Phần 1: Dung sai và lắp ghép Phần 2: Kĩ thuật đo và 1 số phần khác về cách ghi độ nhám cũng như các kí hiệu trên bản vẽ của chi tiết .,ngoài ra còn có 1 số câu trắc nghiệm khách quan để tổng hợp l
Trang 1Chương IV DUNG SAI VÀ LẮP GHÉP CÁC CHI TIẾT
ĐIỂN HÌNH
IV.1 DUNG SAI VÀ LẮP GHÉP Ổ LĂN IV.2 DUNG SAI VÀ LẮP GHÉP MỐI GHÉP THEN VÀ THEN HOA
IV.3 DUNG SAI VÀ LẮP GHÉP MỐI GHÉP REN IV.4 DUNG SAI TRUYỀN ĐỘNG BÁNH RĂNG
CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM CH ƯƠNG IV NG IV
Trang 2IV.1 DUNG SAI VÀ LẮP GHÉP Ổ LĂN
Trang 3IV.1 DUNG SAI VÀ LẮP GHÉP Ổ LĂN
IV.1.1 Khái niệm IV.1.2 Chọn lắp ghép ổ lăn IV.1.3 Độ hở hướng tâm trong ổ lăn IV.1.4 Ghi ký hiệu lắp ghép ổ lăn trên bản vẽ
Trang 4a)Cấu tạo và các kích thước cơ bản
IV.1.1 Khái niệm
Vòng ngoài Vòng ngoài
Trang 5a)Cấu tạo và các kích thước cơ bản Kích thước cơ bản của ổ lăn:
* Kích thước đường kính trong của vòng trong d
* Kích thước đường kính ngoài của vòng ngoài D
* Kích thước chiều rộng ổ B
đổi lẫn bộ phận
IV.1.1 Khái niệm
Trang 6IV.1.1 Khái niệm
Cấp chính xác ổ lăn
Bảng 11
Ví dụ
Trang 7IV.1.2 Chọn lắp ghép ổ lăn
* Lắp ghép của vòng ngoài ổ lăn với lỗ của thân hộp được thực hiện theo hệ thống trục
* Lắp ghép vòng trong ổ lăn với trục theo hệ thống lỗ
* Miền dung sai của đường kính D và d của ổ lăn đều phân bố về phía âm so với vị trí kích thước danh nghĩa
(bảng phụ lục 16)
Bảng 16
Trang 8IV.1.2 Chọn lắp ghép ổ lăn
Việc chọn kiểu lắp cho mối ghép ổ lăn trên trục và trong hộp tùy thuộc vào:
+ Kiểu, kích thước và cấp chính xác ổ lăn
+ Điều kiện sử dụng ổ
+ Trị số, phương và đặc tính tải trọng tác dụng lên ổ
+ Dạng tải trọng tác dụng lên các vòng của ổ lăn
Trang 9IV.1.2 Chọn lắp ghép ổ lăn
Các dạng tải trọng:
a) Dạng tải cục bộ
Vòng chịu tải cục bộ là vòng chịu tác dụng của một lực hướng tâm cố định về phương và trị số lên một điểm hoặc
b) Dạng tải chu kỳ
Vòng chịu tải chu kỳ là vòng chịu tác dụng của một lực hướng tâm lần lượt trên khắp đường lăn của ổ
Trang 10IV.1.2 Chọn lắp ghép ổ lăn
Vòng chịu tải cục bộ
Vòng chịu tải chu kỳ
Trang 11IV.1.2 Chọn lắp ghép ổ lăn
c) Dạng tải dao động
Vòng chịu tải dao động là vòng chịu tác dụng của một lực hướng tâm vào một phần đường lăn nhưng phương và trị số của lực sẽ dao động trong phần đường lăn ấy theo chu kỳ quay của lực
•+ Vòng đứng yên: có dạng tải dao động
Trang 12IV.1.2 Chọn lắp ghép ổ lăn
c) Dạng tải dao động
•
•+ Vòng đứng yên: có dạng tải chu kỳ
+ Vòng quay: có dạng tải cục bộ
Trang 13IV.1.2 Chọn lắp ghép ổ lăn
Nguyên tắc để chọn lắp ghép cho ổ lăn :
* Vòng chịu tải cục bộ và dao động: chọn lắp ghép có độ hở
* Vòng chịu tải chu kỳ: chọn lắp ghép có độ dôi
Việc chọn lắp ghép cụ thể cho các vòng của ổ lăn sẽ theo hướng dẫn trong bảng 12 và 13
Bảng 12 Bảng 13
Trang 14IV.1.3 Độ hở hướng tâm trong ổ lăn
a)Độ hở hướng tâm ban đầu 1
Độ hở hướng tâm ban đầu 1 là độ hở hướng tâm trong
ổ lăn khi mới chế tạo xong, chưa lắp ghép với bộ phận máy khác
1 = D 1 - ( D 2 + 2d cl )
Trang 15IV.1.3 Độ hở hướng tâm trong ổ lăn
b) Độ hở hướng tâm lắp ghép 2
Độ hở hướng tâm lắp ghép 2 là độ hở hướng tâm sau khi lắp ổ lăn vào bộ phận máy
Trang 16IV.1.3 Độ hở hướng tâm trong ổ lăn
* Nếu vòng ngoài lắp có độ dôi : 2 = 1 - D1
* Nếu vòng trong lắp có độ dôi : 2 = 1 - D2
Với D1, D2 : là lượng biến dạng của vòng ngoài, vòng trong do tác động của độ dôi lắp ghép
Để ổ lăn làm việc được thì người ta yêu cầu 2 0, nghĩa là :
2 = 1 - D1 0 D1 1
Trang 17IV.1.3 Độ hở hướng tâm trong ổ lăn
Trang 18IV.1.3 Độ hở hướng tâm trong ổ lăn
c) Độ hở hướng tâm làm việc 3
* Độ hở hướng tâm làm việc 3 là độ hở hướng tâm của ổ khi ổ đang làm việc
* Độ hở này một mặt bị giảm đi do ảnh hưởng của sự dãn nở vì nhiệt của các vòng lăn, mặt khác được tăng lên
do mòn trong quá trình sử dụng và do biến dạng tại chỗ tiếp xúc giữa con lăn và đường lăn
Trang 19IV.1.4 Ghi ký hiệu lắp ghép ổ lăn trên bản vẽ
Trên bản vẽ lắp không cần ghi miền dung sai của các đường kính cơ bản của ổ lăn mà chỉ ghi miền dung sai của kích thước trục lắp với vòng trong và của lỗ trên thân hộp lắp với vòng ngoài
Trang 20IV.2 DUNG SAI VÀ LẮP GHÉP MỐI GHÉP
THEN VÀ THEN HOA IV.2.1 Dung sai và lắp ghép mối ghép then a) Khái niệm
b) Chọn lắp ghép IV.2.2 Dung sai và lắp ghép mối ghép then hoa a) Khái niệm
b) Chọn lắp ghép c) Ghi ký hiệu dung sai lắp ghép mối ghép then hoa
Trang 21IV.2.1 Dung sai và lắp ghép mối ghép then a) Khái niệm
Trang 22IV.2.1 Dung sai và lắp ghép mối ghép then a)Khái niệm
Then là một chi tiết phụ trong mối ghép hình trụ trơn, dùng để cố định theo chiều quay giữa trục và những chi tiết lắp trên trục như bánh răng, bánh đai, tay quay… đảm bảo truyền moment xoắn yêu cầu hoặc định hướng khi chi
Trang 23IV.2.1 Dung sai và lắp ghép mối ghép then
Trang 24IV.2.1 Dung sai và lắp ghép mối ghép then a) Khái niệm
Các kích thước cơ bản của mối ghép then bằng
Trang 25IV.2.1 Dung sai và lắp ghép mối ghép then b) Chọn lắp ghép
Trong mối ghép then, kích thước lắp ghép là bề rộng b của
Trang 26Miền dung sai của bề
rộng rãnh then trên
bạc
Miền dung sai của bề rộng then
IV.2.1 Dung sai và lắp ghép mối ghép then
b) Chọn lắp ghép
Miền dung sai của bề rộng rãnh then trên trục
Trang 27IV.2.1 Dung sai và lắp ghép mối ghép then hoa a) Khái niệm
* Then hoa là hình ảnh của nhiều then thường liền một khối với trục và phân bố đều trên mặt trụ
* Truyền được công suất lớn hơn so với mối ghép then thường cùng kích thước
* Có độ bền cao, chịu va đập và tải trọng động tốt hơn
Trang 28a) Khái niệm
* Các kích thước cơ bản của mối ghép then hoa gồm:
+ Đường kính ngoài D của lỗ và trục then hoa
+ Đường kính trong d của lỗ và trục then hoa
+ Bề rộng b của lỗ và trục then hoa
IV.2.1 Dung sai và lắp ghép mối ghép then hoa
d D
b
d D
b
d D
b
Trang 29IV.2.1 Dung sai và lắp ghép mối ghép then hoa
a) Khái niệm
•Có 3 phương pháp định tâm:
•+ Định tâm theo đường kính ngoài D: 2 yếu tố kích thước lắp ghép là D và b.
d
D
b
d D
b
Trang 30IV.2.1 Dung sai và lắp ghép mối ghép then hoa
a)Khái niệm
+ Định tâm theo đường kính trong d : 2 yếu tố kích
thước lắp ghép là d và b.
d D
b
d
D
b
Trang 31IV.2.1 Dung sai và lắp ghép mối ghép then hoa
a)Khái niệm
+ Định tâm theo mặt bên của then b : chỉ một yếu tố
kích thước lắp ghép là b
d D
b
d D
b
Trang 32IV.2.1 Dung sai và lắp ghép mối ghép then hoa
b) Chọn lắp ghép
* Việc thành lập các miền dung sai và các kiểu lắp cho mối ghép then hoa dựa trên tiêu chuẩn của bề mặt trơn TCVN 2245 91
* Miền dung sai cho một yếu tố kích thước nào đó phải bao gồm lượng dung sai cho bản thân kích thước đó và lượng bù trừ cho sai số về vị trí tương quan
Bảng miền dung sai của các yếu tố kích thước then hoa
Bảng các kiểu lắp thường dùng
Trang 33IV.2.1 Dung sai và lắp ghép mối ghép then hoa c) Ghi ký hiệu dung sai lắp ghép mối ghép then hoa
KyÙ hiệu gồm có:
* Chữ cái (d, D, b): biểu thị cho bề mặt định tâm
* Số răng Z của then hoa, giá trị đường kính trong d, giá trị đường kính ngoài D và bề rộng b theo thứ tự đó
* Ký hiệu miền dung sai hoặc lắp ghép của yếu tố kích thước nào được ghi ngay sau giá trị kích thước của yếu tố đó
của đường kính không định tâm trong ký hiệu
Trang 34IV.2.1 Dung sai và lắp ghép mối ghép then hoa c) Ghi ký hiệu dung sai lắp ghép mối ghép then hoa Ghi trên bản vẽ lắp
Ghi trên bản vẽ chi tiết Lỗ then hoa
Trục then hoa
Định tâm theo đường kính
ngoài Số then Z=8Đường kính trong d= 52Đường kính ngoài D= 58Lắp ghép của đường kính ngoài D : H7/f7Lắp ghép của bề rộng b : F8/f7Bề rộng then b=10
Trang 35IV.3 DUNG SAI VÀ LẮP GHÉP MỐI GHÉP REN
IV.3.1 Khái niệm IV.3.2 Dung sai ren IV.3.3 Lắp ghép ren IV.3.4 Ký hiệu ren
Trang 36IV.3.1 Khái niệm
a Phân loại:
Theo mặt cơ sở của đường xoắn vít:
* Ren trụ
* Ren côn
Trang 37IV.3.1 Khái niệm
a Phân loại:
- Theo chiều của đường xoắn vít:
* Ren phải
* Ren trái
Trang 38IV.3.1 Khái niệm
a Phân loại:
- Theo sự bố trí của bề mặt ren:
* Ren ngoài
* Ren trong
Trang 39IV.3.1 Khái niệm
a Phân loại:
- Theo số đầu mối của đường xoắn vít : ren 1 đầu mối, ren 2 đầu mối, … , ren nhiều đầu mối
Trang 40IV.3.1 Khái niệm
a Phân loại:
Theo biên dạng ren: ren tam giác, ren vuông, ren hình thang, ren tròn, ren răng cưa…
Trang 41IV.3.1 Khái niệm
a Phân loại:
Theo công dụng:
* Ren giữ chặt: để giữ cố định các chi tiết với nhau, chủ yếu là ren tam giác
* Ren đặc biệt: để truyền động, biến đổi chuyển động hoặc để làm kín, gồm các loại ren vuông, ren thang, ren côn …
Trang 42IV.3.1 Khái niệm
b) Các thông số cơ bản của ren:
Đường kính ngoài của ren D ( d )
Đường kính trong của ren D 1 ( d 1 )
Đường kính trung bình của ren D 2 ( d 2 )
Bước ren P
Góc prôfin ren
Chiều cao lý thuyết của ren H
Chiều cao làm việc của ren H 1
Góc nâng của ren :
Trang 43IV.3.2 Dung sai ren
a)Aûnh hưởng sai số của các yếu tố kích thước đến tính lắp lẫn của ren
•* Đối với đường kính ngoài và trong không tham gia lắp ghép,để đề phòng hiện tượng chèn ép kim loại, tiêu chuẩn qui định tại hai đường kính đó không được có độ dôi, nghĩa là : D d và D1 d1
* Đối với đường kính trung bình bước ren góc prôfin ren : Sai số xuất hiện và ảnh hưởng đến tính đổi lẫn như bề mặt trụ trơn
Trang 44IV.3.2 Dung sai ren
b)Dung sai và cấp chính xác của ren
Tiêu chuẩn TCVN2249 93 và TCVN2250 93 qui định dung sai đường kính trung bình ký hiệu là b
Trang 45IV.3.2 Dung sai ren
b)Dung sai và cấp chính xác của ren
* ể đảm bảo khe hở lắp ghép thì sai lệch giới hạn Để đảm bảo khe hở lắp ghép thì sai lệch giới hạn trên của các kích thước d, d1 của bulông phải nhỏ hơn hay bằng 0 và sai lệch giới hạn dưới của các kích thước D, D1của đai ốc phải lớn hơn hay bằng 0 (es 0 , EI 0)
* Tiêu chuẩn qui định cấp chính xác của ren từ cấp 1 đến cấp 9 theo thứ tự độ chính xác giảm dần
* Giá trị dung sai của các đường kính ở cấp chính xác 6 được xác định theo công thức sau :
Trang 46IV.3.2 Dung sai ren
b)Dung sai và cấp chính xác của ren
Trang 47IV.3.2 Dung sai ren
b)Dung sai và cấp chính xác của ren
* Dung sai của d2, D2, d, D1 ở các cấp chính xác còn lại được xác định bằng cách nhân dung sai cấp chính xác 6 với các hệ số dưới đây và làm tròn theo dãy số Ra10 (có công bội q = 1,25)
Trang 48IV.3.3 Lắp ghép ren
a) Lắp có độ hở (TCVN 1917 93)
Sự phân bố miền dung sai của ren bulông và đai ốc
Trang 49IV.3.3 Lắp ghép ren
a) Lắp có độ hở (TCVN 1917 93)
Ký hiệu miền dung sai của ren như sau :
* Đối với ren bulông: ví dụ
Mi n dung sai đường kính trung bình dền dung sai đường kính trung bình d Mi n dung sai đường kính ngoài dền dung sai đường kính trung bình d 2
Trang 50IV.3.3 Lắp ghép ren
a) Lắp có độ hở (TCVN 1917 93)
Ký hiệu miền dung sai của ren như sau :
* Đối với ren bulông: ví dụ
Mi n dung sai đường kính trung bình ền dung sai đường kính trung bình d
D2
Mi n dung sai đường kính trong Dền dung sai đường kính trung bình d
Bảng IV-3Bảng IV-4
Trang 51IV.3.3 Lắp ghép ren
b) Lắp trung gian (TCVN 1917 93)
Sự phân bố miền dung sai của ren bulông và đai ốc
Trang 52IV.3.3 Lắp ghép ren
b) Lắp trung gian (TCVN 1917 93)
Miền dung sai tiêu chuẩn của các đường kính của ren bulông và đai ốc trong lắp ghép trung gian
Bảng IV-5
Trang 53IV.3.3 Lắp ghép ren
c) Lắp có độ dôi (TCVN 1917 93)
Sự phân bố miền dung sai của ren bulông và đai ốc
Trang 54IV.3.3 Lắp ghép ren
c) Lắp có độ dôi (TCVN 1917 93)
Miền dung sai tiêu chuẩn của các đường kính của ren bulông và đai ốc trong lắp ghép có độ dôi Bảng IV-6
Trang 55IV.3.4 Ký hiệu ren
Ký hiệu ren gồm các yếu tố ghi theo thứ tự sau:
* Dạng prôfin ren:
- Ren tam giác hệ mét : ký hiệu bằng chữ M
Trang 56IV.3.4 Ký hiệu ren
* Kích thước danh nghĩa của ren
•* Bước renBước lớn thì không cần ghi Ren nhiều đầu mối, phải ghi trị số bước xoắn và để trong ngoặc đơn chữ "P" cùng với trị số bước ren Ví dụ : M24 3(P1)
* Chiều xoắn của renVới ren trái, ghi thêm trong ký hiệu chữ "LH" Ren phải, không cần ghi
* Ký hiệu miền dung sai
Trang 57IV.3.4 Ký hiệu ren
Ví dụ : Với bản vẽ chi tiết:
M12 6g
M20 1 LH 6H M30 3 (P1) LH 2H5C M10 0,75 3p(2)
Với bản vẽ lắp
M12 6H/6g
M20 1 LH 4H5H/4h M30 3 (P1) LH 4H6H/4j
Trang 58IV.4 DUNG SAI TRUYỀN ĐỘNG BÁNH RĂNG
IV.4.1 Khái niệm
IV.4.2 Các yêu cầu kỹ thuật của truyền động bánh răng
IV.4.3 Sai số các yếu tố của bánh răng
IV.4.4 Dung sai truyền động bánh răng trụ
IV.4.5 Ghi ký hiệu bánh răng trên bản vẽ
Trang 59IV.4.1 Khái niệm
Truyền động bánh răng là truyền động nh m mục đích ằm mục đích là truyền chuyển động quay giữa các trục hay biến đổi
chuyển động (từ chuyển động quay thành chuyển động tịnh tiến và ngược lại) nhờ sự ăn khớp giữa các răng trên bánh răng (hoặc thanh răng)
Trang 60IV.4.1 Khái niệm
Có các loại truyền động bánh răng:
* 2 trục song song:
Trang 61IV.4.1 Khái niệm
* 2 trục cắt nhau
Trang 62IV.4.1 Khái niệm
* 2 trục chéo nhau: dùng bộ truyền bánh răng trụ chéo hoặc côn chéo
* Ngoài ra còn có truyền động bánh răng thanh răng dùng để biến đổi từ chuyển động quay thành chuyển động tịnh tiến và ngược lại
Trang 63IV.4.2 Các yêu cầu kỹ thuật của truyền động bánh răng
* Truyền động chính xác
Yêu cầu kỹ thuật chủ yếu của nhóm này là đảm bảo mức chính xác động học của truyền động để tỉ số truyền ít thay đổi nhất
* Truyền động có tốc độ cao
Yêu cầu chủ yếu của nhóm này là đảm bảo mức làm việc êm
* Truyền động có công suất lớn
Yêu cầu kỹ thuật chủ yếu của nhóm này là đảm bảo mức tiếp xúc của các mặt răng
Trang 64IV.4.3 Sai số các yếu tố của bánh răng
a) Các sai số ảnh hưởng đến mức chính xác động họcb) Các sai số ảnh hưởng đến mức làm việc êm
c) Các sai số ảnh hưởng đến mức tiếp xúc mặt răngd) Khe hở cạnh răng
Trang 65a) Các sai số ảnh hưởng đến mức chính xác động học
Sai số động học của bánh răng F' ir
Là sai số lớn nhất về góc quay của bánh răng khảo sát sau một vòng quay khi nó ăn khớp một bên với bánh răng mẫu
Trang 66a) Các sai số ảnh hưởng đến mức chính xác động học
* Độ đảo hướng tâm của vành răng F rr:
Là độ dao động lớn nhất của khoảng cách từ một dây cung cố định của răng (hoặc rãnh răng) quay tới tâm quay của bánh răng
Trang 67a) Các sai số ảnh hưởng đến mức chính xác động học
* Độ dao động chiều dài pháp tuyến chung F vwr:
Trang 68a) Các sai số ảnh hưởng đến mức chính xác động học
* Sai số tích lũy của bước răng F pkr :
Là sai số lớn nhất của hai prôfin răng cùng phía bất kỳ,
đo theo cung của một vòng tròn đồng tâm với tâm quay và
đi qua điểm giữa chiều cao răng
Fpkr = Fpkrmax Fpkrmin
Trang 69b) Các sai số ảnh hưởng đến mức làm việc êm
* Sai lệch bước vòng f ptr:
Là hiệu giữa hai bước vòng bất kỳ trên một đường tròn của bánh răng
Fptr = P2 P1
Trang 70b) Các sai số ảnh hưởng đến mức làm việc êm
* Sai lệch bước cơ sở f pbr :
Là hiệu giữa các khoảng cách thực và khoảng cách danh nghĩa của hai tiếp tuyến song song với nhau và tiếp xúc với hai prôfin lân cận cùng phía của răng bánh răng
fpbr = Pbth Pb
Trang 71b) Các sai số ảnh hưởng đến mức làm việc êm
* Sai số prôfin răng f fr:
Là khoảng cách pháp tuyến giữa hai prôfin răng lý thuyết bao lấy prôfin răng thực trong phạm vi đoạn làm việc của prôfin răng bánh răng
Trang 72c) Các sai số ảnh hưởng đến mức tiếp xúc mặt răng
* Sai số hướng răng Fr:
Là khoảng cách giữa hai đường thẳng hoặc đường xoắn vít của hướng răng danh nghĩa nằm trên mặt trụ đi qua
điểm giữa của chiều cao răng và bao hướng răng thực trên toàn chiều dài răng
Trang 73c) Các sai số ảnh hưởng đến mức tiếp xúc mặt răng
* Độ không song song của các trục fx:
Là độ không song song của hình chiếu các trục quay của bánh răng trên mặt phẳng lý thuyết chung của chúng
* Độ xiên của các trục fy:
Là độ không song song của hình chiếu các trục quay củabánh răng trên mặt phẳngthẳng góc với mặt phẳnglý thuyết chung của chúng
