Case study về tiếp cận tín dụng đen từ phía cầu

Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong bài là phỏng vấn nhóm đối với người nghèo thuộc cả tổ vay vốn lẫn người không thuộc đối tượng này, và có cả những người tái nghèo nhằm mục đích

TÀI CHÍNH XANH VÀ TÍN DỤNG ĐEN: CÁCH TIẾP CẬN TỪ PHÍA CUNG Tóm tắt

Được nghiên cứu từ góc độ tiếp cận từ phía cầu, bài viết của nhóm tác giả tập trung vào vấn đề về tài chính xanh, tín dụng xanh và tín dụng đen từ phía người nghèo đã vay vốn của các

tổ chức tín dụng chính thức, bán chính thức và phi chính thức ở các vùng khác nhau thuộc nông thôn Việt Nam Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong bài là phỏng vấn nhóm đối với người nghèo thuộc cả tổ vay vốn lẫn người không thuộc đối tượng này, và có cả những người tái nghèo nhằm mục đích đánh giá thực trạng kiến thức tài chính, từ đó tìm ra các nguyên nhân lý giải tại sao người nghèo (và kể cả một số đối tượng cận nghèo) lại sử dụng tín dụng đen chứ không phải nguồn tài chính xanh từ các tổ chức tín dụng Kết quả nghiên cứu đưa ra 3 hàm ý chính sách lớn bao gồm (i) mở rộng đối tượng cung cấp dịch vụ tài chính vi mô, (ii) giao chính sách về người đứng đầu đơn vị hành chính là thôn và (iii) nên yêu cầu đăng ký việc hoạt động của phường/họ/hụi/biêu đối với ủy ban nhân dân xã.

Từ khóa: Dân trí tài chính, tài chính xanh, tín dụng đen, nông thôn

1 Cách tiếp cận vấn đề

Trong giai đoạn 1980 – 1990, nhóm học giả thuộc trường phái Washington Concencus (Đồng thuận Washington) đã phát triển quan điểm về tiếp cận các dịch vụ tài chính và tài chính toàn diện (sau này trở thành một phần trong kinh tế xanh và tài chính xanh), giúp các cá nhân có thể đầu tư hoặc sử dụng tốt hơn các dịch vụ tài chính, từ đó giúp thúc đẩy phát triển nền kinh tế tự

do Quan điểm này đã đưa ra cách thức thúc đẩy tài chính từ cả hai phía “cung” và “cầu” Đối với bên cung, ngoài việc chủ yếu phát triển các tổ chức tài chính, còn có quá trình phát triển các dịch vụ tài chính và tự đào tạo trong quá trình phát triển tài chính đối với con người (như sử dụng dịch vụ mới hoặc đưa chương trình đào tạo vào nhà trường) nhằm cung cấp nguồn nhân lực cho chính các tổ chức này Tuy nhiên, trong quá trình cung cấp các dịch vụ tài chính thì một

số tổ chức không “xanh hóa” mà tìm kiếm các khe hở cung ứng dịch vụ cho các đối tượng yếu thế theo xu hướng “đen hóa” Đối với bên cầu, để có thể thực hiện được các nghiệp vụ trên thị trường tài chính, tăng mức độ tiếp xúc với công nghệ thông tin và tăng hiểu biết về các dịch vụ tài chính, thúc đẩy tiếp cận dịch vụ tài chính, từ đó đưa ra thái độ và hành vi ứng xử đối với tài chính cho phù hợp và cuối cùng là tăng thu nhập của cá nhân Nghiên cứu được nhóm tác giả

tiếp cận từ phía bên cung của các dịch vụ tài chính – và cụ thể là các đối tượng không cung cấp tín dụng xanh mà là “tín dụng đen”

Tín dụng đen được đề cập trong khá nhiều các quan điểm của các tác giả trên thế giới, ví dụ như Nugent (1941), Shergold (1978), Booth (1990), cho rằng đây là hoạt động ngầm, với lãi suất

