Trò chơi trong toán học giúp các em hứng thú học tập, cố gắng thi đua làmcho không khí học tập vui, sinh động, kích thích trí tưởng tượng, trí nhớ của họcsinh.. Tuy nhiên việc tổ chức ch
Trang 1SỞ GIÁO DỤC – ĐÀO TẠO LONG AN
PHÒNG GIÁO DỤC – ĐÀO TẠO HUYỆN TÂN TRỤ
THIẾT KẾ TRÒ CHƠI TRONG DẠY
HỌC MÔN TOÁN LỚP 2
Người thực hiện: TRƯƠNG THỊ KIM NGÂN
TRƯỜNG TIỂU HỌC QUÊ MỸ THẠNH
Năm học: 2016- 2017
1
Trang 3Xuất phát từ đặc điểm tâm sinh lý của học sinh Tiểu học: học sinh Tiểu
học luôn luôn hiếu động, ham chơi thích cái mới lạ nhưng lại chóng chán Đối
với học sinh lớp 2, chơi cũng là một nhu cầu không thể thiếu được Vì vậy,
việc sử dụng các trò chơi học tập trong giờ học Toán là hết sức cần thiết và có
ích Trò chơi học Toán có tác dụng giúp học sinh:
- Thay đổi động hình, chống mệt mỏi
- Tăng cường khả năng thực hành, vận dụng các kiến thức đã học
- Phát triển hứng thú, tính đọc lập, ham hiểu biết và khả năng suy luận
Khi chơi, trẻ tưởng tượng, suy ngẫm, thử nghiệm, lập luận để đạt kết quả mà khôngnghĩ là mình đang học Sự khô khan của giờ học toán sẽ được giảm nhẹ, quá trình học tập diễn ra một cách tự nhiên hơn, hấp dẫn hơn
Ngoài ra thông qua hoạt động trò chơi còn giúp các em phát triển được nhiều phẩmchất đạo đức như tình đoàn kết, thân ái, lòng trung thực, tinh thần cộng đồng trách nhiệm Do vậy quan điểm “ Thông qua hoạt động vui chơi để tiến hành hoạt độnghọc tập ” là phù hợp với trường tiểu học
Trò chơi học toán là phương tiện có ý nghĩa trong việc góp phần thực hiện đổi mới phương pháp dạy học toán tiểu học Yêu cầu của giáo dục hiện nay đòi hỏi phải đổimới phương pháp dạy học môn toán ở bậc Tiểu học theo hướng phát huy tính tíchcực, chủ động sáng tạo của học sinh Các trò chơi có nội dung toán học lý thú và bổích phù hợp với việc nhận thức của các em Thông qua các trò chơi các em sẽ lĩnhhội những tri thức toán học một cách dễ dàng, củng cố, khắc sâu kiến thức một cáchvững chắc, tạo cho các em niềm say mê, hứng thú trong học tập, trong việc làm Đổi mới phương pháp dạy học đang là vấn đề được đông đảo các thầy cô giáoquan tâm và hưởng ứng Vì vậy “ Học mà chơi, chơi mà học” đối với các em là rấtcần thiết Trò chơi trong toán học giúp các em hứng thú học tập, cố gắng thi đua làmcho không khí học tập vui, sinh động, kích thích trí tưởng tượng, trí nhớ của họcsinh Đồng thời qua đó củng cố các kiến thức đã học trong các bài học của các em Vấn đề cần đặt ra là làm thế nào để học sinh của mình năng động sáng tạo hơn ,tạo được hứng thú trong học tập, giờ học bớt căng thẳng, bớt áp lực, học sinh được
3
Trang 4-“Học mà chơi, chơi mà học” Đến giờ học toán các em không còn cảm thấy căngthẳng, kết quả học tập cao hơn
Xuất phát từ những lý do thực tế đã nêu trên, tôi mạnh dạn chọn và nghiên cứuthực hiện đề tài:
“THIẾT KẾ TRÒ CHƠI TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 2”
2 Mục tiêu đề tài
Đề tài nhằm giúp giáo viên thiết kế và sử dụng trò chơi học tập để dạy và họctích cực trong môn Toán Qua các trò chơi giúp học sinh:
- Ôn luyện, củng cố kiến thức Rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo
- Gây hứng thú học tập, tạo không khí lớp học sôi nổi, hào hứng
- Giáo dục tinh thần tập thể, hợp tác trong nhóm, ý thức trách nhiệm, tôn trọng
kỷ luật Rèn tính nhanh nhẹn, nhạy bén
3 Lịch sử đề tài
Đây là lần đầu tiên tôi nghiên cứu đề tài: “ Thiết kế trò chơi trong dạy họcmôn Toán lớp 2” Qua tham khảo tài liệu, sách báo, trao đổi với đồng nghiệp, tôi bắttay vào nghiên cứu đề tài này với hi vọng sẽ thiết kế và sử dụng được một số tròchơi học tập tích cực trong môn Toán
4 Phạm vi đề tài
Đề tài này chỉ tìm hiểu một số cách thiết kế và sử dụng trò chơi trong dạy họcmôn Toán lớp 2
Đề tài này được áp dụng cho giáo viên khối 2
Qua đề tài này giáo viên sẽ biết được một số trò chơi tích cực trong dạy họcToán lớp 2 Từ đó giáo viên sẽ tạo hứng thú học tập cho học sinh , góp phần nângcao hiệu quả dạy học và chất lượng giáo dục
Trang 5
PHẦN HAI: NỘI DUNG THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
A THỰC TRẠNG ĐỀ TÀI
Môn Toán – môn học từ xưa đến nay được xem là khô khan hóc búa, mang tính trừutượng cao Vì vậy, việc lĩnh hội tri thức toán học là rất khó khăn đối với học sinhTiểu học nói chung Điều này cũng dể hiểu vì: để lĩnh hội được tri thức toán học thìhọc sinh cần phải biết so sánh, phân tích, tổng hợp, trừu tượng hoá và khái quát hoá
mà chức năng trừu tượng hoá và khái quát hoá ở trẻ lớp 2 còn chưa phát triển đầy
đủ Thêm vào đó là lượng kiến thức môn Toán đưa vào chương trình khá lớn đã dẫnđến một thực trạng là học sinh tiếp nhận kiến thức rất vất vả, thụ động nhất lànhững học sinh ngại phát biểu, tiếp thu chậm; các em luôn cảm thấy sợ, cảm thấycăng thẳng, nặng nề mỗi khi bắt đầu giờ học Cuối tiết học, học sinh thường uể oải,
ít tập trung chú ý vào bài học vì đặc điểm của học sinh lớp 2 là “Dễ nhớ, mau quên,chóng chán” Bởi vậy, chất lượng học tập toán nhìn chung chưa cao Vì vậy, đểgiảm bớt sự căng thẳng trong các tiết học, để tiết học trở nên vui tươi và có nhiềumàu sắc hơn, sinh động hơn việc làm cần thiết là đổi mới phương pháp dạy cũ bằngcách tăng cường những trò chơi vào giờ học toán
Trước thực trạng đó, tôi thấy thiết kế và sử dụng được một số trò chơi học tậptích cực trong môn Toán là một công việc hết sức cần thiết Điều ấy đã thôi thúc tôiđến với đề tài này
5
Trang 6-B PHƯƠNG HƯỚNG THỰC HIỆN
Trang 8Bản chất của phương pháp sử dụng trò chơi học tập là dạy học thông quaviệc tổ chức hoạt động cho học sinh Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinhđược hoạt động bằng cách tự chơi trò chơi trong đó mục đích của trò chơichuyển tải mục tiêu của bài học Luật chơi (cách chơi) thể hiện nội dung vàphương pháp học, đặc biệt là phương pháp học tập có sự hợp tác và sự tự đánhgiá.
Sử dụng trò chơi học tập để hình thành kiến thức, kỹ năng mới hoặc củng
cố kiến thức, kỹ năng đã học Trong thực tế dạy học, giáo viên thường tổ chứctrò chơi học tập để củng cố kiến thức, kỹ năng Tuy nhiên việc tổ chức cho họcsinh chơi các trò chơi để hình thành kiến thức, kỹ năng mới là rất cần để tạohứng thú học tập cho học sinh ngay từ khi bắt đầu bài học mới.Muốn có kết quả cao trong việc sử dụng trò chơi trong giờ học toán ngoài nhữngmục tiêu chung của bài dạy giáo viên cần chú ý đến những vấn đề sau:
-Nắm vững đặc điểm tâm sinh lý của học sinh tiểu học, từ đó lựa chọn thiết kếtrò chơi cho phù hợp
- Tổ chức trò chơi sao cho mọi học sinh được chơi nhất là những em còn hay rụt
Trang 91.Trò chơi là gì?
a Các quan niệm về trò chơi:
Trò chơi là hoạt động vui chơi theo luật, luật của trò chơi chính là các quy tắc định rõ mục đích, kết quả và yêu cầu của hành động trò chơi, luật của trò chơi cóthể tường minh có thể không
Thực tế quan điểm “ Thông qua hoạt động vui chơi để tiến hành hoạt độnghọc tập.” là phù hợp với trường tiểu học vì phù hợp với đặc điểm tâm lí của họcsinh tiểu học Hoạt động vui chơi là hoạt động mà động cơ của nó nằm trongchính quá trình hoạt động trong trò chơi chứ không nằm ở kết quả chơi
Nhìn toàn xã hội ngày nay, ta có thể kết luận rằng trẻ nào cũng muốn vuichơi cả Chơi có nhiều lối, nhiều cách, thiên hình vạn trạng, tùy trí tưởng tượng,tính tình, sở thích từng người Đối với người lớn, chơi có thể là một xa xỉ phẩm,nhưng đối với trẻ con chơi là cần thiết Thực ra, trò chơi là ''món ăn'' tối cần chotâm trí trẻ em Đối với người lớn sự vật xung quanh mình lâu ngày đã quen, vậtnào, người nào, đều phân biệt đâu đấy Đối với trẻ cuộc đời chung quanh mỗigiờ mỗi phút đưa lại cho chúng biết bao nhiêu điều mới lạ
b Trò chơi học tập:
Trò chơi học tập là trò chơi mà luật của nó bao gồm các quy tắc gắn với kiếnthức kỹ năng có được trong hoạt động học tập, gắn với nội dung bài học, giúphọc sinh khai thác vốn kinh nghiệm của bản thân để chơi, thông qua chơi họcsinh được vận dụng các kiến thức kỹ năng đã học vào các tình huống của tròchơi và do đó học sinh được thực hành luyện tập củng cố mở rộng kiến thức kỹnăng đã học Như vậy trong trò chơi học tập các kỹ năng môn toán được đưavào trò chơi
Trò chơi học tập là trò chơi gắn với nội dung bài học, giúp học sinh khai thácvốn kinh nghiệm của bản thân để chơi, thông qua chơi học sinh được vận dụng các kiến thức kỹ năng đã học vào các tình huống của trò chơi và do đó học sinh được thực hành luyện tập củng cố mở rộng kiến thức kỹ năng đã học Trong đổi mới phương pháp dạy học toán ở tiểu học, nhằm tích cực hoá hoạt động của học sinh, có hình thức trò chơi học tập giúp các em “Học mà chơi, chơi mà học” Chơi là một nhu cầu cần thiết đối với học sinh Tiểu học, có thể nói nó quantrọng như ăn, ngủ, học tập trong đời sống các em Chính vì vậy các em luôn tìmmọi cách và tranh thủ thời gian trong mọi điều kiện để chơi Được chơi các em
sẽ tham gia hết sức tự giác và chủ động Khi chơi các em biểu lộ tình cảm rất rõràng như niềm vui khi thắng lợi và buồn bã khi thất bại Vui mừng khi thấy đồngđội hoàn thành nhiệm vụ, bản thân các em thấy có lỗi khi không làm tốt đượcnhiệm vụ của mình Vì tập thể mà các em khắc phục khó khăn, phấn đấu hết khả
9
Trang 10-năng để mang lại thắng lợi cho tổ, nhóm trong đó có mình Đây chính là đặctính thi đua rất cao của các trò chơi Vì vậy khi đã tham gia trò chơi, học sinhthường vận dụng hết khả năng về sức lực, tập trung sự chú ý, trí thông minh và
sự sáng tạo của mình
2 Trò chơi toán học là gì?
Trò chơi toán học là các hoạt động vui chơi mang tính trí tuệ, các hoạt độngchơi đó đòi hỏi ở các em một sự tính toán nhất định Trò chơi toán học là hoạtđộng vừa chơi vừa học toán mà trong đó người thiết kế ra trò chơi đã tính đếnkhả năng rèn luyện một kĩ năng toán học nhất định thông qua trò chơi đó
Trò chơi toán học rèn luyện cho các em nhiều kĩ năng như sự nhanh nhạy,thông minh, khả năng phán đoán và sự suy luận … Khi chúng ta đưa ra đượccác trò chơi toán học một cách thường xuyên, khoa học thì chắc chắn chất lượngdạy học môn toán sẽ ngày một nâng cao hơn
Thông qua trò chơi toán học, học sinh nắm được kiến thức của bài học mộtcách nhẹ nhàng Trong quá trình học toán ở tiểu học , sử dụng trò chơi toán học
có nhiều tác dụng như : Giúp học sinh thay đổi loại hình hoạt động trong giờ học, làm cho giờ học bớt căng thẳng , tạo cảm giác thoải mái , dễ chịu Học sinhtiếp thu kiến thức nhẹ nhàng , gây hứng thú học tập Kích thính sự tìm tòi , tạo
cơ hội để học sinh tự thể hiện mình
3 Những định hướng chung khi sử dụng trò chơi trong hoạt động dạy học toán ở Tiểu học:
a Vai trò của trò chơi học tập.
- Trò chơi học tập thực hiện chức năng của hoạt động thực hành, luyện tập,trong đó học sinh được củng cố, vận dụng linh hoạt tri thức, kỹ năng đã đượchọc cùng những kinh nghiệm sống của mình Những thiếu sót trong hoạt độngtrí tuệ, tri thức của các em nếu có sẽ được bộc lộ để từ đó giáo viên có biện pháp
bổ sung, điều chỉnh kịp thời và nâng cao dần trình độ cho các em
- Trò chơi học tập là một trong những phương tiện hình thành các năng lực,trí tuệ, bởi vì trong quá trình tham gia trò chơi thì hoạt động trí tuệ của các emđược đẩy mạnh và có tính chủ định Trò chơi học tập tạo khả năng phát triển trítưởng tượng, khả năng linh hoạt, độc lập sáng tạo
- Trò chơi học tập rèn luyện cho các em biết tuân thủ luật chơi nhất định Từ
Trang 11- Làm thay đổi hình thức hoạt động của học sinh Học sinh tiếp thu kiến thức
tự giác và tích cực hơn trong những hoạt động đa dạng, hứng thú của quá trìnhchơi
- Giúp học sinh rèn luyện, củng cố, tiếp thu kiến thức, đồng thời phát triểnvốn kinh nghiệm mà các em đã được tích luỹ thông qua hoạt động chơi
- Rèn luyện các kỹ năng, kỹ xảo, thúc đẩy hoạt dộng trí tuệ Nhờ sử dụng tròchơi học tập mà quá trình dạy và học trở thành một hoạt động vui và hấp dẫnhơn, các cơ hội học tập đa dạng hơn
Đối với học sinh không có phương tiện nào giúp các em phát triển một cách
tự nhiên, có hiệu quả, rèn luyện tính tự chủ bằng trò chơi học tập Qua chơi, các
em biết tự kiềm chế, được tham gia hoạt động học tâp tích cực Trò chơi khôngchỉ là phương tiện mà còn là phương pháp giáo dục
b Một số yêu cầu khi tổ chức các trò chơi học tập.
- Các trò chơi học tập phải đáp ứng những yêu cầu của mục đích dạy học,phải đặt ra cho trẻ các nhiệm vụ học tập tương ứng với nội dung dạy học Mỗitrò chơi cần có một vị trí và đóng góp cụ thể trong tiến trình thực hiện mục đíchdạy học Vì vậy, để đáp ứng yêu cầu dạy học bộ môn toán ở tiểu học, hệ thốngcác trò chơi học tập phải được lựa chọn sao cho đa dạng về chủ đề, cách tổ chứctrò chơi Hệ thống này phải đủ “dư” để người giáo viên tùy theo điều kiện cụ thể(về mục đích của bài học, trình độ và hứng thú của học sinh, hình thức tổ chứchọc của lớp ) mà lựa chọn trò chơi thích hợp
- Trò chơi phải được chuẩn bị tốt: Chuẩn bị tốt có nghĩa là phải nắm vữngyêu cầu, mục đích giáo dục của trò chơi để thiết kế hành động chơi phục vụ chomục đích, yêu cầu ấy Phải chuẩn bị tốt các điều kiện, phương tiện, không gian,thời gian, đồ dùng, đồ chơi phục vụ cho trò chơi, phải có kế hoạch được thể hiện
+ Sau khi hoàn thành một chương trình học, nhóm các chủ đề, chẳng hạn saukhi học sinh đã học xong phần phép tính cộng, trừ trong phạm vi 10, giáo viên
có thể đưa ra trò chơi có mục đích củng cố, ôn tập các phép tính cộng, trừ trongphạm vi 10
- Khi tổ chức các trò chơi phải sắp xếp các tình huống chơi sao cho tất cảmọi học sinh, của nhóm hoặc của lớp đều được tham gia
11
Trang 12Người giáo viên (chỉ huy) khi hướng dẫn phải ngắn gọn, dễ hiểu và rõ ràng
để người tham gia chơi nắm được mục đích chơi, quy tắc chơi và cách tham gia(cách chơi)
- Người chỉ huy phải là người trọng tài công bằng khi đánh giá, không thiên
c Nguyên tắc thiết kế trò chơi:
Để các trò chơi góp phần mang lại hiệu quả cao trong giờ học, khi tổ chức vàthiết kế trò chơi phải đảm bảo những nguyên tắc sau :
Nguyên tắc 1: Nguyên tắc vừa sức, dễ thực hiện:
- Mỗi trò chơi phải củng cố và phát huy được một nội dung toán học cụ thểtrong chương trình
- Các trò chơi được xây dựng từ các dạng bài tập có chọn lọc của các tiết họcnhưng có thể mang những cái tên gợi cảm, gây hứng thú, góp phần hình thành,củng cố hoặc hệ thống kiến thức
- Các trò chơi phải giúp học sinh rèn luyện kỹ năng toán học, phát huy trí tuệ,
óc phân tích, tư duy sáng tạo
- Trò chơi phải phù hợp với quỹ thời gian (Sử dụng trong giờ học từ 5 đến 10phút ), thích hợp với môi trường học tập
-Trò chơi có sức hấp dẫn ,thu hút được sự chú ý, tham gia của học sinh, tạokhông khí vui vẻ, thoải mái
- Trò chơi cần phải gần gũi, sát thực, phù hợp với tâm lý lứa tuổi học sinh Tổchức trò chơi không quá cầu kỳ, phức tạp
Nguyên tắc 2: Nguyên tắc khai thác và thực hành:
- Sử dụng triệt để yêu cầu, nội dung kiến thức cơ bản, củng như đồ dùng,phương tiện có sẵn của môn học ( ở thư viện , đồ dùng của giáo viên, họcsinh…)
- Các đồ dùng tự làm của giáo viên khai thác từ những vật liệu gần gũi xungquanh ( Từ các phế liệu như : Vỏ hộp bánh kẹo, đầu gỗ, đầu nứa, nắp chai, giấybìa…) sao cho đồ dùng vừa đảm bảo tính khoa học, tính giáo dục, tính thẩm mỹnhưng ít tốn kém
4 Kịch bản chung cho một trò chơi:
Trang 13* Một trò chơi Toán học được viết theo cấu trúc sau:
- Mục đích: Nêu rõ mục đích của trò chơi nhằm ôn luyện, củng cố kiến
thức, kỹ năng, kỹ xảo
- Đồ dùng, đồ chơi: Mô tả đồ dùng, đồ chơi được sử dụng trong trò chơi.
- Luật chơi: Chỉ rõ các quy định của hành động chơi, quy định đối với
người chơi, quy định thắng thua trong trò chơi
- Số người tham gia chơi: Chỉ rõ số người tham gia chơi, những trò chơi
có thể tổ chức cho nhiều người chơi
- Cách chơi: Hướng dẫn cách chơi, cách tổ chức trò chơi, các bước để
chơi
- Các cách phát triển trò chơi: Chỉ ra một số cách biến thể trò chơi Dựa
vào hình thức, cách chơi và luật chơi của trò chơi có sẵn, ta có thể thaythế các trò chơi một cách linh hoạt tạo nhiều trò chơi phù hợp với đốitượng học sinh, phù hợp với nội dung, kiến thức cần củng cố ôn luyện
* Cách tổ chức trò chơi:
Các trò chơi thường tổ chức theo nhóm ở ngay trong lớp học với thời gian
từ 5 – 10 phút Việc chuẩn bị các trò chơi đơn giản, dễ làm, dễ kiếm
Giáo viên phải hướng dẫn cụ thể cách chơi rồi sau đó các nhóm tự đánhgiá, giám sát lẫn nhau Ngoài ra, giáo viên phải có nhận xét, khích lệ,cũng không nên để thời gian chơi quá dài ảnh hưởng đến giờ học
Một trò chơi học tập thường được tiến hành:
- Giới thiệu trò chơi: Nêu tên trò chơi Hướng dẫn cách chơi
- Chơi thử
- Nhấn mạnh luật chơi, nhất là những lỗi thường gặp ở phần chơi thử
- Chơi thật, xử phạt những người phạm luật chơi
- Nhận xét kết quả trò chơi, thái độ của người tham dự, giáo viên có thể nêuthêm những tri thức được học tập qua trò chơi, những sai lầm cần tránh
Người chủ trò:
- Người tổ chức trò chơi được gọi là người chủ trò Trò chơi học tập thường
do giáo viên chủ trò, khi học sinh đã chơi quen thì có thể giao cho họcsinh làm chủ trò
- Người chủ trò cần:
Hăng hái, gây hứng thú cho mọi người
Có khả năng lôi kéo và thu hút
Kiên nhẫn, nói rõ ràng, vui vẻ
Thưởng – phạt:
- Thưởng – phạt phải công minh, đúng luật sao cho người chơi chấp nhậnthoải mái và tự giác, làm cho trò chơi thêm hấp dẫn, kích thích hứng thúhọc tập của học sinh
13