Quá trình chăm sóc cây tiêu

Tưởng chừng như đơn giản, nhưng đó là một quá trình dài mà không phải ai mới bắt đầu trồng hồ tiêu cũng được trải nghiệm.. Một khi đã chẩn đoán chính xác được tình trạng sức khỏe của cây

QUY TRÌNH

CHĂM SÓC CÂY TIÊU

1 TIÊU CON

Người ta đi cấy lấy công Tôi nay đi cấy còn trông nhiều bề… (Ca dao Việt Nam)

Ông bà ta khi xưa đã đúc kết kinh nghiệm bằng ca dao tục ngữ Không phải tự nhiên mà có những bài ca dao lao động như thế Đó chính là tinh hoa, tinh túy nhất của thực tế Với những lão nông việc quan sát hồ tiêu chỉ là vấn đề bình thường, cũng như một thói quen Vui thú điền viên là thế Những lúc thăm vườn như vậy, lại chính là bác sỹ chẩn đoán tình trạng sức khỏe của vườn nhà mình Tưởng chừng như đơn giản, nhưng đó là một quá trình dài mà không phải ai mới bắt đầu trồng hồ tiêu cũng được trải nghiệm Quan sát không chỉ đơn thuần là nhìn ngắm mà còn là lắng nghe, tiếp thu, thử nghiệm, phán đoán, sáng tạo cho riêng mình… Kết hợp nhiều yếu tố mới chẩn đoán chính xác được bệnh Một khi đã chẩn đoán chính xác được tình trạng sức khỏe của cây hồ tiêu, thì điều đó cũng giống như đặt được viên gạch đầu tiên cho một căn

trên mô hình nhà mình Nên càng ngày tôi càng tự tin vào kỹ thuật của chính mình Chắc các bạn cũng biết câu chuyện về dây tóc đèn

điện của Thomas Edison “Rất nhiều sự thất bại trong cuộc sống đều là do người ta không nhận ra họ đã gần với sự thành công tới chừng nào khi họ chấp nhận từ bỏ công việc của mình.” – Thomas

Edison

Để trồng được hồ tiêu trước tiên phải tự trau dồi một số kiến thức

cơ bản về cây hồ tiêu Loại cây này rất nhiều bệnh tật, toàn là bệnh nan y khó chữa Thông tin báo đài có phổ cập thường xuyên, khuyến nông về hướng dẫn kỹ thuật liên tục Thế nhưng nó vẫn còn làm đau đầu với nhiều lão nông, kỹ sư,… Huống chi là các bạn trẻ Tại Việt Nam chưa có nhiều nghiên cứu khoa học về loại cây này Đa phần là nông dân tự làm, sau đó truyền kinh nghiệm cho nhau Thông qua các cuộc hội thảo, hay diễn đàn nông nghiệp, tôi mong mọi người hãy luôn mở lòng, chung tay góp sức để xây dựng, giữ vững vị thế số 1 thế giới về: Kỹ thuật, sản lượng, chất

lượng, cũng như làm chủ được thị trường hồ tiêu…

Canh tác hữu cơ, hữu cơ vi sinh là xu hướng của thời đại Vừa an toàn, vừa thân thiện với môi trường lại bền vững Ai cũng biết vậy, nhưng không phải ai cũng biết làm thế nào để canh tác theo hướng

nông nghiệp xanh

Chủ đề này rất rộng Ngoài các yếu tố sinh lý của cây hồ tiêu, còn

có nhiều yếu tố như thổ nhưỡng, tập quán canh tác, khí hậu vùng miền, thời tiết, chất đất… Để hoàn thiện hơn rất mong sự chia sẻ, góp ý cũng như sự trải lòng của bà con Gắn kết cộng đồng hồ tiêu

Việt Nam Phương châm sống của tôi là: Hãy chia sẻ để nhận được

nhiều hơn

Với kiến thức hạn hẹp của mình, tôi xin chia sẻ một vài biểu hiện bệnh và cách chăm sóc hồ tiêu, để cho bà con tham khảo như sau:

Phần bệnh nào tôi đã đề cập trong phần trước, thì phần sau sẽ không nhắc lại Có những phần nằm trong bài viết cũ, hay được thảo luận nhiều lần tôi cũng không đề cập tới.

Bà con thường gặp các loại bệnh như sau: Tiêu con lên rất đẹp nhưng tự nhiên rụng đọt non Nguyên nhân là khi còn trong bầu

non Vườn ươm che đậy quá kín, hoặc trồng dưới bóng cây, cây không đủ ánh sáng để quang hợp

Một nguyên nhân thường gặp nữa là do đất của bầu ươm lấy từ vườn nhiễm bệnh như: Phytopthora, fusarium… Giống lấy từ vườn đã nhiễm bệnh, kém chất lượng Tiêu con rất nhạy cảm Dùng thuốc đồng quá nặng hoặc phân bón quá nặng cũng làm hiện tượng trên Vì thế cần lưu ý Vấn đề về ươm giống thường gặp ở

bà con vừa mới trồng tiêu Để thất bại ươm giống đồng nghĩa với việc bà con đã làm lãng phí 1 năm Đôi khi không biết mình mắc sai lầm chỗ nào còn làm mình thất bại thêm vài lần nữa

2 TIÊU TƠ

Tiêu tơ bà con thường xuyên gặp những biểu hiện sau: Vàng lá, rụng đọt, đọt non kém phát triển, lá non mất sắc tố, lá tiêu non quăn, tiêu bị đốm lá, cháy mép lá, lá non đốm trắng li ti sau đó lá

sẽ quăn, thối rễ tơ… Thời kỳ sau khi đôn phần dây chôn dưới đất

ở giai đoạn nhạy cảm này rất dể bị tổn thương Không hẳn quá nhiều mắt rễ dưới đất là tốt Càng nhiều mắt rễ càng dể bị sâu hại tấn công Chỉ cần sâu hại tấn công 1 phần trong số mắt rễ đó là cây biểu hiện lên lá ngay Khi đôn cây nứt rễ rất nhiều Nếu không bảo

vệ kịp thời, để cây bị sâu hại hay nấm tấn công…, cây sẽ phát triển rất kém Bộ rễ không bị tổn thương hầu như cây sẽ không bị bệnh Điều này tôi đề cập nhiều lần vì tầm quan trọng của nó

Ngoài ra khi cắt dây hom để trồng, lúc này cây sẽ bị rối loạn dinh dưỡng, rối loạn sinh lý dẫn đến không nứt chồi được Hoặc nứt chồi tiêu sẽ bị quăn lá Bệnh này gọi là tiêu điên Với bệnh này bà con cần lưu ý một số điểm nhỏ khi cắt hom sẽ không bị tiêu điên

Đó là nên cắt dây hom còn màu xanh Để dây chuyển sang màu nâu đen, tức là dây già, thì cây sẽ phát đọt rất chậm

Trước và sau khi cắt không nên bón phân vô cơ Không cắt vào thời điểm trời mưa, hoặc nắng gắt Thời điểm cắt tốt nhất là vào sáng sớm Để tiêu không bị điên, khi cắt dây hom cần lựa từ cây

phải khỏe mạnh, đầy đủ dưỡng chất, cần khử trùng dụng cụ cắt cẩn thận Bổ sung phân chuồng hoai mục và phân vi sinh trước đó

20 ngày

Khi thấy cây bị quăn lá bà con nên phòng ngừa côn trùng chích hút

Lý do tiêu điên thường xuất hiện nhiều ở tiêu tơ năm 1 năm 2 là

do ở giai đoạn này cây chủ yếu tập trung vào sinh trưởng Là điều kiện thuận lợi cho sâu hại côn trùng ký sinh, chích hút, cắn phá lá non phát triển Đây là tác nhân làm lây lan bệnh thành dịch

Bà con thường thăm vườn để biết tình hình dịch bệnh Không phải

cứ bị bệnh là phải diệt trừ bằng thuốc hóa học, nếu bị mức độ nhẹ một vài lá bà con diệt trừ bằng cách thủ công cũng được Dùng tay bứt cái lá đó đi tiêu hủy là xong

Tiêu điên có rất nhiều nguyên nhân gây ra Bà con cần tìm hiểu kỹ hơn về phần này

Tiêu tơ mùa khô rầy trắng hay tấn công Khi đó giàn lá sẽ trở nên vàng úa Cách phân biệt giữa rầy trắng, tuyến trùng, nấm gây bệnh vàng lá chết chậm, thiếu dưỡng chất hay đất chua dư axít, nói khó thì cũng không khó, mà nói dễ cũng không dễ chút nào Chỉ cần lưu ý một vài đặc điểm đặc trưng nhận diện có thể phân biệt được

Bà con ta hay chữa không đúng bệnh với trường hợp này lắm Tuyến trùng, rầy trắng rệp sáp thì đi dùng thuốc trị nấm Bị nấm lại sử dụng biện pháp sinh học nấm ký sinh côn trùng… Vì thế sẽ không hiệu quả

Vàng lá do tuyến trùng: Lá non sẽ bị teo nhỏ lại bạc màu Bứt chiếc lá thì nó sẽ khá dai Cây sẽ vàng đồng loạt, do cây không hút được dinh dưỡng Cây chỉ vàng nhưng không chết Làm giảm năng suất Để ý bộ rễ sẽ thấy cục cục tròn do tuyến trùng xâm nhập vào rễ làm tổ U sưng, làm nghẹt rễ cây không hút được nước Ban đầu ở tiêu tơ sẽ không thấy vấn đề gì Do nó vẫn ra nhiều rễ sinh trưởng mạnh Nhưng tới giai đoạn kinh doanh lúc này mới biết nó là thế nào Đây là kẻ thù mà ta sẽ ít khi gặp mặt

Bị rầy trắng, rệp sáp cũng tương tự như bị tuyến trùng Tuy nhiên, cây vẫn hút được dinh dưỡng nhiều hơn nên lá chỉ héo héo như thiếu nước Có một đặc điểm rất dễ nhận biết là tìm xung quanh cây sẽ phát hiện rất nhiều kiến Kiến lửa hoặc kiến đen cao cẳng Khi nặng bới nhẹ gốc rễ lên sẽ thấy măng xông màu trắng Có loại hơi nâu Về vấn đề rệp sáp, rầy trắng diễn đàn đã có nhiều thảo luận Mời bà con tham khảo (ở đây)

Vàng lá do nấm chết chậm đặc điểm của nó cũng rất dễ nhận biết

Đó là nhìn đọt non, lươn sẽ thấy bị rụng Hoặc không phát đọt, cùi đọt lươn Khi bứt chiếc lá nó sẽ dễ dàng rụng Thậm chí còn tháo khớp rụng lóng nữa Dấu hiệu để nhận biết vàng lá chết chậm do nấm thì ít nhiều cũng có lá bị thán thư, cháy mép lá, hay rụng đọt Rất dễ nhận biết đúng không nào? Bà con chỉ cần bảo vệ bộ rễ khỏe mạnh không bị tuyến trùng rầy trắng thì cây cũng sẽ ít bị bệnh này Khi rễ tổn thương nấm mới tấn công vào vết thương Đặc biết là dùng phân vô cơ làm cháy rễ, hay đào xới đứt rễ trong

mùa mưa Với loại bệnh này dùng phân đạm bón cho cây cây sẽ chết ngay lập tức.

Bệnh vàng thiếu dinh dưỡng Nếu thiếu Mg nhìn lá vàng nhưng gân lá vẫn nổi màu xanh Vàng lá thiếu Zn thì bẻ chiếc lá bóp vẫn thấy giòn Chứng tỏ cây chỉ thiếu trung và vi lượng chứ không phải bị bệnh Lá non thiếu Bo thì 1 bên trắng 1 bên xanh hoặc hai mép lá bạc nhưng ở giữa vẫn xanh…

Với bệnh vàng lá do dư axit cây sẽ vàng đồng loạt Bón vôi, hạ phèn bổ sung khoáng cây sẽ xanh lại thấy rõ Bệnh này rất dể nhầm lẫn với nấm bệnh và tuyến trùng Chỉ cần một tờ giấy quì tím là bà con ta đã có thể tự đo độ pH đất được Cây tiêu nó có đặc tính rất thú vị Có lẽ nhiều người sẽ không để ý Nhưng với đam

mê của tôi, những thay đổi dù là nhỏ nhất với cây tiêu cũng không thể thoát khỏi tầm mắt của tôi Ở đây tôi muốn nói tới đó là giống tiêu Bà con ta thường trồng rất nhiều giống tiêu Có giống tím nhạt có giống tím rịm, có giống đọt xanh, có giống đọt trắng…

Nhưng giống tốt có khả năng kháng bệnh, cho năng xuất cao, thường là giống đọt tím đậm Đặc tính đọt của cây hồ tiêu nó cũng thay đổi màu sắc theo độ pH Đây là điều tôi khám phá được cũng

do quan sát hồ tiêu trong vườn Chắc bà con cũng biết sự thay đổi màu sắc hoa của cây Cẩm Tú, hay sự thay đổi màu của quì tím Cây hồ tiêu cũng thế

Ở đây tôi đề cập tới giống tiêu đọt tím Khi trồng ở đất trung tính màu của đọt non cây tiêu tơ sẽ là tím đậm Bà con trồng tiêu thấy cây phát đọt tím đậm, mập mạp tím rịm mập ú Có nghĩa là bà con chăm sóc đạt Với những vùng đất dư axit, màu của đọt nó không phải thay đổi thành màu đỏ như giấy quì Nhưng sắc tố tím sẽ giảm, màu nhợt nhạt sang tím trắng, thậm chí chuyển sang màu trắng bệch Còn trồng vùng dư kềm đọt non sẽ có màu xanh lá mạ, màu tím cũng còn nhưng xanh nhiều hơn

Cùng một cây mẹ, tôi chiết ra trồng thêm 2 nơi khác Cây gốc cũ mọc lên đọt tím rịm, một cây trồng gần nguồn nước rửa chén, tắm gội thì đọt nó màu tím nhạt xanh lá mạ, còn cây tôi trồng vùng đất chua thì màu nó như tôi mô tả bên trên Những thay đổi này rất nhỏ Bà con nào tinh ý mới phát hiện được Với tôi muốn giỏi và giỏi hơn nữa thì không thể bỏ qua bất cứ cái gì cho dù là nhỏ nhất Dựa vào đặc tính đó Bà con ta có thể phán đoán được độ pH của vườn mình mà không cần phải do pH trong đất Cái này có lẽ cần nhiều kinh nghiệm mới nắm được Tôi chia sẻ ở đây là tâm huyết Còn bảo giải thích thêm nữa chắc tôi không biết giải thích thế nào Muốn học kinh nghiệm này, chỉ cần đo độ pH trong vườn thường xuyên và quan sát màu đọt non Sẽ nắm được

Còn một loại nữa là vàng lá do giống, thay đổi lá theo mùa Như giống Sẻ đất đỏ vào mùa thu lá già chuyển màu vàng, nổi gân xanh hệt như thiếu Mg Cây hồ tiêu không thay lá như cây phong, cây bàng Nhưng nó cũng có một số biểu hiện nho nhỏ do mùa Vì thế bà con cần biết đặc điểm này để khỏi chữa trị tốn kém Nếu lo lắng chỉ cần phòng ngừa bằng Trichoderma kết hợp phân bón lá sinh học là đủ

Những điều tôi mô tả là những đặc tính cơ bản còn nhiều yếu tố khác nữa để phát hiện bệnh Tuy nhiên đòi hỏi một kinh nghiệm nhất định

Đôi khi nó còn bị 2 đến 3 loại cùng lúc Thậm chí còn bị cả côn trùng chích hút, và nấm tấn công 1 lúc nữa Như thế sẽ khó có thể phân biệt chính xác bệnh nào

Để trị dứt điểm cho những cây này cách tốt nhất là phòng trừ tổng hợp Cách làm của tôi thế này, bà con có thể tham khảo: Dưới gốc

đổ phân sinh học kết hợp thuốc ngừa tuyến trùng rầy trắng Trên lá xịt phân bón lá kết hợp thuốc bảo vệ thực vật nếu lá non bị côn trùng phá Hoặc kết hợp Trichoderma nếu không phát hiện côn trùng Dùng các loại thuốc thông dụng như: Aliete, Ridomin,

Metaxyl, Coc85, Agrifos 400, Mancozeb, Đồng đỏ, … Trị và ngừa nấm khi dịch bùng phát diện rộng

Khi kết hợp thuốc phải đọc kỹ hướng dẫn Xem thành phần của loại mình dùng có kết hợp được không Nên dùng Wikipedia để tìm hiểu hoạt chất Một công đôi việc vừa kiểm tra thử có kết hợp được không Vừa có kiến thức nông nghiệp Quá tiện phải không

bà con?

Tiến hành bỏ vôi và khoáng hạ phèn bổ sung trung và vi lượng Sau đó tiến hành bỏ phân chuồng hoai mục ủ Trichoderma để cây khỏi tái phát Nếu không có dùng phân hữu cơ vi sinh đã xử lý

Trong quá trình thao tác bà con phải năng động Bệnh nào nặng phải ưu tiên trước Áp dụng rập khuôn lợi bất cập hại.

Bảo đảm những cây vàng lá sẽ khỏi bất kể bệnh gì Trường hợp không khỏi nhổ bỏ đốt Bộ rễ đã hỏng hoàn toàn Có chăm nữa chỉ

có hao công, tốn sức, phí thời gian

Trường hợp đau lòng nhất là xịt thuốc quá liều hoặc kết hợp thuốc không đúng dẫn đến xảy ra phản ứng hóa học tạo thành chất khác

Để cây rụng lá thê thảm, cháy lá, quăn lá, nám lá… Lúc này bà con sẽ hoang mang Trường hợp này bà con cần bình tĩnh Vẫn có

thể cứu vãn tình hình bằng cách xịt nước lên rửa bớt thuốc còn tồn

dư trên lá Sau đó xịt bám dính sinh học + Trichoderma sẽ giải độc cho lá Với bám dính sinh học nếu bà con biết sử dụng còn hạn chế được sương muối nữa Trường hợp cây bị sương muối cũng áp dụng biện pháp tương tự Đây là phương pháp trị và ngừa sương muối rất ít người biết Áp dụng hiệu quả nhất vào lúc tiêu trổ bông gặp sương muối

3 TIÊU KINH DOANH

Ở giai đoạn này cây tiêu rất dể nhiễm đủ thứ bệnh Hầu như bệnh nào cũng có Bệnh nào cũng biểu hiện ra thấy rõ Để tôi nói hết về

nó là cả một đề tài luận văn Vì thế tôi chỉ chia sẻ những bệnh nguy hiểm nan y Do nhiều như thế nên tôi chia ra các loại bệnh như sau: Các loại bệnh do nấm, bệnh do côn trùng chích hút cắn

lá, bệnh về gốc rễ, dinh dưỡng và phân bón

Bệnh do nấm

Ai trồng tiêu mà không sợ bệnh chết nhanh, chết chậm Nói là chết nhanh chứ biểu hiện cũng rõ ràng cho ta nhận biết Cách nhận biết như sau: Đầu tiên phải kiểm tra vùng đất canh tác của mình Thấy

có dấu hiệu nhơn nhớt và thúi đất sau một đợt mưa dầm Vùng đất quá rợp, trũng thấp, đây là điều kiện cho nấm thủy sinh phát triển mạnh Có bao giờ bà con dùng Trichoderma, hay gọt nấm rơm, nấm mối xong rửa tay chưa? Vùng đất nhơn nhớt đó nó cũng tựa tựa thế Đây là đặc tính của nấm Nếu không kịp khơi mương rãnh làm hố rút nước, thì vùng đó thế nào cũng bị đi vài bụi

Bà con cũng có thể kiểm tra rằng vùng đất đó có nấm

Phytophthora hay không bằng cách như sau: Lấy một ít đất vùng

đó pha hòa với nước Để lắng cặn, sau đó rót vào 1 ly nhựa sạch Sau đó cắt 1 chiếc lá tiêu thành hình tròn gần bằng miệng ly Để lên trên mặt nước Nếu có nấm này thì lá tiêu sẽ bị nấm tấn công như thán thư Bà con có thể thử với 1 ly nước sạch và 1 ly nước vùng tiêu bị chết rũ lá Ngoài ra cánh một số loại hoa như hoa hồng cũng kiểm tra được Nấm này nó sẽ làm mất màu hoa rất

nhanh Trồng tiêu nên dùng lá tiêu sẽ hay hơn Khi nào quen thì việc kiểm tra đất của nhà mình là chuyện quá đơn giản Nhanh chóng tiện lợi mà còn được uống nước mía nữa Tôi thường uống nước mía sau đó tận dụng ly nhựa kiểm tra Phytopthora trong đất Biểu hiện thứ 2 là đọt lươn sẽ không phát, cùi đọt, rụng đốt Khi thấy dấu hiệu này bà con nên lưu ý Không phải tự nhiên cây bị thế đâu Phạm rễ do phân bón, thối rễ ngập úng, sau đó nấm sẽ xâm nhập vào vết thương

