Đề cương Mác Lê –Nin 1 (Đáp án)

VẬT CHẤT, Ý THỨC, MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC 1.Khái niệm: Định nghĩa vật chất Vật chất là phạm trù triết học phức tạp và có nhiều quan niệm khác nhau về nó .Nhưng theo Lênin định nghĩa :vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại,chụp lại ,phản ánh và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác . Ý thức là hình ảnh của thế giới khách quan được di chuyển vào bộ não của con người và được cải biến đi 2. Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức: a.Vật chất quyết định ý thức Vật chất quyết định nguồn gốc ý thức, quy định sự hình thành ý thức của con người. “Có thực mới vực được đạo” Vật chất quyết định toàn bộ nội dung của ý thức con người: vật chất như thế nào thì ý thức như thế đó “Gần mực thì đen, gần đèn thì rạng” Hoạt động của ý thức diễn ra bình thường trên cơ sở hoạt động sinh lý thần kinh của bộ não người. Nhưng khi bộ não người bị tổn thương thì hoạt động của ý thức cũng bị rối loạn. Vật chất quyết định quá trình vận động phát triển, biến đổi của ý thức con người. Như vậy vật chất quyết định cả nội dung khuynh hướng vận động và phát triển của ý thức b. Sự tác động trở lại của ý thức lên vật chất: Bản thân ý thức tự nó không trực tiếp thay đổi được gì trong hiện thực. Muốn thay đổi hiện thực, con người phải tiến hành những hoạt động vật chất. Muốn thay đổi hiện thực, con người phải tiến hành những hoạt động vật chất. Song, mọi hoạt động của con người đều do ý thức chỉ đạo, nên vai trò của ý thức không phải trực tiếp tạo ra hay thay đổi thế giới vật chất mà nó trang bị cho con người tri thức về thực tại khách quan, trên cơ sở ấy con người xác định mục tiêu, đề ra phương huớng, xây dựng kế hoạch, lựa chọn phương pháp, biện pháp, công cụ, phương tiện, v.v. để thực hiện mục tiêu của mình Sự tác động trở lại của ý thức đối với vật chất diễn ra theo hai hướng: tích cực hoặc tiêu cực. +Nếu con người nhận thức đúng, có tri thức khoa học, có tình cảm cách mạng, có nghị lực, có ý chí thì hành động của con người phù hợp với các quy luật khách quan, con người có năng lực vượt qua những thách thức trong quá trình thực hiện mục đích của mình, thế giới được cải tạo đó là sự tác động tích cực cúa ý thức. VD1. Hiểu tính chất vật lý của thép là nóng chảy ở hơn 10000C thì con người tạo ra các nhà máy gang thép để sản xuất cách loại thép với đủ các kích cỡ chủng loại, chứ không phải bằng phương pháp thủ công xa xưa. VD2. Từ nhận thức đúng về thực tại nền kinh tế của đất nước. Tư sản đại hội VI, đảng ta chuyển nền kinh tế từ trị cung, tự cấp quan liêu sang nền kinh tế thị trường, nhờ đó mà sau hơn 30 năm đất mới bộ mặt đất nước ta đã thay đổi hẳn. + Còn nếu ý thức của con người phản ánh không đúng hiện thực khách quan, bản chất, quy luật khách quan thì ngay từ đầu, hướng hành động của con người đã đi ngược lại các quy luật khách quan, hành động ấy sẽ có tác dụng tiêu cực đổi với hoạt động thực tiễn, đối với hiện thực khách quan. VD: các tư tưởng, phong tục lạc hậu “sinh con trai nối dõi tông đường” VD. Nhà máy sử lý rác thải của Đồng Tháp là một ví dụ điển hình, từ việc không khảo sát thực tế khách quan hay đúng hơn nhận thức về việc sử lý rác vô cơ và rác hữu cơ là chưa đầy đủ vì vậy khi vừa mới khai trương nhà máy này đã không sử lý nổi và cho đến nay nó chỉ là một đống phế liệu cần được thanh lý. 3. Ý nghĩa PP luận: Trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn con người phải xuất phát từ thực tế khách quan, lấy thực tế khách quan làm căn cứ cho mọi hoạt động của mình. V.I. Lênin đã nhiều lần nhấn mạnh không được lấy ý muốn chủ quan của mình làm chính sách, không được lấy tình cảm làm điểm xuất phát cho chiến lược và sách lược cách mạng. Nếu chỉ xuất phát từ ý muốn chủ quan, nếu lấy ý chí áp đặt cho thực tế, lấy ảo tưởng thay cho hiện thực thì sẽ mắc phải bệnh chủ quan duy ý chí. Nếu ý thức có thể tác động trở lại vật chất thông qua hoạt động trở lại vật chất thông qua hoạt động thực tiễn thì con người phải phát huy tính năng động chủ quan.

Đề cương Mác Lê –Nin 1 VẬT CHẤT, Ý THỨC, MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC

b Sự tác động trở lại của ý thức lên vật chất:

- Bản thân ý thức tự nó không trực tiếp thay đổi được gì trong hiện thực Muốn thayđổi hiện thực, con người phải tiến hành những hoạt động vật chất

Muốn thay đổi hiện thực, con người phải tiến hành những hoạt động vật chất Song,mọi hoạt động của con người đều do ý thức chỉ đạo, nên vai trò của ý thức không phảitrực tiếp tạo ra hay thay đổi thế giới vật chất mà nó trang bị cho con người tri thức về

thực tại khách quan, trên cơ sở ấy con người xác định mục tiêu, đề ra phương huớng,xây dựng kế hoạch, lựa chọn phương pháp, biện pháp, công cụ, phương tiện, v.v đểthực hiện mục tiêu của mình

-Sự tác động trở lại của ý thức đối với vật chất diễn ra theo hai hướng: tích cực hoặctiêu cực

+Nếu con người nhận thức đúng, có tri thức khoa học, có tình cảm cách mạng, cónghị lực, có ý chí thì hành động của con người phù hợp với các quy luật khách quan, conngười có năng lực vượt qua những thách thức trong quá trình thực hiện mục đích củamình, thế giới được cải tạo - đó là sự tác động tích cực cúa ý thức

VD1 Hiểu tính chất vật lý của thép là nóng chảy ở hơn 1000 0 C thì con người tạo ra các nhà máy gang thép

để sản xuất cách loại thép với đủ các kích cỡ chủng loại, chứ không phải bằng phương pháp thủ công xa xưa VD2 Từ nhận thức đúng về thực tại nền kinh tế của đất nước Tư sản đại hội VI, đảng ta chuyển nền kinh tế

từ trị cung, tự cấp quan liêu sang nền kinh tế thị trường, nhờ đó mà sau hơn 30 năm đất mới bộ mặt đất nước ta đã thay đổi hẳn.

