Tổng hợp tất cả các kiến thức cơ bản nhất về tác phẩm Hồn Trương Ba da hàng thịt trong sách giáo khoa ngữ văn 12. Một gợi ý để giáo viêc soạn giáo án, xây dựng câu hỏi, học sinh ôn tập bài để nắm vững kiến thức.
Trang 1HỒN TRƯƠNG BA, DA HÀNG THỊT
A TÁC GIẢ
I Cuộc đời
- Lưu Quang Vũ (1948 – 1988) quê gốc ở Đà Nắng, sinh tại Phú Thọ trong một gia đình trí thức, cha là nhà viết kịch Lưu Quang Thuận
– Từ 1965 đến 1970: Lưu Quang Vũ vào bộ đội ông nhập ngũ, phục vụ quân chủng Phòng không – Không quân và được biết đến với tư cách là một nhà thơ tài năng đầy hứa hẹn Đây là thời kỳ tài thơ Lưu Quang Vũ nở rộ
– Từ 1970 đến 1978: Ông xuất ngũ, làm nhiều nghề để mưu sinh
– Từ 1978 đến 1988: Biên tập viên Tạp chí Sân khấu, bắt đầu sáng tác kịch và trở thành một hiện tượng đặc biệt của sân khấu kịch trường những năm 80 thế kỉ XX với những vở đặc sắc như: Sống mãi tuổi 17; Hẹn ngày trở lại; Lời thể thứ 9; Khoảnh khắc và vô tận; Bệnh sĩ; Tôi và chúng ta; Hai ngàn ngày oan trái; Hồn Trương Ba, da hàng thịt…
- Năm 1988, giữa lúc tài năng đang vào độ chín, tên tuổi vang dội trên văn đàn, Lưu Quang Vũ đã qua đời trong một tai nạn giao cùng người bạn đời Xuân Quỳnh
và con Lưu Quỳnh Thơ
II Sự nghiệp
- Lưu Quang Vũ là một cây bút tài hoa đã để lại dấu ấn trong nhiều thể loại: Làm thơ, vẽ tranh, viết truyện, viết tiểu luận, nhưng thành công nhất là soạn kịch Ông
là một trong những nhà soạn kịch tài năng nhất của nển văn học nghệ thuật Việt Nam hiện đại.Thiên hướng và năng khiếu nghệ thuật của LQV sớm bộc lộ từ nhỏ
và vùng quê Bắc Bộ đã in dấu nhiều trong sáng tác của ông sau này
- Ở thể loại nào người đọc cũng bắt gặp một LQV với tâm hồn nổi gió, sức sống mãnh liệt và khả năng sáng tạo miệt mài
- Năm 2000, Lưu Quang Vũ được truy tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về nghệ thuật sân khấu
- Các tác phẩm chính : Thơ : Hương cây, Mây trắng, Bầy ong trong đêm sâu Kịch : Sống mãi tuổi 17, Mùa hạ cuối cùng, Hồn Trương Ba da hàng thịt, Tôi và chúng ta, Nàng Si-ta,…
B TÁC PHẨM
I Hoàn cảnh sáng tác
- Hồn Trương Ba, da hàng thịt là một trong những vở kịch đặc sắc nhất, gây được
nhiểu tiếng vang của Lưu Quang Vũ
- Vở kịch được viết năm 1981, nhưng đến năm 1984 mới lần đầu ra mắt công chứng, đã được công diễn nhiều lẩn trên sân khấu trong và ngoài nước
II Nguồn gốc đề tài
Trang 2– Đây là một vở kịch mà Lưu Quang Vũ đã dựa vào cốt truyện dân gian, tuy nhiên chiều sâu của vở kịch chính là phần phát triển sau của truyện dân gian
- Tóm tắt:
Có một người làm vườn là Trương Ba, chất phác, cần cù, yêu vợ, thương con, quý cháu và giỏi đánh cờ, bỗng nhiên lăn đùng ra chết, mà nguyên nhân là do
sự nhầm lẫn tai hại của Nam Tào, Bắc Đẩu trên thiên đình Đế Thích – một ông tiên cao cờ – do quý trọng tài cờ của Trương Ba đã hoá phép làm cho Trương Ba sống lại bằng cách để hồn Trương Ba nhập vào xác anh hàng thịt vừa mới chết Thế là đã xảy ra chuyện tranh chấp chồng giữa hai bà vợ Quan xử kiện lệnh cho đương sự lần lượt làm hai việc mổ lợn và đánh cờ Đương sự thậm chí còn không biết cầm dao mổ lợn thế nào nhưng lại rất giỏi đánh cờ Quan bèn quyết định cho
bà vợ Trương Ba đưa chổng về Truyện cổ tích kết thúc tại đây và Trương Ba tiếp tục sống hạnh phúc với vợ con, làng xóm (đương nhiên là trong thân xác của anh hàng thịt)
Tác phẩm của Lưu Quang Vũ kể tiếp: Sổng nhờ trong thân xác người khác, hồn
Trương Ba gặp bao nhiêu rắc rối, phiền toái Tệ hại hơn nữa là ông ngày càng trở nên xa lạ, đáng sợ trong con mắt người thần, đứa cháu không nhận ông nội, lại thêm đứa con hư hỏng, xung quanh ông còn có tên lí trưởng đôi bại, những bậc tiên thánh trên trời vô trách nhiệm, cố tình lấp liếm lỗi lẩm… Ba tháng “ngụ cư” trong cái xác lạ, hồn Trương Ba có nguy cơ bị thân xác lấn át, nó phải đấu tranh một cách chật vật với những ham muốn bản năng, những dục vọng thấp hèn của anh hàng thịt, có lúc suýt bị thất bại và sa ngã trước sự dẫn dắt của thể xác Kết cục, để bảo toàn sự trong sạch của mình, hồn Trương Ba đã chấp nhận cái chết vĩnh viễn, khước từ sự sống không phải là mình, cho dù sự sống là muôn phần đáng quý
- Điểm khác biệt :
+ Trong truyện dân gian, nhân vật Trương Ba tiếp tục sống bình thường, hạnh phúc khi được nhập hồn vào thân xác anh hàng thịt Ngắn gọn và đơn giản, truyện dân gian mang một tư tưởng triết học có phần cơ bản đúng, nhưng chỉ đề cao linh hồn, tuyệt đối hóa linh hồn, không để ý đến mối quan hệ giữa thể xác và linh hồn
+ Vở kịch của Lưu Quang Vũ tại tập trung diễn tả tình cảnh trớ trêu, nỗi đau khổ, giày vò của Trương Ba từ khi “bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo” Từ đó đưa đến những tư tưởng mới : sự tồn tại độc lập của thân xác đối với linh hồn và khẳng định một quan niệm đúng đắn về cách sống
=> Từ một cốt truyện dân gian, tác giả đã xây dựng một vở kịch nói hiện đại, đặt ra vấn đề mới mẻ có ý nghĩa tư tưởng, triết lí và nhân văn sâu sắc
III Đoạn trích.
1 Vị trí
Trang 3- Là phần lớn cảnh VII Đây cũng là đoạn kết của kịch.
- Bố cục: 3 phần
2 Màn đối thoại giữa hồn Trương Ba với xác hàng thịt
- Nội dung cuộc đối thoại: Có hay không sự phụ thuộc của hồn Trương Ba cao khiết, nhân hậu vào xác hàng thịt phàm phu tục tử
- Lí lẽ hồn Trương Ba:
+ Ban đầu cao giọng phủ nhận cho rằng xác thịt “ không thể biết nói”, “ không có tiếng nói”, “không có tư tưởng, không có cảm xúc”, “chỉ là xác thịt âm u, đui mù”,
“chỉ là cái vỏ bên ngoài”
+ Sau đó khi buộc phải thừa nhận xác thịt có tiếng nói thì cho rằng đó là “tiếng gọi nơi hoang dã”, tiếng của con thú, tiếng của bản năng do vậy không thể chi phối, tác động hay ảnh hưởng gì đến đời sống trong sạch, cao khiết của linh hồn
+ Khi xác hàng thịt đưa ra dẫn chứng về tiếng nói của thể xác thì phủ đinh quyết liệt, cho rằng : đó không phải là hành động xuất phát từ ý thức của ình: “Đấy là mày chứ, chân tay mày, hơi thở của mày…”
+ Cuối cùng trước câu hỏi sắc sảo của xác HTB “Không dám trả lời”,lúng túng trong những câu đứt quãng “Ta…ta…ta… đã bảo mày im đi”, “Nhưng… nhưng…”
+ “Bịt tai lại” “Ta không muốn nghe mày nữa”
Hồn Trương Ba trở thành người đuối lí trong cuộc đối thoại này
Từ chỗ cao giọng phủ nhận đến chỗ chấp nhận, từ chỗ phủ định quyết liệt đến chỗ lúng túng không dám trả lời, từ chỗ hăng hái đấu lí, ,đáp lại tất cả những lí lẽ xác hàng thịt đưua ra đến chỗ bịt tai lại’ từ cách xưng hô mày –
ta đến chỗ gọi xht bằng anh Từ chỗ mạnh mẽ đầy khí thế đấu tranh đến chỗ kêu trời tuyệt vọng và dáng dấp bất thần tội nghiệp nhập lại vào thân xác anh hàng thịt
Từ mạnh mẽ, đầy khí thế đấu tranh, đến lúng túng, cất tiếng kêu trời tuyệt vọng bất thần nhập lại thân xác Hồn đã bị dồn vào con đường cụt không lối thoát,
đành phải chấp nhận sự an bài, “hoà thuận” “hồn Trương Ba, da hàng thịt”.
- Lí lẽ của xác hàng thịt:
+ Xác khẳng định: “ông không thoát khỏi tôi được đâu, dù tôi chỉ là thân xác” Lí
lẽ mà xác đưa ra là: “Hai ta đã hoà với nhau làm một rồi”, “ông phải tồn tại nhờ tôi, chiều theo những đòi hỏi của tôi, mà còn nhận là nguyên vẹn, trong sạch, thẳng thắn”; “chẳng có cách nào chối bỏ được tôi” vì “tôi là cái hoàn
cảnh mà ông buộc phải qui phục”, “là cái bình để chứa dựng linh hồn”
+ Xác “chứng minh” ảnh hưởng “sức mạnh ghê gớm, lắm cái át cả linh hồn cao khiết” bằng những dẫn chứng cụ thể: “Khi ông ở bên nhà tôi… Khi ông đứng cạnh
vợ tôi, tay chân run rẩy, hơi thở nóng rực, cổ nghẹn lại”, “cái món tiết canh, cổ hũ,
Trang 4khấu đuôi, và đủ các thứ thú vị khác”, “ Cơn giận của ông lại có thêm sức mạnh của tôi” đã làm cho ông tát thằng con ông toé màu mồm máu mũi”
+ Xác “tìm kiếm giải pháp” cho sự tồn tại “hoà bình” mang tên “hồn Trương Ba,
da hàng thịt” bằng “trò chơi tâm hồn” “Luật chơi” là hồn cứ việc nghĩ mình cao khiết, thánh thiện, làm điều gì xấu thì cứ đổ tội cho xác để được thanh thản Bù lại hồn sẽ làm đủ mọi việc để thoả mãn những khát thèm của xác
Trong cuộc đối thoại, xác HT mỗi lúc một lấn lướt, dồn đuổi HTB
Giọng điệu của xác khi thì thách thức giễu cợt, mỉa mai, lúc lại cao giọng khoái chí đòi hồn phải thành thật trả lời thành thật Khi thì sử dụng lí lẽ, lúc đưa
ra bằng chứng Khi thì cao giọng thách thức, lúc buồn rầu thanh minh Khi thì đắc ý, tinh quái, lúc lại vuốt ve, xoa dịu, an ủi, mỉa mai Vừa dụ dỗ, mua chuộc, vừa trắng trợn, phỉ báng
Xác đã cho thấy ưu thế, uy quyền và sự chi phối khủng khiếp của nó bằng kết cục màn đối thoại là “cái hồn ương bướng” lại tìm về nơi trú thân là xác anh hàng thịt Hồn đã ngộ nhận về chính mình khi vẫn cho rằng mình
nguyên vẹn, trong sạch, thẳng thắn, mọi tội lỗi đều do xác gây nên.
- Ý nghĩa màn đối thoại
Hàm ý:
Đối thoại giữa hồn TB và xác hàng thịt gợi cho người đọc nghĩ tới hàm ý sâu xa tác giả muốn gửi gắm
+ Tình thế bất lợi của Trương Ba trong cuộc xung đột giữa một bên là hồn Trương
Ba thanh cao với một bên là xác hàng thịt dung tục
+ Màn đối thoại này cho thấy Trương Ba được trả lại cuộc sống nhưng là một cuộc sống đáng hổ thẹn vì phải sống chung với sự dung tục và bị sự dung tục đồng hoá + Linh hồn và thể xác là hai phương diện tồn tại của mỗi con người, không thể tồn tại mà không cần đến dáng hình, thân thể Tuy nhiên cũng không thể sống bằng những nhu cầu thuần túy bản năng Vì vậy đừng bỏ bê thân xác để chỉ biết đến một thứ linh hồn chung chung trừu tượng, cũng đừng chạy theo những khát thèm của thân xác mà khiến con người trở về với nguyên thủy, hồng hoang
+ Không chỉ dừng lại ở đó, tác giả cảnh báo: khi con người phải sống trong dung tục thì tất yếu cái dung tục sẽ ngự trị, sẽ thắng thế, sẽ lấn át và sẽ tàn phá những gì trong sạch, đẹp đẽ, cao quí trong con người
+ Cuộc đấu tranh giữa linh hồn và xác thịt chính là cuộc đấu tranh giữa đạo đức và tội lỗi, giữa khát vọng và dục vọng, giữa phần người và phần con trong mỗi con người Với màn đối thoại này, cuộc đấu tranh chính là khẩu chiến giữa hồn và xác , tạm thời được nén xuống âm ỉ, nhức nhối bên trong để nhất định phải biến thành hành động hóa giải mâu thuẫn
3 Màn đối thoại giữa Trương Ba với những người thân
- Lời của Vợ Trương Ba: “Tôi biết ông vốn là người hết lòng yêu thương… Chỉ tại bây giờ… ông đâu còn là ông, đâu còn là ông Trương Ba làm vường ngày xưa”,
Trang 5“Ông bây giờ còn biết đến ai nữa”. Vợ Trương Ba buồn bực, đau khổ nhưng vốn bản tính vị tha nên định bỏ đi thật xa, nhường Trương Ba cho cô vợ Hàng thịt
- Cháu gái: “Ông xấu lắm, ác lắm! Cút đi! Lão đồ tể, cút đi”: Phản ứng dữ dội, quyết liệt Tâm hồn tuổi thơ vốn hồn nhiên, trong sạch chưa thấu hiểu cái lắt léo của những bi kịch cuộc đời, không chấp nhận sự tầm thường, dung tục nên không chấp jnhận người ông trong thể xác anh hàng thịt thô lỗ
- Người con dâu: thương và hiểu ông nhất cũng đau đớn, lo sợ bởi “thấy mỗi ngày thầy đổi khác dần, mất mát dần, tất cả cứ như lệch lạc, nhoà mờ dần đi, đến nỗi có lúc chính con cũng không nhận ra thầy nữa…thầy ơi, làm sao giữ được thầy ở lại, hiền hậu, vui vẻ, tốt lành như thầy của chúng con xưa kia?”