Bà con có bao giờ thấy mạch gỗ dẫn dinh dưỡng của cây hồ tiêu chưa? Tôi thì tò mò hay nghịch tìm hiểu Tôi nhận thấy nó là

những tấm lá mỏng như lá dừa, xếp chồng lên nhau xoay tròn thành hình trụ Chia thành khoảng 10 búi như tép bưởi Vì thế nấm xâm nhập vào làm tổn thương 1 phần là cây tiêu chết ngay Nó không giống với mạch gỗ của cây Đặc tính nó là dây leo thân thảo Do đó bà con cần phải cho nấm có lợi phát triển trước, lúc nào cũng có lính canh có lợi lưu dẫn trong gốc rễ, thân cành lá…

nó như là vácxin phòng ngừa vậy

Ngoài ra bà con thấy với bệnh này nhiều khi vùng rễ vẫn khỏe mạnh Nhưng phần tiếp giáp giữa mặt đất và cây tiêu Phần cổ rễ tiêu hay bị thúi Đó là do sự thẩm thấu, nguyên nhân độ ẩm vườn quá cao Nấm thủy sinh phát triển thường thẩm thấu từ ngoài biểu

bì, sau đó lưu dẫn vào trong thân Gặp đặc tính mạch dẫn của cây tiêu như tôi mô tả bên trên Cây tiêu ủ bệnh từ 1 tới 2 tháng sau đó

sẽ chết mà ta không hề hay biết Lúc biểu hiện thành bệnh, có chữa đủ thứ thuốc cũng đã quá muộn màng Để ngăn ngừa loại này bà con cần quét boócdo cho gốc hoặc các loại thuốc gốc đồng như đồng đỏ… Lúc nào cũng có nấm đối kháng bảo vệ Nước có tràn mang theo nấm hại xâm nhập vào vùng nhạy cảm này cũng đã được bảo vệ

Với bệnh này nhiều người rất chủ quan Nước tràn từ cây này sang cây khác sẽ lây lan ngay lập tức Đất khó rút nước hoặc rút nước

chậm gặp nước tràn coi như xong phim Để phòng ngừa bà con cần tạo mương rãnh thoát nước tốt Xem dự báo thời tiết Trước và sau đợt mưa dầm xịt phòng ngừa Trichoderma kết hợp phân bón

lá định kỳ chính là biện pháp nhanh gọn nhẹ và rẻ tiền nhất Một công đôi ba việc Nếu xịt Trichoderma một mình sẽ không hiệu quả Sử dụng biện pháp sinh học luôn đi kèm với nguồn nuôi mới đạt hiệu quả

Hiện nay đã có giống tiêu ghép thủy sinh gốc trầu Nam Mỹ, hoặc trầu không (trầu ta) hoặc những giống tiêu như tiêu trâu… Cách ghép cũng rất đơn giản Vùng đất nào quá trũng thấp, không có khả năng rút nước Nhưng vẫn có ý định trồng tiêu thì nên xem xét trường hợp này Khi ghép lưu ý nên chọn giống dể làm bông Loại nào mà chịu úng tốt thì dĩ nhiên nó chịu hạn sẽ kém Do đó sẽ không hãm nước làm bông được (xem thêm kỹ thuật làm bông)

Khi ghép thì nên ghép ác Hoặc áp dụng kỹ thuật bấm đọt tránh trường hợp tiêu ở truồng Đã là tiêu ghép mà đôn thì ghép làm gì? Ngay vết ghép ở giai đoạn tiêu kinh doanh cần phải bảo vệ quét gốc như trên tôi chia sẻ Bệnh này là bệnh nan y nếu phát hiện sớm như mô tả bên trên thì không phải là không thể chữa khỏi như mọi người nghĩ Chỉ có điều bà con ta không biết được khi cây rũ

lá tức là nó đã chết Cách chữa tốt nhất ở giai đoạn này là cho nó làm bạn với lửa.Với thuốc hóa học áp dụng vào lúc dịch bùng

phát Sinh học không thể ngăn chặn được Khi bà con dùng nó sẽ tiêu diệt tất cả các loại nấm, vi sinh vật Cần lưu ý bổ sung lại nấm đối kháng và vi sinh vật có lợi phát triển trước.

Ở đây tôi ít đề cập tới thuốc hóa học, không phải là thuốc hóa học không thể chữa khỏi Mà tôi muốn mọi người thay đổi tư duy canh tác Lúc nào phòng bệnh cũng hơn chữa bệnh Canh tác bền vững vẫn hơn là chữa cháy, canh tác theo phong trào

Bà con có thể tham khảo thêm một vài nhóm hoạt chất, biết cách hấp thụ, tác động của thuốc phòng trừ nấm, để sử dụng một cách hiệu quả: hoạt chất Copper Hydroxide (thuốc gốc đồng), hoạt chất Fosetyl Aluminium, hoạt chất Metalaxyl, hoạt chất Phosphorous