PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NHÓM I. SỰ CẦN THIẾT THỰC HIỆN : Thực tế quá trình kiểm tra của Ban chuyên môn nhà trường đã nhận xét một số tiết dạy giáo viên thực hiện phương pháp tổ chức thảo luận nhóm không đạt hiệu quả, chỉ thực hiện cho có để thể hiện tiết dạy có sử dụng phương pháp mới. “Phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học”. Nhằm nâng cao chất lượng học sinh, giúp giáo viên sử dụng phương pháp hoạt động nhóm hiệu quả hơn. Hoạt động nhóm nhằm giúp HS phát huy tính chủ động, tích cực phát biểu xây dựng bài để chiếm lĩnh làm chủ kiến thức, chống lại thói quen thụ động. Thu hút tất cả các đối tượng HS trong lớp tham gia vào bài học, tiết kiệm được thời gian học bài mới và còn chút ít thời gian giải quyết phần nào bài tập trong SGK. Tạo điều kiện cho GV làm việc với tư cách là người hướng dẫn, tư vấn cho HS, không bị “ cháy giáo án”.Tổ chức được các hoạt động ngoại khóa phong phú đa dạng . Hoạt động nhóm là một PPDH mới, đã được đề cập trong nhiều sách vở, tài liệu Bồi dưỡng thường xuyên cho GV và được nhiều thầy cô giáo áp dụng. Song mỗi GV có nghệ thuật vận dụng khác nhau, phù hợp với từng nội dung bài dạy và đối tượng học sinh. Có những bài dạy giáo viên không cần thiết phải sử dụng phương pháp hoạt động nhóm. II. NỘI DUNG THỰC HIỆN: Lớp học được chia thành từng nhóm nhỏ từ 4 đến 6 người. Tuỳ mục đích, yêu cầu của vấn đề học tập, các nhóm được phân chia ngẫu nhiên hay có chủ định, được duy trì ổn định hay thay đổi trong từng phần của tiết học, được giao cùng một nhiệm vụ hay những nhiệm vụ khác nhau. Nhóm tự bầu nhóm trưởng nếu thấy cần. Trong nhóm có thể phân công mỗi người một phần việc. Trong nhóm nhỏ, mỗi thành viên đều phải làm việc tích cực, không thể ỷ lại vào một vài người hiểu bết và năng động hơn. Các thành viên trong nhóm giúp đỡ nhau tìm hiêu vấn đề nêu ra trong không khí thi đua với các nhóm khác. Kết quả làm việc của mỗi nhóm sẽ đóng góp vào kết quả học tập chung của cả lớp. Để trình bày kết quả làm việc của nhóm trước toàn lớp, nhóm có thể cử ra một đại diện hoặc phân công mỗi thành viên trình bày một phần nếu nhiệm vụ giao cho nhóm là khá phức tạp. Phương pháp hoạt động nhóm có thể tiến hành : 1 Làm việc chung cả lớp : - Nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ nhận thức - Tổ chức các nhóm, giao nhiệm vụ - Hướng dẫn cách làm việc trong nhóm 2 Làm việc theo nhóm - Phân công trong nhóm - Cá nhân làm việc độc lập rồi trao đổi hoặc tổ chức thảo luận trong nhóm - Cử đại diện hoặc phân công trình bày kết quả làm việc theo nhóm 3 Tổng kết trước lớp - Các nhóm lần lượt báo cáo kết quả - Thảo luận chung - Giáo viên tổng kết, đặt vấn đề cho bài tiếp theo, hoặc vấn đề tiếp theo trong bài Phương pháp hoạt động nhóm giúp các thành viên trong nhóm chia sẻ các băn khoăn, kinh nghiệm của bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thức mới. Bằng cách nói ra những điều đang nghĩ, mỗi người có thể nhận rõ trình độ hiểu biết của mình về chủ đề nêu ra, thấy mình cần học hỏi thêm những gì. Bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không phải là sự tiếp nhận thụ động từ giáo viên. Thành công của bài học phụ thuộc vào sự nhiệt tình tham gia của mọi thành viên, vì vậy phương pháp này còn gọi là phương pháp cùng tham gia. Tuy nhiên, phương pháp này bị hạn chế bởi không gian chật hẹp của lớp học, bởi thời gian hạn định của tiết học, cho nên giáo viên phải biết tổ chức hợp lý và học sinh đã khá quen với phương pháp này thì mới có kết quả. Cần nhớ rằng, trong hoạt động nhóm, tư duy tích cực của học sinh phải được phát huy và ý nghĩa quan trọng của phương pháp này là rèn luyện năng lực hợp tác giữa các thành viên trong tổ chức lao động.Cần tránh khuynh hướng hình thức và đề phòng lạm dụng, cho rằng tổ chức hoạt động nhóm là dấu hiệu tiêu biểu nhất của đổi mới PPDH và hoạt động nhóm càng nhiều thì chứng tỏ phương pháp dạy học càng đổi mới. * Ưu điểm của Hoạt động nhóm: - HS hoạt động nhiều hơn - HS tích cực, sáng tạo - HS rèn luyện được năng lực giao tiếp, hợp tác - Lớp học sinh động, tăng tinh thần đoàn kết. * Nhược điểm: - Tốn thời gian chuẩn bị và thực hiện. - Áp dụng với bài học có nội dung ngắn, bài luyện tập, thực hành mà nội dung một số thí nghiệm nhỏ, kết quả thí nghiệm nhanh. * Năng lực hoạt động nhóm được hợp thành bởi năm yếu tố: - Kiến thức - Kĩ năng - Kinh nghiệm - Quan hệ - Phẩm chất, nhân cách. * Các hình thức hoạt động nhóm: - Phân loại theo nhiệm vụ học tập ( thảo luận nhóm, thuyết trình theo nhóm, thực hành theo nhóm…) - Phân loại theo số HS trong nhóm ( 2HS, 3-7HS, >7HS) - Phân loại theo thời gian hoạt động ( 2-3 phút, 10-20 phút, 1 tiết …) - Phân loại theo mức độ hoạt động của HS ( nhóm độc lập, nhóm bán độc lập, nhóm danh nghĩa…) * Cách chia nhóm: - Theo vị trí chỗ ngồi có sẵn - Theo danh sách - Theo lựa chọn của học sinh - Theo địa bàn cư trú - Theo năng lực - Chia ngẫu nhiên * Qui trình tiến hành: - Xem đặc điểm bài giảng, lựa chọn nội dung có thể làm việc theo nhóm. - Tùy theo tính chất đơn giản hay phức tạp của vấn đề học tập để lựa chọn hình thức nhóm thích hợp. - Thiết kế hoạt động của GV và HS, đặt các câu hỏi (nêu vấn đề, gợi ý HS giải quyết vấn đề…) - Tổ chức hoạt động theo tiến trình bài giảng - Tổng kết rút kinh nghiệm * Phân công nhiệm vụ các thành viên trong nhóm: Nhóm trưởng: Có nhiệm vụ chỉ đạo chung, đọc câu hỏi, đề nghị cac bạn có ý kiến đóng góp, nhắc nhở những bạn lười hoạt động, đề xuất ý kiến của nhóm với GV, ghi chép lại tình hình hoạt động của nhóm, viết báo các tình hình hoạt động của nhóm cho GV sau mỗi tháng. Thư ký: Lắng nghe, ghi chép nhanh, ngắn gọn những ý kiến, những lời giải đáp sau khi tổ đã thống nhất, nhắc nhở thời gian hoạt động nhóm, hối thúc nhóm mau đi đến ý kiến thống nhất mỗi khi có bàn cãi. Mỗi thành viên trong nhóm: Ý thức rõ vai trò của cá nhân mình, tích cực đóng góp ý kiến, bảo vệ ý kiến của mình trên cơ sở thực tế và khoa học, đại diện nhóm báo cáo kết quả khi GV yêu cầu. c. Tiếp nhận ý kiến của các nhóm, điều chỉnh nhóm: - Mỗi tháng các nhóm báo cáo tình hình hoạt động của nhóm mình và đề xuất ý kiến của tập thể nhóm - GV tiếp nhận các báo cáo, sửa những lỗi của HS, có thể thay đổi các thành viên trong nhóm, hoà giải các ý kiến bất đồng nhau giữa các thành viên trong nhóm. - Khi áp dụng phương pháp này để hiệu quả cao thì ta nên có quy chế cộng trừ điểm vào mỗi nhóm. - Thông qua một số tranh ảnh, bảng phụ, phiếu học tập . GV nêu yêu cầu để học sinh thực hiện. - GV đánh giá kết quả học tập của học sinh, nhận xét, bổ sung (nếu cần). - Tuyệt đối phục tùng sự chỉ huy của nhóm trưởng. - Phải có ý thức học tập cao, không ỷ lại người khác, tránh thảo luận đi xa yêu cầu của bài. - Không thảo luận quá lớn tiếng ảnh hưởng đến nhóm khác. GV và HS cần chuẩn bị: * Giáo viên: - Tranh ảnh: vẽ, photo sách giáo khoa hoặc thiết kế trong giáo án điện tử. - Bảng phụ: Ghi sẵn một số nội dung - Phim trong: In sẵn câu hỏi và đáp án - Phiếu học tập: có in câu hỏi hoặc bài tập, phát cho HS vào những lúc cần thiết. Nội dung phiếu học tập có các câu hỏi, bài tập vừa sức với từng đối tượng HS trong lớp để các em đều có tham gia trả lời, không nên viết lại những câu hỏi trong SGK vừa ít tác dụng tư duy vừa tốn kém không cần thiết. Số lượng phiếu học tập trong một tiết học không được quá nhiều sẽ gây rối cho HS. - Nghiên cứu tìm ra những câu hỏi thật sự cô đọng, súc tích, có khả năng phát huy tư duy, sáng tạo của HS. Có sự chuẩn bị trước cho những tình huống sư phạm có thể xảy ra ngoài yêu cầu của bài để không bị động trước tư duy của HS. * Học sinh: - Cần có sự chuẩn bị thật kĩ theo yêu cầu của GV từ tiết trước (mỗi HS đều phải soạn bài mới vào tập, GV thường xuyên kiểm tra tập soạn của HS). - Học sinh có thể tự tìm tòi, sưu tầm thêm kiến thức từ các nguồn ngoài SGK phục vụ cho bài học. III KẾ HOẠCH THỰC HIỆN: Tháng 9, 10:hình thành cách thức tổ chức hoạt động nhóm cho các đối tượng học sinh. Tháng 11,12,1:giáo viên tổ chức hoạt động :Chia nhóm Tổ chức hoạt động nhóm Tháng 2,3:giáo viên cùng học sinh thực hiện tôe chức vài hoạt động nhóm qua các trò chơi toán học Tháng 5.6 :Học sinh tự tổ chức các hoạt động trò chơi Hải Chánh .Ngày tháng năm 2010 Người thực hiện Đặng thị Quỳnh Nhi III. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ: Trước đây, theo phương pháp cũ, GV thường dùng phương pháp diễn giảng hoặc đàm thoại, thậm chí có khi phải “ đọc chép” để truyền tải bài mới đến HS, không kích thích được khả năng tư duy của học sinh nên các em thường rất thụ động, chưa có điều kiện phát huy tính chủ động giành lấy kiến thức. Một số HS khá giỏi hiểu bài và làm việc có hiệu quả. Tuy nhiên, học sinh yếu kém thường hay lười biếng, thụ động nên hiệu quả giờ học không cao. Do vậy, việc chia lớp ra thành nhiều nhóm, mỗi nhóm có đầy đủ mọi đối tượng học sinh, học sinh khá giỏi giúp đỡ học sinh yếu kém phát huy được tính chủ động của mình. Một số không ít HS còn rụt rè, chưa mạnh dạn trình bày ý kiến của mình trước chỗ đông người. Một phần là do HS chưa chuẩn bị bài, không biết gì để phát biểu xây dựng bài. Một số HS có tư duy nhưng “sợ sai” nên không dám trình bày chủ kiến của mình, đợi “ai nói thì nghe, sau đó cô đọc cho chép rồi về nhà học thuộc là xong” ! Do vậy, hoạt động nhóm giúp HS năng động hơn, đem lại sự tự tin- rất cần thiết khi các em ra xã hội sau này. Hóa học là một môn học đòi hỏi học sinh phải có tính chăm chỉ, cần cù và có hứng thú. Mặt khác, đây là môn khoa học thực nghiệm, HS cần có sự hợp tác giữa các thành viên trong nhóm để quan sát, tư duy, phân tích, giải thích các hiện tượng trong thực tế, phán đoán hiện tượng sau thí nghiệm. Từ những bỡ ngỡ ban đầu về phương pháp học mới, các em HS đã thích ứng với việc soạn bài mới ở nhà, trong lớp tự ghi bài. Từ những bối rối trong việc phân công các bạn trong nhóm hoàn tất phần việc được giao, nay các em biết “hoạt động nhóm” là như thế nào. Không còn không khí học thụ động như trước, bây giờ mỗi câu hỏi của GV đều có sự chuẩn bị trả lời. Do đó, chất lượng giảng dạy ít nhiều được nâng lên, GV ít tốn sức trong tiết dạy, mà chỉ tốn công ở khâu chuẩn bị và giao nhiệm vụ cho HS. Hoạt động nhóm còn góp phần hoàn thiện nhân cách cho mỗi HS: mạnh dạn hơn, tự tin hơn, làm việc có mục đích và biết tổ chức, sắp xếp công việc… Như vậy, hoạt động nhóm là một trong những PPDH tích cực, nó có tác dụng hoạt động hóa người học, tăng cường sự giao lưu học hỏi giữa thầy ↔ trò, đặc biệt là giữa trò ↔ trò. Muốn hoạt động nhóm đạt hiệu quả mà đỡ mất thời gian, GV và HS cần chuẩn bị kĩ trước tiết học, cần có sự kết hợp với các PPDH khác như đàm thoại, đặt vấn đề, trực quan… Đồ dùng dạy học cũng không thể thiếu trong hoạt động nhóm. Tùy nội dung bài học, GV có thể sử dụng bảng phụ, phiếu học tập, thí nghiệm biểu diễn hoặc đoạn phim thí nghiệm…Tuy nhiên không được quá lạm dụng chúng, chỉ sử dụng khi cần thiết và thực sự có tác dụng phục vụ cho bài học. Ví dụ, phiếu học tập không nên viết lại những câu hỏi hay bài tập trong SGK gây tốn kém không cần thiết, giáo án điện tử không nên cài nhiều hiệu ứng hình ảnh-âm thanh gây phân tán chú ý của HS . PP hoạt động nhóm có thể áp dụng cho các bộ môn ở các khối lớp khác nhau. Các trường học đều có thể dùng “hoạt động nhóm” trong công cuộc đổi mới PPDH và thực hiện chương trình SGK mới- khi mà lượng kiến thức cần truyền đạt khá nhiều trong một tiết học chỉ vỏn vẹn 45 phút. Trong thời gian qua, Ban lãnh đạo nhà trường đã kiểm tra đột xuất trên lớp và đã góp ý cho giáo viên những nhược điểm cơ bản khi sử dụng phương pháp thảo luận nhóm nhằm định hướng công tác nâng cao chất lượng học sinh, đổi mới PPDH đúng hướng hoạt động hóa người học, tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho GV về cơ sở vật chất, trang thiết bị, máy móc phục vụ cho giảng dạy. Tôi hi vọng trong những tiết dạy tới, GV tiếp tục phát huy hơn nữa năng lực tổ chức và quản lí khi sử dụng phương pháp hoạt động nhóm để chất lượng được nâng cao hơn.