+ Còn nếu ý thức của con người phản ánh không đúng hiện thực khách quan, bảnchất, quy luật khách quan thì ngay từ đầu, hướng hành động của con người đã đi ngượclại các quy luật khách quan, hành động ấy sẽ có tác dụng tiêu cực đổi với hoạt động thựctiễn, đối với hiện thực khách quan VD: các tư tưởng, phong tục lạc hậu “sinh con trai nốidõi tông đường”

VD Nhà máy sử lý rác thải của Đồng Tháp là một ví dụ điển hình, từ việc không khảo sát thực tế khách quan hay đúng hơn nhận thức về việc sử lý rác vô cơ và rác hữu cơ là chưa đầy đủ vì vậy khi vừa mới khai trương nhà máy này đã không sử lý nổi và cho đến nay nó chỉ là một đống phế liệu cần được thanh lý.

- Nếu ý thức có thể tác động trở lại vật chất thông qua hoạt động trở lại vật chất thông

qua hoạt động thực tiễn thì con người phải phát huy tính năng động chủ quan.

VD: Trong nguyên tử có sự tác động qua lại lẫn nhau giữa hạt nhân và điện tử quayquanh nó

VD: Sự hấp thụ các chất ding dưỡng và thải cặn bã quy định lẫn nhau là hai mặt củaquá trình trao đổi chất trong cơ thể sinh vật với môi trường

-Khái niệm mối liên hệ phổ biến: dùng để chỉ tính phổ biến của các mối liên hệ của các

sự vật, hiện tượng của thế giới, đồng thời cũng dùng để chỉ các mối liên hệ tồn tại ở nhiều

sự vật, hiện tượng của thế giới

óc con người và không phụ thuộc vào ý thức con người

VD: Con người - một sinh vật phát triển cao nhất trong tự nhiên dù muốn hay không cũng luônluôn bị tác động của các sự vật, hiện tượng khác và các yếu tố ngay trong chính bản thân Ngoài

sự tác động của tự nhiên, con người còn tiếp nhận sự tác động của xã hôị và của những ngườikhác Chính con người và chỉ có con người mới tiếp nhận vô vàn các mối mối liên hệ Do vậy,con người phải hiểu biết các mối quan hệ, vận dụng chúng vào hoạt động của mình, giải quyếtcác mối liên hệ phù hợp nhằm phục vụ nhu cầu lợi ích của xã hội và bản thân con người Chỉ cóliên hệ với nhau sự vật hiện tượng mới tồn tại, vận động, phát triển Ví dụ : con vật thì có mốiliên hệ giữa kẻ săn mồi và con mồi : con hổ với con nai…, nếu không có mối liên như vậy thìcon vật không thể tồn tại Còn con người thì có các quan hệ xã hội giữa người này với ngườikhác có như vậy con người mới tồn tại, vận động và phát triển

Hai là: Tính phổ biến: Mọi sự vật hiện tượng đều có mlh của mình chứ ko có 1 sự vật

hiện tượng nào lại hoàn toàn cô lập, những mlh này có mặt cả trong tự nhiên

VD:Trong tự nhiên cây xanh có mối liên hệ với môi trường ( không khí, nhiệt độ…), còn cómối liên hệ với con người ( con người chăm sóc cây xanh, chặt phá rừng…) Trong xã hội, không

có người nào mà không có các mối quan hệ xã hội như: quan hệ hàng xóm, gia đình, bạn bè,đồng nghiệp…, các hình thái kinh tế-xã hội cũng có mối liên hệ với nhau, hình thái kinh tế -xãhội sau ra đời từ hình thái kinh tế-xã hội trước(công xã nguyên thủy-chiếm hữu nô lệ, phongkiến, tư bản chủ nghĩa, cộng sản chủ nghĩa) Trong tư duy, có mối liên hệ giữa các sự suy đoán,các tâm tư, tình cảm, các cách suy nghĩ khác nhau ví dụ như : nhìn vào một cô gái ta có các suyđoán cô ấy là người giàu có, cô ấy không được tốt, cô ấy rất khó tính… Trong thời đại ngày naykhông một quốc gia nào không có quan hệ, không có liên hệ với các quốc gia khác về mọi mặtcủa đời sống xã hội Chính vì thế, hiện nay, trên thế giới đã và đang xuất hiện xu hướng toàn cầuhoá, khu vực hoá mọi mặt đời sống xã hội Nhiều vấn đề đã và đang trở thành vấn đề toàn cầunhư: đói nghèo, bệnh hiểm nghèo, môi trường sinh thái, dân số và kế hoạch hoá gia đình, chiếntranh và hoà bình.v.v

Ba là: Tính đa dạng nhiều vẻ: sự vật khác nhau, hiện tượng khác nhau, không gian

khác nhau, thời gian khác nhau thì các mối liên hệ biểu hiện khác nhau Có thể chia các

mối liên hệ thành nhiều loại: mối liên hệ bên trong, mối liên hệ bên ngoài, mối liên hệ

chủ yếu, mối liên hệ thứ yếu, v.v Các mối liên hệ này có vị trí, vai trò khác nhau đối với

sự tồn tại và vận động của sự vật, hiện tượng

3 Ý nghĩa phương pháp luận

– Vì các mối liên hệ là sự tác động qua lại, chuyển hoá, quy định lẫn nhau giữa các sự

vật, hiện tượng và các mối liên hệ mang tính khách quan, mang tính phổ biến nên trong

hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiến con người phải tôn trọng quan điểm toàn

diện, phải tránh cách xem xét phiến diện

Quan điểm toàn diện đòi hỏi chúng ta nhận thức về sự vật trong mối liên hệ qua lại giữa các bộ phận, giữa các yếu tố, giữa các mặt của chính sự vật và trong sự tác động qua lại giữa sự vật đó với các sự vật khác, kể cả mối liên hệ trực tiếp và mối liên hệ gián tiếp Chỉ trên cơ sở đó mới có thể nhận thức đúng về sự vật.

VD: Khi xây dựng một phương án sản xuất kinh doanh phải tính đến những mối liên

hệ “đầu vào” và “đầu ra” của sản phẩm Đầu vào ít ra úng phải tính đến những mối liên

hệ về vốn bằng tiền, vật ts, kỹ thuật hay công nghệ, lao động…hoạc khi tuyển dụng, sửdụng, đánh giá một con người phải tính đến nhiều mặt có quan hệ về lịch sử và hiện tạianwng lực và phẩm chất của người đó

– Vì các mối liên hệ có tính da dạng, phong phú – sự vật, hiện tượng khác nhau, khônggian, thời gian khác nhau các mối liên hệ biểu hiện khác nhau nên trong hoạt động nhận

thức và hoạt động thực tiễn con người phải tôn trọng quan điểm lịch sử – cụ thể.

