Nguyễn Văn Hiền – ĐHSP HNSINH TỔNG HỢP PRÔTÊIN Đỗ Văn Mười Khoa Sinh - ĐH Khoa học Tự nhiên Hà Nội... Nguyễn Văn Hiền – ĐHSP HNADN NHÂN TẾ BÀO CHẤT SINH TỔNG HỢP PRÔTÊIN mARN polypeptit
Trang 1Nguyễn Văn Hiền – ĐHSP HN
SINH TỔNG HỢP PRÔTÊIN
Đỗ Văn Mười Khoa Sinh - ĐH Khoa học Tự nhiên Hà Nội
Trang 3Nguyễn Văn Hiền – ĐHSP HN
ADN NHÂN
TẾ BÀO CHẤT
SINH TỔNG HỢP PRÔTÊIN
mARN
polypeptit prôtêin
Sinh tổng hợp prôtêin
Quan sát và cho biết quá trình sinh tổng hợp prôtêin có thể được chia thành mấy giai đoạn, các giai đoạn
đó diễn ra ở đâu trong tế bào?
Sao mã
Giải mã
mARN
Trang 4SINH TỔNG HỢP PRÔTÊIN
I.QUÁ TRÌNH SINH
TỔNG HỢP PRÔTÊIN
1 Giai đoạn sao mã
2 Giai đoạn giải mã
-Tổng hợp xong, mARN rời nhân
ra tế bào chất tham gia giải mã.
Trang 5Nguyễn Văn Hiền – ĐHSP HN
Các thành phần tham gia và được hình thành:
1 Giai đoạn sao mã
2 Giai đoạn giải mã
Trang 6ATP ATP
Phức hợp Axit amin - tARN
Theo dõi và cho biết quá trình hoạt hoá axit amin diễn ra như thế nào?
- Hoạt hoá axit amin:
SINH TỔNG HỢP PRÔTÊIN
I.QUÁ TRÌNH SINH
TỔNG HỢP PRÔTÊIN
1 Giai đoạn sao mã
2 Giai đoạn giải mã
Trang 7Nguyễn Văn Hiền – ĐHSP HN
ATP ATP
Phức hợp Axit amin - tARN
- Hoạt hoá axit amin:
SINH TỔNG HỢP PRÔTÊIN
I.QUÁ TRÌNH SINH
TỔNG HỢP PRÔTÊIN
1 Giai đoạn sao mã
2 Giai đoạn giải mã
aa + ATP (Enzim) aa-ATP + tARN (Enzim) aa-tARN
aa + ATP (Enzim) aa-ATP + tARN (Enzim) aa-tARN
Trang 8Quan sát và cho biết:
1 Có thể chia quá trình tổng hợp chuỗi polypeptit thành mấy bước?
2 Các bước đó bắt đầu, diễn biến và kết thúc như thế nào?
1 Giai đoạn sao mã
2 Giai đoạn giải mã
Trang 9Nguyễn Văn Hiền – ĐHSP HN
Trang 10TỔNG HỢP CHUỖI POLYPEPTIT
Mã mở đầu Mã kết thúc
Enzim đặc hiệu
Chuỗi polypeptit
Trang 11Nguyễn Văn Hiền – ĐHSP HN
1 Giai đoạn sao mã
2 Giai đoạn giải mã
Trang 12TỔNG HỢP CHUỖI POLYPEPTIT
Mã mở đầu
Bắt đầu: khi ribôxôm
tiếp xúc với mARN tại
mã mở đầu
Diễn biến: phức hợp
aamở đầu - tARN tiến vào ribôxôm, khớp đối mã; Phức hợp aa1 - tARN tiến vào ribôxôm, khớp đối mã;
Kết thúc: Enzim xúc tác
tạo liên kết peptit giữa
aamở đầu với aa1;
+ Bước mở đầu:
Trang 13Nguyễn Văn Hiền – ĐHSP HN
Trang 14TỔNG HỢP CHUỖI POLYPEPTIT
Mã kết thúc
Diễn biến: các phức
hợp aa-tARN tiến vào ribôxôm, khớp đối mã; liên kết peptit giữa các aa được tạo thành
Kết thúc: khi ribôxôm gặp mã kết
+ Bước kéo dài: Bắt đầu: khi
chuyển đi một mã
bộ ba trên mARN tARN mở đầu rời khỏi ribôxôm.
Trang 15Nguyễn Văn Hiền – ĐHSP HN
TỔNG HỢP CHUỖI POLYPEPTIT
Mã kết thúc
Enzim đặc hiệu
Hình thành prôtêin hoàn chỉnh
+ Bước kết thúc:
Bắt đầu: khi ribôxôm rời khỏi mARN
Diễn biến và kết thúc: tARN cuối cùng rời khỏi ribôxôm, giải
phóng chuỗi polypeptit Enzim tách aamở đầu khỏi chuỗi polypeptit vừa được tổng hợp Chuỗi polypeptit tiếp tục hình thành cấu trúc bậc cao hơn tạo thành prôtêin hoàn chỉnh
Trang 161 Giai đoạn sao mã
2 Giai đoạn giải mã
Trang 17Nguyễn Văn Hiền – ĐHSP HN
Nhiều ribôxôm cùng trượt trên một mARN gọi là polyxôm, tổng hợp được nhiều chuỗi polypetit giống nhau trong cùng một thời gian.
Tăng hiệu suất sử dụng mARN, “tuổi thọ” của các thành phần tham gia khác nhau: mARN nhanh chóng tự huỷ; ribôxôm sử dụng được nhiều lần.
SINH TỔNG HỢP PRÔTÊIN
I.QUÁ TRÌNH SINH
TỔNG HỢP PRÔTÊIN
1 Giai đoạn sao mã
2 Giai đoạn giải mã
Trang 18 Ví dụ cơ chế điều hoà ở vi khuẩn (Do Jacôp và Mônô phát hiện)
Quan sát và có thể rút ra những nhận xét gì từ quá trình này?
- Về vai trò của quá trình, về mối quan hệ giữa ADN và prôtêin, về cơ chế di truyền ở cấp độ phân tử?
- Có thể định nghĩa về gen như thế nào?
Phiếu học tập số 2
SINH TỔNG HỢP PRÔTÊIN
I.QUÁ TRÌNH SINH
TỔNG HỢP PRÔTÊIN
1 Giai đoạn sao mã
2 Giai đoạn giải mã
Trang 19Nguyễn Văn Hiền – ĐHSP HN
Tổng hợp prôtêin cấu trúc (tính trạng)
ĐIỀU HOÀ SINH TỔNG HỢP PRÔTÊIN
Gen điều hoà Gen khởi động (Gen vận hành) Gen cấu trúc
Tổng hợp
Prôtêin ức chế
Chất cảm ứng
Tổng hợp prôtêin cấu trúc (tính trạng)
Trang 20Tổng hợp prôtêin cấu trúc (tính trạng)
Tổng hợp prôtêin cấu trúc (tính trạng)
ĐIỀU HOÀ SINH TỔNG HỢP PRÔTÊIN
Gen điều hoà Gen khởi động (Gen vận hành) Gen cấu trúc
Tổng hợp
Prôtêin ức chế
Hết chất cảm ứng
Trang 21Nguyễn Văn Hiền – ĐHSP HN
Tổng hợp prôtêin cấu trúc (tính trạng)
ĐIỀU HOÀ SINH TỔNG HỢP PRÔTÊIN
Gen điều hoà Gen khởi động (Gen vận hành) Gen cấu trúc
Tổng hợp
Prôtêin ức chế
Chất cảm ứng
Tổng hợp prôtêin cấu trúc (tính trạng)
Trang 22Tổng hợp prôtêin cấu trúc (tính trạng)
Tổng hợp prôtêin cấu trúc (tính trạng)
ĐIỀU HOÀ SINH TỔNG HỢP PRÔTÊIN
Gen điều hoà Gen khởi động (Gen vận hành) Gen cấu trúc
Tổng hợp
Prôtêin ức chế
Hết chất cảm ứng
Trang 23Nguyễn Văn Hiền – ĐHSP HN
Tế bào chỉ tổng hợp prôtêin cần thiết vào lúc cần thiết.
Mối quan hệ ADN và prôtêin:
SINH TỔNG HỢP PRÔTÊIN
AUG XAU GXX UUA UUX mARN
Met–Acg - Ala– Lơx–Phê Chuỗi polypeptit
I.QUÁ TRÌNH SINH
TỔNG HỢP PRÔTÊIN
1 Giai đoạn sao mã
2 Giai đoạn giải mã
Trang 24Gen là một đoạn phân tử ADN
có chức năng di truyền gồm gen
cấu trúc, gen điều hoà và gen vận hành
SINH TỔNG HỢP PRÔTÊIN
I.QUÁ TRÌNH SINH
TỔNG HỢP PRÔTÊIN
1 Giai đoạn sao mã
2 Giai đoạn giải mã
Trang 25Nguyễn Văn Hiền – ĐHSP HN
(1) Thành phần tham gia vào cả quá trình hình thành, cắt đứt các
liên kết peptit hay hoạt hoá các axit amin là … (A) polyxôm (2) Cấu trúc có tác dụng tăng hiệu suất sinh tổng hợp prôtêin là … (B) ribôxôm (3) “Nhà máy” lắp ghép tạo chuỗi polypeptit là … (C) enzim (4) Nguyên tắc đảm bảo thông tin di truyền liền mạch và chính xác
từ ADN đến prôtêin là nguyên tắc … (D) sinh tổng hợp (5) Quá trình tổng hợp diễn ra trong tế bào sinh vật gọi là … (E) bổ sung
Trang 26(1) Chất truyền thông tin di truyền từ nhân ra tế bào chất là … (A) aa
(2) Thành phần có chức năng vận chuyển axit amin vào ribôxôm là … (B) aa mở đầu (3) Hợp chất cung cấp năng lượng cho quá trình hoạt hoá axit amin
(4) Luôn có mặt đầu tiên trong quá trình tổng hợp chuỗi polypeptit
nhưng lại không có mặt ở phân tử prôtêin hoàn chỉnh là … (D) tARN
(5) Đơn vị cấu tạo nên chuỗi polypeptit là … (E) ATP