VLTL bong gan co chan

phục hồi chức năng Sau một chấn thương vận động khớp , phục hồi chức năng vận động, đưa người bệnh trở về với sinh hoạt, lao động, giải trí. Đây là một chương trình tập điều hòa lại chức năng khớp gân.chương trình tập thực sự an toàn và hiệu quả, nên được tập dưới sự chỉ dẫn và giám sát của bác sĩ, đặc biệt bác sĩ vật lý trị liệu sẽ chọn lọc ra động tác tập tốt nhất để có thể phục hồi tối đa

Trang 1

CN Nguyễn Minh Sang

Designed by Minh Sang

Nguyen

Trang 2

• Bong gân (Sprain): Khi bị chấn thương khớp đột ngột các dây chằng sẽ bị kéo giãn quá mức,

bị rách hay bị đứt hoàn toàn, ở đây không có

sự di lệchvĩnh viễn các mặt khớp mà chỉ có dây chằng bị giãn dài ra hơn bình thường hoặc bị đứt

• Trong dân gian thường dùng thuật ngữ

“bong gân” để chỉ tổn thương dây chằng và

ngày nay bong gân còn kể đến cả các tổn thương của bao khớp và các cơ tham gia vàoviệc giữ vững khớp

Trang 3

Designed by Minh Sang Nguyen

Trang 4

lý dây chằng.

• Bao khớp là một bao sợi bọc chung quanh khớp và liên kết các mặt khớp tiếp xúc với nhau để vận động được dễ dàng

Designed by Minh Sang N guyen

Trang 5

chiều động tác của khớp Chỗ dày hình thành các dây chằng.

• Bao trong là bao hoạt dịch: Do tổ chức liên

kết sợi xốp tạo nên, lót toàn bộ mặt trong bao

khớp, tiết ra chất hoạt dịch, cung cấp chất dinh dưỡng cho sụn, sụn chêm, đĩa khớp tăng khả năng hoạt động của khớp, giảm

ma sát bề mặt khớp

Trang 7

 Loại do các sợi của bao khớp dày lên tạo thành.

 Loại do các gân cơ tới bám vào các mấu ở gần khớp

Trang 8

• Khi sức kéo căng sức kéo căng sinh lý bình thườngthì dây chằng vẫn có khả năng tự co trở về dạng ban đầu,

gned by Minh Sang

Nguyen

Trang 9

• Nếu sức kéo căng đứt một số sợi collagen thì dây chằng kéo dài ra sẽ không tự co về được nữa.

(*)

Trang 10

Mức độ tổn thương

• Tổn thương dây chằng và bao khớp được chia

thành 3 mức độ:

 Bong gân độ 1: giãn dây chằng

 Bong gân độ 2: do sức kéo mạnh hơn làm đứt nhiều sợi của dây chằng, xem như rách dâychằng

(ở cả hai mức bong gân độ 1 và 2 khớp xương vẫn vững chắc chưa bị lỏng lẻo, chênh vênh mặt khớp)

 Bong gân độ 3: toàn bộ dây chằng bị đứt hoàn toàn, làm khớp xương bị lỏng lẻo, chênh vênh mặt khớp ở các mức độ khác nhau

Trang 11

Trang 12

Diễn biến của bong gân

Qua 3 giai đoạn:

 Giai đoạn viêm tấy.

 Giai đoạn hồi phục.

 Giai đoạn tái tạo.

Trang 13

Trang 14

Giai đoạn viêm tấy.

• Xuất hiện trong vòng 72 giờ sau chấn thương, nước hoạt dịch và máu tụ do các tổn thương mạch máu ngấm vào các mô bị tổn thương (dây chằng bao

khớp), có khi vào trong khe khớp

• Trong 36 giờ đầu các tế bào bạch cầu được huy động về nơi tổn thương, các chất trung gian hóa học như histamin, serotonin,

prostaglandin được tiết ra gây nên tình trạng thoát máu ngoài mạch,

Trang 15

làm tăng thêm phù nề và gây đau nhức Đó là

hiện tượng viêm bao khớp vô trùng sau chấn thương.

Trang 16

Giai đoạn hồi phục.

• Hình thành các sợi collagen và tăng dần sức chịu đựng kéo căng tối thiểu.

• Trong vòng 4-6 tuần các sợi collagen mới sẽ

sẽ gia tăng kích thước và độ bền đến cuối giai

đoạn sẽ đạt được độ đàn hội như dây chằng khi chưa bị đứt.

(ở giai đoạn này các sợi collagen chưa phát triển theo sự định hướng của sức kéo căng)

Trang 17

Trang 18

Giai đoạn tái tạo.

• Các sợi collagen được định hướng song song

với phương của lực kéo căng dây chằng

• Tuy vào tuần lễ thứ 6 sợi collagen mới đã đủ

sức chịu đựng được sức kéo căng sinh lý song phải mất 12-18 tháng các sợi collagen mới thực

để hoạt động lao động và thể thao bình thường

• Đối với bong gân độ 3, khi dây chằng bị đứt hẳn

và di lệch xa nhau, diễn biến của hai giai đoạn phục hồi và tạo hình sẽ dẫn đến các kết quả

khác nhau tuỳ theo cách xử trí tổn thương khác nhau

Trang 19

Trang 20

Những điều cần lưu ý

• Trong giai đoạn hồi phục, nếu để khớp vận động

tự do không hạn chế, lực kéo căng quá mạnh sẽ

làm đứt lại dây chằng mới liền

• Ngược lại nếu bất động kéo dài sẽ làm cho sẹo dâychằng dầy dính với các mô xung quanh gây co rút

dây chằng và hạn chế vận động của khớp

• Vì vậy vận động sớm ở mức độ hợp lý và có điềukhiển (vào tuần thứ 6-8) không những không làm

đứt lại dây chằng mà còn thúc đẩy nhanh quá

trình định hướng các sợi collagen và phòng

tránh dây chằng không bị dính vào các mô xung

quanh.

Trang 21

Trang 22

• Tìm hiểu hướng lực tác động và tư thế bệnh nhân khi bị chấn thương có thể giúp chẩn

đoán dây chằng bị tổn thương.

Ví dụ: bệnh nhân bị chấn thương từ phía ngoài khớp gối ở tư thế đang đứng, khe khớp bên - trong sẽ lực kéo căng mạnh, như vậy tổn thương dây chằng sẽ ở nửa khớp bên trong.

Trang 23

Mail: Physiotherapy07@gmail.com

Chẩn đoán

• Chẩn đoán bong gân phải xác định được những dây chằng nào bị tổn thương và mức độ tổn

thương, ngoài ra phải xác định có tổn thương bao khớp và các cơ giữ vững khớp hay không.

 Chẩn đoán chủ yếu dựa vào:

• Hỏi bệnh sử: nguyên nhân và cơ chế

chấn thương

Trang 24

Lâm sàng

• Đau quanh khớp (cảm giác đau chói ngay sau khi

bị chấn thương), kế tiếp là cảm giác tê bì, hếtđau, sau đó lại thấy đau nhức mặc dù đã đểyên không cử

Trang 25

• Lỏng lẻo khớp: biên độ lớn hơn bình thường (bong gân độ 3)

Trang 26

Dấu hiệu X quang.

• Trong bong gân độ 1, độ 2 và phần lớn độ 3 dấu hiệu X quang xương khớp hoàn toàn bình thường Tổn thương chỉ thấy trên X quang ở một số trường hợp bong gân độ 3 như sau:

- Nếu tổn thương dây chằng ở điểm bám vào xương sẽ

thấy hình ảnh mảnh xương rời (chẳng hạn bong gai

mâm chày là dấu hiệu đứt dây chằng chéo trước

khớp gối)

- Với bong gân độ 3 có thể thấy khe khớp mở rộng hơn phía bên khớp lành đối diện nếu cùng chụp

theo một quy cách

Trang 27

Trang 28

Cận lâm sàng

• X quang: thẳng, nghiêng

Trang 29

Trang 30

Những điều cần lưu ý

• Không được xoa bóp hoặc chườm nóng (kể cảdầu nóng) vùng bong gân ít nhất trong vòng48-72 giờ đầu tiên, tuy có tác dụng giảm đaunhưng làm giãn mạch nên có thể gây chảymáu tiếp và tăng mức độ sưng nề

• Không uống rượu trong thời gian này vì rượu

cũng gây giãn mạch giống như chườm nóng

• Không tiêm bất kỳ thuốc gì kể cả thuốc tê

vì gây tăng sưng nề do khối lượng thuốc tiêm

Trang 31

Trang 32

Di chứng.

• Chứng viêm bao khớp vô khuẩn mạn tính sau chấn thương (viêm tấy phản ứng của bao hoạt dịch) do dây chằng liền bằng mô liên kết lỏng lẻo không chịu đựng được sức co kéo bình

Trang 33

Trang 34

Di chứng.

• Nếu không được điều trị hoặc điều trị không đúng cách ở bong gân độ 2 và nhất là độ 3

sẽ để lại dichứng dai dẳng đau nhức, hạn chế vận động khớp và sưng nề bao khớp kéo dài

bình thường gây di chứng lỏng khớp mạn tính, khớp hoạt động yếu không vững chắc, lâu dần sụn mặt khớp bị mài mòn gây nên chứng hư khớp, các gai xương phát triển dần dần hạn chế vận động khớp và gây đau đớn

Trang 35

Trang 36

chấn thương.

Trang 41

Trang 43

• Trong cử động gập

mặt lưng và gặp mặt lòng,

khớp chày mác xa sẽ tách rời nhau ra từ 1-2 mm

Trang 44

Trang 45

Các cấu trúc dây chằng chính ở cổ chân

www.newhealthadvisor.com

• Mắt cá ngoài – 3 dây chằng riêng biệt – yếu hơn

• Mắt cá trong– 1 dây chằng lớn – mạnh hơn

Trang 47

Phổ biến trong đá

banh?

www.totalprosports.com

www.fearofbliss.com www.therecoveryzone.com

Trang 49

Cơ chế chấn thương

• Cơ chế chấn thương phổ biến nhất là sự

kết hợp nghiêng trong và khép (quay

ngửa) khi bàn chân gập mặt lòng gây ra chấn

thương dây chằng bên ngoài

• Chấn thương nghiêng ngoài gây ra

tổn thương dây chằng trong.

Trang 50

thương sụn

Trang 51

www.morphopedics.wikidot.com

www.yeinjee.com

www.footballperfromanceacademy.wordpress.com www.sportsmed-forum.com

Trang 52

chằng ngoài cổ chân

• 65% của chấn thương dây chẳng ngoài

là không liên quan – bị cô lập với dây chằng sên mác trước (ATFL)

• 20% trường hợp có liên quan cả dây

chằng sên mác trước và dây chằng gót mác (CFL)

• Những tổn thương dây chằng sên mác

sau (PTFL) khá hiếm, và thường do trật khớp cổ chân trầm trọng.

Trang 53

Trang 54

• Bong gân dây chằng delta – (Mắt cá trong)

do cơ chế chấn thương và thường vững

chắc hơn.

• Bong gân nặng dây chằng delta thường

đi kèm gãy xương và có thểđứt rách

Trang 55

Trang 56

Các điểm khác cần quan tâm

trẻ em

• Cùng cơ chế chấn thương có thể gây ra rách dây

chằng ở người lớn và gãy bong đầu xương mác hay gãy ở trẻ em

www.sprintforever.blogspot.com www.eorif.com

Trang 57

Designedby Minh Sang

Nguyen

Trang 59

Trang 60

• Quy tắc Ottawa cho cổ chân (The Ottawa

Ankle Rules) là một cách đã được chấp nhận

để xác định có cần chỉ định x quang sau chấn thương cấp cổ chân hay bàn chân để xác

Trang 61

Trang 62

(Ottawa Ankle Rules)

• Đau nhức xương ở A

• Đau nhức xương ở B

• Không thể bước 4 bước ngay sau khi chấn

thương hay ở khoa cấp cứu.

• Cần chụp X quang bàn chân nếu :

• Đau nhức xương ở C

• Đau nhức xương ở D

• Không thể bước 4 bước ngay sau khi chấn

thương www.aspetar.com hay ở khoa cấp cứu.

www.basketballphysio.tumblr.com

Trang 63

VẬT LÝ TRỊ LIỆU

Designed by Minh Sang

Nguyen

Trang 64

Chấn thương độ I:

• Liên quan kéo giãn dây chằng

mà không có rách ở mức độ vi thể, sưng phù đau nhẹ, ít hay không mất chức năng & không bị mất vững cơ học ở khớp.

Chấn thương độ II:

• Rách một phần dây chừng (mức độ

vĩ mô) đau trung bình, phù và đau trên các cấu trúc liên quan Giảm nhẹ cử

động khớp và mất vững nhẹ đến trung bình.

Chấn thương độ III:

• Đứt hoàn toàn dây chằng với sưng

phù rõ rệt, xuất huyết và đau Mất chức năng, cử động bất thường và mất vững khớp

www.podlink.com

Trang 65

Trang 66

• Phục hồi nhanh với điều trị không phẫu thuật.

• Điều trị với:

• Băng thun

• PRICE (Protection-bảo vệ, Rest-nghỉ ngơi, Ice-đá,

Compression-băng ép, Elevation-nâng cao chi)

• NSAID (thuốc kháng viêm không steroid)

• Dùng nạng nếu cần thiết

www.wikknow.blogspot.com www.podlink.com

Trang 67

Nẹp chức năng(Nẹp vải cẳng bàn chân)

Giày nẹp ống tháo được (dùng ở một số

bong gân độ 2 và hầu hết ở bong gân độ

3)

Nghỉ ngơi, đi lại với nạng nếu không

chống chân đau được (trong vài ngày

đầu)

Trang 69

Trang 70

Trang 71

Aircast ankle brace

Trang 72

Chấn thương độ I – vững

• Chườm lạnh: phối hợp với kích thích điện, và

siêu âm trị liệu

• Băng ép

• Băng thun (Ace)

• Ống TED (cho bệnh thuyên tắc tĩnh mạch)

• Bơm hơi co mạch (vasopneumatic pump)

• Kê chân cao (hơn mặt phẳng tim khi nằm) +

kết hợp với mang nẹp hơi cổ chân

Trang 73

Chườm lạnh:

Ankle Cryo Cuff

Trang 74

Elastic (Ace) wrap.

Trang 76

• Vasopneumatic pump

Trang 77

•Mục tiêu chính của điều trị là làm giảm triệu

chứng-di chứng và cung cấp sự phục hồi nhanh mà không gây hại cho bn

Trang 78

• Có nhiều nghiên cứu tổng quan hệ thống được thực hiện để tìm hiểu bằng chứng phù hợp nhất trong điều trị chấn thương cổ chân cấp.

Trang 79

Điều trị bảo tồn so với phẫu thuật

•Vài nghiên cứu so sánh điều trị bảo tồn và điều trị phẫu thuật và dữ

1994; Kannus & Renstrom 1991).

• Điều trị phẫu thuật tốt hơn cho sự vững chắc khách quan, không có sự

khác biệt trong sự ổn định chủ quan, tầm vận động hay các kết quá khác.

• Phần lớn nghiên cứu báo cáo rằng điều trị bảo tồn cho phép thời gian quay

lại hoạt động sống bình thường ngắn hơn.

•Polzer và cộng sự (2011) trong phân tích gộp- meta-analysis khuyến nghị

rằng điều trị bảo tồn nên được ưu tiên lựa chọn so với phẫu thuật do

kết quả

tương đương và ít biến chứng và giá thành thấp.

• Phẫu thuật nên được để dành cho bệnh nhân có triệu chứng dai dẳng, vì tái

cấu trúc thứ cấp cuả dây chằng có thế xảy ra vài năm sau tổn thương.

Trang 81

Điều trị chức năng so với bất động

theo bằng việc chịu sức sớm,bao gồm bài tập và rèn luyện thần kinh cơ.

• Nhiều nghiên cứu (Kerhoffs et al 2007; Tiling et al 1994; Kannus & Renstrom 1991; Shrier et al 1995; Pijneburg et al 2000; Ogilvie-Harris & Gilbart 1995) cho rằng bất động không nên là lựa chọn của điều trị bảo tồn và điều trị chức năng tốt hơn do những nguyên nhân sau:

• Gia tăng số bệnh nhân có thể quay trở lại tập luyện thể thao

• Giảm thời gian chờ đợi quay lại tập thể thao

• Ổn định khách quan tốt hơn

• Giảm sưng phù dai dẳng

• Gia tăng mức độ hài lòng của bệnh nhân

Trang 82

Nẹp cổ chân

www.aliexpress.com www.healthtap.com

Trang 83

Trang 84

• Lượng giá chức năng có thể bao gồm: băng bảo vệ trong giai đoạn

ngắn, băng, và nẹp cổ chân cho phép chịu sức sớm.

• Bài tập gia tăng tầm độ (RoM) và rèn luyện thần kinh cơ của cổ chân bắt đầu

càng sớm càng tốt

• PRICE trong giai đoạn cấp

• Theo sau bằng bài tập RoM sớm Cần được giám sát một phần

• Sau đó tập luyện cảm thụ bản thể bằng bàn thăng bằng

www.lemagazine.com

Trang 85

Designed by

MinhwSwawn.pgodNlingk.ucoymen

www.fiveringsathletics.com

Trang 86

Điều trị chức năng (tt)

cho

thể thao ngắn hơn và ít mất vứng chủ quan trong gia

đoạn ngắn sau đó (Kerkhoffs et al 2007)

giảm sưng cổ chân dai dẳng tốt hơn ‘semi-rigid ankle

brace’ (nẹp cổ chân cứng bán phần)(Kerkhoffs et al

2003; Kerhoffs et al 2002)

cứng cổ chân bán phần có thể giảm nhiều hơn nữa

thời gian cần

thiết quay trở lại với thể thao (Beynnon et al 2006)

kể số lần bị bong gân cổ chân, nhất là khi có tiền sừ

bong gân cổ chân (Handoll et al 2001; Dizon & Reyes

2010)

www.healthandcare.co.uk

www.healthtap.com

Trang 87

www.braceshop.com

Trang 88

• Rèn luyện cảm thụ bản thể cho thấy có hiệu quả trong giảm triệu chứng sót lại và chấn thương trong tương lai

(Wester et al 1996; Gauffin et al 1988; van der Wees et al 2006).

• Do đó Tiếp cận tốt nhất:

• Nẹp-băng cổ chân tiện lợi hơn và hiệu quả về kinh tế hơn so với băng hay băng thun.

• PHCN có giám sát giảm thời gian quay trở lại với thể thao

• Bong gân cổ chân không vững nên được điều trị bằng điều trị

chức năng sớm sử dụng semi-rigid ankle brace (nẹo cổ chân cứng bán phần) và PHCN có giám sát.

• Thuốc kháng viêm NSAID’s có hiệu quả trong giảm đau trong thời

gian ngắn

• Thêm vào đó cần dùng đá cho cổ chân cấp tính trong giai đoạn 3-7 ngày

Trang 89

sau chấn thương

Trang 90

tổn thương dây chằng

• Chương trình PHCN cần được thiết kế bao gồm cả thành

phần cảm thụ bản thể mà nó sẽ giải quyết ba mức độ

kiểm soát vận động sau:

1 Spinal reflexes- phản xạ tủy sống

2 Cognitive programming: chương trình nhận thức

3 Brainstem activity: hoạt động của não

•Chương trình này là rất cần thiết để tăng cường sự linh động khớp và và ổn định trong chức năng

(Lephart et al 1997)

Trang 91

Ví dụ về bài tập cảm thụ bản thể tại phòng khám

(Eils & Rosenbaum 2001)

Trang 92

• Bài tập mạnh cơ chủ động, bao gồm gập mặt lòng bàn

chân, gập mặt lưng bàn chân, nghiêng trong, nghiêng ngoài nên bắt đầu càng sớm càng tốt nếu đau chịu được.

• Tăng tiến bằng cách tăng lực đề kháng (dây chun

hay Theraband)

• Tập mạnh nghiêng ngoài với cổ chân gập mặt lòng hoàn

toàn đặc biệt quan trọng để ngăn ngừa chấn thương dây chằng bên ngoài

www.epicski.com

Định dạng
Số trang	104
Dung lượng	2,93 MB