Quan điểm lịch sử – cụ thể đòi hỏi chúng ta khi nhận thức về sự vật và tác động vào sự vật phải chú ý điều kiện, hoàn cảnh lịch sử – cụ thể, môi trường cụ thể trong đó sự vật sinh ra, tồn tại và phát triển.

Thực tế cho thấy rằng, một luận điểm nào đó là luận điểm khoa học trong điều kiệnnày, nhưng sẽ không là luận điểm khoa học trong điều kiện khác Vì vậy để xác địnhđúng đường lối, chủ trương của từng giai đoạn cách mạng, của từng thời kỳ xây dựng đấtnước, bao giờ Đảng ta cũng phân tích tình hình cụ thể của đất nước ta cũng như bối cảnhlịch sử quốc tế diễn ra trong từng giai đoạn và từng thời kỳ đó và trong khi thực hiệnđường lối, chủ trương, Đảng ta cũng bổ sung và điều chỉnh cho phù hợp với diễn biến của

hoàn cảnh cụ thể

Nguyên lý về sự phát triển:

a.Khái niệm: Theo quan điểm biện chứng duy vật thì khái niệm phát triển thường dùng

để chỉ khuynh hướng đi lên của sự vận đọng, làm cho các sự vật hiện tượng biến đổi từthấp đến cao, từ giản đơn đến phức tạp, từ chưa hoàn thiện đến hoàn thiện hơn

b.Các tính chất của sự phát triển:

- Tính khách quan của sự phát triển biểu hiện trong nguồn gốc của sự vận động và pháttriển Đó là quá trình bắt nguồn từ bản thân sự vật, hiện tượng; là quá trình giải quyếtmâu thuẫn của sự vật, hiệntượng đó

-Tính phổ biến của sự phát triển được thể hiện ở các quá trình phát triển diễn ra trongmọi lĩnh vực tự nhiên, xã hội và tư duy; trong tất cả mọi sự vật hiện tượng và trong mọiquá trình, mọi giai đoạn của sựvật, hiện tượng

VD: Đối với giới vô cơ, phát triển thể hiện dưới dạng sự biến đổi của các yếu tố, của hệthống vật chất, ở sự tác động qua lại giữa chúng làm xuất hiện những VC phức tạp hơn

Đối với giới hữu cơ sự phát triển thể hiện ở khả năng thích nghi của cơ thể, khả năng tiến hóa,khả năng hoàn thiện, quá trình trao đổi chất giữa cơ thể và môi trường, ở khả năng tự sản sinh rachính mình với tốc độ ngày càng cao hơn làm xuất hiện những giống nòi mới

Trong xã hội thì sự phát triển thể hiện ở năng lực chinh phục tự nhiên, cải tạo xã hội, nâng caođời sống mọi mặt của con người, giải phóng con người Tạo điều kiện cho con người phát triểntoàn diện nhân cách của mình.

Đối với con người sự phát triển thể hiện ở khả năng tự hoàn thiện mình cả về thể chất và tinhthần phù hợp với sự biến đổi của môi trường sống của chính con người

Trong tư duy sự phát triển thể hiện ở khả năng nhận thức ngày càng sâu sắc, đầy đủ, chính xácbản chất của quy luật vận động của hiện thực

-Tính đa dạng và phong phú: Phát triển là khuynh hướng chung của mọi sự vật hiệntượng, song mỗi sự vật,mỗi hiện tượng, mỗi lĩnh vực hiện thực lại có quá trình phát triểnkhông hoàn toàn giống nhau

3.Ý nghĩa phương pháp luận:

Nguyên lý về sự phát triển là cơ sở lý luận khoa học để định hướng việc nhận thức thếgiới và cải tạo thế giới

-Theo nguyên lý này, trong mọi nhận thức và thực tiễn cần phải có quan điểm phát

LIÊN HỆ: “Phát triển kinh tế nhanh và bền vừng; tăng trưởng kinh tế cao hơn 5 năm

trước trên cơ sở giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lạinền kinh tế; đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, chú trọng công nghiệp hoá, hiện đạihoá nông nghiệp, nông thôn gắn với xây dựng nông thôn mới; phát triển kinh tế tri thức,nâng cao trình độ khoa học, công nghệ của các ngành, lĩnh vực; nâng cao năng suất, chấtlượng, hiệu quả, sức cạnh tranh của nền kinh tế; xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ,phát triển nhanh, bền vững, tham gia có hiệu quả vào mạng sản xuất và chuỗi giá trị toàncầu.” Hoặc trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo “Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đàotạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; đẩy mạnh phát triển, ứng dụng khoa học - côngnghệ; phát huy vai trò quốc sách hàng đầu của giáo dục - đào tạo và khoa học - công nghệđối với sự nghiệp đổi mới và phát triển của đất nước.”

QUY LU T CHUY N HÓA T NH NG S Ậ Ể Ừ Ữ Ự

(QUY LUẬT LƯỢNG – CHẤT)

Quy luật này nghiên cứu về về cách thức chung của sự phát triển (hình thức phát triểnthì đa dạng, muôn vẻ), phải có sự tích lũy có đủ về lượng thì mới dẫn đến sự biến đổi vềchất Ngược lại chất đổi sẽ dẫn đến lượng đổi

1 Các phạm trù Chất và Lượng:

a Phạm trù chất:

- Chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ tính quy định khách quan vốn có của các

sự vật hiện tượng, là sự thống nhất hữu cơ của các thuộc tính làm cho sự vật là nó, chứkhông phải là cái khác

Như vậy khái niệm chất trả lời cho câu hỏi: Sự vật ấy là cái gì

b Phạm trù Lượng:

Định nghĩa: Lượng là một phạm trù triết học dùng để chỉ tính quy định khách quan vốn

có về mặt số lượng, khối lượng, kích thước, quy mô, nhịp điệu của quá trình vận độngphát triển của các sự vật hiện tượng, cũng như của các yếu tố tạo nên chúng

Như vậy khái niệm Lượng trả lời cho câu hỏi: Sự vật ấy như thế nào (lớn – bé, cao –thấp )

2 Mối quan hệ giữa sự thay đổi về lượng và sự thay đổi về chất: (diễn biến của quy

luật)

