một số mô hình thiết kế giáo án trong đổi mới phơng pháp dạy học PGS.TSKH.Cao Đức Tiến Trong đổi mới giáo dục, có rất nhiều phơng án thiết kế giáo án đợc giới thiệu và sử dụng để thực h
Trang 1một số mô hình thiết kế giáo án trong đổi mới phơng pháp dạy học
PGS.TSKH.Cao Đức Tiến
Trong đổi mới giáo dục, có rất nhiều phơng án thiết kế giáo án đợc giới
thiệu và sử dụng để thực hiện những yêu cầu của đổi mới phơng pháp dạy học
(PPDH) Mỗi thiết kế đều có những u điểm hoặc nhợc điểm nhất định, song
đều đem lại những điều hữu ích, cần thiết cho việc dạy học đối với những đối
tợng khác nhau
Nếu trớc đây, việc soạn giáo án chủ yếu là dành cho thầy trình bầy
những nội dung cần dạy, nói cách khác, đó là giáo án hớng vào ngời dạy, thì
nay, việc soạn giáo án lại dành cho ngời học, hớng vào lợi ích của ngời học,
nói cách khác là phải tổ chức các hoạt động sao cho ngời học chiếm lĩnh một
cách chủ động, sáng tạo đối với những đơn vị kiến thức cần lĩnh hội Tất cả
những thay đổi ấy đều cần đợc thể hiện trong giáo án
Dới đây, xin giới thiệu một số mô hình thiết kế giáo án tiêu biểu
Mô hình I Môn học:
Tên bài học/phần, chơng
Những kiến thức HS/SV
đã biết có liên quan đến bài học
Những kiến thức mới trong bài học cần đợc hình thành
-I Mục tiêu
1 Kiến thức
2 Kĩ năng
3 Thái độ
II Một số vấn đề cần lu ý
1 Đồ dùng dạy học
+ Học sinh/Sinh viên + Giáo viên
2 Phơng pháp dạy học
III Các hoạt động dạy học
Trang 2Thời
gian
Nội dung Hoạt động của
GV
Hoạt động của HS/SV
Đồ dùng, thiết
bị dạy học
*****
Mô hình II
Tên bài học:
I Mục tiêu
1 Kiến thức
2 Kĩ năng
3 Thái độ
II Chuẩn bị thiết bị dạy học
III Những điểm cần lu ý
1 Về nội dung
2 Về phơng pháp và hình thức tổ chức dạy học
IV Gợi ý dạy học
1 Đặt vấn đề
2 Tiến trình dạy học
a) Nội dung 1:
+ Hoạt động 1:
b) Nội dung 2:
+ Hoạt động 2:
+ Hoạt động 3:
c) Nội dung 3:
+ Hoạt động 4:
+ Hoạt động 5:
Trang 33 Củng cố.
V Hớng dẫn trả lời các câu hỏi và bài tập
*****
Mô hình III
*Tên bài học:
1 Xác định rõ đặc điểm của HS/SV
Chú trọng những nét chung và riêng của HS/SV.
2 Chuẩn bị tài liệu cho bài giảng
+ Tập hợp các tài liệu liên quan đến bài giảng
+ Soạn đề cơng khái quát về bài giảng
3 Soạn kế hoạch bài giảng (Giáo án)
+ Viết một cách chi tiết về bài giảng: Những dự kiến triển khai các nội dung của bài giảng
+ Chú trọng thiết kế chuỗi hoạt động cho ngời học.
Bài giảng gồm các phần sau
A Phần mở đầu
a) Thông báo cho ngời học về mục tiêu bài học (Kiến thức,
Kĩ năng, Thái độ)
b) Giới thiệu nội dung chính của bài giảng
c) Chỉ dẫn các tài liệu học tập
B Phần nội dung
a) Phân chia các nội dung học tập
b) Thiết kế các hoạt động và các phơng pháp tơng ứng
c) Sắp xếp các hoạt động theo một lôgic hợp lí
c Phần tổng kết
a) Cho ngời học tự tổng kết và đánh giá về bài học
b) GV hệ thống hóa kiến thức của bài giảng
c) Giao công việc về nhà
*****
Mô hình IV
(Mô hình G.i.P.O)
a G.I.P.O là gì?
Đó là viết tắt của các chữ sau:
Trang 4+ Goal: Mục tiêu (Nêu các mục tiêu về Kiến thức, Kĩ năng, Thái
độ)
+ Input: Nguồn (hoặc đầu vào) (Đa ra hoặc chỉ dẫn các tài liệu cần
thiết cho ngời học)
+ Process: Quá trình (Chỉ rõ quá trình học tập gồm những hoạt động
nào, nhiệm vụ gì)
+ Output: Sản phẩm (hoặc đầu ra) (Định hình sản phẩm, chỉ ra
những sản phẩm có thể dự kiến đợc)
B Thiết kế bài giảng theo mô hình G.I.P.O
I Mục tiêu: Chỉ rõ mục tiêu cần đạt về các phơng diện:
1 Kiến thức
2 Kĩ năng
3 Thái độ
II Nguồn: Cung cấp, chỉ dẫn cho ngời học các tài liệu cần thiết trong điều kiện cho phép, gồm:
+ Sách giáo khoa, Sách bài tập (chỉ rõ ở sách nào, trang thứ mấy) + Băng hình, băng tiếng (nếu có)
+ Các tài liệu khác: tranh ảnh, hình mẫu…
III Quá trình: Xác định từng nhiệm vụ học tập và chỉ rõ các hoạt
động để hoàn thành nhiệm vụ đó
+ Nhiệm vụ 1: (Nêu tên nhiệm vụ và chỉ dẫn hoạt động)
- Hoạt động 1: (Nêu tên hoạt động và chỉ dẫn hoạt động)
………
- Hoạt động 2: (Nêu tên hoạt động và chỉ dẫn hoạt động)
………
- Hoạt động 3: (Nêu tên hoạt động và chỉ dẫn hoạt động)
………
*Kết luận, đánh giá, chỉ dẫn thêm về Nhiệm vụ 1 và Phản hồi cho các hoạt động.
