Nguyen Trai - Quốc âm thi tập

MỤC TIÊU BÀI HỌCKiến thức Sinh viên nắm được những nét cơ bản trong cuộc đời và sự nghiệp Nguyễn Trãi, hiểu giá trị nội dung và nghệ thuật một số tác phẩm thơ, văn tiêu biểu từ đó

Hãy lắng nghe, quan sát

và đoán xem ông là ai

Bài: Nguy n Trãi ễ

Th i l ờ ượ ng : 5 ti t (4/1) ế

Gi ng viên: Nguy n H ng Nhung ả ễ ồ

Đ n v : t Văn - khoa Xã h i ơ ị ổ ộ

MỤC TIÊU BÀI HỌC

Kiến thức

Sinh viên nắm được

những nét cơ bản trong

cuộc đời và sự nghiệp

Nguyễn Trãi, hiểu giá trị

nội dung và nghệ thuật

một số tác phẩm thơ,

văn tiêu biểu từ đó thấy

được đóng góp của

Nguyễn Trãi cho sự

phát triển của văn học

dân tộc, đặc biệt qua

thơ Nôm của ông

Kĩ năng

Lí giải được một hiện tượng lớn của văn

học thế kỷ XV

Phân tích và soạn được một

số tác phẩm thơ của

Nguyễn Trãi trong chương trình phổ thông

Thái độ

Yêu mến, trân trọng gìn giữ các tác phẩm thơ, văn của Nguyễn Trãi, đặc biệt là thơ Nôm của ông

2 Tµi liÖu tham kh¶o.

- NguyÔn Tr·i toµn tËp NXB Khoa häc

PHƯƠNG PHÁP, PHƯƠNG TIỆN

- Các tài liệu tham khảo khác.

- Trình chiếu Powerpoint.

Cấu trỳc bài Nguyễn Trói

I Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của

III Luyện tập: Thảo luận về vị trí của

Nguyễn Trãi trong lịch sử văn học

dân tộc (1 ti t).ế

Cuộc đời và sự nghiệp

Cuộc đời

Cuộc đời nghiệp Sự

Sự nghiệp Nguyễn Trãi - Tiết 1

Xin mời

Xem đo n phim này b n s hi u thêm ạ ạ ẽ ể

v m t con ng ề ộ ườ i vĩ đ i ạ Chú ý quan sát nhé!

Câu hỏi thảo luận

(Các nhóm (5 - 10 SV) ghi câu trả lời vào phiếu học tập, đại diện các nhóm 1,3,5 lên trình bày lần lượt từng câu Các nhóm khác nhận xét, bổ sung)

Câu 1: Gia đình có ảnh hưởng như thế nào đến thiên tài Nguyễn Trãi?

Câu 2: Theo anh, chị, quãng thời gian nào

là quãng thời gian đẹp nhất trong cuộc đời Nguyễn Trãi? Vì sao?

Câu 3: Để có một kết luận thật ngắn gọn về con người, cuộc đời Nguyễn Trãi anh, chị

sẽ nói điều gì?

Kết luận

Những nét đẹp trong cuộc đời, con người

Nguyễn Trãi.

- Từ 1380 - 1418: giai đoạn “nợ nước thù nhà”

đã hun đúc lòng yêu nước và chí lớn của người

anh hùng dân tộc.

- Từ 1418 - 1428: mười năm gian khổ cũng là mười năm hạnh phúc nhất, mười năm Nguyễn Trãi

“mang túi thơ đi kháng chiến”.

- Từ 1428 - 1442: là giai đoạn “tùng bách kiên trinh”

và “thơ kêu xé lòng”.

Nguyễn Trãi

là nhà quân sự, nhà chính trị,

nhà văn hoá và

là một nghệ sĩ lớn Tâm hồn

ứ c Trai như ánh sao khuê ngàn đời sáng mãi.

Đội nào nhanh

nhất?

Chia lớp thành 4 đội Trong vòng 01 phút,

hãy viết thật nhanh tên những tác phẩm thơ, văn của Nguyễn Trãi vào bảng phụ.

Đội nào viết được nhiều tên tác phẩm trong

thời gian ngắn nhất sẽ được 1 điểm thưởng,cộng vào điểm thảo luận

cuối bài học!

Có 5 câu hỏi trắc nghiệm, mỗi câu có 3 đáp án

để lựa chọn Thời gian trả lời cho mỗi câu hỏi

tối đa là 10 giây Chia lớp thành 4 nhóm, các nhóm thảo luận nhanh và cử đại diện trả lời câu hỏi.

Nhóm nào có tín hiệu trả lời nhanh nhất và đúng sẽ được thưởng 1 điểm, trả lời sai sẽ nhường quyền cho nhóm khác Nhóm trả lời sau, đúng sẽ được cộng 0,5 điểm.

Yêu nước và nhân nghĩa

Yêu nước và văn học

Văn học và văn hoá.

Những truyền thống của gia đình

có ảnh hưởng đến nhân cách và thiên tài Nguyễn Trãi.

Sai Sai

Nguyễn Trãi

Quãng thời gian đẹp nhất trong

cuộc đời Nguyễn Trãi

Nguy ễn Trãi

Sai Sai

Chí Linh sơn phú; Quốc âm thi tập;

Dư địa chí; Văn bia Vĩnh Lăng…

Bình Ngô đại cáo; Băng Hồ di sự lục; Ức Trai

thi tập; Lam Sơn thực lục…

Quân trung từ mệnh tập; Bình Ngô đại cáo;

Quốc âm thi tập; Ức Trai thi tập…

Các tác phẩm thơ, văn tiêu biểu

nhất của Nguyễn Trãi.

Nguy ễn Trãi

Sai

Nhà văn hóa, nhà tư tưởng lớn

Người con chí hiếu, nhà quân sự, ngoại giao tài ba, nhà văn hóa, nhà

tư tưởng và người nghệ sĩ lớn

Người nghệ sĩ của nhân dân

Kết luận ngắn gọn về Nguyễn Trãi

Sai Sai

Nguy ễn Trãi

Nguyễn Trãi - Tiết 2 -> 4

Các tác phẩm tiêu biểu

Quân trung từ mệnh tập

Bình Ngô đại cáo

ứC Trai thi tập Quốc âm thi tập

Nh ng áng văn chính lu n xu t s c ữ ậ ấ ắ

Quân

trung

từ mệnh

tập

Bình Ngô đại cáo

Giá trị nội dung Giá trị nghệ thuật

Xem phim nhé! Chỉ 5 phút thôi nhưng rất thú vị.

Bài tập chuẩn bị ở nhà Trình bày giá trị nội dung và nghệ thuật

của Quân trung từ mệnh tập.

(Đại diện nhóm 1, 2 trình bày, các nhóm khác nhận xét, bổ sung)

Quân trung từ mệnh tập – tập văn chiến đấu có

Ngôn từđanh gọn,sâu sắc

Phong phú

và

đa dạng

về bút phápgiọng điệu

Kết luận

Là những bài văn có tính chiến đấu cao, có nội dung yêu nước sâu sắc, thể hiện tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn

Trãi, “Quân trung từ mệnh tập có sức mạnh

như những đạo quân, như những đợt tiến công mãnh liệt vào kẻ thù”.

Mộ Nguyễn Trãi Bài tập chuẩn bị

ở nhà Trình bày giá trị nội dung và nghệ

thuật của Bình

Ngô đại cáo.

(Đại diện nhóm

3, 4 trình bày, các nhóm khác nhận xét, bổ

sung)

Bình Ngô đại cáo - Áng

niềm

tự hào dân tộc ngời sáng

Lời văn sinh động, lối miêu tả tinh tế, những hình tượng sắc mạnh

Ngôn ngữ chọn lọc Giọng điệu phong phú

Kết luận

(Lựa chọn một kết luận đúng nhất)

a Bình Ngô đại cáo là áng thơ bất hủ thể hiện tinh thần

yêu nước và ý chí quật cường của anh hùng Nguyễn Trãi

b Bình Ngô đại cáo là sáng “thiên cổ hùng văn”, là sự kết hợp

tuyệt vời giữa chủ nghĩa yêu nước và tư tưởng nhân nghĩa ngời sáng được thể hiện qua bút pháp chính luận

xuất sắc của thiên tài Nguyễn Trãi.

c Bình Ngô đại cáo là bài văn chính luận xuất sắc thể hiện

tinh thần yêu nước và niềm tự hào dân tộc

của tác giả Nguyễn Trãi.

Đáp án: b

Nh ng v n th s ng mãi cùng th i gian ữ ầ ơ ố ờ

Ức Trai thi tập

Quốc âm thi tập

Giá trị nội dung Giá trị nghệ thuật

c Trai thi t p

Hãy đọc những vần thơ dưới đây và nêu cảm nhận của em

-Thương sinh tại niệm độc tiên ưu (Vì dân đen thường tâm niệm, một mình ta lo trước) (Mạn hứng – bài 2).

- Bình sinh độc bão tiên ưu chí (Bình sinh một mình ôm cái chí lo trước)

(Hải khẩu dạ bạc hữu cảm)

-Thương sinh tại niệm độc tiên ưu (Vì dân đen thường tâm niệm, một mình ta lo trước) (Mạn hứng – bài 2).

- Bình sinh độc bão tiên ưu chí (Bình sinh một mình ôm cái chí lo trước)

(Hải khẩu dạ bạc hữu cảm)

Hãy đọc những vần thơ dưới đây và nêu cảm nhận của em

- Thanh dạ bằng hư quan vũ trụ Thu phong thừa hứng giá kình ngao.

(Giữa đêm thanh, tựa vào bầu trời xem vũ trụ Nhân gió thu, thừa cảm hứng cưỡi kình ngao)

(Chu trung ngẫu thành)

-Tháp ảnh trâm thanh ngọc

Ba quan kính thúy hoàn

(Dục Thúy sơn).

- Vũ trụ nhãn cùng thương hải ngoại

Tiếu đàm nhân tại bích vân trung.

(Vũ trụ mắt đưa ngoài biển cả Nói cười người ở giữa mây xanh )

(Đề Yên Tử sơn, Hoa Yên tự)

- Thanh dạ bằng hư quan vũ trụ Thu phong thừa hứng giá kình ngao.

(Giữa đêm thanh, tựa vào bầu trời xem vũ trụ Nhân gió thu, thừa cảm hứng cưỡi kình ngao)

(Chu trung ngẫu thành)

-Tháp ảnh trâm thanh ngọc

Ba quan kính thúy hoàn

(Dục Thúy sơn).

- Vũ trụ nhãn cùng thương hải ngoại

Tiếu đàm nhân tại bích vân trung.

(Vũ trụ mắt đưa ngoài biển cả Nói cười người ở giữa mây xanh )

(Đề Yên Tử sơn, Hoa Yên tự)

Thảo luận: Giá trị nghệ thuật của

tập thơ Ức Trai

thi tập

kì vĩ, đẹp

và độc đáo

Thể thơ Đường Luật thất ngôn, ngũ ngôn phù hợp để diễn tả tư tưởng, tình cảm rộng Lớn

và sâu sắc của thi nhân

Ngôn ngữ chau chuốt mềm mại giàu tính bác học

Kết luận - Ức Trai thi tập

Giá trị nội dung Giá trị nghệ thuật

Ức Trai thi tập thể hiện

tâm hồn rộng mở và lí

tưởng cao đẹp của

nhà tư tưởng và người

nghệ sĩ Nguyễn Trãi

Hình ảnhtráng lệ

kì vĩ, đẹp

và hết sức độc đáo

Thể thơ Đường luật thất ngôn, ngũ ngôn phù hợp để diễn tả

tư tưởng, tình cảm rộng lớn và sâu sắc của thi nhân.

Ngôn ngữ mềm mại, đẹp, giàu tính bác học

- Tập thơ với 254 bài thơ, chia làm 4 môn loại (vô đề, thời lệnh môn, hoa mộc môn, cầm thú

môn).

- Tập thơ có một vai trò đặc biệt trong tiến trình vận động, phát triển của văn học viết Việt Nam.

- Với tập thơ này, Nguyễn Trãi được mệnh danh là “người khai sáng thơ ca tiếng Việt”.

Nội dung của QÂTT

Quốc âm thi tập thể hiện tập trung

2 đề tài lớn

Trả lời những câu hỏi dưới đây bằng phương pháp

sàng lọc

Từ các đáp án trên bảng phụ, trong thời gian 01 phút, em hãy chọn ra đáp án đúng cho từng câu.

a Theo em, hình ảnh con người trong QÂTT là

con người nói chung hay con người cá nhân tác giả.

b Biểu hiện cụ thể của hình ảnh con người trong QÂTT.

c Ý nghĩa của hình ảnh con người trong QÂTT.

Hình ảnh con người trong QÂTT

Người nghệ sĩ

ưu thờimẫn thế

Người nghệ sĩ

ca tụng thú thanh nhàn hoà mình vào thiên nhiên

tạo vật

- Những vỡ thỏnh chỳa õu đời trị,

Sỏ kể thõn nhàn tiếc tuổi tàn.

- Mắt hoà xanh đầu dễ bạc Lưng khụn uốn, lộc lờn từ

Ai ai đều đó bằng cõu hết Nước chẳng cũn cú Sử Ngư

- Dẽ cú ngu cầm đàn một tiếng Dõn giàu đủ khắp đũi phương.

- Bui một tấc lũng ưu ỏi cũ Đờm ngày cuồn cuộn nước triều đụng.

- Khú ngặt qua ngày xin sống Xin làm đời trị, mấy đời bằng.

- Thừa chỉ ai rằng khú ngặt Tỳi thơ chứa hết mọi giang san.

Người nghệ sĩ mang nặng nỗi

ưu thời mẫn thế

Người nghệ sĩ hoà mình vào thiên nhiên tạo vật

- Phú quý treo sương ngọn cỏ

Phong lưu gửi kiến cành hoè.

- Đạp áng mây, ôm bó củi

Ngồi bên suối gác cần câu.

-Hái cúc ương lan hương bén áo

Tìm mai đạp nguyệt tuyết xâm khăn.

Nhà tư tưởng và người nghệ

sĩ trong Quốc âm thi tập cho

thấy, lần đầu tiên trong thơ

ca Việt xuất hiện con người với tư cách cá nhân - con người bước đầu ý thức về mình với những nhu cầu, sở thích, niềm vui và những ưu

tư rất đời thường, trần thế

Tiểu kết

Những câu thơ hay

viết về thiên nhiên trong Quốc âm thi

tập

- Nước biếc non xanh thuyền gối bãi,

Đêm thanh nguyệt bạc khách lên lầu.

- Cây rợp chồi cành, chim kết tổ

Ao quang mấu ấu cá nên bày.

- Ao quan thả gửi bè rau muống

Đất bụt ương nhờ một lảnh mùng.

- Tả lòng thanh vị núc nác

Vun đất ải lảnh mùng tơi

Dấu người đi là đá mòn Tường hoa vướng vắt trúc luồn Cửa song dãi xâm hơi nắng

Tiếng vượn vang kêu cách non Cây rợp tán che am mát

Hồ thanh nguyệt hiện bóng tròn Rùa nằm, hạc lẩn nên bầy bạn

Ủ ấp cùng ta làm cái con

Ngôn chí - Bài 21

1.Thiên nhiên trong quốc âm thi tập:

Là những vần thơ đẹp, mộc mạc, giản dị thể hiện tình yêu tha thiết của tác giả Nguyễn Trãi với thiên nhiên, tạo vật.

2 Thơ thiên nhiên bình dị trong QATT thể hiện sự cách tân theo hướng tiến bộ: cái đời thường, giản dị cũng trở thành đối tượng của cái đẹp.

Tiểu kết

Lựa chọn một kết luận đúng nhất về giá trị nội dung của

Quốc âm thi tập

a Với QATT lần đầu tiên trong thơ ca Việt xuất hiện con người với

tư cách cá nhân – con người bước đầu ý thức về mình với những nhu cầu, sở thích, ưu tư rất riêng.

b Với Quốc âm thi tập, lần đầu tiên trong thơ ca Việt thiên nhiên

hiện lên bình dị, dân dã, gần gũi, chân thực đến thế, và cũng qua tác phẩm con người cá nhân với những buồn lo, nhu cầu, sở

thích rất riêng được bộc lộ Những giá trị này đã được các tác giả đời sau kế thừa, phát huy.

c.Với QÂTT đầu tiên thơ Việt có được sự cách tân táo bạo

của hình ảnh thơ, ngôn ngữ thơ Những nét riêng, độc đáo, mới

mẻ này đã được thơ ca đời sau phát huy.

Đáp án: b

- Việc tạo vần lưng

ở những câu thơ lục ngôn có ý nghĩa to lớn.

- Cách ngắt nhịp đ ộc đáo, thể hiện sự phá cách…

Hình ảnh thơ

- Mộc mạc, bình dị, gần gũi

- Đẹp và tinh tế…

Nguyễn Trãi - Người khai sáng thơ ca tiếng Việt

Giá trị nghệ thuật của QATT

Kết luận

1 Với QÂTT, Nguyễn Trãi cho ta thấy ông là một nhà

tư tưởng lớn, một nghệ sĩ lớn hết lòng vì dân, vì nước.

2 Bằng những vần thơ đẹp giản dị, tác giả QÂTT đã cho thấy mình không chỉ là một nhà tư tưởng lớn mà còn là một nghệ sĩ “trần thế nhất trần gian” Tác phẩm cũng cho ta thấy được

vai trò khai sáng thơ ca tiếng Việt của Nguyễn Trãi.

3 QÂTT là sự kết hợp hài hoà giữa cái cao quý với cái

đời thường, giữa nhân cách của người anh hùng và tâm tư, tình cảm của người nghệ sĩ.

Đáp án: b

Bài tập về nhà

1 Chuẩn bị cho tiết thảo luận về vị trí của Nguyễn Trãi

trong lịch sử văn học dân tộc.

(Lưu ý tới vai trò kết tinh và mở đường)

2 Lựa chọn và phân tích một số bài thơ tiêu biểu trích

trong Quốc âm thi tập:Ba tiêu (cây chuối);

Thuật hứng – bài 5; Bảo kính cảnh giới – bài 43…

Luyện tập

Vị trí của Nguyễn Trãi trong

lịch sử văn học dân tộc

LÀ AI

Có 4 món hàng, gồm:

-Thứ nhất : Quân trung từ

mệnh tập

-Thứ hai : Bình Ngô đại cáo

-Thứ ba: Ức Trai thi tập

-Thứ tư: Quốc âm thi tập

Là một người bán hàng giỏi, bạn hãy quảng cáo cho món hàng của mình để thuyết phục mọi người mua nó

Do chi phí phát hành quảng cáo rất cao, nên bạn cần tiết

kiệm thời gian trong khoảng tối

đa hai phút rưỡi thôi nhé

Nếu bạn thuyết phục được nhiều người đồng ý mua hàng nhất thì bạn đúng là một người bán hàng giỏi rồi đấy

Chúc bạn có “lãi”./.

Tại sao nói Nguyễn Trãi

là một hiện tượng văn học “kết tinh truyền thống thành tựu của văn học Lí – Trần”? Hãy lấy dẫn chứng để chứng

minh.

Tại sao có thể nói Nguyễn Trãi là “một hiện tượng văn học mở đường cho cho cả một giai đoạn phát triển mới”? Hãy lấy dẫn chứng để chứng minh.

Có 7 ô chữ hàng ngang chứa các chữ cái liên quan đến dãy từ chìa khoá hàng dọc Mỗi đội lần lượt được quyền lựa chọn và trả lời các ô

hàng ngang Thời gian suy nghĩ cho mỗi ô hàng ngang là 10 giây.Trả lời trên bảng phụ.

Trả lời đúng mỗi ô hàng ngang được 2 điểm Sau

ít nhất 3 lượt lựa chọn trả lời các ô hàng ngang, thì các đội có quyền giơ tay bất kỳ lúc nào để trả lời từ chìa khoá hàng dọc Đoán đúng từ chìa khoá hàng dọc được 10 điểm , đội nào đoán sai

sẽ mất quyền thi đấu phần này.

TRÒ CHƠI “ i tìm n s ” Đ ẩ ố

Câu 2 Có 7 chữ cái: Một trong hai truyền thống lớn của gia đình

có ảnh hưởng đến nhân cách và thiên tài Nguyễn Trãi.

Câu 3 Có 18 chữ cái: Tên tập văn chính luận nổi tiếng

của Nguyễn Trãi

Q U Â N T R U N G T Ư M Ê N H T Â P

Câu 4 Có 12 chữ cái: Tên một tập thơ mà qua đó Nguyễn Trãi, được mệnh danh là “người khai sáng thơ ca tiếng Việt”

Câu 5 Có 12 chữ cái: Tập thơ chữa Hán nổi tiếng của

thi nhân Nguyễn Trãi

?

B I N H N G Ô Đ A I C A O

Câu 6 Có 13 chữ cái: Áng “thiên cổ hùng văn” của Nguyễn

Trãi, báo cáo trước nhân dân về thắng lợi của khởi nghĩa LSCâu 7 Có 11 chữ cái: Tên của thân mẫu

Nguyễn Trãi

cả một giai đoạn

văn học phát triển rực rỡ

ở những thế kỷ sau