- Chất và Lượng luôn luôn gắn liền với nhau, không tách rời nhau bởi vì mỗi sự vậthiện tượng đều phải phải có tính quy định về Chất lại vừa vừa có tính quy định về Lượng,nên không có Chất thiếu Lượng và ngược lại

a Lượng đổi dẫn đến chất đổi

- Lượng có xu hướng biến đổi liên tục, nó được tích lũy dần dần Còn Chất có xuhướng ổn định, ít thay đổi Do đó không phải mọi sự thay đổi về Lượng đều làm cho Chấtthay đổi Khi Lượng biến đổi trong một giới hạn nhất định nào đó thì Chất của sự vật về

cơ bản vẫn giữ nguyên Giới hạn đó gọi là độ Ví dụ: nước ở điều kiện thường ở 00C->1000C nó là chất lỏng (trạng thái lỏng) (có có độ cụ thể, có độ tương đối) Như vậy độ

là như là một khoảng giới hạn mà trong đó những thay đổi về Lượng chưa dẫn đến nhữngbiến đổi căn bản về Chất

- Trong quá trình phát triển của sự vật thì Lượng phát triển trước Sự tích lũy dần dần

về lượng đến một lúc nào đó sẽ vượt quá độ cho phép, khi đó chất của sự vật sẽ thay đổitheo Như vậy phải có sự tích lũy đủ về Lượng thì mới dẫn đến sự biến đổi về Chất Điểm

giới hạn mà tại đó diễn ra sự biến đổi về Chất của sự vật được gọi là điểm nút.

- Khi Lượng biến đổi đạt đến đến điểm nút thì quá trình biến đổi về chất sẽ diễn ra,nhưng không diễn ra tức thời, mà nó được thực hiện thông qua một giai đoạn được gọi là

bước nhảy Bước nhảy là giai đoạn biến đổi Chất của sự vật do những thay đổi về Lượng

của chất đó gây nên Các bước nhảy diễn ra theo những quy mô và nhịp điệu khác nhau.+ Theo quy mô: thì có bước nhảy cục bộ (quy mô nhỏ), bước nhảy toàn bộ (bước nhảyquy mô lớn)

+ Theo nhịp điệu: có bước nhảy đột biến (bùng nổ - diễn ra nhanh Ví dụ phản ứng Hóahọc ), bước nhảy dần dần (thời gian tương đối dài, diễn ra rất chậm Ví dụ hạt thóc nảymầm, trứng nở thành gà, cải cách xã hội, thực hiện một cuộc cách mạng, sự tiến hóa củaloài người)

- Sau khi chất mới ra đời thay thế cho chất cũ thì nó sẽ tác động trở lại sẽ làm choLượng thay đổi theo Bởi vì tương ứng với chất mới phải là một lượng mới, lượng nãy sẽbiến đổi với một quy mô, một tốc độ mới (quá trình học tập của trẻ từ tiểu học đến bậccao hơn) Đây là nói sự tác động trở lại của Chất đối với Lượng Như vậy cứ mỗi khiChất thay đổi thì nó đòi hỏi Lượng cũng phải thay đổi theo

3 Ý nghĩa phương pháp luận của quy luật Lượng – Chất:

- Sự vận động và phát triển của sự vật bao giờ cũng diễn ra bằng cách tích luỹ dần dần

về lượng đến một giới hạn nhất định thực hiện bước nhảy để chuyển về chất Do đó tronghoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn chúng ta phải biết từng bước tích luỹ vềlượng để làm biến đổi về chất theo quy luật Trong hoạt động của mình, ông cha ta đã rút

ra những tư tưởng sâu sắc như “ tích tiểu thành đại”, “năng nhặt chặt bị”, “góp gió thành

bão”… Những việc làm vĩ đại của con người bao giờ cũng là sự tổng hợp của những việclàm bình thường của con người đó

- tránh được tư tưởng chủ quan, duy ý chí, nôn nóng,” đốt cháy giai đoạn” muốn thựchiện những bước nhảy liên tục khi chưa tích lũy đủ lượng

-Do đó, khi đã tích luỹ đủ về số lượng phải có quyết tâm để tiến hành bước nhảy, phảikịp thời chuyển những sự thay đổi về lượng thành những thay đổi về chất, từ những thayđổi mang tính chất tiến hoá sang những thay đổi mang tính chất cách mạng Chỉ có nhưvậy chúng ta mới khắc phục được tư tưởng bảo thủ, trì trệ,”hữu khuynh” thường đượcbiểu hiện ở chỗ coi sự phát triển chỉ là sự thay đổi đơn thuần về lượng

Vai trò: Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập là quy luật về nguồngốc, động lực cơ bản, phổ biến của mọi quá trình vận động, phát triển Theo quy luật này,nguồn gốc, động lực cơ bản và phổ biến của mọi quá trình vận động phát triển chính làmâu thuẫn khách quan, vốn có của sự vật

a.Khái niệm: Trong phép biện chứng, khái niệm mâu thuẫn dùng để chỉ các mốiliên hệ thống nhất, đấu tranh và chuyển hóa giữa các mặt đối lập của mỗi sự vật, hiệntượng hoặc giữa các sự vật, hiện tượng với nhau

Khái niệm mặt đối lập dùng để chỉ những mặt, những thuộc tính, những khuynh

hướng vận động trái ngược nhau, nhưng đồng thời lại là điều kiện, tiền đề tồn tại của nhau.Các mặt đối lập nằm trong sự liên hệ, tác động, chuyển hóa lẫn nhau tạo thành mâu thuẫnbiện chứng

VD: Sản xuất va tiêu dùng là hai mặt đối lập nhau trong hoạt động kinh tế nhưng

lại là tiền đề tồn tại của nhau Nếu không có sản xuất sẽ không có sản phẩm để tiêu dung,nếu không có tiêu dùng thì sản xuất mất lý do để tồn tại

VD: Đồng hóa và dị hóa là hai mặt đối lập trong cơ thể sống Đó là hai quá trình

ngược nhau nhưng lại là tiền đề tồn tại của nhau Không có đồng hóa thì không có dị hóa

và ngược lại

-Mâu thẫn có tính khách quan, tính phổ biến và tính đa dạng phong phú

b.Mâu thuẫn là một chỉnh thể, trong đó hai mặt đối lập vừa thống nhất, vừa đấu tranh với nhau.

-Khái niệm thống nhất của các mặt đối lập dùng để chỉ sự liên hệ, ràng buộc,không tách rời nhau, quy định lẫn nhau của các mặt đối lập, mặt này lấy mặt kia làm tiền

đề tồn tại Hai mặt đối lập cùng tồn tại, cùng chuyển hóa trong quá trình vận động và pháttriển của sự vật

+Sự thống nhất của các mặt đối lập cũng bao hàm sự đồng nhất của nó vì các mặtđối lập không tồn tại tách rời nhau nên giữa chúng bao giờ cũng có những nhân tố giốngnhau

+Tuy nhiên, trong sự thống nhất, các mặt đối lập vẫn không ngừng tác động lẫnnhau, đấu tranh với nhau Đó là sự thống nhất trong trạng thái cân bằng, tác động ngangnhau của các mặt đối lập

-Khái niệm đấu tranh của các mặt đối lập dùng để chỉ khuynh hướng tác động qualại, bài trừ, phủ định nhau của các mặt đối lập

Thống nhất và đấu tranh của hai mặt đối lập không tách rời nhau Trong đấu tranhcủa các mặt đối lập vẫn có sự thống nhất, tức chúng vẫn nương tựa vào nhau, làm tiền đềtồn tại của nhau

=>Kết quả đấu tranh của hai mặt đối lập có khi dẫn đến các mặt đối lập bị phânhủy, tan rã, lúc đó cả hai mặt đối lập đồng thời bị tan rã, nhưng thường là hai mặt đối lậplại kích thích nhau phát triển Đấu tranh giữa các mặt đối lập kích thích nhau phát triển làdẫn đến chuyển hóa, tức là hình thành sự thay đổi về chất của các mặt đối lập chứ khôngphải chúng chuyển đổi vị trí cho nhau Kết quả là chuyển thành một trạng thái mới, một sựvật mới trong quy trình phát triển

Hai mặt đối lập vừa thống nhất, vừa đấu tranh với nhau trong một mâu thuẫn biệnchứng Trong đó, sự thống nhất của các mặt đối lập là tương đối, tạm thời, còn sự đấutranh giữa chúng là tuyệt đối

Các sự vật, hiện tượng trong thế giới luôn luôn vận động, phát triển thông qua sựtác động lẫn nhau trong quá trình phát triển của chúng Chính sự tác động qua lại giữa các

sự vật là nguồn gốc của sự vận động của chúng Mỗi mâu thuẫn đều bao hàm sự thốngnhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập Sự đấu tranh giữa các mặt đối lập làm cho các sựvật, hiện tượng không thể giữ nguyên trạng thái cũ, mà liên tục biến đổi Kết quả đấutranh giữa các mặt đối lập là mâu thuẫn cũ mất đi, mâu thuẫn mới hình thành, sự vật, hiệntượng cũ được thay thế bằng sự vật, hiện tượng mới Quá trình này tạo nên sự vận động,

phát triển vô tận của thế giới khách quan, Do đó, sự đấu tranh giữa các mặt đối lập lànguồn gốc vận động, phát triển của sự vật.

VD: Đấu tranh giữa di truyền và biến dị làm xuất hiện các giống loài mới trong thếgiới sinh vật Đấu tranh giữa nô lệ và chủ nô làm xã hội chiếm hữu nô lệ tiêu vong, xã hộiphong kiến ra đời với mâu thuẫn mới là mâu thuẫn giữa nông nô và chúa đất

VD: Trong quá trình nhận thức của chúng ta luôn xuất hiện những mâu thuẫn như:mâu thuẫn giữa những điều đã biết rất hạn hẹp với những điều chưa biết vốn rộng lớn,mâu thuẫn giữa ý muốn và khả năng Để nhận thức, tư duy, khả năng có thể phát triển,chúng ta không thể không giải quyết mâu thuẫn đó bằng cách tự trau dồi kiến thức chomình, có như vậy chúng ta mới có thể đứng vững, tự tin trong thời đại khoa học côngnghệ phát triển như hiện nay

Sự liên hệ tác động và chuyển hóa giữa các mặt đối lập là nguồn gốc, động lực của

sự vận động và phát triển trong thế giới

Ý nghĩa phương pháp luận

-Vì mâu thuẫn có tính tuyệt đối, khách quan, phổ biến, là nguồn gốc, động lực của

sự vận động, phát triển nên phải tôn trọng, đi sâu nghiên cứu, phát hiện ra mâu thuẫn của

sự vật, hiện tượng để nhận thức đúng bản chất của nó cũng như tìm ra phương hướng vàgiải pháp đúng cho hoạt động thực tiễn

Vì mâu thuẫn có tính đa dạng, phong phú, vì thế việc nhận thức và giải quyết mâuthuẫn cần phải có quan điểm lịch sử cụ thể, tức phải biết phân tích cụ thể từng loại mâuthuẫn và có phương pháp giải quyết phù hợp

-Khi giải quyết mâu thuẫn phải đặt nó trong mối tương quan với các mâu thuẫnkhác trong hệ thống, không cô lập tách rời nhau Đồng thời, cần phân biệt đúng vai trò, vịtrí của các loại mâu thuẫn trong từng hoàn cảnh, điều kiện nhất định để tìm ra phươngpháp tối ưu nhất Nếu không nhận thức đúng đắn và tìm cách giải quyết phù hợp sẽ làmcho mâu thuẫn càng trở nên phức tạp và khó giải quyết hơn

VD: Trong thời kỳ thực dân Pháp xâm lược nước ta, mâu thuẫn giữa dân tộc Việt Nam vàthực dân Pháp là mâu thuẫn cơ bản nhất Để giải quyết mâu thuẫn này, các sĩ phu yêu nước,những nhà cách mạng đã lựa chọn cách cách thức giải phóng dân tộc khác nhau Có người, cóphong trào lựa chọn theo khuynh hướng phong kiến, có người lại chọn theo khuynh hướng tưsản Tuy nhiên, lúc này hệ tư tưởng phong kiến đã trở nên bất lực trong việc giải quyết nhiệm vụgiành độc lập dân tộc, giai cấp tư sản Việt Nam rất nhỏ yếu cả về kinh tế lẫn chính trị, nên không

đủ sức giương cao ngọn cờ lãnh đạo sự nghiệp giải phóng dân tộc theo khuynh hướng dân chủ tư

sản Nhận thức rõ những hạn chế của các phong trào giải phóng dân tộc trước đó, cùng vớinhững yêu cầu của thực tiễn, Hồ Chí Minh đã nhận thức đúng đắn vấn đề dân tộc và nắm bắtđược xu thế thời đại, Người đã chọn con đường cách mạng vô sản bởi “ Muốn cứu nước và giảiphóng dân tộc không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản” Đó là con đườngtiến bộ, phù hợp với xu thế chung của thời đại.