+ Nhiệm vụ 2: (Nêu tên nhiệm vụ và chỉ dẫn hoạt động)
- Các hoạt động để hoàn thành Nhiệm vụ 2 lần lợt đợc nêu nh
ở Nhiệm vụ 1.
Trang 5- Số lợng Nhiệm vụ và Hoạt động đợc xác định trên cơ sở nội
dung của từng bài học
IV Sản phẩm:
- Bản ghi chép của ngời học
- Bản tự đánh giá của ngời học (những thu hoạch về Kiến thức,
Kĩ năng, Thái độ)
- Bài kiểm tra của ngời học (Trắc nghiệm hoặc tự luận)
*****
Mô hình V
Trong môn học Phơng pháp dạy học Văn có nội dung mang đậm tính h-ớng nghiệp là dạy học cách soạn giáo án (thiết kế bài học, kế hoạch bài học).
Cấu trúc của giáo án theo tinh thần đổi mới PPDH thờng bao gồm các phần
nh sau:
I Mục tiêu bài học
Đọc mỗi văn bản cần xác định thật rõ ràng các mục tiêu về:
1 Kiến thức:
2 Kĩ năng:
3 Thái độ:
II Chuẩn bị bài học
Đây phải là sự chuẩn bị có tính toán của GV để thực hiện mục tiêu đọc
văn bản theo yêu cầu tích hợp Hoạt động này sẽ cụ thể hóa việc chuẩn bị của
GV về 3 phơng diện cơ bản là:
+ Định hớng dạy học tích hợp.
+ Định hớng dạy học tích cực.
+ Mở rộng kiến thức có liên quan đến bài học.
Tơng ứng với những công việc trên là các hoạt động chuẩn bị bài của HS/SV
III Hoạt động dạy học
1 Không phải là soạn sẵn các lời giảng, mà là tạo lập các hoạt động dạy (Chủ yếu là tổ chức việc học)
Trang 62 Việc tổ chức hoạt động học cần đạt các mục tiêu của bài học về các
mặt tích hợp, tích cực và tơng tác.
3 Hình thức trình bầy: phản ánh hoạt động tơng tác của hai chủ thể dạy
và học đợc thể hiện trong thiết kế sau:
Nội dung bài học Hoạt động của GV Hoạt động của HS/SV
Nội dung 1:
Nội dung 2:
Hoạt động 1 của GV:
………
…
Hoạt động 1 của HS/SV
………
Các hoạt động dạy và học sẽ căn cứ vào nội dung và hình thức của các
kiểu loại văn bản để tạo tâm thế cho ngời dạy và ngời học
Trong việc tổ chức các hoạt động dạy và học gồm các mục chính là:
1 Giới thiệu bài
2 Đọc và tìm hiểu chú thích văn bản
3 Đọc – hiểu văn bản (trớc đây là phân tích hoặc tìm hiểu).
Mục tiêu của đọc văn bản với các yêu cầu dạy học tích cực, tích hợp và
tơng tác cho phép nghĩ tới các các bớc của hoạt động này nh sau:
+ B ớc thứ nhất : Đọc cấu trúc văn bản (có nội dung là hoạt động tiếp
nhận các dấu hiệu về thể loại của văn bản: Tự sự, Trữ tình…)
+ B ớc thứ hai : Đọc nội dung văn bản (Phát hiện, phân tích, đánh giá các
yếu tố nội dung, hình thức nổi bật)
+ B ớc thứ ba : Đọc ý nghĩa của văn bản (Đánh giá các các phẩm chất nổi
trội của kết cấu nội dung, hình thức của văn bản)
Mỗi văn bản là một cách nhìn nhận, cách khám phá đời sống của nhà
văn Đích cuối cùng của đọc văn bản là cảm nhận đợc cách nhìn nhận, cách
khám phá đời sống ấy.
Mỗi văn bản cũng thờng mang một nét độc đáo nào đó trong cách thể hiện, nhờ đó các ý tởng nội dung trở nên sinh động và hấp dẫn Do đó, đọc văn
bản còn là sự cảm nhận những giá trị về hình thức của văn bản.
Tóm lại, có thể hình dung một quy trình đọc văn bản nh sau:
Nội dung bài học - Hoạt động dạy - Hoạt động học
Hoạt động I: Giới thiệu bài.
Hoạt động 2: Đọc và tìm hiểu chú thích.
Trang 7 Hoạt động 3: Đọc văn bản.
a) Cấu trúc văn bản.
b) Nội dung văn bản.
c) ý nghĩa văn bản.
*****
Trên đây là một số mô hình thiết kế giáo án trong việc đổi mới phơng
pháp dạy học Việc sử dụng mô hình nào là tùy thuộc vào sự lựa chọn của mỗi
GV Nhng tinh thần chung của các mô hình là đều phải thiết kế theo hớng tổ
chức các hoạt động của ngời học, giúp ngời học lĩnh hội đợc kiến thức theo một trình tự hợp lí, phục vụ cho lợi ích của ngời học
Đó cũng chính là “linh hồn” của đổi mới phơng pháp dạy học, nhằm
đào tạo đợc những con ngời năng động, sáng tạo, đáp ứng những yêu cầu của
sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc
