nh n th y tr em không th nghe

và hi u đ c gi ng nói h i tho i thông th ng c a ng i l n

M i ng i th ng hay nói to v i tr , tr càng bé chúng ta nói càng to

Hãy ví d nh trong m t cu c tranh lu n, ng i l n l i c g ng nói nh nhàng đ tr không nghe th y và hi u đ c Tuy nhiên, nh ng âm thanh này v n

đ to đ con đ ng truy n âm tr nên ph c t p đ nghe và hi u đ c khi tr lên 6

Trong hoàn c nh này, có th chúng ta s cho tr ki m tra nghe đ tu i lên

6 N u tr nghe đ c mà không hi u đ c t (có th do con đ ng âm thanh không

phân bi t đ c nh ng âm nh ) thì chúng ta có th gi i thi u v i tr ngôn ng nói

b ng cách nói các ch cái A, B đ n khi nào trê h c h t b ng ch cái, tr c khi

b t đ u d y tr nói các t

Có th nhi u tr g p ph i v n đ khi nghe t và câu, vì th thay vì đ c cu n

sách n i ti ng Vì sao Jobnny không đ c đ c (Why johnny Can't Read) c a Rudolf Flesch, có l chúng ta c n đ c cu n Vì sao Jobnny không nghe đ c (Why ]ohnny

Can't Hear)

Trên đây chính là nh ng đi u chúng ta đã làm v i ngôn ng vi t Chúng ta

đã dùng ch quá nh đ tr có th nhìn và hi u đ c

Bây gi hãy đ t m t gi thi t khác

N u chúng ta v a nói th m, v a vi t t và câu th t to, rõ ràng thì tr c ng có

th đ c đ c nh ng s không th hi u đ c ngôn ng nói

Hãy th hình dung ti vi đang hi n nh ng t đ c vi t r t to, đ ng th i đ c

đ c r t rõ M t cách t nhiên, tr có th đ c t nh ng nhi u tr s b t đ u hi u

đ c ngôn ng nói đ tu i lên 2 ho c lên 3

Và đó chính là nh ng gì đang x y ra hi n nay

Ti vi c ng cho chúng ta bi t nhi u đi u thú v v tr em

u tiên là tr th ng xem các ch ng trình dành riêng cho chúng nh ng không th t p trung mãi; nh ng m i ng i đ u bi t r ng khi đ n các ch ng trình

s n ph m đ c qu ng cáo

i m m u ch t đây không ph i là các ch ng trình qu ng cáo trên ti vi

nh m vào tr em 2 tu i hay có cái gì đ c bi t c S th t là tr em có th h c đ c

t nh ng ch ng trình qu ng cáo v i nh ng ch cái to, rõ ràng và âm thanh đ

l n, nh ng thông đi p đ c l p đi l p l i nên t t c tr em đ u r t ham xem

Tr th ng thích h c nh ng gì hài h c mà đ n gi n nh phim ho t hình Chu t Micky K t qu là, tr s vô tình đ c b ng ch “V nh”, “Mc Donalds” hay Coca cola và nhi u kí hi u khác

B n không c n ph i đ t câu h i: "Li u tr nh có th h c đ c đ c không? Chính chúng đã tr l i r ng chúng có th " Câu h i nên h i đây là: chúng ta

mu n tr đ c gì? Chúng ta có nên c m tr đ c tên các s n ph m và thành ph n hóa h c ch a trong các s n ph m đó hay chúng ta c đ tr đ c b t c th gì có th làm cu c s ng c a tr tr nên phong phú

Hãy đ c nh ng đi u c b n sau đây:

1 Tr nh mu n h c đ c

2 Tr nh có th h c đ c

3 Tr nh đang h c đ c

4 Tr nh nên h c đ c Chúng tôi dành b n ch ng sách cho b n v n đ trên M i đi u trong đó

đ u hoàn toàn đúng và c ng r t đ n gi n

Có th đi u r t đ n gi n này l i khi n chúng ta khó hi u, th m chí là khó tin, câu chuy n vô lí mà ông Lunski đã k chúng ta nghe v Tommy

Th t l là chúng tôi m t khá nhi u th i gian m i chú ý đ n ông Lunski vì l n

đ u tiên nhìn th y Tommy t i vi n nghiên c u, chúng tôi đã nh n th c đ c t t c

nh ng gì c n bi t đ hi u xem chuy n gì đang x y ra v i Tommy

Tommy là con th t c a ông Lunski Tr c đó ông bà Lunski không có nhi u th i gian quan tâm đ n chuy n h c hành tr ng và ph i làm vi c r t n l c

đ nuôi ba đ a con xinh đ p c a mình n khi Tommy ra đ i, ông Lunski đã có

m t ti m r u và m i vi c đ u r t n

Khi lên 2, em đ c đ a đi ki m tra th n kinh t i m t b nh vi n n i ti ng New Jersey V bác s gi i thích r ng các nghiên c u c a ông đã cho th y Tommy ch

nh m t đ a tr th c v t, không bao gi có th đi l i ho c nói chuy n đ c vì th nên đ a em vào m t vi n nghiên c u

Tính quy t đoán c a m t ng i g c Ba Lan đã khi n ông Lunski càng tr nên c ng nh c Ông đ ng d y và nói: "ông nh m h t c r i bác s ây là con

c a chúng tôi”

Nhà Lunski đã m t r t nhi u tháng đ tìm ai đó có th nói v i h r ng không

c n thi t ph i nh v y Nh ng t t c câu tr l i đ u gi ng nhau

Tuy nhiên, tr c l n sinh nh t 3 tu i c a Tommy, h đã tìm đ c bác s Eugene Spitz, Tr ng khoa Th n kinh c a Vi n Nhi Philadelphia

Sau khi ti n hành nghiên c u c n th n, bác s Spitz cho bi t Tommy b t n

th ng não r t n ng và có l trung tâm nghiên c u ngo i Ô Chestnut Hill có th làm gì đó cho c u bé

Tommy đ n Vi n Nghiên c u Ti m n ng Con ng i khi m i 3 n m, 2 tu n

tu i C u bé không th đi l i hay nói chuy n đ c

Vi n đã đánh giá các v n đ t ng h p và nh ng t n th ng trong não Tommy M t ch ng trình đi u tr đã đ c ti n hành đ tái t o l i s t ng tr ng, phát tri n bình th ng cho Tommy B m c u bé c ng đ c h ng d n cách th c

hi n ch ng trình này t i nhà và đ c d n r ng n u h nghiêm túc th c hi n thì có

th Tommy s c i thi n đáng k Hai tháng sau h s ph i quay l i đ ki m tra và

n u Tommy có ti n tri n thì s có ch ng trình t ng h p Ông bà Lunski đã làm theo các ch d n r t nghiêm túc và c n th n

Khi h tr l i l n th hai, Tommy đã có th bò đ c

Bây gi ông bà Lunski r t ch m ch tham gia ch ng trình này v i hy v ng thành công H quy t tâm đ n m c n u trên đ ng đ n Philadelphia l n th ba mà

xe b h ng thì h s mua m t cái xe c và v n ti p t c cu c hành trình H khó có

th đ i đ nói v i chúng tôi r ng Tommy gi đã có th nói đ c hai t "m " và

"b " 3 tu i r i Tommy đã có th bò b ng tay và đ u g i

th làm v i m t đ a tr nh Tommy C ng gi ng nh m t ng i b mua cho con mình qu bóng, m Tommy mua cho c u bé đã 3 tu i r i nh ng m i ch nói đ c hai t m t b ng ch cái Bà cho bi t Tommy r t sáng d dù nó không đi, hay không nói đ c B t kì ai c ng có th nhìn hay đi u này b ng cách nhìn vào m t

Chúng tôi không chú ý l m khi bà Lunski thông báo r ng lên 4 tu i, Tommy

có th đ c đ c t t c các t trong sách ch cái, th m chí còn đ n gi n h n khi

c u bé đ c ch cái Chúng tôi quan tâm h n đ n kh n ng nói c a Tommy đang

ti n b t ng ngày c ng nh kh n ng di chuy n c a c u bé

Khi Tommy đ c 4 tu i 2 tháng, b c u thông báo r ng c u có th đ c đ c

c quy n truy n Nh ng qu tr ng màu xanh và chi c bánh hamburger (Green

Eggs and Ham) c a Seuss Chúng tôi ch c i l ch s và đ ý th y s ti n b đáng

k trong l i nói và ho t đ ng c a Tommy

Khi Tommy đ c 4 tu i r i, ông Lunski l i thông báo c u bé có th đ c

đ c và đã đ c h t t t c sách c a Seuss Chúng tôi đã th y Tommy ti n b th t

tuy t v i, c ng nh ông Lunski nói Tommy có th đ c đ c

Khi đ n trung tâm l n th 11, Tommy m i t ch c sinh nh t tròn 5 tu i Dù chúng tôi và bác s Spitz đ u r t vui m ng v i nh ng ti n b mà c u bé đã đ t

đ c nh ng không có d u hi u nào c a bu i vi ng th m này cho th y hôm nay s

là m t ngày quan tr ng v i t t c tr em Ch ng có gì ngo i tr b n báo cáo vô lý

c a ông Lunski Ông Lunski đã thông báo Tommy có th đ c đ c b t c th gì,

h n n a c u bé có th hi u đ c, đ c bi t là ngay t tr c sinh nh t l n th 5

M t nhân viên nhà b p mang đ n tr a đ n v i n c qu và bánh hamburger đã c u chúng tôi kh i ph i đ a ra l i nh n xét nào ông Lunski th y chúng tôi không ph n ng gì liên l y trong ng n kéo ra m t t gi y và vi t: "Glenn Doman thích u ng n c cà chua và n bánh hamburger "

gi ng đ c chính xác và truy n c m C u bé không h ng i ng n nh nh ng c u bé khác, đ c t ng t r i r c và không hi u ngh a câu

"Ông hãy vi t m t câu khác đi", chúng tôi nói ch m rãi

Ông Lunski l i vi t: "B Tommy thích u ng bia và r u whisky B ng ông

r t to do u ng r u bia quán c a Tommy"

Tommy m i đ c to đ c ba t đ u tiên thì đã c i phá lên Ph n bu n c i

nh t là b ng c a b đã đ c vi t xu ng dòng th t do ông Lunski vi t ch hoa

Th c s c u bé b t n th ng não này đã đ c nhanh h n nhi u so v i khi

c u k l i t ng t v i gi ng nói bình th ng Tommy không ch đ c, c u còn đ c

r t nhanh và t t nhiên là c ng hi u n a!

Chúng tôi vô cùng kinh ng c và quay sang ông Lunski

"Tôi đã b o là Tommy có th đ c mà", ông Lunski nói

Sau ngày hôm y, t t c chúng tôi đ u không còn nh tr c vì đây chính là

Khi lên 6, Tommy đã đi đ c dù còn khá y u và khó kh n, c u bé đã đ c

đ c sách trình đ l p Sáu (t ng đ ng v i 11-12 tu i) Tommy s không ph i

trong vi n nghiên c u n a nh ng b m c u l i đang tìm m t tr ng "đ c bi t" đ

cho c u đi h c vào tháng Chín t i M t tr ng đ c bi t theo ngh a tích c c ch không ph i m t tr ng chuyên bi t C ng may là gi có r t nhi u tr ng dành cho

nh ng tr có n ng khi u Tommy b t n th ng não và đ c b m yêu th ng h t

m c - nh ng ng i luôn tin t ng r ng ít ra thì m t đ a tr c ng đang không th

hi n h t n ng l c c a mình

Cu i cùng, Tommy chính là ch t xúc tác cho công trình nghiên c u su t 20

n m Có th s chính xác h n khi nói r ng c u bé đã châm ngòi cho s m nh đã và

i u thú v đây là Tommy r t thích đ c và t n h ng t ng kho nh kh c tuy t

v i y

mò v i m i th và đó là nguyên nhân thi u kh n ng t p trung

T t nhiên, chúng ta quan sát tr r t k nh ng không ph i lúc nào c ng hi u

đ c h t nh ng hành đ ng c a chúng i v i m t v n đ , m i ng i th ng dùng

nhi u t ng khác nhau c nh th chúng gi ng nhau v y H c và giáo d c là

nh ng t nh th

Theo American Collecge Dictionary, t h c có ngh a là: 1 "có đ c ki n

th c nào đó b ng cách h c, ch d n ho c tr i nghi m " Còn t giáo d c thì có ngh a: " 1.phát tri n kh n ng b ng d y h c, h ng d n ho c đ n tr ng h c ,

và 2 cung c p n n giáo d c cho ai; cho ai đi h c "

Nói cách khác, h c là quá trình c a m t ng i n u mu n có đ c ki n th c, trong khi giáo d c l i là quá trình h c đ c h ng d n b i giáo viên hay tr ng

l p Dù m i ng i đ u bi t đi u này, nh ng hai quá trình này th ng b cho là

m t

Vì th đôi khi chúng ta c m th y r ng, đ tu i đi h c chính th c là 6 nên quá trình h c - quá trình quan tr ng h n nhi u c ng s b t đ u đ tu i này

S th t thì không ph i nh v y

S th t là m t đ a tr b t đ u h c ngay t khi sinh ra n n m 6 tu i tr b t

đ u đ n tr ng, trong khi đã ti p thu nh ng bài h c thú v , s th t và có l còn nhi u h n nh ng gì tr s h c trong su t cu c đ i

6 tu i, tr đã h c đ c h u h t nh ng đi u c b n v b n thân mình và gia đình Tr c ng bi t v hàng xóm và các m i quan h , v th gi i xung quanh và

m i liên quan v i nó cùng vô s nh ng s ki n không th đ m đ c khác i n hình nh t là, tr đã h c đ c m t th ti ng và th m chí còn h n c m t (c h i này

T t c nh ng đi u này đ c tr ti p thu tr c khi t i tr ng

N u đ c khuy n khích và đánh giá cao, quá trình h c trong giai đo n này

s di n ra v i t c đ không th tin đ c

Chúng ta có th làm m t đi kh n ng h c h i c a tr b ng cách cô l p chúng ôi lúc chúng ta v n đ c th y có tr ng h p m t c u bé 13 tu i đ c tìm

th y b xích chân th ng và ng i ta cho r ng c u bé đó r t ngu ng c Tr ng

khích tr h c

Trong l ch s đã có nhi u tr b cách ly, nh ng c ng có nhi u tr ng h p

d y tr con đ c và làm nhi u đi u tuy t v i khác b ng cách đánh giá cao và khuy n khích tr Trong t t c nh ng tr ng h p y, chúng ta đ u th y r ng k t

qu c a nh ng vi c làm nh th là tr h c đ c vô s đi u tuy t v i và tr s tr thành nh ng ng i bi t cách cân b ng và r t thông minh

Chúng ta nên nh r ng nh ng tr này không ph i là thông minh s n có r i

ng i l n trao cho chúng c h i đ c h c, thay vào đó b m chúng ch cung c p nhi u thông tin h t m c có th cho tr giai đo n đ u đ i

Hãy quan sát k m t đ a bé 18 tháng và xem nó làm gì

u tiên nó làm m i ng i xao lãng

lu t hay kìm hãm mong mu n đ c h c, dù chúng ta c g ng th nào đi ch ng n a

và ch c ch n chúng ta ph i r t c g ng

a bé mu n bi t v cái đèn và tách cafe, v cái chao bóng đèn đi n, v t

báo v t t c m i th trong phòng - ngh a là nó có th ch m vào bóng đèn, làm

đ c c cafe, cho tay vào chao đèn và xé to c t báo Nó đang h c h i m t cách t nhiên và chúng ta không th ng n c n

T cách tr làm, chúng ta k t lu n r ng tr r t hi u đ ng và không th t p trung chú ý, trong khi s th t đ n gi n ch là tr chú ý đ n m i th Tr r t t nh táo khi h c h i v m i th xung quanh Tr nhìn, nghe, c m nh n, ng i và n m Ch ng còn cách nào khác đ h c ngoài vi c tr s d ng c n m cách này

Tr nhìn th y chi c đèn nên kéo nó xu ng đ c m nh n, nghe, ng i và n m

nó Hãy cho tr c h i, tr s làm t t c nh ng đ ng tác này v i cái đèn và c ng

t ng t v i các đ v t khác trong phòng Tr đang c g ng h t s c đ h c và t t nhiên chúng ta c ng đang c g ng h t s c đ ng n tr vì quá trình h c này ph i tr giá b ng nhi u th

Nh ng ông b bà m chúng ta đã ngh ra m t vài bi n pháp đ đ i phó v i

s tò mò c a tr và th t không may là h u h t nh ng bi n pháp đó l i đ u đánh m t

kh n ng h c c a tr

Bi n pháp ph bi n đ u tiên là đ a cho tr m t đ ch i nào đó mà tr không

th làm v đ c Thông th ng có th là m t cái x c xô màu h ng r t đ p, ho c

c ng có th là m t đ ch i gì đó ph c t p h n Khi nhìn th y, tr l p t c chú ý vào

đ ch i (đó là lí do t i sao đ ch i th ng có màu sáng), l c l c đ xem có phát ra

ti ng kêu gì không (vì th mà x c xô có ti ng kêu), c m nh n nó (vì th mà đ ch i không có c nh s c nh n), n m nó (nên s n trên đ ch i không đ c) và th m chí là

ng i nó (chúng ta v n ch a bi t đ c đ ch i ph i có mùi gì vì th nên chúng ta không ng i) Quá trình này c a tr ch di n ra trong kho ng 90 giây

Gi thì tr đã bi t t t c nh ng gì mu n bi t v đ ch i này và b t đ u chuy n sang cái h p đ ng Tr th y cái h p c ng thú v nh cái đ ch i v y, và tìm hi u v cái h p y - đó là lí do t i sao chúng ta nên mua đ ch i đ trong h p Quá trình này có th c ng s m t 90 giây Th c t là tr chú ý đ n cái h p nhi u

làm t gì ây là u đi m mà tr không có đ c khi khám phá đ ch i n u làm

h ng đ ch i thì kh n ng h c c a tr t t nhiên s gi m

Vì th vi c mua đ ch i đ ng trong h p d ng nh là cách t t đ làm t ng

g p đôi kh n ng chú ý c a tr Nh ng li u chúng ta có cho tr c h i đ c làm quen v i nhi u v t d ng nh v y không Câu tr l i th ng là không Nói ng n

g n, chúng ta ph i k t lu n r ng kh n ng chú ý c a tr liên quan đ n s l ng đ chúng ta đ a trê h c h n là đ cho tr tin nh chúng ta v n th ng làm, và tr có

th s chú ý r t lâu

N u quan sát m t đ a tr , b n s th y r t nhi u ví d nh v y Th nh ng,

v i r t nhi u ví d đ p vào m t nh th nh ng chúng ta v n th ng đi đ n k t lu n

r ng khi tr không chú ý lâu ngh a là tr không thông minh i u suy lu n này có ngh a là tr (c ng gi ng nh nhi u tr khác) không thông minh vì còn quá bé

Th c ra thì cái c i đ ch i c ng ch là m t cái c i Chúng ta nên tìm hi u v

nh ng đ nh th này và đ ng nói r ng “Hãy mua cho con mình m t cái c i đ

ch i” Hãy nói s th t và th a nh n r ng chúng ta mua cho chính mình

Có m t b phim ho t hình, bà m ng i trong m t cái c i đ ch i, đ c truy n

và c i mãn nguy n trong khi đ a con ngoài không th đ n g n m B phim

ho t hình này ngoài y u t hài h c còn nh n g i m t s th t khác: ng i m đã

bi t v th gi i có th b cách ly trong khi đ a tr ngoài v n còn nhi u th ph i

h c và có th ti p t c quá trình khám phá c a mình

Ch r t ít b m nh n ra r ng m t cái c i đ ch i th t s có giá nh th nào Cái c i không ch c n tr kh n ng tìm hi u th gi i c a tr mà m t đi u hi n nhiên là nó còn c n tr s phát tri n th n kinh do gi i h n kh n ng bò c a tr (m t quá trình r t quan tr ng đ i v i s phát tri n bình th ng i u này d n t i

đ ng khác c ng b h n ch

Chúng ta th ng t thuy t ph c mình r ng mua c i đ b o v tr kh i b đau

n u không may nhai ph i dây đi n hay b ngã Th c ra, chúng ta đang nh t tr l i

đ không ph i đ m b o là tr đang an toàn Chúng ta là nh ng ng i khôn nh

nh ng d i l n

Không bi t là thông minh đ n ch ng nào n u chúng ta s m cho tr m t cái

c i đ cho tr bò và h c trong su t nh ng n m tháng quan tr ng c a cu c đ i trong không gian ch dài 3.6m và r ng h n 5m V i m t cái c i nh v y, tr ch có th

bò theo m t đ ng th ng 3.6m tr c khi nh n ra mình đã đ u bên kia M t chi c

c i nh th t t nhiên là c ng thu n ti n v i b m vì nó ch t n di n tích m t góc nhà

Chi c c i đ c s d ng làm công c c n tr vi c h c c a tr và không may

là nó l i hi u qu h n nhi u so v i s c xô vì sau khi m t 90 giây đ xem các đ

đ trèo ra ngoài và l i tìm ki m nh ng đi u m i m thì sao?

V y thì t t c nh ng đi u trên đây có ám ch r ng chúng ta nên đ tr làm v cái đèn? C ng không h n Nh ng đi u này ch có ngh a là chúng ta đang thi u tôn

Hãy th quan sát khi m t đ a tr 3 tu i h i b : "B , sao m t tr i l i nóng ? "

" Sao m t ng i th kia l i chui đ c vào ti vi? ",,, "Cái gì làm cho hoa n ? "

Khi đ a tr còn đang th hi n s tò mò v i sinh h c, đi n t và thiên v n thì chúng ta l i th ng b o tr ra ch khác và đi ch i đ ch i ng th i l i k t lu n

gi m kh n ng h c

Th t là m a mai khi tr l n h n, chúng ta l i chê trách tr ngu d t khi không

mu n h c thiên v n, v t lí hay sinh h c Chúng ta s nói v i tr r ng, h c là đi u quan tr ng nh t trên cu c đ i này và qu đúng là nh v y

Trong tr ng h p c a tôi, tài tiên đoán c a cô giáo l p M t có v r t đúng;

đi u này khá là v t v , ít nh t là trong 12 n m đ u, tôi không thích tí nào Tôi ch c

r ng không ph i mình tôi có suy ngh y

s m hay mu n nh ng ng i thông minh c ng s nh n ra đi u này B n s nghe nhi u ng i nói r ng "M t ngày tuy t v i! tôi h c đ c r t nhi u đi u mà tr c đây ch a t ng bi t" Ho c th m chí c ng s có ng i nói "M t ngày kinh kh ng?

Nh ng tôi đã h c đ c vài đi u

M t kinh nghi m m i đây đ c đúc k t t hàng tr m tr ng h p đã cho

th y tr nh mu n h c đ n khi nào chúng không th phân bi t đ c h c và vui

ch i Chúng s v n thích h c đ n khi b ng i l n thuy t ph c r ng h c không vui chút nào

Nhóm chúng tôi đã nghiên c u m t tr 3 tu i b t n th ng não trong nhi u tháng và cô bé đã ti n đ n đ c th i kì nên cho cô bé h c đ c Vi c h c đ c r t quan tr ng v i kh n ng ph c h i c a cô bé này vì không th ng n m t ch c n ng

đ n l nào c a não mà không nh h ng đ n các ch c n ng khác Ng c l i, n u chúng ta d y m t tr b t n th ng não đ c, chúng ta s giúp t ng kh n ng nói và các ch c n ng khác Vì lí do này mà chúng ta nên đ nh ng tr nh th đ c h c

đ c

Cha c a cô bé v n còn hoài nghi v vi c d y cô con gái 3 tu i b t n th ng não c a mình h c đ c Ông ch b thuy t ph c khi kh n ng nói và ho t đ ng th

ch t c a cô bé g n đây đ c c i thi n đáng k

Quay l i ki m tra sau hai tháng, ông đã vui m ng k câu chuy n này: dù đã

đ ng ý làm nh đ c h ng d n nh ng ông không tin r ng nó s mang l i hi u

qu Ông c ng quy t đ nh r ng n u ông c g ng d y đ a con b t n th ng não c a mình h c đ c thì ông s ph i t o ra m t môi tr ng "gi ng nh l p h c"

Vì th , ông đã xây m t phòng h c, có bàn, có b ng đen và b c gi ng ông

c ng b o c cô con gái 7 tu i c a mình tham gia

úng nh d đoán, cô con gái 7 tu i c a ông m i nhìn th y l p h c đã reo lên vui s ng Cô bé có th đ ch i l n nh t trong khu v c này, l n h n c m t chi c xe đ y tr em, h n c ngôi nhà cho búp bê Cô bé đã có tr ng c a riêng mình

Tháng B y, cô bé sang nhà hàng xóm và tìm thêm n m đ a bé t 3-5 tu i đ

ch i "tr ng h c" T t nhiên b n tr r t hào h ng và h a s ngoan ngoãn nên

trong tu n trong su t kì ngh hè Cô bé 7 tu i là cô giáo và nh ng bé nh h n là

h c sinh

B n tr không b b t ph i ch i trò ch i ây ch đ n gi n là trò tuy t nh t

mà chúng t ng đ c ch i

Tr nh có th h c đ c

Ng i trong phòng khách và xem m t cu n Sách ti ng Pháp Cháu nói v i tôi r ng

“M , con đã đ c h t sách ti ng Anh trong Nhà mình r i”

- BÀ GILCHRIST

Tr nh hoàn toàn có th h c đ c các t , câu và đo n theo cách chúng h c nói các t , câu và đo n

S th t l i r t đ n gi n - thú v nh ng đ n gi n Chúng ta đã nói r ng m t nhìn đ c nh ng không hi u nh ng gì đang nhìn và tai nghe đ c nh ng không

hi u nh ng gì đang nghe Ch có não m i hi u

Khi tai nghe đ c m t t hay m t thông đi p, thì thông đi p âm thanh này

b b v thành nhi u xung l c đi n toán hóa h c chuy n t i não, n i s t p h p l i

và hi u theo ngh a t đ nh truy n đ t

C ng theo cách y nh v y, khi m t nhìn thây m t t ho c thông đi p, thông

đi p hình nh này c ng b b v thành nhi u xung l c đi n toán hóa h c và chuy n

t i não đ t p h p l i và hi u thông đi p

B não th c s là công c th n kì

C đ ng hình nh và âm thanh đ u đi qua não, n i c hai thông đi p đ u

đ c chuy n hóa b ng quá trình gi ng nhau

Tính s c bén c a hình nh và âm thanh g n nh không có nh h ng gì t i quá trình này, tr khi chúng th c s r t t i

Có nhi u lo i đ ng v t có th nghe ho c nhìn t t h n con ng i Tuy nhiên,

dù có nhìn ho c nghe t t đ n đâu thì m t con tinh tinh c ng không th đ c t "t do" b ng m t ho c nghe hi u b ng tai Não c a nó không có kh n ng này

hi u v b não c a loài ng i, chúng ta c n quan tâm đ n th i kì bào thai

h n là lúc đ c sinh ra, vì quá trình hi u c a não phát tri n t giai đo n này

T khi còn là bào thai, não ng i đã phát tri n nhanh chóng và có các n p

g p

giai đo n bào thai, tr ng đ c th tinh có kích c r t nh 12 ngày sau, phôi s đ l n đ não đ c khu bi t Quá trình này x y ra t tr c khi ng i m

bi t mình mang b u nên t c đ t ng tr ng r t nhanh

Dù t c đ t ng tr ng nhanh nh v y, nh ng nó v n ch m h n nh ng ngày

tr c đó

n khi sinh, tr s n ng kho ng 2,5kg đ n 3kg, l n h n hàng tri u l n so

v i tr ng giai đo n bào thai chín tháng tr c i u hi n nhiên là n u trong chín tháng ti p theo, t c đ t ng tr ng v n đ c nh chín tháng đ u thì tr s n ng g p hàng nghìn l n khi đ c chín tháng tu i và g p hàng tri u l n khi đ c 18 tháng

Quá trình phát tri n c a não phù h p v i m c t ng tr ng c a c th nh ng

s theo t l gi m d n Có th nh n th y rõ đi u này khi so sánh t l não tr em chi m 11% tr ng l ng c th trong khi não ng i l n ch chi m 2,5%

Khi tr lên 5, t c đ t ng tr ng c a não đã hoàn thành đ c 80%

Còn khi tr lên 6 tu i thì s t ng tr ng này g n nh đã hoàn thành

T 6-60 tu i, t c đ phát tri n c a não ch m h n so v i n m t 5-6 tu i (n m phát tri n ch m nh t trong 6 n m đ u đ i)

Ngoài nh ng ki n th c c b n v s phát tri n c a b não, ki n th c v ch c

n ng c a não c ng r t quan tr ng v i loài ng i

Não ng i ch có sáu ch c n ng th n kinh, đ ng th i đây c ng là nh ng

ch c n ng phân bi t con ng i v i các loài đ ng v t khác

B m t não hay còn g i là v não có sáu ch c n ng Nh ng kh n ng c a con ng i s đ c th hi n trong sáu n m đ u đ i

1 Ch con ng i m i đi th ng đ c hoàn toàn

2 Ch con ng i m i có ngôn ng tr u t ng và bi u t ng

3 Ch con ng i m i có th k t h p kh n ng làm vi c b ng tay và nh ng công c đ c li t kê trên đ vi t ch

Ba k n ng trên đây là b n ch t v n đ ng (th hi n) và đ c d a trên ba k

n ng còn l i liên quan đ n giác quan (c m nh n)

4 Ch có con ng i m i hi u ngôn ng tr u t ng và bi u t ng mà mình nghe đ c

d ng vi t

6 Ch có con ng i m i phân bi t đ c đ v t b ng cách ch m vào nó

M t đ a tr 6 tu i s có kh n ng c a t t c nh ng ch c n ng này t khi tr

bi t đi, nói, vi t, đ c, hi u ngôn ng nói và nh n d ng đ c đ v t Rõ ràng là t

th i đi m này chúng ta ch nói v s t ng lên c a sáu kh n ng này con ng i

ch không ph i là nh ng ch c n ng m i b sung nào khác

Nói r ng ra, do cu c đ i c a con ng i đ u ph thu c vào sáu ch c n ng này nên vi c tìm hi u và miêu t nh ng giai đo n khác nhau t o nên m t vòng đ i

là r t quan tr ng

GIAI O N T 0-1 TU I

Giai đo n này r t quan tr ng v i toàn b t ng lai c a tr

S th t là chúng ta quan tâm cho tr n u ng, gi m và s ch s nh ng l i không đ ý đ n s phát tri n th n kinh c a tr

Nên làm gì v i tr giai đo n này có th tr thành ch đ cho c cu n sách Chúng tôi đã nói r t nhi u v vi c nên đ cho tr có nhi u c h i đ c v n đ ng, khám phá th ch t và tr i nghi m giai đo n này Nh ng xã h i và n n v n hóa

hi n t i c a chúng ta l i ch i b nh ng c h i y c a tr Nh ng c h i nh th khi

đ c trao cho tr s giúp tr phát tri n th n kinh và th ch t Kh n ng th n kinh

và th ch t sau này s đ c quy t đ nh ch y u giai đo n này h n b t kì giai

đo n nào khác trong đ i

d ng gì, đ c bi t là v m t ngôn ng , dù d ng nói, vi t hay đ c

Tr nên h c đ c th i kì này đ có th m cánh c a kho tàng vô giá c a nhân lo i đã có t bao đ i qua và làm ch tri th c

mò c a tr là vô h n thì toàn b trí thông minh s đ c hình thành Vi c tr tr thành ng i nh th nào, tr thích gì và có kh n ng gì s đ c quy t đ nh giai

đo n này Ngoài ra còn vô vàn nh ng y u t nh h ng khác khi tr l n lên B n

bè, xã h i và n n v n hóa có th nh h ng đ n công vi c tr ch n và m t trong s

nh ng y u t này có th nh h ng không t t đ n kh n ng c a trê

Trong khi nh ng y u t này có th k t h p đ h th p kh n ng đ c t n

h ng cu c s ng khi tr l n lên thì tr l i không th làm t ng nh ng kh n ng đã

đ c t o d ng t giai đo n quan tr ng này ó là lí do t i sao chúng ta c n cung

c p cho tr c h i nâng cao ki n th c đ tr có th t n h ng t t c nh ng th quan tr ng khác

Th t n c c i khi ngh r ng n u trí tò mò c a m t đ a tr đ c th a mãn theo cách nó r t thích thì chúng ta đang t c đo t tu i th quí giá c a tr Thái đ

nh v y s không đáng đ đ c p đ n n u nó không th ng xuyên x y ra Tuy nhiên c ng có m t s ít nh ng ông b bà m tin r ng, s là đánh m t "tu i th quí

giá" c a tr khi nhìn th y tr hào h ng mu n đ c sách cùng m , v y v i h , "tr

có tu i th " là khi gào khóc đòi ra kh i chi c c i hay khi tr chán ngay v i c núi

đ ch i tr c m t

H n n a h c trong giai đo n tu i này còn r t c n thi t và chúng ta đang c n

tr b n ch t t nhiên khi c g ng ng n c n ây là đi u c n thi t đ tr t n t i

M t con mèo "ngh ch" qu bóng len đ n gi n ch vì nó coi qu bóng nh v t thay th cho con chu t Còn khi m t con chó c n nhau v i nh ng con khác thì

c ng ch là đang h c cách t n t i khi b t n công

S t n t i trong th gi i loài ng i ph thu c vào kh n ng giao ti p, và ngôn ng chính là m t công c đ giao ti p

v i khi tr đ c t o ra v i b n ch t ham h c hay sao? Và có kh ng khi p không khi ta hi u nh m v m t đ a tr và đ t ra quá nhi u rào c n v i b n ch t c a tr

T 1-5 tu i, b não c a tr s m r ng đ đón nh n m i thông tin giai

đo n này, tr s ti p thu h t t t c thông tin mà không ph i n l c phân lo i Tr có

th h c đ c r t d dàng và t nhiên, vì th tr nên đ c t oc h i đ h c

Th i kì này tr còn có th h c ngo i ng , th m chí là đ n n m th ti ng Nên cho tr h c ngo i ng Giai đo n này tr h c r t d , còn càng l n s càng khó

ây c ng là giai đo n c c kì quan tr ng t i c cu c đ i c a tr

Trong su t th i kì này - th i kì k t thúc nh ng ngày tháng d ch b o, u n

Trong m t s tr ng h p, chúng ta th ng đ a tr , ít khi đ c ra ngoài kh i

môi tr ng gia đình, đ n m t môi tr ng xã h i hoàn toàn m i S là m t b n cáo

tr ng v h nh phúc gia đình n u tr đi h c mà không c m th y nh nhà hay nh

m trong su t giai đo n này ng th i, chúng ta b t đ u gi i thi u v i tr nh ng nguyên t c k lu t và n n giáo d c đ u đ i

Chúng ta ph i nh r ng tr em có kh n ng h c r t lâu nh ng đánh giá thì

r t ng n K t qu là tr ph i ch u đ ng s không vui v gì khi ph i xa m và đ n

phúc m h ây khó có th là m t kh i đ u t t đ p cho công vi c quan tr ng nh t trong đ i

B ng cách này chúng ta c ng đã trao cho giáo viên m t kh i l ng công

vi c n ng n Th t đáng lo là giáo viên l i th c hi n công vi c này v i s đ c đoán

ch không ph i ni m đam mê H đã th hi n đi u này ngay t l n đ u tiên vào

l p

S t t h n cho h c sinh, giáo viên và c th gi i này bi t bao nhiêu n u ngay

t nh ng ngày đ u đ n tr ng, h c sinh đã đ t đ c và duy trì ni m say mê h c hành

N u đ c nh v y thì ni m say mê đ c và h c c a tr s t ng lên và ti n lên phía tr c r t xa đ h n ch t i đa gánh n ng tâm lí khi r i xa s che ch c a m

Th c t , khi cho tr h c giai đo n đ u đ i, b n s r t hài lòng khi th y

r ng s say mê h c tr s tr thành tình yêu đ i v i tr ng h c M t đi u hi n nhiên n a là khi tr không th y kh e, chúng th ng gi u m (nh ng ít khi gi u

đ c) đ chúng không ph i ngh h c nhà ây là đi u th t đáng m ng, ng c

v i th h c a chúng ta khi th ng xuyên gi v m (nh ng th ng không thành công) đ đ c nhà

Thi u nh n th c v nh ng v n đ c b n này đã khi n chúng ta có nh ng hành đ ng tâm lý sai l m T quan đi m giáo d c, tr 6 tu i đang b t đ u h c đ c

nh ng còn xa m i đúng v i s thích, ki n th c và n ng l c c a tr

Nh ng gì nên x y ra v i tr trong giai đo n t 6-7 tu i (gi s nh ng giai

đo n tr c đây đ u đ c nuôi d y đúng đ n) này là: tr nên t n h ng t t c

nh ng gì đ c gi i thi u cho giai đo n t 6-l4 tu i

K t qu c a quá trình này có th là minh ch ng rõ ràng; tr khi chúng ta s n sàng ch p nh n gi thi t ph t l là t t còn ki n th c s h c sau; và ch i đ ch i s giúp tr vui, trong khi h c v ngôn ng và th gi i này thì không

C ng s là ngu ng c khi ngh r ng cho b não nhi u thông tin thì s dùng

h t, còn n u đ r ng không thì s b o t n đ c

Ng i nào có càng nhi u thông tin trong não thì s d dàng tr thành thiên tài, trong khi m t ng i v i b não tr ng r ng thì s b g i là đ ng c

tr đ c h ng c h i này s b nh h ng nh th nào Tuy nhiên, cu n sách

Nh ng đ a tr d n đ u (Kids Who Su t Ahead, Stay Ahead) c a th c s Neil

Harvey xu t b n n m 1994 đã cho bi t nh ng gì x y ra v m t th ch t, trí tu và

xã h i v i l34 tr h c s m Trong b n n m đ u đ i, tr đ c h c đ c, h c toán, các ho t đ ng th ch t và r t nhi u ki n th c t ng h p khác Khi đ n tr ng, g n 35% s tr này đ c h c l p ch n Chúng cùng nhi u tr đ c h c s m khác tr i

h n trong m i môn h c

L ng ki n th c chúng ta ng n tr ti p thu chính là th c đo s thi u nhi t huy t đ i v i ni m đam mê h c c a tr Tr đã h c r t thành công b t ch p s

ng n c n c a chúng ta là bi u hi n c a m t tài n ng ti p nh n thông tin

Tr s sinh g n nh không khác gì b n sao c a m t chi c máy tính ch a

N u nh ng thông tin sai đ c đ a vào máy tính nó có th b m t h t d li u

và ph i l p trình l i

i u này không đúng v i m t đ a tr Nh ng thông tin đ c đ a vào não

tr đ l u gi lâu dài có hai đi m h n ch Th nh t là n u b n đ a thông tin sai trong sáu n m đ u đ i thì s r t khó đ xóa nó Th hai là sau sáu n m này, tr s

ti p nh n thông tin r t ch m và khó kh n h n nhi u

Câu chuy n sau đây k v m t cô gái đ p nh ng ít h c và c i đ c m t

ng i đàn ông giàu có Anh ch ng đã r t v t v đ d y cô v h c và g n nh m i

th đã thành công Nh ng m t vài n m sau, trong khi đang xu ng xe theo phong cách c a m t quí bà thì cái chu i vòng pha lê l i b v ng vào xe và r i v m t,

nh ng h t pha lê l n ra kh p n i

"Kh th t", cô nàng hét lên "Chu i h t c a tôi!"