-Để thúc đẩy sự vật phát triển, phải tìm mọi cách để giải quyết mâu thuẫn, khôngđược điều hòa mâu thuẫn Tuy nhiên, mâu thuẫn chỉ được giải quyết khi điều kiện đã chínmuồi

Đối với mỗi chúng ta, trong quá trình học tập và công tác của bản thân cần phảibiết phân tích những mâu thuẫn trong nhận thức, trong rèn luyện phẩm chất đạo đức Phảiphân biệt đâu là đúng, là sai, là tiến bộ, khoa học hay lạc hậu để nâng cao nhận thức, pháttriển nhân cách Cần biết đấu tranh phê bình và tự phê bình, tránh thái độ xuê xoa, “dĩhòa vi quý”, không dám đấu tranh chống lại cái lạc hậu, cái bảo thủ

1 Khái niệm phủ định

Trong thế giới vật chất, các sự vật đều có quá trình sinh ra, tồn tại, mất đi và được thaythế bằng sự vật khác Sự thay thế cái cũ bằng cái mới là sự phủ định Như vậy, phủ định

là thuộc tính khách quan của thế giới vật chất

2 Khái niệm phủ định biện chứng

Nêu quan điểm siêu hình coi phủ định là sự xoá bỏ hoàn toàn cái cũ, thì triết học Mac –Lênin coi phủ định là sự phủ định biện chứng – sư phủ định có kế thừa, tạo điều kiện cho

sự phát triển

– Quan niệm về sự phủ định biện chứng như trên tất yếu sẽ gắn với sự giải quyết mâuthuẫn và thực hiện bước nhảy Chính sự ra đời của sự vật mới về chất phải thông qua việcgiải quyết mâu thuẫn (đó cũng chính là bước nhảy về chất)

3 Những đặc điểm của phủ định biện chứng

– Tính khách quan thể hiện ở chỗ nguyên nhân của phủ định nằm ngay trong bản thân sựvật Đó là kết quả của việc giải quyết mâu thuẫn bên trong của sự vật và của quá trình từnhững tích luỹ về lượng dẫn đến sự nhảy vọt về chất

– Tính kế thừa: Cái mới ra đời trên cơ sở cái cũ đó là sự phủ định có kế thừa Phủ định có

kế thừa – sự loại bỏ những yếu tố đã lỗi thời, lạc hậu, gây cản trờ sự phát triển; đồng thờicũng chọn lọc, giữ lại những yếu tốt tích cực và cải biến đi cho phù hợp với cái mới.– Trong quá trình vận động của sự vật ấy, những nhân tố mới xuất hiện sẽ thay thế nhữngnhân tố cũ, sự phủ định biện chứng diễn ra – sự vật đó không còn nữa mà bị thay thế bởi

sự vật mới, trong đó có những nhân tố tích cực được giữ lại Song sự vật mới này sẽ bịphủ định bởi sự vật mới khác Sự vật mới khác ấy dường như là sự vật đã tồn tại, songkhông phải là sự trùng lập hoàn toàn, mà nó được bổ sung những nhân tố mới và chỉ bảotồn nhãng nhan tố tích cực thích hợp với sự phát triển tiếp tục của nó

– Trong hiện thực, một chu kỳ phát triển của sự vật hiện tượng có thể gồm số lượng cáclần phủ định nhiều hơn hai lần Có sự vật trải qua hai lần phủ định ….hoàn thành một chu

kỳ phát triển

– Khuynh hướng của sự phát triển ( hình thức “xoáy ốc”)

Sự phát triển theo đường “xoáy ốc” là sự biểu thị rõ ràng, đày đủ các đặc trưng của quátrình phát triển biện chứng của sự vật

2 Sự phủ định của phủ định (diễn biến của quy luật)

- Trong quá trình vận động, phát triển thông qua sự phủ định mà cái mới sẽ ra đời thaythế cho cái cũ, cái mới phải là cái tiến bộ so với cái cũ Cái mới này trong quá trình pháttriển tiếp theo lại dần dần trở nên cũ, lỗi thời nên nó lại bị phủ định bởi 1 cái mới caohơn… Cứ như vậy thông qua vô số những lần phủ định kế tiếp nhau mà sự vật sẽ pháttriển không ngừng

- Tuy những sự vật phát triển không diễn ra theo một đường thẳng đứng mà nó đượcthực hiện thông qua những chu kỳ kế tiếp nhau Trong mỗi một chu kỳ phát triển, thôngqua lần phủ định thứ nhất nếu nó được thực hiện một cách căn bản thì sự vật sẽ chuyểnhoá thành cái đối lập với nó (cây lúa đối lập với hạt thóc), sau đó qua lần phủ định thứ 2hay gọi là phủ định của phủ định nếu nó cũng được thực hiện một cách căn bản thì cái đối

lập ấy lại chuyển hoá thành cái đối lập với nó mà thực chất là quay trở về với cái ban đầu.Khi đó sẽ kết thúc một chu kỳ phát triển để chuyển sang một chu kỳ mới.

- Sự phủ định của phủ định làm cho sự vật có khuynh hướng vòng quay trở lại dườngnhư là cái ban đầu nhưng với 1 trình độ phát triển cao hơn

- Chúng ta không nên hiểu một cách mày móc là cứ qua 2 lần phủ định thì kết thúc mộtchu kỳ phát triển Trong thực tế chu kỳ phát triển có thể phải thông qua nhiều lần phủđịnh mới hoàn thành

VD: Chu kỳ phát triển của loài côn trùng qua 4 lần phủ định: Trứng => Tằm => Kén

=> Sâu

Quy luật này cho kết quả nên một khuynh hướng chung của quá trình phát triển màLênin gọi là đường xoáy trôn ốc Khuynh hướng này không phải do sự phủ định tạo ra

mà do sự phủ định của phủ định tạo ra

3 Ý nghĩa phương pháp luận

– Quy luật này giúp chúng ta nhận thức đúng đắn về xu hướng phát triển của sự vật Quátrình phát triển của bất kỳ sự vật nào cũng không bao giờ đi theo một đường thẳng, màdiễn ra quanh co phức tạp, trong đó bao gồm nhiều chu kỳ khác nhau, chu kỳ sau tiến bộhơn chu kỳ trước

-Cần khắc phục tư tưởng bảo thủ, trì trệ, giáo điều, kìm hãm sự phát triển của cái mới,làm trái với quy này

– Khi phủ định phải biết kế thừa những nhân tố tích cực đã đạt được từ cái cũ và pháttriển sáng tạo trong điều kiện mới

4 Vận dụng quy luật này của VN trong việc lựa chọn con đường đi lên CNXH

– Quy luật này chỉ ra cách thức của sự phát triển là sau các lần phủ định sự vậtdường như quay trở lại cái ban đầu nhưng trên cơ sở cao hơn Lịch sử XH loài người tấtyếu sẽ phủ đinh các chế độ tư hữu xây dựng chế độ công hữu, giải phóng con người khỏi