- Tất cả mọi người đều nhận thấy và đau đớn, lo lắng, bàng hoàng , bế tắc trước
sự thay đổi của hồn Trương Ba Rõ ràng thể xác đang xâm chiếm, đang lấn lướt, đang tha hoá cái linh hồn ấy.
- Tâm trạng của Trương Ba:
+ Đau đớn tột cùng: vì ông mà tất cả những người thân yêu nhất đều phải khóc + Nhận ra “Mày đã thắng thế rồi đấy, cái thân xác không phải là của ta ạ”
+ Quyết định “không cần đến cái đời sống do mày mang lại! Không cần”: thắp hương châm lửa gọi Đế Thích: Đẩy tình huống vào độ căng, quyết liệt hơn
4 Màn đối thoại giữa Trương Ba với Đế Thích
- Mong muốn của hồn Trương Ba: kiên quyết chối từ, không chấp nhận cái cảnh phải sống “bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo” và muốn được là mình một cách “toàn vẹn”
- Thẳng thắn chỉ ra sai lầm của Đế Thích: “ông chỉ nghĩ đơn giản là cho tôi sống, nhưng sống như thế nào thì ông chẳng cần biểt”: lòng tốt hời hợt thì chẳng đem lại điều gì thực sự có ý nghĩa cho ai mà sự vô tâm còn tệ hại hơn, nó đẩy người khác vào nghịch cảnh, vào bi kịch
- Trương Ba hình dung cuộc sống trong thân xác đứa trẻ con với bao nhiêu rắc rối, phiền luỵ Ông sẽ chẳng ra ông, cháu chẳng ra cháu, và lại sẽ bơ vơ thảm hại, đáng ghét và ích kỉ Vì cuộc sống giả dối, lấy được của mình
- Quyết định:
+ Cầu xin Đế Thích làm phép giúp cu Tị sống lại
+ Ông sẵn sàng chết vĩnh viễn, không muốn và không thể nhập vào thân xác cuả bất kì ai nữa
Quyết định dũng cảm, nhân ái, đầy trách nhiệm và tình thương đối với đồng loại Quyết định chứng tỏ Trương Ba trước sau vẫn là người nhân hậu, sáng suốt và đầy tự trọng Ông luôn có ý thức về ý nghĩa cuộc sống.
- Ý nghĩa sâu sắc về lẽ sống của con người:
Đoạn đối thoại cho ta thấy ý nghĩa sự sống trong quan niệm của hai nhân vật:
Trang 6- Đế Thích: cái nhìn hời hợt, phiến diện về con người nói chung và Trương Ba nói riêng
- Trương Ba: ý thức sâu sắc về ý nghĩa của sự sống: Sống thực cho ra một con người không phải là điều đơn giản- Hồn và Xác phải hài hòa, không thể có một tâm hồn thanh cao trong một thân xác phàm tục tội lỗi
- Qua màn đối thoại có thể thấy tác giả gửi gắm những thông điệp vừa trực tiếp vừa gián tiếp, vừa mạnh mé, quyết liệt vừa kín đáo sâu sắc về thời chúng ta sống
+ Trước hết, thông qua nỗi khổ của TB khi sống trong xác anh hàng thịt, LQV phê phán lối sống nhờ, sống gửi, sống chắp vá,, giả tạo, Sống thực là mình thật khó khăn Sống nhờ, sống gửi, sống chắp vá, sống giả dối… thì dù có sung sướng về vật chất tới đâu, cuộc sống ấy vẫn đầy day dứt, đau khổ và vô nghĩa
+ Phê phán lối sống chạy theo những ham muốn vật chất chỉ thích sống hưởng thụ, dung tục, tầm thường
+ Lấy cớ tâm hồn là cao quí, đời sống tinh thần là đáng trọng để bỏ bê những nhu cầu nâng cao đồi sống vật chất của con người
+ Con người là một thể thống nhất, hài hoà giữa hồn và xác Không thể có một tâm hồn thanh cao trong một thân xác phàm tục, thô lỗ Khi con người bị dục vọng bản năng chi phối, tha hoá không chỉ đổ tội cho thân xác, không thể tự an ủi, vỗ về mình bằng vẻ đẹp siêu hình của tâm hồn thanh cao
+ Tình trạng sống giả, không dám và cũng không được như bản thân mình của con người là nguy cơ đầy con người đến chỗ tha hóa
TÓM LẠI VỞ KỊCH GỬI GẮM NHỮNG THÔNG ĐIỆP:
- Được sống làm người quí giá thật nhưng được sống đúng là mình, sống trọn vẹn những giá trị của mình vốn có và theo đuổi còn quý giá hơn
- Sự sống chỉ thực sự có ý nghĩa khi con người được sống tư nhiên với sự hài hòa giữa hồn và xác Con người phải luôn luôn biết đấy trnah với những nghịch cảnh, với chính bản thân, chống lại sự dung tục, để hoàn thiện nhân cách và vươn tới những giá trị tinh thần cao quí
- Tác phẩm cũng ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn con người trong cuộc đấu tranh chống lại những sự dung tục, giả tạo để bảo vệ quyề n được sống toàn vẹn hợp với lẽ tự nhiên và hoàn thiện nhân cách để vươn tới những giá trị tinh thần cao quí
5 Màn kết
Trang 7- “Tác phẩm chân chính không chấm dứt ở trang cuối cùng”, ngược lại, một tác phẩm chân chính sẽ còn lưu động mãi những ý nghĩa sâu xa trong lòng độc giả Hồn Trương Ba da Hàng thịt của nhà viết kịch nổi tiếng Lưu Quang Vũ đã để lại cho người xem những suy nghĩ và niềm tin rất tích cực về cuộc sống qua đoạn kết rất có hậu
- Cảnh kết thúc có hậu cũng đã làm thỏa lòng người xem - Trương Ba trả xác cho anh hàng thịt; chấp nhận cái chết để được là chính mình và linh hồn được trong sạch Trương Ba không cần phải mượn thân xác của bất kỳ ai để được ở bên vợ con, người thân nữa Ngay trong những thứ bình dị của cuộc sống hằng ngày vẫn luôn có sự hiện hữu của ông
- Kết thúc vở kịch là cảnh vườn cây rung rinh ánh sáng Nơi ấy từng là không gian quen thuộc gắn với con người Trương Ba, là nơi ông nâng niu, chăm sóc cho từng mầm sống, nơi lưu giữ những kỷ niệm đẹp đẽ về một Trương Ba vẹn nguyện cả linh hồn và thể xác
- Ở một góc nhà đó, hiện lên cảnh tượng cu Tị đang ôm chầm lấy mẹ, chị Lụa cuống quít vuốt ve con… Sự ra đi của Trương Ba đã mang lại sự sống mới cho cu
Tị Chị Lụa đã đớn đau tột độ tưởng chừng như sắp tuột mất đứa con yêu dấu khỏi tay mình, nay nó lại trở về khỏe mạnh vui cười quấn quít ngay cạnh bên Niềm hạnh lớn lao vô cùng mà Trương Ba mang lại cho hai mẹ con mang ý nghĩa rất thiêng liêng và cao cả
- Vợ TB xuất hiện ở góc sân khấu với câu hỏi :”ông ở đâu? ” Giữa màu xanh cây
lá, TB chập chờn xuất hiện và trả lời: “Tôi ở đây bà ạ Tôi vẫn ở liền ngay bên bà đây, ngay trên bậc cửa nhà ta, trong ánh lửa bà nấu cơm, cầu ao bà vo gạo, trong cái cơi bà đựng trầu, con dao bà giẫy cỏ…T Không phải mượn thân xác ai cả, tôi vẫn ở đây, trong vườn cây nhà ta, trong những điều tốt lành của cuộc đời, trong mỗi trái cây cái Gái nâng niu” Lời thủ thỉ của Trương Ba đã nói lên một chân lý
của cuộc đời Rằng: Sống không chỉ là sự tồn tại sinh học, chết không phải là hết.
Có một cách để con người bất tử là sống trong những điều tốt đẹp cuta cuộc đời, giữ hình ảnh đẹp trong mắt người thân Sự sống của tâm hồn mới là bất diệt, còn
thể xác chỉ là những thứ ta nhìn thấy bên ngoài Giờ đây Trương Ba tuy không được tận tay chăm sóc cho vườn cây, không được trực tiếp trò chuyện, vui cười cùng mọi người trong gia đình, nhưng khi chấp nhận cái chết, ông vẫn hạnh phúc
vì tâm hồn mình được vẹn nguyên, vì không phải mượn nhờ thân xác của ai nữa
cả Ông chỉ là ông, là một Trương Ba trọn vẹn, đạo đức, hiền lành như ngày nào Những kỷ niệm tốt đẹp về ông vẫn còn mãi trong lòng mọi người
- Dưới một gốc cây là hình ảnh cai Gái và cu Tị đang ăn một quả na Cái Gái lấy những hạt na vùi xuống đất cho nó mọc thành cây mới những cây sẽ nối nahu lướn khôn mãi Cả chi tiết và lời thoại đều mang ý nghĩa ẩn dụ sâu sắc: cuộc sống
Trang 8vẫn tuần hoàn theo qui luật Cái chết của Tb đã gieo mầm cho sự sống Điều đó sẽ được phát huy và tồn tại bất diệt
.- Màn kết với chất thơ sâu lắng đã đem lại âm hưởng thanh thoát cho một bi kịch lạc quan đồng thời truyền đi thông điệp về sự chiến thăng của cái Thiện cái Đẹp và của sự sống đích thực
- ĐK ngắn nhưng giàu suy nghĩa, chứa đựng những thông điệp sâu sắc của tác giả: con người không nên sợ hãi cái chết vì đó là điều tất yếu Điều quan trọng là sống
như thế nào? “người ta chỉ thực sự chết khi không còn sống trong lòng người
khác”(Lỗ Tấn) Trương Ba lựa chọn cái chết như một cách bảo toàn những điều
tốt đẹp Vì vậy, hình ảnh của ông sống mãi trong lòng mọi người
III Tổng kết
1 Ý nghĩa phê phán :
- Phê phán 2 quan niệm sống lệch
- Phê phán lối sống giả tạo, làm con người có nguy cơ đánh mất mình
- Phê phán những tiêu cực xã hội
2 Giá trị nhân văn :
- Kêu gọi, đấu tranh cho sự hoàn thiện vẻ đẹp nhân cách con người
- Khẳng định: con người phải sống như chính mình
3 Giá trị nghệ thuật :
- Nghệ thuật dựng tình huống độc đáo, xây dựng, dẫn dắt xung đột kịch hợp lí – Sáng tạo cốt truyện dân gian
– Nghệ thuật dựng cảnh, dựng đối thoại
Đối thoại kịch đậm chất triết lí, giàu kịch tính đã góp phần tạo nên chiều sâu cho
vở kịch (đối thoại giữa hổn Trương Ba với xác hàng thịt, người thân Trương Ba và
Đế Thích…)
– Hành động kịch của nhân vật phù hợp với hoàn cảnh, tính cách, góp phần phát triển tình huống truyện (thoát xác, đốt hương, bẻ hương
– Những đoạn độc thoại nội tâm của nhân vật hồn Trương Ba góp phẩn thể hiện rõ tính cách nhân vật và quan niệm vê’ lẽ sống đúng đắn
Trang 9Xây dựng hệ thống câu hỏi dạy học bài Hồn Trương Ba Da Hàng thịt
Tháng Mười Một 27, 2016 Quản Trị Viên Giáo án Ngữ văn 12 Miễn bình luậntrên Xây dựng hệ thống câu hỏi dạy học bài Hồn Trương Ba Da Hàng thịt
Rate this post
Xây dựng hệ thống câu hỏi dạy học bài Hồn Trương Ba Da Hàng thịt- Lưu Quang Vũ
1 Mục Lục [Ẩn]
Tiểu dẫn
Câu hỏi nhớ: Em có thể trình bày những hiểu biết của bản thân về nhà viết kịch Lưu Quang Vũ? Câu hỏi gợi ý: Cuộc đời của Lưu Qung Vũ cần lưu ý điều gì?
Sự nghiệp văn học của Lưu Quang Vũ có gì đặc biệt?
Lưu Quang Vũ (1948-1988), quê gốc ở Đà Nẵng, sinh tại Phú Thọ, trong một gia đình tri thức – Sáng tác thơ từ những năm 60 của thế kỉ XX.
– Những năm 80 viết kịch, với những vở kịch đặc sắc: Sống mãi tuổi 17, Hẹn ngày trở lại, Hồn Trương Ba da hàng thịt…
– Lưu Quang Vũ là một nghệ sĩ đa tài: làm thơ, vẽ tranh, viết truyện, nhưng thành công nhất trong lĩnh vực kịch Ông là một trong những nhà viết kịch tài năng nhất của nền VHVN hiện đại.
– Được tặng giải thưởng HCM về VHNT năm 2000.
Tác phẩm chính:
– Thơ: Hương cây, Mây trắng của đời tôi…
– Kịch: Nàng Xi-ta, Lời thề thứ 9, Hồn Trương Ba da hàng thịt…
Câu hỏi nhớ: Em biết gì về vở kịch Hồ Trương Ba, da hàng thịt?
Trang 10Lưu Quang Vũ.
– Sự chuyển biến mạnh mẽ của xã hội, của văn học VN vào những năm 80 của thế kỉ XX Công cuộc đổi mới của Đảng phát động nhằm phát huy mọi sự sáng tạo của nhân dân, trong đó có giới văn nghệ
sĩ Số phận con người, vấn đề cá nhân cần được khám phá, những vấn đề nóng bỏng của đời sống trở thành cảm hứng sáng tác của nhiều người Trong thời gian đó, Lưu Quang Vũ cho ra đời vở kịch này – Mượn cốt truyện dân gian, nhưng Lưu Quang Vũ đã có nhiều sáng tạo, đặt ra nhiều vấn đề mới mẻ,
có ý nghĩa tư tưởng, triết lí và nhân văn sâu sắc.
+ Trong truyện dân gian, nhân vật Trương Ba tiếp tục sống bình thường, hạnh phúc khi nhập vào xác hàng thịt.
+ Trong vở kịch, tác giả tập trung diễn tả tình cảnh trớ trêu, nỗi đau khổ, giày vò của Trương Ba khi sống nhờ, sống tạm “bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo”.
2 Đọc – hiểu văn bản
Câu hỏi khám phá:Theo em hồn Trương Ba đã có những hành động như thế nào?
Trả lời:
Độc thoại với chính mình.
Đối thoại với xác hàng thịt.
Đối thoại với mọi người tron gia đình.
Câu hỏi khám phá: Trương Ba có những tâm sự gì trước khi đối thoại với xác hàng thịt?
+ Hành động ôm đầu => trạng thái u uất, bế tắc, không lối thoát => Đau khổ, dằn vặt, quẫn bách đến cùng cực, không thể chịu đựng dày vò hơn được nữa (vụt đứng dậy) => những dòng độc thoại đầy nước mắt.
+ Lời nói: phủ định “Không! Không! Tôi không muốn sống như thế này mãi” thể hiện tâm trạng:
Chán cái chỗ ở không phải của tôi lắm rồi.
Sợ cái thân thể kềnh càng thô lỗ và muốn rời xa ngày “tức khắc”.
Khao khát “tách ra cái xác này, dù chỉ một lát”.
Nhận xét: các câu cảm thán, ngắn => lời văn dồn dập, hối thúc => trạng thái căng thẳng, bức bách.
Câu hỏi đọc – hiểu:Theo em, cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác hàng thịt diễn ra như thế
nào?
Câu hỏi gợi ý: mục đích, hoàn cảnh, cách xưng hô, giọng điệu, cử chỉ, vị thế?