NV7-Tuần 15

2.Tiến trình : Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Ghi bảng Hoạt động 1: Tìm hiểu chung về văn bản +GVcho hs tìm hiểu về tác giả , tác phẩm -Tác giả bài tuỳ bút này là ai?. -Em có n

TUẦN 15

Tiết 57 : Một thứ quà của lúa non : Cốm

Tiết 58 : Chơi chữ Tiết 59 -60 : Làm thơ lục bát

Tiết : 57 Môn.: Văn học Ngày soạn.:

Bài : MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON : CỐM

A/Mục tiêu cần đạt :Giúp học sinh:

-Cảm nhận được phong vị đặc sắc , nét đẹp văn hoá trong một thứ quà độc đáo và giản dị của dân tộc

-Thấy và chỉ ra được sự tinh tế , nhẹ nhàng mà sâu sắc trong lối văn tuỳ bút của Thạch Lam

B/Chuẩn bị :

GV: Bài soạn , bảng phụ , bút lông

HS.: Bài soạn ở nhà ,Giấy trong , bút lông

C/Các bước lên lớp :

I.Ổn định:

II.Kiểm tra bài cũ: - Đọc thuộc lòng bài thơ : Tiếng gà trưa

- Cho biết nội dung và nghệ thuật bộc lộ tình cảm , cảm xúc của tác giả trong bài thơ

III.Tiến trình tổ chức dạy học :

1.Giới thiệu bài mới :

- Phương thức trữ tình không chỉ có trong thơ mà còn ở trong văn xuôi , trong đó tuỳ bút là tiêu biểu

- Thể tuỳ bút , tuy có điểm gần với các thể bút kí , kí sự nhưng nét nổi bật là qua ghi chép những con người và sự kiện cụ thể có thực , tác gỉa đặc biệt chú trọng bộc lộ cảm xúc , suy tư , đánh giá của mình trước cuộc sống

2.Tiến trình :

Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Ghi bảng

Hoạt động 1: Tìm hiểu

chung về văn bản

+GVcho hs tìm hiểu về tác

giả , tác phẩm

-Tác giả bài tuỳ bút này là

ai ?

-Qua giới thiệu em hiểu gì

về phong cách viết cua

Thạch Lam ?

+ GV giới thiệu thêm cho học

sinh: Thạch Lam là cây bút

-Thạch Lam -Là cây bút tinh tế , nhạy cảm , thiên về biểu hiện cảm giác , cảm xúc .Có cách viết nhẹ nhàng , trong sáng và sâu lắng

I Giới thiệu tác giả, tác phẩm

1, Tác giả :

-Thạch Lam

- Là cây bút tinh tế , nhạy cảm , thiên về biểu hiện cảm giác , cảm xúc .Có cách viết nhẹ

tinh tế , nhạy cảm , thiên về

biểu hiện cảm giác , cảm

xúc .Có cách viết nhẹ

nhàng , trong sáng và sâu

lắng

+GV cho hs tìm hiểu thể

loại của văn bản

+ GV đọc mẫu một đoạn

rồi cho học sinh đọc tiếp

-Bài tuỳ bút viết về cái gì ?

-Để viết về cốm , tác giả

đã sử dụng phương thức

biểu đạt nào :(miêu tả ,

thuyết minh , bình luận ,

biểu cảm )?

-Bài văn có thể chia thành

mấy phần ? Nội dung từng

phần ?

Hoạt động 2: Tìm hiểu

sự hình thành hạt cốm.

+ GV cho đọc lại đoạn 1:

-Cảm hứng của tác giả

được gợi lên từ cái gì ?

-Tác gỉa đã viết về lúa non

bằng những từ ngữ, hình

ảnh nào ?

+Cho hs đọc lại từ đầu

đến "của trời "

-Theo em hình ảnh , chi tiết

đó được tạo ra bằng

những giác quan nào ?