áp bức bất công…

– Quy luật này chỉ ra sự phát triển theo đường xoáy ốc, quá trình phát triển cóbước quanh co phức tạp thậm chí có bước thụt lùi tam thời nên khi CNXH ở Liên Xô vàĐông Âu sụp đổ Đảng và Nhà nước ta không do dự lựa chọn lại con đường đi lên CNXH

.– Hiện nay CNXH hiện thực đang đứng trước những khó khăn không nhỏ , nhưngnhững khó khăn đó chỉ là tạm thời, nhất định theo quy luật tất yếu của nhân loại tiến bộ

sẽ xây dựng thành công CNXH…

C P PH M TRÙ CÁI CHUNG VÀ CÁI RIÊNG Ặ Ạ

1 Định nghĩa:

- Cái riêng là một phạm trù triết học dùng để chỉ một sự vật hiện tượng, một quá trìnhriêng biệt nào đó Chẳng hạn là cái bàn này, cái cây nọ, hành tinh kia Như vậy cái riêng

là một chỉnh thể, nó có thể tồn tại tương đối độc lập trước nhiều cái khác

- Cái chung là một phạm trù triết học dùng để chỉ những mặt, những thuộc tính, nhữngmối liên hệ chung cho nhiều sự vật hiện tượng khác nhau Chẳng hạn màu trắng, tưduy…Như vậy cái chung là cái bộ phận nhưng có sự lặp lại nhiều lần

Ngoài cái chung và cái riêng còn có cái đơn nhất đó là những mặt, những thuộc tínhchỉ xuất hiện ở sự vật duy nhất nào đó, không lặp lại ở những sự vật khác

Tóm lại cái riêng là chỉnh thể thống nhất giữa cái chung và cái đơn nhất

Ví dụ, mỗi con người là một cái riêng; những thuộc tính tự nhiên và xã hội khiến chocon người khác với động vật giữ vai trò là cái chung của tất cả mọi người với tư cáchngười; nhưng mặt khác, ở mỗi con người lại có những thuộc tính không lặp lại ở nhaunhư: cấu tạo gen, nhân cách, năng lực,… cụ thể khác nhau

2 Mối quan hệ biện chứng giữa cái chung, cái riêng và cái đơn nhất

-Cái chung không tồn tại trừu tượng bên ngoài những cái riêng; trái lại, cái chungchỉ tồn tại trong mỗi cái riêng, biểu hiện thông qua mỗi cái riêng Vì vậy, để nhận thứccái chung có thể dùng phương pháp quy nạp từ việc nghiên cứu nhiều cái riêng

Ví dụ, trên cơ sở khảo sát tình hình hoạt động cụ thể của một số doanh nghiệp có thểrút ra kết luận về tình trạng chung của các doanh nghiệp trong nền kinh tế

-Cái riêng chỉ tồn tại trong mối quan hệ với cái chung; không có cái riêng tồn tại độclập tuyệt đối tách rời cái chung Vì vậy, để giải quyết mỗi vấn đề riêng không thể bấtchấp cái chung, đặc biệt là cái chung là cái thuộc bản chất, quy luật phổ biến…

Ví dụ, không có doanh nghiệp nào tồn tại với tư cách doanh nghiệp mà lại không tuântheo các quy tắc chung của thị trường (ví dụ quy tắc cạnh tranh…) Nếu doanh nghiệpnào đó bất chấp các nguyên tắc chung đó thì nó không thể tồn tại trong nền kinh tế thịtrường

-Cái riêng là cái toàn bộ, phong phú, đa dạng hơn cái chung; còn cái chung là cái bộphận nhưng sâu sắc, bản chất hơn cái riêng Vì vậy, chẳng những việc giải quyết mỗi vấn

đề riêng không thể bất chấp cái chung mà còn phải xét đến cái phong phú, lịch sử khi vậndụng cái chung.

Ví dụ, khi vận dụng những nguyên lý chung của khoa học vào việc giải quyết mỗi vấn

đề riêng cần phải xét đến những điểu kiện lịch sử, cụ thể tạo nên cái đơn nhất (đặc thù)của nó Cần tránh thái độ chung chung, trừu tượng khi giải quyết mỗi vấn đề riêng

- Cái chung và cái đơn nhất có thể chuyển hóa cho nhau trong những điểu kiện xácđịnh của quá trình vận động, phát triển của sự vật Vì vậy, tuỳ từng mục đích có thể tạo ranhững điểu kiện để thực hiện sự chuyển hoá từ cái đơn nhất thành cái chung hay ngượclại

Ví dụ, một sáng kiến khi mới ra đời – nó là cái đơn nhất Với mục đích nhân rộng sángkiến đó áp dụng trong thực tiễn phát triển kinh tế – xã hội, có thể thông qua các tổ chứctrao đổi, học tập để phổ biến sáng kiến đó thành cái chung, cái phổ biến – khi đó cái đơnnhất đã trở thành cái chung…

3 Ý nghĩa, phương pháp luận:

- Quá trình nhận thức của con người phải đi từ cái riêng đến cái chung

- Phải biết vận dụng cái chung vào để cải tạo cái riêng nhưng đồng thời phải tính đếnnhững điều kiện đặc thù riêng có của từng cái riêng cho phù hợp

- Phải biết vận dụng mối quan hệ chuyển hoá giữa cái chung và cái đơn nhất qua đóthúc đẩy quá trình phát triển của sự vật

1 Khái niệm:

-Tất nhiên dùng để chỉ cái xuất phát từ bản chất, quy luật vận động, phát triển của

sự vật; do vậy, nó luôn có tính tất định (trong một điều kiện xác định nó nhất định phảixảy ra như thế mà không thể khác)

VD: những hạt giống lúa tốt khi có độ ẩm cần thiết thì tất yếu sẽ nảy mầm

Có sợi tốt, máy móc hiện đại, công nhân có tay nghề cao tất nhiên sẽ dệt đượcnhững tấm vải tốt

- Ngẫu nhiên dùng để chỉ cái xảy ra do sự tác động của hoàn cảnh môi trường đến

quá trình biểu hiện của cái tất nhiên; do vậy, nó khiến cho cái tất nhiên có thể biểu hiện ratrong thực tế thành tính đa khả năng (có thể xảy ra như thế này hay thế khác theo sự biếnthiên của những điều kiện khác nhau)

VD: những hạt lúa lẫn cả hạt tốt, hạt lép, hạt bị sâu bệnh đem gieo thì “tất nhiên”chỉ có hạt tốt nảy mầm, còn những hạt lép, hạt sâu thì không thể nảy mầm