Có th nh ng gì ti p thu trong sáu n m đ u đ i đã đ c th hi n đây Vì

th chúng ta nên c g ng đ ch c ch n r ng m i đi u tr ti p thu là t t và chính xác Có ng i đã t ng nói r ng: "Hãy giao cho tôi m t đ a bé và trong sáu n m

N u yêu c u ng i l n h c thu c bài th đ trình bày trên l p thì nhi u kh

n ng h s ho ng s Gi s h h c đ c và sáu tháng sau đ c yêu c u trình bày

l i Th t l là h không th làm đ c nh ng đ a tr thì hoàn toàn có th

Khi tr có th ti p thu và l u gi toàn b thông tin trong giai đo n r t quan

tr ng này thì kh n ng h c ngôn ng s r t tuy t v i, và không quan tr ng đó là ngôn ng nói mà tr h c theo âm thanh hay ngôn ng vi t mà tr h c b ng hình

nh

xu ng, nh ng kh n ng đánh giá l i t ng lên Cu i cùng thì đ ng cong đi xu ng

và đ ng cong đi lên này s g p nhau

Tr c khi hai đ ng cong g p nhau, có th tr s gi i h n ng i l n m t

s m t Và kh n ng h c ngôn ng chính là m t trong nh ng đi m tr i h n y

Hãy chú ý đ n y u t d n t i kh n ng h c ngôn ng này

Khi còn tr , tôi đã dành b n n m đ h c ti ng Pháp và c ng đã t ng đi Pháp hai l n, nh ng nói th t thì tôi ch ng nói đ c câu nào V y mà m t đ a bé Pháp l i

có th h c ti ng Pháp r t t t, s d ng thành th o các qui t c ng pháp c b n tr c khi lên 6 tu i

Có th c ng h i bu n khi b n ngh v đi u đó

u tiên m i ng i có th nghi ng r ng s khác bi t không ph i là gi a tr con v i ng i l n mà s th t là đ a tr đó s ng Pháp trong khi ng i l n thì không, và vì th nó s ti p xúc v i ti ng Pháp m i lúc m i n i

Hãy cùng xem li u có s khác bi t nào không hay s khác bi t n m trong

kh n ng vô h n c a tr và s khó kh n c a ng i l n khi h c ngôn ng

Có hàng ch c nghìn s quan quân đ i M đã đ ng kí ra n c ngoài và nhi u

ng i trong s đó c g ng h c m t th ti ng m i Hãy l y tr ng h p thi u tá John Smith làm ví d Thi u tá Smith m i 30 tu i và hoàn toàn kh e m nh Anh

c ng đã t t nghi p đ i h c và có ch s IQ trên m c trung bình 15 đi m Smith

đ ng kí t i c

Smith đ c g i t i m t tr ng ti ng c và h c ba bu i t i m t tu n

Tr ng ngôn ng quân đ i là n i r t t t cho ng i l n, đ c gi ng d y b ng h

th ng ngôn ng nói và có r t nhi u giáo viên gi i

Thi u tá Smith h c ti ng c r t ch m ch , vì nó r t quan tr ng v i công

vi c c a anh và anh th ng xuyên ti p xúc, nói chuy n v i nh ng ng i nói ti ng

c và ti ng Anh hàng ngày

M t n m sau, khi Smith d n c u con trai 5 tu i đi mua s m, c u bé có th nói chuy n khá t t v i ng i c trong khi Smith thì không

Vì sao v y?

không nói đ c, trong khi c u con trai 8 tu i thì l i có th !

V y ai đã d y c u bé Th c ra ch ng có ai c Ch đ n gi n là vì c u bé nhà c ngày v i m t cô giúp vi c nói ti ng c V y ai đã d y cô giúp vi c? C ng

ch ng ai c Ng i b đ c d y ti ng nh ng l i không nói đ c Còn c u con không đ c d y thì l i nói đ c

ng i đ c không tin r ng s khác bi t là do môi tr ng ch không ph i

do kh n ng c a tr em và ng i l n, hãy cùng chúng tôi xem ti p tr ng h p bà Smith c ng cùng s ng nhà v i cô giúp vi c nh c u con trai

Bà Smith c ng không nói đ c gì nhi u h n Smith và còn kém c u con trai

áng bu n là ông bà Smith l i là hai ng i g n nh không h c đ c gì

Nh ng tr ng h p nh ví d trên đây g n nh x y ra trên toàn th gi i Chúng ta

đã bi t đ n nhi u tr h c ti ng Pháp, Tây Ban Nha, Nh t hay Iran trong nh ng hoàn c nh t ng t nh trên

i m c n nh n m nh đây không ph i là kh n ng h c ngo i ng b m sinh

không đ Nh ng kho ng th i gian đó l i là th a v i m t đ a tr

a tr nào đ c l n lên trong môi tr ng song ng s h c c hai th ti ng

tr c khi lên 6 tu i H n n a, tr s h c ngo i ng đó b ng ch t gi ng chính xác

n i b m đã t ng h c ti ng đó

M t đ a tr đ c sinh ra trong nhà có ba ngôn ng thì s nói đ c ba th

ti ng tr c khi lên 6 tu i, và c ng t ng t nh v y v i các ngôn ng khác

Cách đây nhi u n m, khi còn Brazil, chúng tôi đã g p m t c u bé 9 tu i

c ng không thông minh l m nh ng có th hi u, đ c và vi t đ c chín th ti ng

m t cách trôi ch y Avi Roxannes sinh ra Cairo (n i nói ti ng Pháp, R p và

ti ng Anh) và ông c u bé (là ng i Th Nh K ) c ng s ng cùng gia đình c u Khi

đ c 4 tu i gia đình c u chuy n đ n s ng Israel và bà n i (là ng i Tây Ban Nha) c ng đ n s ng cùng v i gia đình Israel, c u bé h c thêm đ c ba th ti ng khác (Hebrew, c và ti ng Yiddish) và sau đó khi lên 6 gia đình c u l i chuy n

đ n s ng Brazil (nói ti ng B ào Nha)

B m Avi c ng c g ng nói chuy n b ng nhi u th ti ng v i c u, h r t khéo léo chuy n cu c đ i tho i b ng c chín th ti ng (t ng ng i m t ho c là c hai) B m Avi gi i ngo i ng h n so v i nhi u ng i l n khác, h h c n m th

ti ng khi còn bé nh ng t t nhiên v ti ng Anh và B ào Nha thì h còn kém xa Avi vì h h c hai th ti ng này khi đã l n