“cắt cổ”, và ảnh hưởng trực tiếp đến nền kinh tế Các quan điểm này đưa ra rất nhiều bằng chứng

về những tác động tiêu cực đến phía cầu – tức là nhóm đối tượng đang sử dụng dịch vụ từ phía người cung cấp Đặc biệt, đối với nhóm nghiên cứu về tài chính vi mô – mà điển hình là Ledgerwood et al (2013) – cho rằng: đây là một trong những vấn đề cản trở việc người dân tiếp cận dịch vụ tài chính, do người nghèo hoặc các đối tượng dễ bị tổn thương trong xã hội khó có thể tiếp cận được các nguồn vốn chính thức – do đó cần phải hỗ trợ nhóm đối tượng này

Tuy nhiên, một điều dễ thấy rằng: các nghiên cứu này, và kể cả một số vấn đề được đề cập tại Việt Nam – được cho là khu vực có nền kinh tế ngầm cao – đang tiếp cận chủ yếu từ phía cầu Song, nếu như đặt ngược lại câu hỏi: tại sao các dịch vụ này không được tiếp cận từ phía cung – tức là các tổ chức hoặc cá nhân đưa ra các dịch vụ này trên thị trường? Và bản thân các nhóm đối tượng này quan điểm như thế nào về tín dụng đen – nhất là trong bối cảnh hoạt động công nghệ tài chính đang được đẩy mạnh, các hoạt động tín dụng tiêu dùng trá hình rất nhiều Do đó, nghiên cứu này tập trung vào phỏng vấn sâu các nhóm đối tượng cung cấp dịch vụ tín dụng đen – dựa trên góc nhìn về thái độ tài chính và hành vi tài chính

2 Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lí thuyết

2.1 Quan điểm về tài chính xanh và tín dụng xanh

Sự phát triển của tài chính xanh được đánh dấu với sự chuyển đổi của các mô hình kinh tế, khi các quốc gia tiến hành chuyển đổi từ mô hình kinh tế nâu truyền thống sang nền kinh tế xanh thân thiện với môi trường (Trần Thị Thanh Tú and Nguyễn Thị Hương Liên, 2017) Các lí thuyết liên quan đến phát triển kinh tế cho thấy, việc phát triển bền vững của các quốc gia, các vùng lãnh thổ phải gắn liền với sự ổn định của môi trường cũng như sử dụng các nguồn nguyên liệu thay thế Tuy nhiên, khi thực hiện việc chuyển đổi nền kinh tế thì đòi hỏi nguồn lực không nhỏ,

do phải áp dụng các công nghệ xanh, năng lượng tái tạo trong nhiều trường hợp có chi phí cao hơn so với những công nghệ thông thường Chính vì vậy, để có thể tăng trưởng bền vững thì yêu cầu đối với các nước – kể cả đang phát triển – là phải gắn liền với môi trường, và vì thế, việc đầu

tư vào kinh tế xanh rất cần thiết Tuy nhiên, việc này phải gắn liền với tài chính xanh – tức là phải có nguồn vốn đầu vào và sử dụng nguồn vốn đầu ra

Lịch sử hình thành của tín dụng xanh gắn liền với chi tiêu công, bởi đầu tư vào tín dụng xanh

là loại hình đầu tư vừa dài hạn, vừa mạo hiểm, nên không được ưa thích bởi các khu vực tư nhân (private sectors) – theo Stiglitz and Brown (1988) Các quan điểm sau này mở rộng thêm và cho rằng tài chính xanh là hoạt động tài chính xuất phát từ khu vực công hoặc khu vực tư, nhưng phải tài trợ cho các vấn đề về (1) môi trường – liên quan đến cải thiện môi trường, tạo ra sản phẩm mới hoặc sinh kế mới; (2) nghèo đói; (3) cải thiện cơ sở hạ tầng nhưng phải gắn với bảo

vệ môi trường và an sinh xã hội Trên quan điểm đó, tín dụng xanh là hoạt động tài trợ của cả khu vực công và khu vực tư (thường là các tổ chức tín dụng) cho các đối tượng tiếp cận vốn chính thức trong nền kinh tế Tuy nhiên, thường thì đối tượng tiếp cận vốn này lại là các doanh nghiệp chứ không phải là nhóm đối tượng yếu thế trong nền kinh tế Và vì thế, họ thường tìm đến một loại tín dụng khác là tín dụng đen Và cũng vì thế, hình thành nhóm tổ chức tài trợ cho tín dụng đen

2.2 Quan điểm về tín dụng đen

Vấn đề tín dụng đen (predatory lending hoặc loan shark) đã được nghiên cứu ở các quốc gia phát triển từ những năm 1940 Tuy nhiên, không có khái niệm thống nhất về tín dụng đen trên thế giới, do mức độ đánh giá và mục tiêu sử dụng của các nhà nghiên cứu, các cơ quan quản lý,

xã hội khác nhau

Nugent (1941) cho rằng tín dụng đen (predatory lending hoặc loan shark) đã xuất hiện tại các thành phố từ sau cuộc nội chiến tại Mỹ, và xuất hiện tại Châu Âu từ thời kỳ trung cổ Theo ông, tín dụng đen là việc cho vay các khoản nhỏ, thời hạn cho vay và trả nợ ngắn, với tổng chi phí (bao gồm lãi và phí) cao hơn nhiều so với mức luật lệ cho phép Tín dụng đen đã xuất hiện từ lâu, khi những người có nhu cầu vay nhưng không tiếp cận được với tín dụng chính thức, có thể

vì các nhu cầu bất hợp pháp của người vay (như đánh bạc, buôn lậu…) hoặc do người vay không thể tiếp cận với các tổ chức tài chính chính thức do thu nhập thấp, tài sản bảo đảm không đủ điều kiện

Trong khi đó, Miller (1966), Kaplan and Matteis (1968), Shergold (1978) đều xác nhận rằng tín dụng đen là việc cho vay tiền với tỷ lệ cao hơn giới hạn theo quy định của pháp luật hoặc

định mức được xã hội chấp nhận Đây là nguồn thu quan trọng nhất của hoạt động tội phạm có tổ chức, bên cạnh nguồn thu từ đánh bạc Morgan (2000) và sau đó của Booth (1990), Chin and Chin (1990) chỉ ra: hoạt động cho vay nặng lãi còn được các tổ chức tội phạm Trung Quốc đấu giá để chọn lãnh thổ Điều này rất có ý nghĩa vì hoạt động tội phạm có tổ chức thường kiểm soát ngành công nghiệp cờ bạc, và việc cho vay đối với những người nghiện đánh bạc hoặc “con bạc khát nước” là một phần quan trọng của các cơ sở đánh bạc

Engel and McCoy (2001) đề xuất khái niệm rộng về tín dụng đen là loại hình tín dụng đáp ứng ít nhất một trong các tiêu chuẩn sau: (i) khoản vay không mang lại lợi ích cho người vay; (ii) khoản vay được thiết kế để thu được lợi nhuận siêu khủng; (iii) khoản vay gian lận và lừa đảo; (iii) khoản vay gây hiểu lầm vì không rõ ràng và phi pháp, các điều khoản lèo lái không có lợi cho người vay; (iv) khoản vay yêu cầu người vay từ bỏ các quyền lợi hợp pháp; (v) lãi suất hoặc tổng phí suất và lãi suất phải trả rất cao, phí quá hạn hoặc các điều khoản xử lý nợ quá hạn rất nặng; yêu cầu trả dần hoặc trả cuối kỳ với giá trị rất cao; các điều khoản bảo hiểm khoản vay không cần thiết nhưng hầu như tỷ lệ thu hồi tốt Khách hàng chủ yếu được giới thiệu thông qua

hệ thống quan hệ xã hội, hoặc tự động tìm đến các chủ nợ tín dụng đen, và nhiều con nợ đi vay

để đánh bạc hoặc thực hiện các hoạt động phi pháp, kể cả ở những nước phát triển như Hà Lan Tổng kết lại, tại Việt nam, theo chỉ thị của Thủ tướng chính phủ số 12/CT-TTg, “tín dụng đen là hình thức cho vay, đi vay hoặc huy động vốn với lãi suất vượt quá mức lãi suất pháp luật quy định, được thực hiện bởi các cá nhân, nhóm người hoặc tổ chức kinh doanh dịch vụ tài chính, thường gắn với các hành vi đòi nợ, chiếm đoạt tài sản trái pháp luật” (Thủ tướng Chính phủ, 2019) Bản chất của việc tồn tại tín dụng đen là các hoạt động được diễn ra ngầm khiến cho các cơ quản bộ ngành gặp khó khăn trong việc quản lý và phát hiện các cá nhân, tổ chức hoạt động này

2.3 Quan điểm về kiến thức tài chính và hành vi tài chính

Dân trí tài chính, - theo (Lusardi and Mitchell, 2006, Lusardi and Mitchell, 2014) thì bao gồm kiến thức tài chính, thái độ tài chính và hành vi tài chính Trong đó:

- Thái độ tài chính (financial attitude) là quan điểm của chủ thể đối với sự diễn ra của tình

hình tài chính xung quanh Ví dụ như nhận định của chính phủ về tình hình chuyển biến của nền

kinh tế, Việc xác định thái độ của chủ thể đối với tình hình kinh tế tài chính là hệ quả của kiến thức tài chính của chủ thể đó, tạo tiền đề cho hành vi tài chính của chủ thể đó

- Hành vi tài chính (financial behavior) được hiểu là những tác động của chủ thể đối với sự

biến động của nền kinh tế xung quanh Thông qua các phản ứng của chủ thể đối với nền kinh tế, chúng ta có thể nhận ra được độ nhạy cảm của chủ thể đối với nền kinh tế khi có sự thay đổi

3 Phương pháp nghiên cứu

Do cách tiếp cận của bài nghiên cứu là từ phía cung – tức là chủ thể cung cấp dịch vụ tài chính (hoặc tín dụng đen trong 1 số trường hợp) – nên sẽ không nhìn nhận dưới góc độ kiến thức tài chính1; từ đó sẽ đưa ra nguyên nhân chính lý giải việc các cá nhân cung cấp tín dụng đen Phương pháp nghiên cứu trong trường hợp này là phỏng vấn nhóm đối với các cá nhân đứng đầu hoặc có khả năng quyết định đối với các hoạt động cho vay trong tín dụng đen Phỏng vấn nhóm nhằm xác định các vấn đề liên quan đến lãi suất, thời hạn và các nhu cầu cung cấp tín dụng đen trên thị trường Dàn câu hỏi phỏng vấn được xác định dựa trên các khía cạnh: (1) hồ sơ vay vốn của khách hàng; (2) tài sản thế chấp hoặc các vấn đề tín chấp của khách hàng; (3) đối tượng vay vốn; (4) số tiền cần vay vốn; (5) các vấn đề khác có liên quan

Cách thức lựa chọn người phỏng vấn: tác giả lựa chọn người được phỏng vấn dựa trên các đơn vị cung cấp tín dụng đen hoặc tương tự - theo quan điểm của người dùng dịch vụ Do vậy, nhóm đối tượng đầu tiên được chia ra là cửa hiệu cầm đồ và F88 – chuỗi cửa hàng cầm đồ Tuy nhiên, theo quan điểm của 2 nhóm này thì một số đối tượng khác như nhóm công ty tài chính –

có đăng kí thành lập với Ngân hàng nhà nước và nhóm đối tượng khác có cho vay nặng lãi – dưới hình thức công nghệ tài chính Tổng số người phỏng vấn sâu trong trường hợp này là 11 người, và tất cả đều là đàn ông

4 Kết quả điều tra khảo sát

Đây là nhóm câu hỏi được phỏng vấn đối với các đối tượng được cho là cung cấp tín dụng đen trên thị trường Về cơ bản, nhóm khá tương đồng về độ tuổi và quan điểm Tác giả tiến hành phỏng vấn trên những nhóm cơ bản như sau

1 Một trong những nguyên nhân của việc này là các chủ thể cung cấp dịch vụ tín dụng đen (hoặc tương tự) đều có khả năng tính toán rất tốt lãi suất của các khoản đầu tư, hoặc tiêu dùng, hoặc tiết kiệm.

Câu hỏi về hồ sơ vay vốn: Theo các anh chị, hồ sơ vay vốn của người vay cần chuẩn bị những gì?

Kết quả phỏng vấn cho thấy, khách hàng vay vốn tại các tổ chức này gần như không chuẩn bị hồ sơ, mà được chuẩn bị hộ - tức là đảm bảo tối đa yêu cầu về thủ tục cho khách hàng

Cá biệt, có nhóm tín dụng đen còn cho biết, hồ sơ chỉ cần khách hàng lên web chụp ảnh thông tin

cá nhân thôi, hoặc cần thì có hóa đơn điện nước hay hóa đơn thanh toán hay bảng lương bằng các ứng dụng trên điện thoại thông minh là được Điều lưu ý duy nhất mà nhóm phỏng vấn sâu cho biết là phải kiểm tra rất kỹ giấy tờ nhằm đảm bảo đó là giấy tờ gốc, hoặc không bị giả mạo

Một lưu ý là các bên thực hiện hoạt động cho vay nặng lãi hoặc tín dụng đen có 1 đội ngũ soạn thảo văn bản chuyên nghiệp; tức là sẽ thảo các hợp đồng cho đúng luật: kể cả khi các cá nhân kí trực tiếp hoặc kí trực tuyến (qua các ứng dụng) đều phải có một câu là tôi hoàn toàn đồng ý, không có sự ép buộc của ai (ví dụ, nếu sử dụng bằng các ứng dụng trên điện thoại di động thì sau khi bên tổ chức cho vay kiểm tra thông tin xong thì khách hàng phải có cụm từ

“đồng ý”, chấp thuận rồi quay video gửi lên) Các khoản chuyển khoản cho khách hàng vay vốn

sẽ không chuyển qua ngân hàng mà sẽ gửi qua tài khoản cá nhân

Một điều thú vị hồ sơ của khách hàng vay vốn tại các tổ chức hoặc cá nhân cung cấp tín dụng đen đa phần là hồ sơ không chuẩn Điều này hàm nghĩa, các khách hàng không vay được vốn ở các ngân hàng thương mại hay các tổ chức tín dụng khác (thường là các công ty tài chính) thì sẽ phải đi vay tín dụng đen Thậm chí, với một số hồ sơ không đáp ứng được của các công ty tài chính thì sẽ được bán lại hồ sơ vay cho bọn tín dụng đen2

Câu hỏi về tài sản đem thế chấp hoặc đảm bảo: Theo các anh chị, người vay tiền ở chỗ các anh chị cần những gì? Lãi cho vay ra sao?

hoặc ít nhất 5 – 7% của các công ty tài chính Thường thì trình tự sẽ như sau: nếu ngân hàng không làm được bộ hồ

sơ vay vốn thì sẽ chuyển cho các công ty tài chính Nếu các công ty tài chính không làm được thì sẽ chuyển cho các bên cho vay nặng lãi Tuy nhiên, thời điểm hiện tại thì các đơn vị như FECredit đều chấp nhận tất cả các hồ sơ mà khách hàng vay

Một ngày có khoảng 1.000 bộ hồ sơ đối với một cửa hiệu cầm đồ (cỡ trung), trong số đó có 200 bộ đủ điều kiện vay vốn (loại A), còn lại xếp thành hồ sơ loại B và C Nếu loại B thì có thể chuyển hóa được thành hồ sơ vay thì sẽ để lại, loại C lại để bán cho bên khác.

Đa phần tài sản đảm bảo của khách hàng khi vay tín dụng đen là hàng hóa dưới dạng vật chất, ví dụ như xe máy, ô tô, điện thoại Khi khách hàng cần tiền vay gấp thì sẽ “cắm” các loại tài sản dạng vật chất này ở đó, các đơn vị cho vay sẽ định giá giá xe (theo giá thị trường) và cho vay khoảng 40 – 80% giá trị tài sản, tùy theo mức độ đảm bảo (như cũ hay mới, có giấy tờ hay không, tình trạng máy móc ở đó ra sao…) Tuy nhiên, một số trường hợp cá biệt thì các đơn vị này còn nhận được hợp đồng mua bán nhà3; hoặc một số giấy tờ đặc biệt, như chứng minh thư, thẻ sinh viên, hoặc… bằng cử nhân, thạc sĩ và cả bằng tiến sĩ, thậm chí cả thú nuôi!

Đối với các tài sản cầm cố của khách hàng, nếu không trả được nợ thì các đơn vị này sẽ được chủ động bán đi mà không cần ý kiến cho phép của các đơn vị có liên quan

Tuy nhiên, đối với một số trường hợp sẽ cho vay tín chấp Đây là những đối tượng đã vay vốn nhiều lần tại phía các tổ chức cung ứng vốn, đã trả nợ nhiều lần thành thân quen Các trường hợp này thường trả nợ đúng hạn và có khả năng cho vay Một số trường hợp khác, tuy có một số giấy tờ như chứng minh thư, hoặc thẻ sinh viên nhưng số vốn xin vay lớn quá thì các tổ chức này

sẽ “đi về tận nhà để xem gia cảnh ra sao – từ đó quyết định cho vay hay không Một trong những điều trả lời thẳng thừng của các đơn vị cho vay theo tín dụng đen này là: đối với các cá nhân có gia cảnh tốt thì sẵn sàng cho vay, bởi vì có gia đình đứng sau trả nợ

Đối với vấn đề lãi cho vay và các khoản phí: các khoản lãi và phí lại phụ thuộc rất nhiều vào đối tượng vay vốn, và có thể so sánh với các khoản đảm bảo của các khách hàng trên thị trường Cụ thể, đối với các khoản vay càng nhỏ thì lãi suất càng cao Các khoản vay từ 60 triệu đồng trở lên sẽ có lãi suất khoảng 1.500 đồng/triệu/ngày hoặc thấp hơn – tuy nhiên đây là một khoản vay được cho là “ưu đãi” Một số khoản vay có giá khoảng 3.000 đồng/triệu/ngày – đây là mức vay vốn “trung bình” trên thị trường, bởi đa phần các tổ chức cung ứng với giá như nhau Một số khoản cho vay khác có giá khoảng 7.000 đồng/triệu/ngày tùy vào mức độ gấp của khoản vay và những đảm bảo của khách hàng Thế nhưng, các khoản cho vay này lại yêu cầu khách hàng trả lãi trước: nếu khách hàng vay 20 triệu thì sẽ phải trả trước 4 triệu, và chỉ nhận về

hàng hoặc mua đi bán lại nhiều lần nhưng chưa có sổ đỏ thì các ngân hàng thường không cho vay, mà chủ hộ lại có nhu cầu vay vốn để sửa chữa nhà hoặc làm việc khác thì sẽ gọi cho các “công ty tài chính” hoặc “hỗ trợ tài chính”

để vay vốn Các đối tượng này sẽ đến tận nơi làm hồ sơ – và giải ngân chỉ trong vòng… 10 phút, một tốc độ nhanh

kỷ lục mà không có bất cứ ngân hàng nào có thể làm được!

khoảng 16 triệu Thời gian khoảng 20 – 30 ngày sau, khách hàng sẽ phải trả toàn bộ số tiền là 20 triệu Hình thức này gần giống với các “bát họ” trên thị trường

Câu hỏi về giá trị khoản vay: theo các anh thì các khoản vay thường khoảng bao nhiêu?

Nhiều nhất là các khoản vay nhỏ, dưới 10 triệu, và thường rơi vào khoảng 5 triệu – ví dụ như với thẻ sinh viên hoặc các giấy tờ minh chứng tương tự Đối với các trường hợp xe máy thì

sẽ dựa vào hiện trạng của xe để cho vay, nhưng cũng không quá 40 triệu/xe Các loại hình khác thì không có nhiều, bởi lúc đó sẽ đẩy cho các công ty tài chính thực hiện

Các khoản vốn vay dưới 5 triệu thường sẽ có lãi suất rất cao, và giá của khoản này sẽ là 3.000 đồng/triệu/ngày – hoặc sẽ khoảng 40% sau 1 tháng! Mặc dù các khoản vay này được cho

là nhỏ, nhưng vì tính theo lãi gộp (lãi mẹ đẻ lãi con) nên tăng rất nhanh, và lãi thường cao gấp nhiều lần gốc

Câu hỏi về đối tượng vay vốn: những người nào thường vay vốn ở chỗ các anh? Có trả

nợ đúng hạn không?

Các đối tượng vay vốn tại các tổ chức tín dụng đen có thể chia thành các nhóm như sau: Nhóm vay vì những lý do “tạm cho là chính đáng”: đây là nhóm người vay cần tiền gấp nhưng những khoản tiền “dự tính trong tương lai” chưa hình thành, nên vay vốn của tín dụng đen, do chưa thể vay kịp đối tượng nào khác Trong số các khoản vay này, thì nhiều nhất là học sinh sinh viên vay tiền đóng học phí để được đi thi! Một số đối tượng khác vay vốn để đóng tiền nhà, tiền ăn hoặc tiền thuốc men (đa phần là dân tỉnh khác lên Hà Nội kiếm sống, không có khả năng thanh toán tiền nhà đúng hạn) Đây được coi là đối tượng yếu thế trong xã hội, vì không có khả năng vay vốn ở đối tượng nào khác nên phải tìm đến tín dụng đen để đáp ứng các yêu cầu cấp bách trong cuộc sống Tuy nhiên, đối tượng này được đánh giá là không nhiều

Nhóm vay vì mục tiêu “tiêu dùng” – ví dụ như mua hàng hóa hoặc cờ bạc, hoặc các mục tiêu khác Đây là nhóm đối tượng vay nhiều nhất trên thị trường, và thường được đánh giá là

“bọn chơi bời” Trong những đối tượng này có thể chia thành những nhóm nhỏ hơn như sau:

- Sinh viên vay để đáp ứng các nhu cầu khác ngoài các nhu cầu ăn – uống - ở - mặc, ví dụ như cần tiền để liên hoan, hoặc tiền để trả cho các vấn đề liên quan đến đời sống hàng ngày – ví

dụ như dùng tiền để mua đồ tặng người yêu trong các dịp lễ nhưng lại chưa có tiền của gia đình chuyển lên

- “Dân xã hội” vay, chủ yếu dùng vào mục tiêu cờ bạc, hoặc nghiện ngập Đặc biệt, trong các dịp có lễ hội hoặc chương trình bóng đá thì các cơ sở cung cấp tín dụng đen càng thu hút dược nhiều đối tượng này Tuy nhiên, khi phỏng vấn thì nhóm tác giả nhận thấy, người được phỏng vấn cho rằng đây lại là những nhóm đối tượng có khả năng trả đúng và đủ nợ nhất trên thị trường

- Thứ ba, đối tượng là phụ nữ vay Đây là đối tượng gặp phổ biến nhất ở khu vực miền Nam, do phụ nữ ở đây không đi làm mà phụ thuộc vào chồng, nhưng lại cần tiền để đáp ứng các yêu cầu khác nhau trong cuộc sống Thêm vào đó, lối sống của người dân hiện đại làm cho một lượng phụ nữ tìm đến vay vốn tín dụng đen nhằm thỏa mãn vật chất bên ngoài, sau đó lên “sàn bar” để tìm kiếm nguồn trả nợ - và hôm sau sẽ chi trả các khoản vay ngay lập tức Các đối tượng được phỏng vấn sâu cho rằng đây là một kiểu mua bán dâm, và nhóm đối tượng này vay vốn để

“trang bị” cho mình đồ nghề tốt nhất!

Câu hỏi về cách thức xử lý nợ: các anh thường xử lý nợ thế nào nếu khách hàng không trả đúng và đủ hạn?

Các câu trả lời đều tập trung vào vấn đề: đầu tiên là gọi điện đòi hoặc khủng bố bằng bom thư, bom điện thoại Sau đó sẽ gây áp lực về phía gia đình – đặc biệt đối với các đối tượng

đã được điều tra về thân nhân từ trước Ngoài ra, các khoản nợ xấu thường sẽ được bán cho 1 số nhóm đối tượng nhất định theo 1 trong các phương thức sau: (1) bán hẳn cho các công ty mua nợ trên thị trường với giá khoảng 50% giá trị Tuy nhiên, các khoản này ít khi bán được và ít khi có (2) nhờ các công ty mua bán nợ thu hồi trong khả năng – và tỷ lệ chia vẫn sẽ là 50%, hoặc tùy vào những mối quan hệ nhất định Tuy nhiên, ngoài cách thức này thì lại phải mất 1 tỷ lệ không nhỏ đối với các “cơ quan quản lý nhà nước”!

Một số khoản vay sẽ mua bảo hiểm, giá trị khoảng 3% giá trị ghi trên hợp đồng Tuy nhiên, các khoản bảo hiểm này cũng không nhiều, và thường mua mang tính chất che mắt các cơ quan chức năng

Câu hỏi về cách thức tìm người vay vốn: các anh tìm người vay vốn thế nào?

Đối với người vay vốn, thì thường thì sẽ chủ động đi vào một cửa hàng cầm đồ hoặc cửa hàng nào đó liên quan đến “hỗ trợ tài chính” để vay vốn Đây là cách thức phổ thông nhất Tuy nhiên, cách phù hợp hơn là quảng cáo trên các trang mạng xã hội, như facebook, youtube hay google Đa phần các đối tượng tìm đến vay vốn đều có điện thoại thông minh, hoặc nghiện trò chơi điện tử, do đó, có đăng tin là có thể cho vay ngay Tuy nhiên, cách thức này thường đắt (khoảng 10.000 – 15.000 đồng/click chuột)

Ngoài ra, các đơn vị này sử dụng một cách thức khác để liên hệ với nhau (với tên gọi là mecash) – thường dùng để quản lý các khoản vay hoặc theo dõi các cá nhân vay vốn tại nhiều nơi khác nhau Hoạt động này tương tự như trung tâm thông tin tín dụng của Ngân hàng nhà nước Cũng chính vì thế, các hoạt động của các tổ chức cung ứng dịch vụ thường không phải tranh giành khác, bởi có một hệ thống liên kết với nhau – ví dụ như F88 là tổ chức đứng sau TIMA Ngoài ra, các khách hàng vay vốn tín dụng đen rất nhiều, và đa phần nhỏ lẻ, lại sợ bị trả thù nên sẽ không có kiện cáo, nên sẽ không tranh giành khác

Câu hỏi về hoạt động tín dụng đen: Các anh có cho rằng cho vay nặng lãi có là bất lương không?

Một trong những câu trả lời mà nhóm nghiên cứu ghi lại nhiều nhất là: chỉ cần đạt được tiêu chí là cho vay, chỉ cần trả được nợ là được4 Thậm chí, lương của tín dụng đen cao, cao hơn hẳn ngân hàng nên làm việc rất thoải mái, không cần bằng cấp, và thời gian cũng rất linh hoạt

Do vậy, tuyển người tham gia hoạt động tín dụng đen rất dễ dàng!

5 Một số kết luận

Kết quả của nghiên cứu này không tập trung đưa ra hàm ý chính sách, mà chỉ tập trung phát triển thang đo Do đó, có thể thấy một số kết luận như sau

- Thứ nhất, hoạt động tín dụng đen đang được cho là hoạt động bình thường đối với các đối tượng cung cấp, bởi hoạt động này đang được/bị các tổ chức cấp phép cho vay Do vậy, trong thời gian tới, cần phải chú ý đến các biến tướng của các hình thức tín dụng đen

4 Cá biệt hơn, một trong những câu trả lời được ủng hộ nhiều nhất lại là: “Tiền ấy mà, vì tiền làm được hết, anh em trong nhà còn giết nhau, mình là người ngoài Họ ko nghĩ thế đâu, hoạt động này thuận mua vừa bán, bất lương thế nào được Không vay ở đây sẽ vay chỗ khác”!