Ví dụ, xét một vật rơi tự do: xuất phát từ bản chất (quy luật) tương tác hấp dẫn củatrái đất đối với nó, khiến cho nó nhất định rơi vào trái đất (cái tất nhiên); nhưng do điềukiện tác động của các nhân tố hợp thành môi trường rơi của nó khiến cho đường rơi của

nó có thể diễn ra theo nhiều khả năng khác nhau (cái ngẫu nhiên)

2.Mối quan hệ biện chứng giữa tất nhiên và ngẫu nhiên

- Tất nhiên và ngẫu nhiên đều tồn tại khách quan và đều có vai trò nhất định đối

với sự vận động, phát triển của sự vật, trong đó cái tất nhiên đóng vai trò quyết định, còncái ngẫu nhiên làm cho sự biểu hiện của cái tất nhiên trở nên phong phú

Ví dụ, theo quy luật khách quan thì xã hội loài người tất nhiên sẽ vận động theochiều hướng đi lên, nhưng quá trình đó lại không phải là con đường thẳng mà trái lại, nó

là con đường phức tạp, quanh co, bao hàm cả những bước thụt lùi trong một bối cảnh cụthể do sự tác động của rất nhiều nhân tố khác nhau đến tiến trình ấy

-Không có cái tất nhiên và ngẫu nhiên thuần tuý tách rời nhau: cái tất nhiên đượcbiểu hiện ra trong hiện thực thông qua cái ngẫu nhiên Trong trường hợp này có thể nói:cái tất nhiên xuyên qua vô số cái ngẫu nhiên mà biểu hiện tính tất yếu theo quy luật của

nó Bởi vậy, trong mỗi cái ngẫu nhiên đều bao hàm trong nó ít hay nhiều tính tất nhiên

VD: Sự hình thành trái đất là do vụ nổ lớn đó là điều tất nhiên nhưng thông qua vôvàn cái ngẫu nhiên là sự vận động, trao đổi của thế giới tự nhiên Đồng thời, sự vận động

đó là yếu tố cho việc hình thành trái đất…

VD: Sự phát triển của một cây xanh, khi ta gieo hạt trong điều kiện bình thườngthì cây sẽ nảy mầm và phát triển Nhưng quá trình cây phát triển nhanh hay chậm còn tùythuộc vào các yếu tố khác như: nước, không khí, dinh dưỡng…

+ Tất nhiên và ngẫu nhiên không phải tồn tại vĩnh viễn ở trạng thái cũ mà thườngxuyên thay đổi; chúng chuyển hóa cho nhau trong điều kiện nhất định: cái trong quan hệnày là tất nhiên thì trong một, quan hệ khác lại có thể là ngẫu nhiên

VD: Việc trao đổi vật này lấy vật khác trong xã hội công xã nguyên thuỷ lúc đầuchỉ là việc ngẫu nhiên Vì khi đó lực lượng sản xuất thấp kém, mỗi công xã chỉ sản xuất

đủ cho riêng mình dùng, chưa có sản phẩm dư thừa Nhưng về sau, nhờ có sự phân cônglao động, kinh nghiệm sản xuất của con người cũng được tích luỹ Con người đã sản xuấtđược nhiều sản phẩm hơn, dẫn đến có sản phẩm dư thừa Khi đó sự trao đổi sản phẩm trởnên thường xuyên hơn và biến thành một hiện tượng tất nhiên của xã hội

VD: Trong hoạt động tâm sinh lý con người, một người bình thường thì khi trưởngthành tâm sinh lý phát triển xuất hiện tình cảm đối với người khác phái (hay còn gọi làtình yêu) đó là điều tất nhiên Nhưng yêu ai (hoặc thích ai) đó là điều hoàn toàn ngẫunhiên.

VD: Con người ta ngủ ai cũng đã từng mơ, giấc mơ xuất hiện là điều tất nhiêntrong mỗi người bình thường Nhưng nội dung của giấc mơ là một điều ngẫu nhiên

Ví dụ, khi cầu lớn hơn cung nếu không được giải quyết kịp thời thì “tất nhiên” giá

cả sẽ tăng Còn giá tăng vào giờ nào, tăng bao nhiêu thì có tính ngẫu nhiên Nhưng sựtăng giá đó “tất nhiên” chỉ rơi vào những mặt hàng “cầu lớn hơn cung” chứ không phảităng giá đồng loạt Chẳng hạn, đến gần ngày 8/3 nhu cầu hoa tăng mạnh và giá một sốloại hoa thường tăng

3.Ý nghĩa phương pháp luận:

- Con người muốn nhận thức và hành động đúng, chủ động thì phải nắm được cáitất nhiên,cũng là nắm được quy luật Nhưng không có cái tất nhiên thuần túy Do đó phảithông qua cái ngẫu nhiên để tìm ra cái tất nhiên và cái tất nhiên chi phối lại cái ngẫunhiên bất lợi

VD: Giá trị hàng hóa (cái tất nhiê) biểu hiệ qua giá cả Nếu muốn nắm được giá trị hànghóa nào đó (VD giá vàng) trong ngày thì phải từ cái ngẫu nhiên ở các cửa hàng bán vàng ở nhiềunơi và dùng phương pháp tính toán sẽ biết được giá trị hàng vàng trong ngày đó Từ đó, dự báogiá vàng ngày hôm sau

-Cái ngẫu nhiên diễn ra phong phú, phức tạp và ngoài ý muốn nên nhiều khi gây tác hạixấu cho con người Vì vậy, nắm cái tất nhiên để chủ động phòng cái ngẫu nhiên tránh gâyhậu quả xấu

VD: Chẳng hạn, những dự báo thời tiết xuất phát từ kinh nghiệm, từ tính toán khoa học, theoquy lậu sác xuất để đối phó phòng chống cái ngẫu nhiên như mưa gió, bão, lũ, hạn hán…gây hậuquả cho con người

LIÊN HỆ: Vận dụng vào sự phát triển đất nước ta hiện nay Trong điều kiện đất nước tatrong giai đoạn hiện nay đang phấn đấu sớm đưa nước ta trở thành nước công nghiệp theohướng hiện đại Nếu đường lối phát triển, lý luận đúng và mọi người đều cùng nhau bắttay vào cùng với Đảng và nhà nước góp phần công sức của mình trong công cuộc đó thìchúng ta sẽ xây dựng đất nước phát triển theo hướng tích cực đó là điều tất nhiên Nhưngtrên thực tế, chúng ta còn bắt gặp nhiều những vẫn đề ngẫu nhiên ảnh hưởng không nhỏđến sự phát triển của đất nước như: quan liêu, tham nhũng, tri thức kém cỏi… Nhữngmặt hạn chế này tuy là ngẫu nhiên nhưng nó ảnh hưởng rất lớn đến cái tất nhiên, làmkiềm hãm sự phát triển của đất nước