khoc duong khue

Dòng kí ức về tình bạn thắm thiết hiện về như mới đây : Đôi bạn gắn bó từ thời trẻ, cùng hưởng niềm vui đỗ cao, cùng làm quan, cùng sống bên nhau sớm hôm thân thiết, là duyên trời sắp đ

NGỮ VĂN 11

Giáo viên bộ môn:

cô Nguyễn Thái Xuân

Nhóm thuyết trình lớp

11A3

Khóc Dương Khuê

Đọc thêm :

Nguyễn Khuyến

I Giới thiệu chung

• Dương Khuê (1839-1902), hiệu Vân Trì, quê ở tỉnh Hà Tây Đỗ cử nhân cùng khoa với Nguyễn Khuyến, đỗ tiến sĩ năm 1868 Từng giữ nhiều

chức vụ cao trong triều đình năm 1897, ông cáo quan về hưu Ông là một nhà thơ, thơ ông bộc lộ nhiều ưu tư về thời cuộc, nghệ thuật trang nhã, tinh tế Ông là một người bạn thân của Nguyễn Khuyến

• Tác giả: Nguyễn Khuyến

(SGK/59)

Nguyễn Khuyến Dương Khuê

• Tác phẩm viết theo thể song thất lục bát dài

38 câu

• Năm 1902, khi Dương Khuê mất, Nguyễn

Khuyến viết bài thơ chữ Hán “ Vãn Đồng Niên Vân Đình Tiến sĩ Dương Thượng Thư ” sau đó được ông dịch sang chữ Nôm

II Đọc hiểu tác phẩm

1 Nỗi bàng hoàng khi nghe tin bạn mất:

“ Bác Dương thôi đã thôi rồi”

• “Bác Dương”: cách xưng hô vừa thân thiết vừa

kính trọng

• Lối nói giảm, nói tránh “Thôi đã thôi rồi”

• Hư từ thôi: tiếng than nhẹ nhàng khi nghe tin

Bằng thủ pháp nghệ thuật nói giảm nói tránh

kết hợp ngôn từ chọn lọc, câu thơ là lời than

đau đớn, xót xa, uất nghẹn đến độ bàng hoàng, thảng thốt

• Các từ láy “man mác”, “ngậm ngùi”: cụ thể hoá

tâm trạng, làm cho câu thơ chùn xuống Nỗi

buồn, sự đau thương như bao trùm cả đất trời và lòng người

Hai câu thơ thốt lên như bất ngờ đánh rơi

mất một cái gì đó vô cùng thiêng liêng Nỗi đau xót ngậm ngùi không những thấm sâu vào lòng ta, mà còn tỏa rộng khắp “nước

mây man mác” bao la.

“Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta”

Dòng kí ức về tình bạn thắm thiết hiện về như mới đây :

Đôi bạn gắn bó từ thời trẻ, cùng hưởng niềm vui

đỗ cao, cùng làm quan, cùng sống bên nhau sớm

hôm thân thiết, là duyên trời sắp đặt.

“Nhớ từ thuở đăng khoa ngày trước, Vẫn sớm hôm tôi bác cùng nhau;

Kính yêu từ trước đến sau, Trong khi gặp gỡ khác đâu duyên trời”

2 Hồi tưởng những kỉ niệm về tình bạn

a) thuở trẻ :

Cùng nhau hưởng những thú vui của những bậc cao nhân mặc khách:

“Cũng có lúc chơi nơi dặm khách, Tiếng

suối nghe róc rách lưng đèo;

Có khi từng gác cheo leo,

Thú vui con hát lựa chiều cầm xoang Cũng có lúc rượu ngon cùng nhắp,

Chén quỳnh tương ăm ắp bầu xuân.

Có khi bàn soạn câu văn,

Biết bao đông bích, điển phần trước sau."

Cùng là quan, ăn bổng lộc của vua, cùng chịu chung gian nan, hoạn nạn của kẻ mất nước:

“Buổi dương cửu cùng nhau hoạn nạn,

Phận đẩu thăng chẳng dám than trời;”

Là kẻ mất nước, Nguyễn Khuyến và Dương

Khuê mỗi người mỗi cách sống nhưng cả hai vẫn

luôn nhớ đến nhau trong tình cảm “kính yêu từ

trước đến sau.”

=> Những kỉ niệm vui buồn, đẹp đẽ, sâu sắc

của tình bạn.

• Liệt kê gợi nhớ: cùng chơi nơi dặm khách, thú

vui con hát, rượu ngon cùng nhắp, bàn soạn câu văn, cùng nhau hoạn nạn

• Sử dụng nhiều điển tích điển cố: đông bích, điển

phần, dương cửu, đẩu thăng.

• Điệp ngữ “cũng có lúc” , “có khi” âm hưởng

trùng điệp như những kỉ niệm của năm tháng

hiện về dồn dập, thể hiện sự đồng điệu của hai tâm hồn

Tình cảm sâu sắc hơn, thắm thiết hơn:

“Bác già tôi, cũng già rồi, Biết thôi, thôi thế thì thôi mới là!”

• Câu thơ cảm thán cùng với điệp từ “thôi” làm bộc

lộ lên nỗi niềm tâm sự thầm kín xót xa của nhà

thơ, dẫu hoàn cảnh cuộc sống giữa hai người có khác

b) Lúc về già :

Lòng quặn đau khi nhớ lại kỉ niệm lần gặp bạn lần cuối nhiều mừng vui bịn rịn, phảng phất lo âu, xúc động bồi hồi:

“Muốn đi lại tuổi già thêm nhác, Trước ba năm gặp bác một lần;

Cầm tay hỏi hết xa gần Mừng rằng bác hãy tinh thần chưa can.”

• Các từ “mừng rằng”, “cầm tay” bộc lộ sự quý mến thương yêu chân thành

Đoạn thơ làm nổi bật hình ảnh của đôi bạn già sau nhiều năm cách biệt được gặp lại nhau

Tình bạn keo sơn thắm thiết,

bộc lộ nỗi niềm trong tâm trạng thầm kín với nỗi đau thời thế.

3 Nỗi đau đớn khôn tả trước hiện

thực xót xa:

Bất ngờ nghe tin bạn mất lòng tác giả thảng thốt:

“Làm sao bác vội về ngay Chợt nghe tôi bỗng tay chân rụng rời.”

• Biện pháp nói giảm, nói tránh “vội

về”.

• “Làm sao”, “vội”, “về ngay”, “chợt nghe”,

“bỗng”, “chân tay rụng rời” là những từ ngữ chọn

lọc thể hiện sự sửng sốt bàng hoàng như không tin vào sự thật đau lòng ấy, đó là nỗi mất mát quá lớn trong cuộc đời

Bạn mất, mọi thú vui đối với nhà thơ mất hết ý nghĩa:

“Rượu ngon không có bạn hiền Không mua không phải không tiền không mua.”

• Năm tiếng “không” nhắc lại liên tục trong 14

tiếng, nhịp thơ dằn xuống.

=>Ngôn ngữ đạt đến mức trong sáng tuyệt vời

Sự trống rỗng đến ghê gớm khi mất bạn, cuộc sống dường như không còn một chút gì là niềm vui.

Sự trống vắng đến nghẹn ngào chua xót

• Nhà thơ dùng những điển tích về tình bạn tri âm,

tri kỉ nổi tiếng thời xưa “giường” (Trần

Phồn-Từ Trĩ), “đàn” (Bá Nha-Tử Kì) để nói lên nỗi

đau mất bạn

“Câu thơ nghĩ đắn đo không viết,

Viết đưa ai, ai biết mà đưa.

Giường kia ai treo cũng hững hờ, Đàn kia gảy cũng ngẩn ngơ tiếng đàn”

• Mất bạn, các thú vui khác cũng không còn thú vị

• Từ láy: hững hờ, ngẩn ngơ cho thấy nghệ thuật

sử dụng ngôn từ cực kỳ điêu luyện, thơ liền

mạch của Tam nguyên Yên Đỗ

=> Qua cách sử dụng một cách điêu luyện các biện pháp nghệ thuật, nhà thơ đã cho ta thấy

một tình bạn cao đẹp, thắm thiết, bền chặt

“Bác chẳng ở, dẫu van chẳng ở, Tôi tuy thương lấy nhớ làm thương;

Tuổi già hạt lệ như sương, Hơi đâu chuốc lấy hai hàng chứa chan!”

Bài thơ được kết thúc với sự thương tiếc chân thành:

Tâm sự chua xót với nỗi đau chân thành, chỉ biết

lấy nhớ làm thương, không thể khóc được nữa, nỗi đau như dồn cả vào lòng, nước mắt chảy vào trong

=> Tình ý thật dạt dào, khẳng định quy luật của

cuộc sống Tâm sự chua xót với nỗi đau chân thành, chỉ còn biết lấy nhớ làm thương, không thể khóc được nữa, nỗi đau như dồn cả vào

lòng, nước mắt chảy vào trong.

III Tổng kết

• Bài thơ được viết theo thể song thất lục bát, giàu

âm điệu, ngôn ngữ trong sáng, có sử dụng nhiều biện pháp tu từ diễn tả ý thơ một cách tinh tế

• Bài thơ là niềm suy tưởng, nỗi xót xa vô hạn khi nghe tin bạn mất Đồng thời ca ngợi tình bạn

keo sơn, gắn bó, cao đẹp giữa cuộc đời đầy đau khổ

• Bài thơ đã bộc lộ tài năng nghê thuật thơ ca của Nguyễn Khuyến trong dòng văn học trung đại.

Bài thuyết trình được thực hiện bởi nhóm thực hành Văn lớp 11A3 trường THCS Nguyễn Thị Minh Khai, niên khóa 2010-2011:

Trưởng nhóm – thuyết trình viên: Nguyễn Ngọc Mai Ly

Thuyết trình viên: Liêu Thuận Thành

Biên tập – Trình bày: Nguyễn Phúc Anh Thư

Tư liệu: Trần Thanh Phương

Xin chân thành cảm

ơn thầy cô và các

bạn đã theo dõi