-Em có nhận xét gì về

-Bài văn viết về cốm , quà của lúa non

-Tác giả đã sử dụng cả bốn phương thức , nhưng chủ yếu là biểu cảm

-Ba phần : Từ đầu .thuyền rồng : Sự hình thành hạt cốm Tiếp theo .nhũn nhặn : Gía trị của cốm

.Còn lại : nghệ thuật thưởng thức cốm

- Từ hương thơm của lá sen trong gió mùa hạ gợi nhắc hương vị của cốm -Hình ảnh :

.Các bạn có ngửi thấy .lúa non không

.Trong cái vỏ xanh .ngàn hoa cỏ

.Dưới ánh nắng .trong sạch của trời

-Từ ngữ : Lướt qua , thanh nhã , tinh khiết , tươi mát , trắng thơm , phảng phất, trong sạch -Thị giác , cảm giác , khứu giác

-Từ ngữ chọn lọc tinh tế Hình ảnh có sức gợi cảm lớn

- Câu có nhịp điệu , giọng điệu nhẹ nhàng êm ái

nhàng , trong sáng và sâu lắng

2 Tác phẩm

-Tuỳ bút trữ tình

-Bố cục : ba phần

II.Phân tích

1 Sự hình thành hạt cốm

-Từ ngữ tinh tế Hình ảnh có sức gợi cảm

những từ ngữ, hình ảnh

tác giả đưa vào bài và

giọng điệu của đoạn văn ?

-Vì sao tác giả không miêu tả

tỉ mỉ công việc làm cốm

mà lại tập trung miêu tả

hình ảnh cô hàng cốm làng

Vòng ?

-Qua cách nói về cốm trong

đoạn văn cảm xúc nào của

tác giả đã được bộc lộ ?

Hoạt động 3: Tìm hiểu

giá trị của cốm

+Cho hs đọc lại đoạn 2:

-Chi tiết nào trong bài đã

nêu được giá trị của cốm ?

-Lời bình của tác giả cho em

hiểu thêm gì về cốm ?

-Tác giả đã nhận xét như

thế nào về tục lệ dùng

hồng cốm làm đồ siêu tết

của nhân dân ta.?

-Sự hoà hợp , tương sứng

của hồng, cốm được

phân tích trên những phương

giống như một bài thơ -Tác giả huy động nhiều cảm giác để cảm nhận hương thơm thanh khiết của cáng đồng lúa , của lá sen và của lúa non

-Cốm gắn liền với vẻ đẹp của người làm cốm (cô gái làng Vòng)

-Cho thấy cách cốm đến với mọi người cũng duyên dáng , lịch thiệp như cô gái bán cốm

-Vẻ đẹp của người tôn vẻ đẹp của cốm

-Yêu quý , trân trọng vẻ đẹp giầu sắc thái văn hoá dân tộc của cốm

-Cốm là thứ quà riêng biệt của đất nước

-Là thức dâng của những cánh đồng lúa bát ngát xanh , mang trong hương vị tất cả cái mộc mạc, giản

dị và thanh khiết của đồng quê nội cỏ Việt Nam

-Cốm là quà tặng của đồng quê cho con người -Là đặc sản của DT vì nó kết tinh hương vị thanh khiết của đồng quê

-Là thứ quà quê rất thiêng liêng

-Hồng cốm tốt đôi để hạnh phúc lâu bền

-Màu sắc , hương vị

lớn giọng điệu nhẹ nhàng

-Tác giả huy động nhiều cảm giác để cảm

thơm thanh khiết của cáng đồng lúa , của lá sen và của lúa non

2 .Gía trị của cốm

diện nào ?

- Qua lời bình đó em hiểu

cốm đã có giá trị như thế

nào trong nhân duyên của con

người ?

- Trong đoạn này tác giả

vừa bình , vừa nhận xét

đánh giá , vừa suy tư triết

lí , vừa phê phán nhằm

mục đích gì ?

+GV bình về giá trị tinh

thần và giá trị văn hoá dân

tộc của cốm ,phê phán thói

bắt chước những kẻ vô

học không biết thưởng

thức và trân trọng những

sản vật cao quý kín đáo và

nhũn nhặn của truyền

thống dân tộc

Hoạt động 4: Tìm hiểu

nghệ thuật thưởng thức

cốm

+Cho hs đọc lại đoạn cuối

-Qua cách viết của tác giả

em hiểu nghệ thuật

thưởng thức cốm như thế

nào ?

-Tác giả đã thưởng thức

cốm bằng những giác quan

nào ?

-Em hiểu gì về tác giả qua

cách cảm thụ này ?

-Thái độ của tác giả đối

với quà của lúa như thế

nào ?

-Cốm góp phần cho nhân duyên tốt đẹp của con người

-Phải ăn từng chút ít , thong thả và ngẫm nghĩ

-Khứu giác : (mùi thơm phức của lúa )

-Vị giác :(chất ngọt của cốm )

-Thị giác : (Trong màu xanh của cốm )

-Ăn cốm là sự thưởng thức nhiều gía trị được kết tinh ở đó , đấy cũng chính là cái nhìn văn hoá trong ẩm thực của tác giả -Tác giả là người tinh tế , sâu sắc , rất hiểu về văn hoá ẩm thực

-Xem cốm như một giá trị tinh thần thiêng liêng Là sản vật quý của dân tộc đáng được chúng ta trân trọng giữ gìn

-Ca ngợi cốm là ca ngợi nét đẹp văn hoá truyền thống , điều đó cho thấy tình cảm dân tộc tinh tế và sâu sắc của nhà thơ

-Vừa trữ tình vừa suy tư triết

lí , Tác giả cho ta thấy giá trị văn hoá của cốm và sự cần thết phải trân trọng giữ gìn giá trị văn hoá dân tộc này

3 Nghệ thuật thưởng thức cốm

-Tinh tế , sâu sắc trong việc cảm nhận văn hoá ẩm thực

-Tác giả tỏ thái độ trân trọng , ngợi ca nét đẹp văn hoá truyền thống dân tộc

III.Tổng kết :

Hoạt động 5: Tổng kết

về giá trị nội dung và

nghệ thuật của bài

- Em nhận thấy tuỳ bút "

Một thứ quà của lúa non

"của Thạch Lam có nét

nghệ thuật độc đáo?

-Qua bài bút kí của Thạch

Lam em cảm nhận được gì

về cốm ?

+GV dựa vào phần ghi nhớ

tóm tắt giá trị nội dung và

nghệ thuật của bài

+Cho hs đọc phần ghi nhớ

+Cho hs nêu lại những đặc

điểm của thể tuỳ bút

-Lối văn giàu ấn tượng cảm giác nên có sức gợi cảm cao

-Kết hợp nhiều phương thức biểu đạt trên nền biểu cảm

-Lời văn mang nhiều cảm nghĩ sâu sắc được diễn đạt êm ái , nhẹ nhàng như một bài thơ

-Cảm nhận được phong vị đặc sắc, nét đẹp văn hoá trong một thứ quà độc đáo và giản dị của dân tộc

ghi nhớ sgk

IV.Củng cố : Nhắc lại phần ghi nhớ

V Dặn dò :

-Học thuộc phần ghi nhớ Chọn học thuộc một đoạn văn khoảng 5-6 dòng

- Sưu tầm và chép lại một số câu thơ , ca dao có nói đến cốm

- Làm bài tập câu 6

Tiết : 58 Môn : Tiếng việt Ngày soạn :

Bài : CHƠI CHỮ

A/ Mục tiêu cần đạt : Giúp học sinh :

- Hiểu được thế nào là chơi chữ

- Hiểu được một số lối chơi chữ cần dùng

- Bước đầu cảm thụ được cái hay của phép chơi chữ

B/ Chuẩn bị.:

GV : Bài soạn , bảng phụ , phim , đèn chiếu

HS : Chuẩn bị bài ở nhà giấy trong , bút lông

C/ Các bước lên lớp:

I.Ôn định

II.Kiểm tra bài cũ : -Thế nào la điệp từ ? Cho ví dụ ?

