một đặc điểm nổi bật của lịch sử phong kiến trung Quốc là các triều đại thường lật đổ nhau trong bể máu và giai cấp giành được quyền lãnh đạo thường phải áp dụng những biện pháp đặc biệt
Trang 1ĐỀ CƯƠNG CHUYÊN ĐỀ LỊCH SỬ THẾ GIỚI
MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ TRUNG QUỐC
CỔ TRUNG ĐẠI
(TỪ THẾ KỈ XXI TCN ĐẾN THẾ KỈ XIX)
Câu 1: Tìm dẫn chứng để chứng minh….
Trung Quốc là một trong những cái nôi văn minh của nhân loại một đặc điểm nổi bật của lịch sử phong kiến trung Quốc là các triều đại thường lật đổ nhau trong bể máu và giai cấp giành được quyền lãnh đạo thường phải áp dụng những biện pháp đặc biệt để duy trì quyền lực của họ và kiềm chế triều đại bị lật đổ Trong đó phải kể đến những chính sách tiến bộ ở đầu mỗi triều đại khi hình thành của lịch sử Trung Quốc nhằm thúc đẩy nền kinh
tế phát triển nhất là nông nghiệp
- Thời Tần chế độ phong kiến được hình thành tần Thủy Hoàng thi hành mmột loạt các chính sách như chia đất nước thành quận, huyện và trực tiếp cử quan lại đến cai trị, ban hành một chế độ tiền tệ đo lường thống nhất
- Thời Hán các vua Hán đã xóa bỏ chế độ pháp luật hà khắc của nhà Tần, giảm nhẹ sưu thuế, tô dịch cho nông dân, khuyến khích họ nhận ruộng cày cấy và khẩn hoang, phát triển sản xuất nông nghiệp, chăm lo đến công tác thủy lợi
- Thời Đường Nhà nước cũng thực hiện nhiều chính sách giảm tô thuế, lấy ruộng đất công và ruộng bỏ hoang chia cho nông dân được gọi là chế độ “ Quân điền”
- Thời Tống: Để ổn định đời sống các vua Tống đã thi hành nhiều chính sách tiến bộ như xóa bỏ hoặc miễn giảm các thứ thuế và sưu dịch nặng nề của thời trước, mở mang các công trình thủy lợi ở miền Nam Giang, khuyến khích phát triển một số các nghành thủ công nghiệp như khai mỏ luyện kim, dệt tơ lụa, rèn đúc vũ khí…
Kinh tế ở đầu các triều đại đều phát triển thịnh vượng
Câu 2: Thống kê các cuộc khởi nghĩa nông dân Trung Quốc theo mẫu:
a.Nguyên nhân bùng nổ các cuộc khởi nghĩa.
- Nông dân bị địa chủ, phong kiến đàn áp bóc lột nặng nề
- Cuối mỗi triềuđại giai cấp thống trị ngày càng sa đọa thối nát, kinh tế suy sụp nhân dân đói khổ
- Các triều đại ngoại tộc ( Nguyên, Thanh) còn thêm áp bức dân tộc
Mâu thuẫn giai cấp, dân tộc ngày càng găy gắt làm bùng nổ các cuộc khởi nghĩa của nông dân
S
T
T
Thời gian Địa
điểm
Lãnh đạo Diễn biến Kết quả, ý nghĩa
Cuối
- Năm 209 TCN, cuộc khởi nghĩa nổ ra được
- Cuộc khởi nghĩa nổ ra được nửa năm thì bị đàn
Trang 2thời
nhà
Tần
Trần Thắng
Ngô Quảng
nhân dân hưởng ứng nhiệt tình, lực lượng phát triển nhanh chóng
- Trần Thắng( Trần Thiệp) tự xưng làm vua, lấy hiệu là Trương Sở
- Nghĩa quân chia làm
3 cánh quân tấn công vào quân Tần
áp
- Làm bùng lên ngọ lửa đấu tranh chống Tần trong cả nước, góp phần làm cho nhà Tần suy yếu
và sụp đổ
2 Thời
Đông
Hán
Miền Bắc Trung Quốc
Trương Giác
- Phong trào nông dân
do Trương Giác lãnh đạo ( Khởi nghĩa Hoàng Cân) vào cuối thế kỉ II chống triều đình Đông Hán
Thúc đẩy Trung Quốc chia rrẽ và suy yếu ( Thời Tam Quốc), triều Đông Hán sụp đổ
3 Cuối
thời
Đường
Sơn Đông,
Hồ Nam,
Hồ Bắc,
An Huy
Hoàng Sào
- Năm 874 cuộc khởi nghĩa bùng nổ ở Sơn Đông
- Cuối 879, Hoàng Sào đem quân tấn công Trường An, nhà Đường hoảng sợ bỏ chạy
- Năm 880, Hoàng Sào
tự xưng làm Hoàng đế, đặt tên nước là Đại Tề
- Năm 884 bị quân nhà Đường đánh bại,
Hoàng Sào phải tự tử
Làm cho nhà Đường suy yếu và sụp đổ
4
Cuối
thời
Nam Kinh, Hoa
Nguyên
- Năm 1351 cuộc khởi nghĩa bùng nổ
- Năm 1367 Chu Nguyên Chương đem quân ra đánh miền Bắc, nêu rõ mục đích: đánh đuổi giai cấp thống trị Mông Cổ, khôi pơhục chủ quyền Trung Quốc
- Năm 1368 Chu Nguyên Chương lên ngôi Hoàng đế, đặt tên
- Cuộc khởi nghĩa giành thắng lợi
- Trung Quốc giành
Trang 3Nguyên Chương
đó tấn công Đại Đô, quân Nguyên bỏ chạy
- Năm 1368 Trung Quốc thống nhất hoàn toàn
ách xâm lược, thống trị của người Mông Cổ
5 Cuối
thời
nhà
Minh
Thiểm
Tây
Lý
Tự
Thành
- Năm 1627, cuộc khởi nghĩa bùng nổ ở Thiểm Tây
- Năm 1644, Lý Tự Thành lên ngôi Hoàng
đế ở Tây An ( Thiểm Tây) đặt tên nước là Đại Thuận, sau đó tấn công Bắc Kinh Vua Minh là Sùng Trinh ( Tư Tôn) phải treo cổ
tự tử Nghĩa quân làm chủ Kinh đô được 43 ngày
- Ngô Tam Quế phối hợp với quân Mãn Thanh đàn áp cuộc khởi nghĩa
- Cuộc khởi nghĩa thất bại
- Nhà Minh sụp đổ nhà Thanh được thành lập
6
Cuối
thời
nhà
Thanh
Hồng
Tú
Toàn
- Là phong trào nông dân mạnh nhất chống lại phong kiến nhà thanh thối nát
- Làm chủ 17 trong 18 tỉnh Trung Nguyên Trung Quốc suốt 15 năm ( 1850 – 1864)
- Nhà Thanh phải cấu kết với các nước đế quốc phương Tây đàn ápa cuộc khởi nghĩa
- Cuộc khởi nghĩa thất bại nhưng nêu cao tinh thần yêu nước, chôngs phong kiên scủa nhân dân và làm cho nhà Thanh suy yếu
b.Những đặc điểm chung của các cuộc khởi nghĩa nông dân.
- Các cuộc khởi nghĩa thường nổ ra vào cuối mỗi triều đại, hầu như không có triều đại nào không có những cuộc khởi nghĩa nông dân bùng nổ
- Các cuộc khởi nghĩa liên tục nổ ra mang tính chu kì, quy mô ngày càng rộng lớn
Trang 4- Nhiệm vụ chính của các cuộc khởi nghĩa là chống phong kiến ( đấu tranh giai cấp) Bên cạnh đó có cuộc khởi nghĩa còn chống lại ngoại xâm ( Khởi nghĩa Chu Nguyên Chương) đánh đuổi giai cấp thống trị Mông Cổ, khôi phục chủ quyền tự chủ
- Các cuộc khởi nghĩa nông dân đều mang tính tụ phát
- Phong trào nông dân có tác dụng lớn đối với sụ thay thế lẫn nhau của các triều đại phong kiến trong lịch sử Trung Quốc
- Sau mỗi cuộc khởi nghĩa nông dân nổ ra vào thời kì đầu các triều đại Vua thường thi hành nhiều chính sách nhằm xoa dịu mâu thuẫn giai cấp như giảm thuế, miễn lao dịch Với ý nghĩa đó các cuộc khởi nghĩa nông dân có tác dụng thúc đẩy sự tiến bộ của xã hội khá rõ rệt
C.Một vài nguyên nhân thất bại và ý nghĩa lịch sử.
- Nông dân không đại diện cho lực lượng sản xuất mới, tiến bộ, không có hệ tư tưởng riêng, không có khả năng xây dựng chếđộ mới
- Bản chất của giai cấp nông dân là không thống nhất
- Tuy không đánh đổ được chế độ phong kiến, cuối cùng đều thất bại song các cuộc khởi nghĩa nông dẩn Trung Quốc đã cho thấy vai trò và sức mạnh của nông dân, có thể làm sụp đổ các triều đại phong kiến
Câu 3:
a.Cải cách Thương Ưởng.
- Nước Tần nằm ở phía Tây đến đầu thời Chiến Quốc vẫn còn tương đối lạc hậu Để đất nước trở nên giầu mạnh, vua Tần là Hiếu Công muốn tìm người có tài năng giúp mình cải cách Vùa dịp ấy có Thương Ưởng, một nhà chính trị theo đường lối Pháp gia Năm
359 TCN, Hiếu Công bắt đầu ban hành các luật cải cách của Thương Ưởng
- Nội dung chủ yếu của cải cách Thương Ưỏng.
+ Tăng cường trật tự trị an: Cứ 5 nhà, 10 nhà được tổ chức thành một nhóm để
kiểm soát lẫn nhau và cùng chịu trách nhiệm chung Nếu một người phạm pháp thì người khác phải tố cáo Nếu tố giác ngay thì được thưởng ngang với chém một đầu giặc Nếu không tố giác bị chém ngang lưng, nếu che giấu cho người phạm tội bị xử ngang với tội đầu hàng địch
+ Khuyến khích sản xuất nông nghiệp: Nếu ai sản xuất được nhiều lúa, dệt được
nhiều vải thì được miễn lao dịch Còn aibỏ nông nghiệp đi buôn hoặc vì lười biếng mà trở nên nghèo đói thì cả nhà bị biến thành nô lệ Nếu nhà nào có con trai đã có gia đình mà vẫn
ở chungthì phải nộp thuế gấp đôi( vì ở chung sẽ làm ảnh hưởng đến tính tích cực trong lao động sản xuất)
+ Khuyến khích lập quân công: Bất cứ ai chém được một đầu giặc thì được thưởng
tước một cấp, nếu muốn làm quan thì được cấp lương mỗi năm 50 50 thạch lúa ruộng vườn nô lệ được chiếm hữu nhiều hay ít, quần áo ăn mặc như thế nào đều căn cứ theo chức tước cao hay thấp Dù là con quý tộc, nhưng nếu không có chiến công thì cũng không được phong tước
- Năm 350 TCN, Thương Ưỏng lại đề ra một số chủ trương mới:
+ Nhập các thôn lại thành huyện, do nhà nước cử quan lệnh và thừa đến cai trị
Trang 5+ Thống nhất đo lường về độ dài, dung tích và trọng lượng
Mục đích cải cách của Thương Ưởng là phá vỡ cơ sở kinh tế và đặc quyền chính trị của tầng lớp quý tộc cũ, tạo điều kiện cho tầng lứp địa chủ mới chiếm ưu thế về kinh tế và chính trị, đồng thời làm cho nước Tần trở nên vững mạnh Kết quả là “ nhà đủ người no, dân dũng cảm trong lúc chiến đấu vì việc công, khiếp sợ không dám đánh nhau vì việc riêng, làng xóm được trị an….nước Tần vững mạnh”
b Cải cách của Vương Mãng
- Cải cách thời Vương Mãng là cải cách kinh tế - xã hội do Vương Mãng đề xướng
và thực hiện trong thời gian cai trị Trung Quốc trong vòng 15 năm đầu thế kỉ I ( 8 – 23) Cuộc cải cách đã đề ra nhiều chính sách mới trong đời sống kinh tế - xã hội Trung Quốc
- Nội dung cải cách Vương Mãng.
+ Cải cách kinh tế:
* Chế độ “ vương điền”: Đất đai thuộc sở hữu của triều đình, tư nhân không được phép mua bán Phân phối lại ruộng đất, không có tá điền, trên nguyên tắc mỗi vợ chồng được chia 100 mẫu
* Chấm dứt chếđộ nô lệ, chấm dứt mua bán nô tỳ, đổi gọi nô tỳ là tư thuộc Lao động bắt buộc: Người vô công rỗi nghề mỗi năm phải nộp một tấm vải, nếu không đóng được thì phải đi lao động khổ sai
* Cải cách tiền tệ: thiết lập chế độ vay lãi, những khoản vay dùng vào việc tang lễ, cúng bái thì không phải trả lãi Thực thi chế độ chuyên doanh, chính quyền trung ương chuyên doanh rượu, muối, đồ sắt
* Thực hiện chính sách kinh tế có kế hoạch, giá cả do triều đình khống chế nhằm ngăn chặn con buôn thao túng thị trường, loại trừ hiện tượng có người giầu người nghèo
* Thuế thu nhập theo công thức “ thập nhất” đối với người tự do kiếm sống như công thương, kiếm bắt hái lượm trong rừng, să bắt cá, bói toán, chữa bệnh, chăn tằm…
Chủ trương của Vương Mãng là muốn hướng tới một xã hội thái bình, “ chợ không nói thách, quan không kiện tụng, xóm làng không đạo tặc, đồng quê không người đói, ngoài đường không nhặt của rơi…”
+ Cải cách về hành chính.
* Thay đổi tên gọi các địa phương nhiều lần bất chấp thói quen nhiều đời và điều kiện vật chất ở các địa phương Ông còn điều chỉnh khu vực hành chính và chức năng của các đơn vị hành chính
* Thay đổi các chức danh tên gọi và thêm một số các chức danh như Đại tư mã Tư doãn, Đại tư đồ Tư trực……
=====> Đến nay có rất nhiều ý kiến khác nhau về cải cách của Vương Mãng
* Có ý kiến cho rằng Vương Mãng theo đuổi một cải cách toàn diện, trời long đất lở Thế kỉ XIX mới xuất hiện chủ nghĩa xã hội không tưởng, nhưng ở Trung Quốc đã xuất hiện ngay từ thế kỉ I tư tưởng đó
* Theo Lâm Kiến Anh: Những cải cáh của Vương Mãn chỉ nhằm củng
cố chế độ thống trị của mình chèn ép bóc lột nhân dân nhằm thỏa mãn những tham vọng cá nhân
Trang 6* Nhưng những cải cách của Vương Mãn ngoài làm mất lòng dân còn gây hấn với các ngoại tộc đến tháng 10 âm lịch năm 23 khởi nghĩa Lục Lâm tiến vào Tràng
An, Vương Mãng bị giết nhà Tân sụp đổ
c Cải cách Vương An Thạch.
- Vương An Thạch ( 18/12/1021- 21/5/1086) Đông Hương – Giang Tây, là một nhà văn nổi tiếng thời Bắc Tống và cũng là nhà kinh tế, chính trị lỗi lạc trong lịch sử Trung Quốc
- Sau 17 năm làm quan ở địa phương Ông đã viết một bài trình lên Tống Nhân Tông, nêu rõ các trì trệ hiện thời của Bắc Rống và nêu các biện pháp khắc phục, áp dụng “tân pháp” để cải cách chếđộ kinh tế - xã hội, quân sự của nhà Tống
- Vương An Thạch đạt ra 3 phép về tài chính và 2 phép về quân binh:
+ Tài chính:
Phép thanh miêu: Khi lúa còn xanh thì nhà nước cho dân vay tiền, đến khi
lúa chín thì dân phải trả tiền lại, tính theo lệ nhà nước đã ban mà trảt lãi
Phép miễn dịch : Cho những người dân đinh mà ai phải sưu dịch thì được
nộp tiền, để nhà nước lấy tiền thuê mướn người làm
Phép thi dịch : đặt ra một sở buôn bán ở chốn kinh sư, để có những hành hóa
gì mà dân sự bán không được thì nhà nước mua thu cả mà bán Những nhà buôn ai cần phải vay tiền thì cho vay, rồi cứ tính theo lệ nhà nước mà trả + Quân binh:
Phép bảo giáp : lấy dân làm lính Chia 10 nhà làm một bảo, 500 nhà làm
một đô bảo Mỗi bảo đặt hai người chánh phó để dạy dân luyện tập võ nghệ
Phép bảo mã : Nhà nướcgiao ngựa cho các bảo phải nuôi, có con nào bị chết
thì dân phải theo giá đã định mà bồi thường
Ngoài ra Ông còn cho sửa đổi hệ thống thi cử quốc gia, làm cho nó ít phụ thuộc vào
Tứ thư, Ngũ kinh mà không dựa vào những cơ sở kiến thức có giá trị thực tiễn…
Biến pháp của ông đả kích mạnh mẽ vào quyền lợi của các đại quan, địa chủ, thương nhân, quý tộc cung đình, hoàng thân quốc thích, hạn chế đặc quyền của chúng, đương đầu với các thế lực thủ cựu Cải cách của ông dần dần đi đến thất bại