-Tác dụng của điệp từ

-Nêu các dạng điệp từ

III.Tiến trình tổ chức dạy học :

1.Giới thiệu bài mới : Chơi chữ không chỉ là công việc của văn chương , trong đời sống hàng ngày người ta hay chơi chữ Chơi chữ là một biện pháp tu từ thường dùng để châm biếm , đả kích , hài hước

2.Tiến trình :

Hoạt động của thầy Hoạt động của

trò

Ghi bảng

Hoạt động 1: Tìm hiểu thế

nào là chơi chữ và tác dụng

của chơi chữ

+GV cho hs đọc bài ca dao :

" Bà già đi chợ Cầu Đông

Xem một quẻ bói lấy chồng

lợi chăng

Thầy bói gieo quẻ nói rằng

Lợi thì có lợi nhưng răng

không còn"

-Bà già trong bài ca dao muốn

hỏi thầy bói điều gì ?

-Em có nhận xét gì về nghĩa

của từ lợi trong câu này ?

-Cách trả lời của thầy bói có

gì độc đáo?

-Nếu gọi cách trả lời của ông

thầy bói là lối chơi chữ thì

theo em , thế nào là chơi chữ ?

+GVcho hs đọc phần ghi nhớ

sgk

Hoạt động 2: Tìm hiểu các

lối chơi chữ

+GV ghi các ví dụ trong sách gk

-Lấy chồng có lợi lộc (

thuận lợi, ích lợi ) gì không ?

-Lợi :lợi lộc;

Lợi : nướu , chân răng -Dùng từ đồng âm để gây cảm giác bất ngờ , thú vị , hài hước

1 Thế nào là chơi chữ ?

ghi nhớ sgk/164

2 Các lối chơi chữ

lên đèn chiếu Cho học sinh

nhận xét , phát hiện lối chơi

chữ trong các ví dụ

+ Cho hs tìm hiểu VD1:

" Sánh với Na Va ranh tướng

Pháp

Tiếng tăm nồng nặc ở Đông

Dương."

-Tại sao ở VD người ta không

nói là danh tướng mà lại nói

ranh tướng ?

-Hai từ đó có gì liên quan về

âm với nhau ?

-Dùng từ như vậy nhằm mục

đích gì ?

+GV có thể cho thêm VD "chữ

tài liền với chữ tai một vần "

-Vậy theo em , ở VD này ,

người ta đã sử dụng cách chơi

chữ như thế nào ?

+Cho hs tìm hiểu VD 2 :

"Mênh mông muôn mẫu một

mầu mưa

Mỏi mắt miên man mãi mịt mờ

"

-Em có nhận xét gì về các

tiếng trong ví dụ này ?

-Cách lặp lại âm như vậy có

tác dụng gì?

-Vậy ở trường hợp này người

ta đã chơi chữ bằng cách

nào ?

+Cho hs tìm hiểu VD3:

"Con cá đối bỏ trong cối đá ,

Con mèo cái mằm trên mái kèo

Trách cha mẹ em nghèo , anh

nỡ phụ duyên em "

-Trong trường hợp này người

ta đã dùng từ ngữ nào để

chơi chữ ?

-Ở trường hợp này lối chơi

chữ được tạo ra bằng cách

nào ?

-Cách chơi chữ này em đã gặp

-" Ranh " gần âm với

"danh "

-Ranh : đứa trẻ (sắc thái coi thường , khinh bỉ ) =>

Mỉa mai tướng Na Va (Pháp)

-Dùng lối nói trại âm ( gần âm )

-Phụ âm đầu được lặp lại liên tục

-Tạo cảm giác thú vị , dí dỏm

-Chơi chữ điệp âm

-Cá đối -cối đá -Mèo cái -mái kèo

- Đánh tráo phụ âm đầu và thanh điệu giữa các tiếng ngầm tạo nên những từ ngữ khác

-Dùng lối nói trại âm ( gần

âm )

-Chơi chữ điệp âm

-Chơi chữ nói lái

chưa? nó được gọi là gì ?

+GV có thể cho hs đưa thêm ví

dụ về cách chơi chữ này

"Một con gà mà bươi bếp , hai

ông bà đánh chết hai con , hỏi

còn mấy con ?"

+Cho hs tìm hiểu ví dụ 4:

"Ngọt thơm sau lớp vỏ gai,

Qủa ngon lớn mãi cho ai đẹp

lòng

Mời cô mời bác ăn cùng ,

Sầu riêng mà hoá vui chung cả

nhà "

-Theo em ở trường hợp này

người ta đã sử dụng từ ngữ

nào để chơi chữ ?

-Em có nhận xét gì về nghĩa

của hai từ này ?

+GV đưa thêm ví dụ về trường

hợp đồng nghĩa , trái nghĩa ,

đồng âm :

."Đi tu phật bắt ăn chay

Thịt chó ăn được thịt cày thì

không "

."Ngả lưng cho thế gian

ngồi

Rồi ra mang tiếng là người

bất trung "

"Da trắng vỗ bì bạch

Rừng sâu mưa lâm thâm "

-Vậy ở trường hợp này lối

chơi chữ được tạo ra bằng

cách nào ?

+Cho hs đọc phần ghi nhớ

Hoạt động 3: Luyện tập

-Bài tập 1: (Học sinh làm theo

nhóm)

+Cho hs đọc bài thơ

-Tác giả đã dùng từ ngữ nào

để chơi chữ ?

-Bài tập 2: (HS làm cá nhân)

+Cho hs đọc

- Sầu riêng ,vui chung

- Trái nghĩa nhau

-Sử dụng các từ đồng

âm , đồng nghĩa, trái nghĩa để tạo sắc thái

tu từ

-Các từ chỉ loài rắn : liu điu , rắn , hổ lửa , mai gầm , ráo , lằn, trâu lỗ , hổ mang

-Thịt , mỡ , nem , chả -Nứa , tre , trúc , hóp

-Dùng từ trái nghĩa, đồng nghĩa

-Dùng từ đồng nghĩa

ghi nhớ SGK/165

3.Luyện tập -Bài tập 1:

Các từ chỉ loài rắn : liu điu, rắn , hổ lửa, mai gầm , ráo , lằn, trâu lỗ , hổ mang

-Bài tập 2:

-Thịt, mỡ, nem, chả

-Nứa, tre, trúc, hóp

-Mỗi câu có những tiếng nào

chỉ các sự vật gần gũi

nhau ? Cách nói này có phải là

chơi chữ không ?

IV Củng cố : Nhắc lại phần ghi nhớ

V Dặn dò : _-Học thuộc phần ghi nhớ Làm bài tập số 3,4

Tiết : 59-60 Môn : Tập làm văn Ngày soạn :

Bài : TẬP LÀM THƠ LỤC BÁT

A/ Mục tiêu cần đạt : Giúp học sinh :

-Hiểu được luật thơ lục bát

-Có cơ hội tập làm thơ lục bát

B/ Chuẩn bị.:

GV : Bài soạn , phim , đèn chiếu

HS : Chuẩn bị bài ở nhà , giấy trong làm bài , bút lông

C/ Các bước lên lớp:

I.Ôn định

II.Kiểm tra bài cũ : Kiểm tra sự chuẩn bị bài của học sinh III.Tiến trình tổ chức dạy học :

1.Giới thiệu bài mới :

2.Tiến trình :

Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Ghi bảng

Hoạt động 1: Tìm hiểu luật

thơ lục bát

+GV ghi câu lục bát lên bảng

phụ

+GV cho hs tìm hiểu số

tiếng trong câu

" Anh đi anh nhớ quê nhà

Nhớ canh rau muống nhớ cà

dầm

tư

ơng

Nhớ ai dãi nắng dầm

sương

Nhớ ai tát nước bên đường

hôm nao "

+ Cho hs đọc câu lục bát

-Bài ca dao được làm theo

thể thơ nào Vì sao em biết ?

+ GV cho hs tìm hiểu về

luật bằng trắc

+ GV nói lại cho hs hiểu về

vần bằng, trắc:

.Vần bằng (B): gồm những

tiếng có thanh huyền , thanh

ngang (không dấu )

.Vần trắc (T): gồm những

tiếng có thanh sắc , hỏi , ngã ,

-Thể thơ lục bát : Một câu sáu tiếng (lục ) Một câu tám tiếng (bát )

I.Luật thơ lục bát

1-Thể thơ lục bát :

.Một câu 6 tiếng (lục )

.Một câu 8 tiếng (bát)

2 Luật bằng trắc: