Tập bài giảng: Kỹ năng nghiên cứu và lập luận - TS. Lê Thị Hồng Vân (Chủ biên)

Tập bài giảng Kỹ năng nghiên cứu và lập luận có kết cấu nội dung gồm 4 chương: Chương 1 kỹ năng nghiên cứu khoa học, chương 2 kỹ năng thuyết trình, chương 3 kỹ năng lập luận, chương 4 kỹ năng tranh luận, phản biện. Tham khảo nội dung bài giảng để có thêm tài liệu học tập và nghiên cứu.

TRƯỜNG Đ I H C LU T TP.H  CHÍ MINHẠ Ọ Ậ Ồ

TÀI LI U L U HÀNH N I BỆ Ư Ộ Ộ

L I NÓI Đ UỜ Ầ

Nh m m c đích đ i m i và nâng cao ch t lằ ụ ố ớ ấ ượng đào t o đ  th c hi n m c tiêuạ ể ự ệ ụ  

g n đào t o v i nhu c u th c ti n ắ ạ ớ ầ ự ễ , t  năm h c 2011­2012 trừ ọ ường Đ i h c Lu t TP.ạ ọ ậ  

H  Chí Minh đ a vào gi ng d y môn h c ồ ư ả ạ ọ K  năng nghiên c u và l p lu n ỹ ứ ậ ậ  đ  bể ổ sung nh ng ki n th c thu c v  nhóm “k  năng m m”, đó là ữ ế ứ ộ ề ỹ ề k  năng nghiên c u ỹ ứ   khoa h c ọ , k  năng thuy t trình ỹ ế , k  năng l p lu n ỹ ậ ậ , k  năng t  duy ph n bi n và k ỹ ư ả ệ ỹ   năng tranh lu n ậ  M c tiêu c a môn h c nh m giúp sinh viên rèn luy n các k  năngụ ủ ọ ằ ệ ỹ  ngôn ng , t  duy logic và kh  năng l p lu n, hùng bi n đ  có th    ữ ư ả ậ ậ ệ ể ể nghĩ m t cách ộ   sâu s c, vi t m t cách chính xác, nói m t cách thuy t ph c ắ ế ộ ộ ế ụ  Đây là nh ng k  năngữ ỹ  

r t c n thi t đ  đem l i cho m i ngấ ầ ế ể ạ ỗ ườ ựi s  thành công trong các công vi c h c t p,ệ ọ ậ  nghiên c u cũng nh  các ho t đ ng giao ti p xã h i và các ngành ngh  chuyên mônứ ư ạ ộ ế ộ ề  

đ c thù, đ c bi t là đ i v i ngh  Lu t ­ n i mà các năng l c t  duy, ngôn ng  vàặ ặ ệ ố ớ ề ậ ơ ự ư ữ  

“tài ăn nói” có vai trò tiên quy t đ i v i s  thành b i c a công vi c và s  nghi p.ế ố ớ ự ạ ủ ệ ự ệ

V i m c tiêu  y, n i dung c a ớ ụ ấ ộ ủ T p bài gi ng K  năng nghiên c u và l p lu n ậ ả ỹ ứ ậ ậ  

được biên so n g m các chạ ồ ương: 

Chương 1: K  năng nghiên c u khoa h cỹ ứ ọ

Chương 2: K  năng thuy t trình ỹ ế

Chương 3: K  năng l p lu n ỹ ậ ậ

Chương 4: K  năng tranh lu n – ph n bi n ỹ ậ ả ệ

Các chương được phân công biên so n c  th  nh  sau: ạ ụ ể ư

Chương 1, 2, 4: TS. Lê Th  H ng Vânị ồ

Chương 3: TS. Lê Th  H ng Vân và Ths. Ph m Th  Ng c Th y.ị ồ ạ ị ọ ủ

M i chỗ ương tuy có nhi m v  rèn luy n nh ng k  năng khác nhau đ  hệ ụ ệ ữ ỹ ể ướng đ nế  

nh ng m c tiêu c  th  và tữ ụ ụ ể ương đ i đ c l p, nh ng gi a chúng đ u có s  k t n i,ố ộ ậ ư ữ ề ự ế ố  liên thông trên n n t ng c a các k  năng t  duy và ngôn ng , đó là ề ả ủ ỹ ư ữ suy nghĩ – nói – 

vi t ế   N i dung c a các chộ ủ ương được biên so n d a trên s  v n d ng tích h p ki nạ ự ự ậ ụ ợ ế  

th c c a nhi u môn khoa h c nh : Ngôn ng  h c, Ti ng Vi t th c hành, Phứ ủ ề ọ ư ữ ọ ế ệ ự ươ  ngpháp lu n nghiên c u khoa h c, Logic h c, T  duy ph n bi n, Tâm lý h c, Văn hóaậ ứ ọ ọ ư ả ệ ọ  

Vi t Nam, cùng v i các k  năng giao ti p – s  ph m, k  năng l p lu n, tranh lu n,ệ ớ ỹ ế ư ạ ỹ ậ ậ ậ  

ph n bi n. Các ki n th c và k  năng  y đã đả ệ ế ứ ỹ ấ ược v n d ng, chuy n hóa thành cácậ ụ ể  nhóm k  năng c  th  trong m i chỹ ụ ể ỗ ương. 

3

Vi c n m v ng và th c hành v n d ng t t các k  năng này trong th c ti n sệ ắ ữ ự ậ ụ ố ỹ ự ễ ẽ 

ph c v  thi t th c trụ ụ ế ự ước h t cho các ho t đ ng h c t p, nghiên c u c a sinh viên,ế ạ ộ ọ ậ ứ ủ  giúp th c hi n t t các bài th o lu n, thuy t trình, tranh lu n, vi t ti u lu n, lu nự ệ ố ả ậ ế ậ ế ể ậ ậ  văn t t nghi p, th c hi n các đ  tài khoa h c cũng nh  quá trình t  h c, t  nghiênố ệ ự ệ ề ọ ư ự ọ ự  

c u lâu dài. ứ

Đ i v i các ngành ngh  đ c thù nh  ngh  báo, ngh  giáo, ngh  ngo i giao,ố ớ ề ặ ư ề ề ề ạ  chính khách… thì vi c n m v ng và th c hành t t các k  năng này là đi u ki n tiênệ ắ ữ ự ố ỹ ề ệ  quy t đ  đem l i s  thành công trong s  nghi p và cu c s ng, nh t là trong xã h iế ể ạ ự ự ệ ộ ố ấ ộ  

hi n đ i, khi mà s  c nh tranh đang ngày càng tr  nên gay g t và kh c li t trongệ ạ ự ạ ở ắ ố ệ  

m i lĩnh v c. ọ ự

Đ c bi t đ i v i ngh  Lu t, khi mà công vi c chuyên môn ph i th c hi nặ ệ ố ớ ề ậ ệ ả ự ệ  

thường ngày là các cu c đ u trí, đ u kh u đ  gi i quy t mâu thu n, tranh ch p gi aộ ấ ấ ẩ ể ả ế ẫ ấ ữ  

ph i/ trái, đúng / sai liên quan đ n s  ph n, th m chí quy t đ nh c  v n m ng conả ế ố ậ ậ ế ị ả ậ ạ  

người thì vi c n m v ng và v n d ng thu n th c các k  năng l p lu n, tranh lu n,ệ ắ ữ ậ ụ ầ ụ ỹ ậ ậ ậ  

ph n bi n đ  có đả ệ ể ược kh  năng l p lu n s c s o và tài hùng bi n thuy t ph c làả ậ ậ ắ ả ệ ế ụ  

nh ng đòi h i t i c n thi t đ  có th  t n t i và kh ng đ nh ch  đ ng trong ngh  ữ ỏ ố ầ ế ể ể ồ ạ ẳ ị ỗ ứ ề

Vì được biên so n l n đ u, l i ph i t ng h p, bao quát nhi u lĩnh v c chuyênạ ầ ầ ạ ả ổ ợ ề ự  môn v i nhi u nhóm k  năng khác nhau, do đó ớ ề ỹ T p bài gi ng K  năng nghiên c u ậ ả ỹ ứ  

và l p lu n  ậ ậ ch c ch n s  không tránh kh i nh ng thi u sót và h n ch  ắ ắ ẽ ỏ ữ ế ạ ế

R t mong đấ ược các nhà chuyên môn và b n đ c quan tâm đóng góp ý ki n đạ ọ ế ể 

l n xu t b n sau, ầ ấ ả T p bài gi ng ậ ả  được b  sung, ch nh lý hoàn thi n h n.ổ ỉ ệ ơ

Th  t , ý ki n đóng góp xin đư ừ ế ược g i t i: Phòng Đào t o, Trử ớ ạ ường Đ i h c Lu tạ ọ ậ  

TP. H  Chí Minh – S  2, Nguy n T t Thành, Qu n 4, TP. H  Chí Minh; Đi n tho i:ồ ố ễ ấ ậ ồ ệ ạ  08.39400.723 – 08.37266.333

      TÁC GIẢ

4

­ N m đắ ược yêu c u và các bầ ước th c hi n m t đ  tài nghiên c u khoa h c.ự ệ ộ ề ứ ọ

­ N m đắ ược các thao tác c  th  đ  th c hi n m t đ  tài nghiên c u khoa h c.ụ ể ể ự ệ ộ ề ứ ọ

+ V  k  năng ề ỹ : 

­ Rèn luy n phệ ương pháp và k  năng t  duy khoa h c.ỹ ư ọ

­ Rèn luy n các k  năng th c hi n m t đ  tài nghiên c u khoa h c. ệ ỹ ự ệ ộ ề ứ ọ

­ Giúp sinh viên hình thành thói quen và k  năng t  h c, t  nghiên c u đ  nâng caoỹ ự ọ ự ứ ể  

ch t lấ ượng c a vi c h c   đ i h c, đ ng th i kh i ngu n ni m đam mê nghiênủ ệ ọ ở ạ ọ ồ ờ ơ ồ ề  

c u, giúp h  t o l p thói quen t  nghiên c u lâu dài.ứ ọ ạ ậ ự ứ

N I DUNG BÀI H CỘ Ọ

 Khác v i vi c h c   ph  thông, vi c h c   b c đ i h c v i đúng nghĩa ph i làớ ệ ọ ở ổ ệ ọ ở ậ ạ ọ ớ ả  quá trình t  h c, t  nghiên c u, tìm tòi ki n th c đ  đáp  ng đự ọ ự ứ ế ứ ể ứ ược các yêu c u nh nầ ậ  

th c b c cao. N u yêu c u nh n th c   b c h c ph  thông ch  c n d ng l i   c pứ ậ ế ầ ậ ứ ở ậ ọ ổ ỉ ầ ừ ạ ở ấ  

đ  b c 1: bi t và hi u, thì   b c đ i h c không ch  d ng l i   đó mà còn c n ph iộ ậ ế ể ở ậ ạ ọ ỉ ừ ạ ở ầ ả  

ti n đ n các n c thang nh n th c cao h n, đó là nh n th c b c 2: phân tích, t ngế ế ấ ậ ứ ơ ậ ứ ậ ổ  

h p, lý gi i; và b c 3: đánh giá, phê phán, liên h  và v n d ng vào th c ti n. ợ ả ậ ệ ậ ụ ự ễ

 Đ  đ t để ạ ược các m c đ  nh n th c b c 2 và 3 đòi h i ứ ộ ậ ứ ậ ỏ vi c h c   đ i h c ệ ọ ở ạ ọ ph iả  

g n li n v i các ho t đ ng ắ ề ớ ạ ộ nghiên c u khoa h c đ  rèn luy n t  duy khoa h c cũngứ ọ ể ệ ư ọ  

nh  các k  năng t  h c, t  nghiên c u, đó lư ỹ ự ọ ự ứ à nh ng k  năng mà b t c  sinh viên đ iữ ỹ ấ ứ ạ  

5

h c nào cũng c n ph i có. ọ ầ ả S  không có nh ng nhà khoa h c, cũng nh  không cóẽ ữ ọ ư  

nh ng khám phá, nh ng phát minh khoa h c trong tữ ữ ọ ương lai, n u không có s  kh iế ự ở  

đ u b ng vi c trang b  nh ng k  năng n n t ng cũng nh  kh i g i ni m say mê v iầ ằ ệ ị ữ ỹ ề ả ư ơ ợ ề ớ  công vi c tìm tòi nghiên c u t  lúc còn là sinh viên trên gi ng đệ ứ ừ ả ường. 

 Ho t đ ng nghiên c u khoa h c, vì v y là m t ho t đ ng có ý nghĩa quan tr ng,ạ ộ ứ ọ ậ ộ ạ ộ ọ  

được th c hi n thự ệ ường xuyên, liên t c và xuyên su t, g n li n v i nhi m v  h cụ ố ắ ề ớ ệ ụ ọ  

t p c a m i sinh viên trong quá trình th c hi n các môn h c. Các bài t p th c hànhậ ủ ỗ ự ệ ọ ậ ự  nghiên c u khoa h c   đ i h c thứ ọ ở ạ ọ ường được th c hi n dự ệ ưới các d ng nh : vi t bàiạ ư ế  tham lu n v  m t v n đ  đ  trình bày trong m t bu i th o lu n nhóm, l p; vi t tómậ ề ộ ấ ề ể ộ ổ ả ậ ớ ế  

t t n i dung m t bài báo khoa h c hay m t cu n sách; vi t m t bài ti u lu n cho bàiắ ộ ộ ọ ộ ố ế ộ ể ậ  

t p tháng.   c p đ  cao h n, đó là vi c t p làm m t đ  tài nghiên c u theo nhóm,ậ Ở ấ ộ ơ ệ ậ ộ ề ứ  

vi t bài t p niên lu n, khoá lu n t t nghi p  ế ậ ậ ậ ố ệ

Tuy nhiên, ph n đông sinh viên còn ch a có đầ ư ược nh ng ki n th c c  b n vữ ế ứ ơ ả ề nghiên c u khoa h c. Vì v y n i dung chứ ọ ậ ộ ương này s  trang b  các ki n th c t ngẽ ị ế ứ ổ  quan v  nghiên c u khoa h c cũng nh  qui trình và các k  năng đ  th c hi n m tề ứ ọ ư ỹ ể ự ệ ộ  

đ  tài nghiên c u khoa h c.   ề ứ ọ

1 T ng quan v  nghiên c u khoa h cổ ề ứ ọ

1.1.Khái ni m v  nghiên c u khoa h c ệ ề ứ ọ

1.1.1.  Khái ni m khoa h c ệ ọ

T  đi n Ti ng Vi t ừ ể ế ệ  đ nh nghĩa khoa h c là “ị ọ h  th ng tri th c tích lũy trong quá ệ ố ứ   trình l ch s  và đ ị ử ượ c th c ti n ch ng minh, ph n ánh nh ng quy lu t khách quan ự ễ ứ ả ữ ậ  

c a th  gi i bên ngoài cũng nh  c a ho t đ ng tinh th n c a con ng ủ ế ớ ư ủ ạ ộ ầ ủ ườ i, giúp con  

ng ườ i có kh  năng c i t o th  gi i hi n th c ả ả ạ ế ớ ệ ự ”.1

Theo T  đi n Bách khoa toàn th   ừ ể ư Vi t Nam, khoa h c là: “ệ ọ h  th ng tri th c v ệ ố ứ ề 

t  nhiên, xã h i và t  duy, đ ự ộ ư ượ c tích lu  trong quá trình nh n th c trên c  s  th c ỹ ậ ứ ơ ở ự  

ti n, đ ễ ượ c th  hi n b ng nh ng khái ni m, phán đoán, h c thuy t. Nhi m v  c a ể ệ ằ ữ ệ ọ ế ệ ụ ủ   khoa h c là phát hi n ra b n ch t, tính quy lu t c a các hi n t ọ ệ ả ấ ậ ủ ệ ượ ng, s  v t, quá ự ậ   trình, t  đó mà d  báo v  s  v n đ ng, phát tri n c a chúng, đ nh h ừ ự ề ự ậ ộ ể ủ ị ướ ng cho ho t ạ  

đ ng c a con ng ộ ủ ườ i. Khoa h c giúp cho con ng ọ ườ i ngày càng có kh  năng chinh ả  

1  Vi n Ngôn ng  h c,  ệ ữ ọ T  đi n Ti ng Vi t ừ ể ế ệ , Hoàng Phê ch  biên, Nxb Đà N ng – Trung tâm T  đi n h c, 2002.ủ ẵ ừ ể ọ

6

ph c t  nhiên và xã h i. Khoa h c v a là m t hình thái ý th c xã h i v a là m t ụ ự ộ ọ ừ ộ ứ ộ ừ ộ  

d ng ho t đ ng, m t công c  nh n th c ạ ạ ộ ộ ụ ậ ứ ”.2 

Nh  v y, trong khái ni m ư ậ ệ khoa h c ọ  bao g m hai phồ ương di n: ệ ho t đ ng khoa ạ ộ  

h c   ọ và  tri th c khoa h c ứ ọ  Ho t đ ng khoa h c là quá trình áp d ng các ý tạ ộ ọ ụ ưởng, nguyên lý và phương pháp khoa h c đ  nghiên c u, tìm tòi đ  khám phá ra nh ng triọ ể ứ ể ữ  

th c m i v  t  nhiên và xã h i, đ  mô t , gi i thích hay d  báo v  các s  v t, hi nứ ớ ề ự ộ ể ả ả ự ề ự ậ ệ  

tượng trong th  gi i khách quan.ế ớ

S n ph m c a các ho t đ ng nghiên c u khoa h c là các tri th c khoa h c. Triả ẩ ủ ạ ộ ứ ọ ứ ọ  

th c khoa h c là nh ng hi u bi t v  b n ch t và qui lu t c a t  nhiên, xã h i màứ ọ ữ ể ế ề ả ấ ậ ủ ự ộ  con người có được thông qua ho t đ ng nghiên c u khoa h c, đạ ộ ứ ọ ược khái quát dướ  i

d ng lý thuy t, đó là các khái ni m, phán đoán, h c thuy t. Nh  v y, trong kho tàngạ ế ệ ọ ế ư ậ  tri th c c a nhân lo i g m hai h  th ng tri th c: tri th c kinh nghi m và tri th cứ ủ ạ ồ ệ ố ứ ứ ệ ứ  khoa h c. ọ

­ Tri th c kinh nghi m ứ ệ  là nh ng hi u bi t đữ ể ế ược tích lũy b ng con đằ ường nh nậ  

th c c m tính, tr c ti p qua các ho t đ ng th c ti n hàng ngày nên thứ ả ự ế ạ ộ ự ễ ường r i r c,ờ ạ  

t n m n, ch  nh n di n đ i tả ạ ỉ ậ ệ ố ượng   nh ng bi u hi n b  ngoài, không có kh  năngở ữ ể ệ ề ả  

ti p c n sâu vào b n ch t, cũng nh  ch a khái quát đế ậ ả ấ ư ư ược các thu c tính, các qui lu tộ ậ  cũng nh  các m i quan h  bên trong c a đ i tư ố ệ ủ ố ượng. 

­ Tri th c khoa h c ứ ọ  m c dù có c  s  t  các tri th c kinh nghi m, d a trên các k tặ ơ ở ừ ứ ệ ự ế  

qu  quan sát, thu th p các thông tin t  các s  ki n, hi n tả ậ ừ ự ệ ệ ượng x y ra ng u nhiênả ẫ  trong th c t , nh ng b ng t  duy khoa h c và b ng các phự ế ư ằ ư ọ ằ ương pháp khoa h c, cácọ  thông tin  y đấ ượ ổc t  ch c thành h  th ng, đứ ệ ố ược lý gi i t  b n ch t, đả ừ ả ấ ược khái quát 

và đúc k t thành các qui lu t dế ậ ướ ại d ng các công th c, khái ni m, đ nh lý, đ nh lu t,ứ ệ ị ị ậ  

ph m trù, h c thuy t khoa h c…. t  đó hình thành nên các b  môn khoa h c tạ ọ ế ọ ừ ộ ọ ự nhiên và xã h i. ộ

1.1.2 Khái ni m t  duy khoa h c ệ ư ọ

 M i ho t đ ng c a con ngọ ạ ộ ủ ườ ềi đ u được đi u khi n b i t  duy. Đ  đáp  ngề ể ở ư ể ứ  

nh ng  ho t đ ng th c ti n v i nh ng đ c tr ng khác nhau, t  duy c a con ngữ ạ ộ ự ễ ớ ữ ặ ư ư ủ ườ  icũng t n t i v i 3 ki u d ng v i nh ng đ c đi m  u tr i khác nhau: ồ ạ ớ ể ạ ớ ữ ặ ể ư ộ

2  http://dictionary.bachkhoatoanthu.gov.vn  

7

+ T  duy hành đ ng tr c quan ư ộ ự  (còn g i là t  duy c m tính hay t  duy th c ti nọ ư ả ư ự ễ  hàng ngày): là d ng th c t  duy g n li n v i các đ i tạ ứ ư ắ ề ớ ố ượng c  th , tr c ti p, giúp taụ ể ự ế  

nh n th c đậ ứ ượ ừc t ng m t, t ng khía c nh riêng r  g n li n v i nh ng hình  nh bặ ừ ạ ẽ ắ ề ớ ữ ả ề ngoài v  đ i tề ố ượng mà không th y đấ ược b n ch t và các qui lu t phát tri n c a nó.ả ấ ậ ể ủ  

D ng th c t  duy này đi u khi n các ho t đ ng th c ti n hàng ngày c a con ngạ ứ ư ề ể ạ ộ ự ễ ủ ườ  i

+  T  duy hình t ư ượ ng ­ c m tính ả   (còn g i là t  duy ngh  thu t ­ t  duy hìnhọ ư ệ ậ ư  

tượng): là d ng th c t  duy trong đó s  nh n th c v  đ i tạ ứ ư ự ậ ứ ề ố ượng không tách r i gi aờ ữ  

nh ng bi u hi n c  th  ­ c m tính, ng u nhiên, cá bi t, c a đ i tữ ể ệ ụ ể ả ẫ ệ ủ ố ượng v i tínhớ  

ch nh th , toàn v n, tính ph  bi n, cái khái quát v  đ i tỉ ể ẹ ổ ế ề ố ượng, trên c  s  c a sơ ở ủ ự 

th ng nh t, hòa quy n gi a lý trí và tình c m. Đây là d ng th c t  duy đi u khi nố ấ ệ ữ ả ạ ứ ư ề ể  lĩnh v c ho t đ ng ngh  thu t c a con ngự ạ ộ ệ ậ ủ ười

+ T  duy khái ni m ­ lôgic ư ệ  (còn g i là t  duy logic/ t  duy khoa h c): là d ngọ ư ư ọ ạ  

th c t  duy có kh  năng ph n ánh gián ti p th c t i khách quan trên c  s  c a sứ ư ả ả ế ự ạ ơ ở ủ ự 

tr u từ ượng hóa, khái quát hóa v  đ i tề ố ượng thông qua các khái ni m, công th c,ệ ứ  

ph m trù, phán đoán, suy lu n, lý thuy t, gi  thuy t…, nh  đó có th  khám pháạ ậ ế ả ế ờ ể  

được nh ng m i liên h  bên trong có tính b n ch t cũng nh  nh ng qui lu t t n t iữ ố ệ ả ấ ư ữ ậ ồ ạ  

và phát tri n t t y u c a hi n th c khách quan. ể ấ ế ủ ệ ự

Ba d ng th c t  duy này đ u có   m i ngạ ứ ư ề ở ỗ ườ ới v i nh ng m c đ  bi u hi n  uữ ứ ộ ể ệ ư  

tr i khác nhau, chúng không t n t i bi t l p mà có m i quan h  bi n ch ng, b  sungộ ồ ạ ệ ậ ố ệ ệ ứ ổ  cho nhau đ  đem l i cho con ngể ạ ười có kh  năng nh n th c, khám phá toàn di n vả ậ ứ ệ ề 

th c t i khách quan, trong đó t  duy khoa h c là c  s  đ  th c hi n các ho t đ ngự ạ ư ọ ơ ở ể ự ệ ạ ộ  nghiên c u khoa h c, nh m giúp con ngứ ọ ằ ườ ếi ti p c n sâu vào b n ch t c a th  gi iậ ả ấ ủ ế ớ  

đ  khái quát các qui lu t ph  quát và t t y u c a các đ i tể ậ ổ ấ ế ủ ố ượng

1.1.3  Khái ni m nghiên c u khoa h c ệ ứ ọ

­ Khái ni m ệ nghiên c u ứ  (research): là “xem xét, tìm hi u kĩ l ể ưỡ ng đ  n m v ng ể ắ ữ  

v n đ , gi i quy t v n đ  hay đ  rút ra nh ng hi u bi t m i ấ ề ả ế ấ ề ể ữ ể ế ớ ”.1 

­ Tác gi  Vũ Cao Đàm trong ả Giáo trình Ph ươ ng pháp lu n nghiên c u khoa h c ậ ứ ọ  

đ nh nghĩa: ị “Nghiên c u khoa h c là s  phát hi n b n ch t s  v t, phát tri n nh n ứ ọ ự ệ ả ấ ự ậ ể ậ  

th c khoa h c v  th  gi i; ho c là sáng t o ph ứ ọ ề ế ớ ặ ạ ươ ng pháp m i và ph ớ ươ ng ti n kĩ ệ   thu t m i đ  làm bi n đ i s  v t ph c v  cho m c tiêu ho t đ ng c a con ng ậ ớ ể ế ố ự ậ ụ ụ ụ ạ ộ ủ ườ ”  i 2 

1 T  đi n Ti ng Vi t ừ ể ế ệ , sđd.

2 Vũ cao Đàm, Giáo trình Ph ươ ng pháp lu n nghiên c u khoa h c ậ ứ ọ , Nxb. GD, 2009 tr. 35

8

T  các đ nh nghĩa trên, có th  xác đ nh đ i từ ị ể ị ố ượng, n i dung và m c đích c aộ ụ ủ  nghiên c u khoa h c: ứ ọ

­ Đ i tố ượng c a nghiên c u khoa h c là ủ ứ ọ th  gi i khách quan (t  nhiên và xã h i)ế ớ ự ộ  

và phương pháp nh n th c th  gi i khách quan  y.ậ ứ ế ớ ấ

­ N i dung c a nộ ủ ghiên c uứ  khoa h cọ  là ho t đ ng c a t  duy khoa h c k t h pạ ộ ủ ư ọ ế ợ  

v i vi c v n d ng các phớ ệ ậ ụ ương pháp, phương ti n khoa h c đ  thu th p thông tin,ệ ọ ể ậ  

x  lý thông tin trên c  s  c a các phán đoán, phân tích, t ng h p, khái quát, suy lu nử ơ ở ủ ổ ợ ậ  

đ  khám phá, phát hi n và ch ng minh s  t n t i c a m t chân lý khoa h c.ể ệ ứ ự ồ ạ ủ ộ ọ

­ M c đích c a nghiên c u khoa h c nh m phát hi n ra nh ng tri th c m i, sángụ ủ ứ ọ ằ ệ ữ ứ ớ  

t o nh ng giá tr  m i, đ  xu t nh ng gi i pháp m i đ  vạ ữ ị ớ ề ấ ữ ả ớ ể ượt lên nh ng tri th c cũ,ữ ứ  

b  sung ho c thay th  nh ng giá tr  không còn phù h p, làm thay đ i nh n th c c aổ ặ ế ữ ị ợ ổ ậ ứ ủ  con người theo hướng ti n b  h n, giúp con ngế ộ ơ ười ngày càng ti m c n h n v iệ ậ ơ ớ  chân lý v  đ i tề ố ượng. T  các k t qu  nghiên c u c a khoa h c đ  v n d ng vàoừ ế ả ứ ủ ọ ể ậ ụ  

vi c c i t o th c ti n, đáp  ng nh ng nhu c u ngày càng cao h n c a cu c s ngệ ả ạ ự ễ ứ ữ ầ ơ ủ ộ ố  con người. 

1.2. Phân lo i khoa h c và nghiên c u khoa h c ạ ọ ứ ọ

1.2.1 Phân lo i khoa h c ạ ọ

Hi n nay, có nhi u cách phân lo i khoa h c d a trên nh ng tiêu chí khác nhau,ệ ề ạ ọ ự ữ  trong đó cách phân lo i ph  bi n nh t là chia các lĩnh v c khoa h c thành ba nhómạ ổ ế ấ ự ọ  

c  b n nh  sau:ơ ả ư

+ Khoa h c xã h i và nhân văn ọ ộ : nghiên c u v  b n ch t, các quy lu t, s  v nứ ề ả ấ ậ ự ậ  

đ ng và phát tri n c a xã h i và t  duy nh  tri t h c, chính tr  h c, kinh t  h c, vănộ ể ủ ộ ư ư ế ọ ị ọ ế ọ  

h c, văn hóa h c, m  h c, tâm lý h c, đ o đ c h c, lu t h c, giáo d c h c, xã h iọ ọ ỹ ọ ọ ạ ứ ọ ậ ọ ụ ọ ộ  

h c, kh o c  h c, s  h c,…ọ ả ổ ọ ử ọ

+ Khoa h c t  nhiên ọ ự : nghiên c u v  b n ch t, các quy lu t v  s  v n đ ng vàứ ề ả ấ ậ ề ự ậ ộ  phát tri n c a th  gi i t  nhiên nh  toán h c, v t lý h c, hoá h c, thiên văn h c,ể ủ ế ớ ự ư ọ ậ ọ ọ ọ  sinh v t h c, sinh lý h c ậ ọ ọ

+ Khoa h c kĩ thu t và công ngh ọ ậ ệ: nghiên c u đ   ng d ng các thành t u c aứ ể ứ ụ ự ủ  khoa h c t  nhiên vào trong lĩnh v c kĩ thu t ­ công ngh  nh m phát minh ra các quyọ ự ự ậ ệ ằ  trình công ngh  m i, ch  t o ra các lo i máy móc, thi t b  m i, s n xu t ra các lo iệ ớ ế ạ ạ ế ị ớ ả ấ ạ  

s n ph m v t ch t…ả ẩ ậ ấ

9

Tuy nhiên, c n ph i l u ý là các cách phân lo i trên ch  có tính ch t tầ ả ư ạ ỉ ấ ương đ i,ố  

b i vì các ngành khoa h c thở ọ ường không t n t i bi t l p, riêng r  mà luôn có m iồ ạ ệ ậ ẽ ố  liên h  v i nhau, ti p thu và v n d ng thành qu  nghiên c u c a nhau.ệ ớ ế ậ ụ ả ứ ủ

1.2.2  Phân lo i nghiên c u khoa h c ạ ứ ọ

D a theo nh ng tiêu chí khác nhau, ngự ữ ười ta cũng có nhi u cách phân lo i nghiênề ạ  

c u khoa h c khác nhau. Sau đây là các tiêu chí phân lo i ch  y u:   ứ ọ ạ ủ ế

1.2.2.1. Phân lo i theo ch c năng nghiên c u ạ ứ ứ

D a trên tiêu chí v  ch c năng nghiên c u, nghiên c u khoa h c đự ề ứ ứ ứ ọ ược chia thành 

4 lo i:ạ

­ Nghiên c u mô t ứ ả: là nh ng nghiên c u nh m đ a ra m t h  th ng tri th c vữ ứ ằ ư ộ ệ ố ứ ề 

nh n d ng m t s  v t, đánh giá m t s  v t, hi n tậ ạ ộ ự ậ ộ ự ậ ệ ượng.  

­  Nghiên c u gi i thích ứ ả : là nh ng nghiên c u nh m gi i thích ngu n g c, c uữ ứ ằ ả ồ ố ấ  trúc, quy lu t chi ph i quá trình v n đ ng c a s  v t.  ậ ố ậ ộ ủ ự ậ

­ Nghiên c u gi i pháp ứ ả : là nh ng nghiên c u nh m tìm ki m, sáng t o các gi iữ ứ ằ ế ạ ả  pháp đ  kh c ph c, nâng cao, phát tri n s  v t, s  vi c.  ể ắ ụ ể ự ậ ự ệ

­ Nghiên c u d  báo ứ ự : là nh ng nghiên c u nh m nh n d ng tr ng thái c a s  v tữ ứ ằ ậ ạ ạ ủ ự ậ  trong tương lai.  

1.2.2.2. Phân lo i theo ph ạ ươ ng th c thu th p thông tin ứ ậ

Theo tiêu chí này, nghiên c u khoa h c đứ ọ ược chia thành 3 lo i: ạ

­  Nghiên c u th  vi n ứ ư ệ : là lo i nghiên c u đạ ứ ược th c hi n t  ngu n thông tin, tự ệ ừ ồ ư 

li u ch  y u thu th p đệ ủ ế ậ ượ ừc t  các lo i sách, báo trong đó công b  các công trìnhạ ố  nghiên c u, bài vi t có liên quan đ n v n đ  nghiên c u.ứ ế ế ấ ề ứ

­ Nghiên c u đi n dã ứ ề : là lo i nghiên c u đạ ứ ược th c hi n ch  y u d a vào sự ệ ủ ế ự ự quan sát, thu th p thông tin qua th c t , t i hi n trậ ự ế ạ ệ ường, thông qua các phương ti nệ  

đo đ c, ghi âm, ghi hình, ho c trò chuy n, ph ng v n tr c ti p… ạ ặ ệ ỏ ấ ự ế

­ Nghiên c u labô ứ  (nghiên c u th c nghi m): là lo i nghiên c u đứ ự ệ ạ ứ ược th c hi nự ệ  

ch  y u trong phòng thí nghi m v i các máy móc và phủ ế ệ ớ ương ti n th c nghi m đệ ự ệ ể 

mô ph ng các đ i tỏ ố ượng và các quan h  tệ ương tác gi a chúng, t  đó rút ra các k tữ ừ ế  

lu n. ậ

1.2.2.3. Phân lo i theo m c tiêu  ng d ng ạ ụ ứ ụ

Theo tiêu chí này thì nghiên c u khoa h c đứ ọ ược phân ra 4 lo i: ạ

10

­ Nghiên c u c  b n ứ ơ ả : lo i hình nghiên c u này có m c tiêu là tìm tòi, sáng t oạ ứ ụ ạ  ra 

nh ng tri th c m i, nh ng giá tr  m i, đi sâuữ ứ ớ ữ ị ớ  khám phá b n ch t và quy lu t v nả ấ ậ ậ  

đ ng và phát tri n c a th  gi i nên s n ph m c a lo i nghiên c u này không có khộ ể ủ ế ớ ả ẩ ủ ạ ứ ả năng  ng d ng tr c ti p vào m t lĩnh v c c a đ i s ng mà có vai trò làm n n t ngứ ụ ự ế ộ ự ủ ờ ố ề ả  tri th c choứ  các quá trình nghiên c u và  ng d ng ti p theo.ứ ứ ụ ế

­  Nghiên c u  ng d ng ứ ứ ụ : lo i hình nghiên c u này d a trên nh ng thành t u c aạ ứ ự ữ ự ủ  nghiên c u c  b n đ  v n d ng vào trong các lĩnh v c c a khoa h c nh m phátứ ơ ả ể ậ ụ ự ủ ọ ằ  

hi n ra nh ng nguyên lý, nh ng qui lu t m i, tìm ra nh ng gi i pháp h u ích, nh ngệ ữ ữ ậ ớ ữ ả ữ ữ  quy trình công ngh  và nh ng sáng ch  m i đ  thúc đ y s  ti n b  xã h i.ệ ữ ế ớ ể ẩ ự ế ộ ộ

­  Nghiên c u tri n khai ứ ể : lo i hình nghiên c u này có m c tiêu là tìm kh  năng ápạ ứ ụ ả  

d ng đ i trà các k t qu  nghiên c u  ng d ng vào th c t  s n xu t và đ i s ng xãụ ạ ế ả ứ ứ ụ ự ế ả ấ ờ ố  

h i nh m đem l i nh ng thành qu  tr c ti p làm thay đ i các hi n tr ng c a đ iộ ằ ạ ữ ả ự ế ổ ệ ạ ủ ờ  

s ng xã h i.ố ộ

­  Nghiên c u d  báo ứ ự : là lo i nghiên c u mà m c đích không ph i là đ a đ nạ ứ ụ ả ư ế  

nh ng k t qu  tr c ti p, h u d ng t i th i đi m nghiên c u mà ch  là d  báo xu thữ ế ả ự ế ữ ụ ạ ờ ể ứ ỉ ự ế phát tri n c a đ i tể ủ ố ượng trong tương lai

Tuy nhiên, s  phân lo i theo các tiêu chí trên đây ch  hoàn toàn là tự ạ ỉ ương đ i d aố ự  trên tính  u tr i c a m i tiêu chí, còn trong th c t  thư ộ ủ ỗ ự ế ường luôn có s  k t h p, v nự ế ợ ậ  

d ng các d ng th c nghiên c u khác nhau ngay trong m t công trình nghiên c uụ ạ ứ ứ ộ ứ  

nh m đ t đằ ạ ược nh ng hi u qu  t i  u.ữ ệ ả ố ư

1.3 Yêu c u c a nghiên c u khoa h c ầ ủ ứ ọ

1.3.1  Yêu c u đ i v i ng ầ ố ớ ườ i nghiên c u  ứ

­ Có ki n th c đ i v i lĩnh v c c n nghiên c u.ế ứ ố ớ ự ầ ứ

­ Có t  duy khoa h c, có tinh th n khách quan, khoa h c khi xem xét, đánh giá đ iư ọ ầ ọ ố  

tượng, tránh thiên ki n ch  quan.ế ủ

­ Có t  duy ph n bi n, t c có kh  năng xem xét v n đ  t  nhi u phía, nhi uư ả ệ ứ ả ấ ề ừ ề ề  chi u. ề

­ Có t  duy sáng t o: nghiên c u khoa h c nh m m c đích đ  tìm ra cái m i, b iư ạ ứ ọ ằ ụ ể ớ ở  

v y m t trong nh ng yêu c u quan tr ng đ i v i ngậ ộ ữ ầ ọ ố ớ ười nghiên c u khoa h c là ph iứ ọ ả  

có kh  năng sáng t o, tìm tòi, phát hi n cái m i, không ch p nh n, không b ng lòng,ả ạ ệ ớ ấ ậ ằ  

an ph n v i nh ng gì đã có, đã bi t. ậ ớ ữ ế

11

­ Có ni m đam mê nghiên c u tìm tòi, khám phá cái m i; có đ c tính kiên trì, ch uề ứ ớ ứ ị  khó, dám d n thân, dám ấ ch p nh n r i ro,ấ ậ ủ  b i ở nghiên c u khoa h c là công vi c đ yứ ọ ệ ầ  cam go, th  thách ch  không ph i là con đử ứ ả ường “r i th m đ ”. ả ả ỏ

­ Có b n lĩnh khoa h c và chính ki n cá nhân đ  b o v  quan đi m và l p trả ọ ế ể ả ệ ể ậ ườ  ngkhoa h c c a mình m t khi đã có nh ng c  s  khách quan và ni m tin vào các c  sọ ủ ộ ữ ơ ở ề ơ ở y

ấ

­ Có đ o đ c khoa h c, đó là ph m ch t trung th c và lòng t  tr ng đ  khôngạ ứ ọ ẩ ấ ự ự ọ ể  

đ o văn, không l i d ng thành qu  lao đ ng c a ngạ ợ ụ ả ộ ủ ười khác. 

1.3.2  Yêu c u đ i v i s n ph m khoa h c ầ ố ớ ả ẩ ọ

M t s n ph m nghiên c u khoa h c ch  có giá tr  khi nó đáp  ng độ ả ẩ ứ ọ ỉ ị ứ ược các yêu 

c u c  b n sau đây: ầ ơ ả

­ Tính sáng t o ạ : giá tr  c a m t s n ph m nghiên c u khoa h c đị ủ ộ ả ẩ ứ ọ ược đánh giá 

trước h t ph c thu c vào nh ng ế ụ ộ ữ tri th c m i ứ ớ , nh ng sáng t o, phát minh m i mà nóữ ạ ớ  đem l i. Mạ ục đích c a nghiên c u khoa h c là khám phá, phát hi n b n ch t, quyủ ứ ọ ệ ả ấ  

lu t c a th  gi i t  nhiên và xã h i mà trậ ủ ế ớ ự ộ ước đó con người ch a bi t ho c bi tư ế ặ ế  

ch a toàn di n và th u đáo, là s  b  sung thêm nh ng tri th c m i đ  làm giàu cóư ệ ấ ự ổ ữ ứ ớ ể  thêm kho tàng tri th c c a nhân lo i, cho nên,   nh ng m c đ  khác nhau, dù ít dùứ ủ ạ ở ữ ứ ộ  nhi u, m t công trình nghiên c u khoa h c ch  có giá tr  th c s  khi nó đem l iề ộ ứ ọ ỉ ị ự ự ạ  

nh ng thông tin m i, góp ph n thúc đ y nh n th c c a con ngữ ớ ầ ẩ ậ ứ ủ ười ti n thêm m tế ộ  

bước, làm thay đ i nh n th c và hành đ ng c a con ngổ ậ ứ ộ ủ ười. 

­ Tính khách quan, chính xác: thông tin trong khoa h c ph i có tính khách quan,ọ ả  tính chính xác, t c là ứ ph i ph n ánh đúng b n ch t và qui lu t khách quan c a đ iả ả ả ấ ậ ủ ố  

tượng thì m i có giá tr  và đ  tin c y.ớ ị ộ ậ  Tiêu chí đ  đánh giá, ki m ch ng tính chínhể ể ứ  xác và đ  tin c y c a các k t qu  nghiên c u tùy thu c vào tính ch t đ c thù c aộ ậ ủ ế ả ứ ộ ấ ặ ủ  

m i ngành khoa h c cũng nh  m i đ i tỗ ọ ư ỗ ố ượng nghiên c u c  th  (khoa h c xã h i,ứ ụ ể ọ ộ  khoa h c t  nhiên, khoa h c công ngh  là không gi ng nhau), tuy nhiên nó đ u đọ ự ọ ệ ố ề ượ  c

ph n ánh trả ước h t thông qua vi c v n d ng các phế ệ ậ ụ ương pháp, qui trình, thao tác nghiên c u đ m b o tính khách quan và phù h p. Vì v y, đ  ch ng minh tính kháchứ ả ả ợ ậ ể ứ  quan, khoa h c và chính xác c a k t qu  nghiên c u, khi báo cáo, công b  k t quọ ủ ế ả ứ ố ế ả nghiên c u đòi h i ngứ ỏ ười nghiên c u cũng ph i trình bày c  quá trình ti n hành côngứ ả ả ế  

vi c c a mình (phệ ủ ương pháp, qui trình, thao tác nghiên c u) đ  đ a đ n k t qu   y,ứ ể ư ế ế ả ấ  

12

b i n u nh ng y u t  này không đ m b o tính khách quan, khoa h c thì k t quở ế ữ ế ố ả ả ọ ế ả nghiên c u s  không có đ  tin c y.  ứ ẽ ộ ậ

­ Tính lý lu n và th c ti n ậ ự ễ : s n ph m nghiên c u khoa h c ph i có ý nghĩa lýả ẩ ứ ọ ả  

lu n và th c ti n (ho c chí ít cũng là m t trong hai phậ ự ễ ặ ộ ương di n  y). Đi u này cóệ ấ ề  nghĩa là,  m t s n ph m c a nghiên c u khoa h c ph i đem l i, ho c là nh ng nh nộ ả ẩ ủ ứ ọ ả ạ ặ ữ ậ  

th c m i v  m t lý lu n đ  thúc đ y các nh n th c lý lu n ti n thêm m t bứ ớ ề ặ ậ ể ẩ ậ ứ ậ ế ộ ướ  c,

ho c là ph i gi i quy t đặ ả ả ế ược m t (hay m t s ) v n đ  mà th c ti n cu c s ng đ tộ ộ ố ấ ề ự ễ ộ ố ặ  

ra, ho c là c  hai phặ ả ương di n lý lu n và th c ti n đ  làm thay đ i nh n th c vàệ ậ ự ễ ể ổ ậ ứ  hành đ ng c a xã h i theo hộ ủ ộ ướng tích c c h n.   ự ơ

2 Các bước th c hi n m t đ  tài nghiên c u khoa h cự ệ ộ ề ứ ọ

Do m i ngành khoa h c có đ i tỗ ọ ố ượng nghiên c u khác nhau, và do đó các phứ ươ  ngpháp nghiên c u cũng nh  các bứ ư ước ti n hành c  th  cũng không gi ng nhau. Trongế ụ ể ố  

ph m vi n i dung chạ ộ ương trình môn h c này ch  họ ỉ ướng đ n m c tiêu c  th  là cungế ụ ụ ể  

c p các ki n th c và k  năng nghiên c u khoa h c cho đ i tấ ế ứ ỹ ứ ọ ố ượng là sinh viên ngành 

Lu t nên chúng tôi ch  gi i h n trình bày qui trình cũng nh  các thao tác c  th  choậ ỉ ớ ạ ư ụ ể  

vi c th c hi n m t đ  tài nghiên c u thu c lĩnh v c khoa h c xã h i.ệ ự ệ ộ ề ứ ộ ự ọ ộ

2.1 Cách tìm ki m, l a ch n đ  tài và đ t tên đ  tài nghiên c u ế ự ọ ề ặ ề ứ

2.1.1  Khái ni m đ  tài khoa h c và cách tìm ki m, l a ch n đ  tài  ệ ề ọ ế ự ọ ề

­ Đ  tài khoa h c là m t v n đ  có ý nghĩa khoa h c mà cho đ n th i đi m đề ọ ộ ấ ề ọ ế ờ ể ượ  c

l a ch n đ  nghiên c u thì đó v n là m t câu h i đang b  ng  ch a đự ọ ể ứ ẫ ộ ỏ ỏ ỏ ư ược gi iả  quy t, t c ch a có công trình nào làm sáng t  Đó là v n đ  khoa h c mà ngế ứ ư ỏ ấ ề ọ ườ  inghiên c u quan tâm và tìm cách gi i đáp trong ph m vi công trình nghiên c u c aứ ả ạ ứ ủ  mình, và khi gi i đáp đả ược v n đ  đó thì khoa h c s  ti n thêm m t bấ ề ọ ẽ ế ộ ước. 

ý cho m t đ  tài nghiên c u t  m t tình hu ng có v n đ  trong ho t đ ng th c ti n,ộ ề ứ ừ ộ ố ấ ề ạ ộ ự ễ  khi g p nh ng vặ ữ ướng m c ch a đắ ư ược tháo g , hay t  vi c phát hi n nh ng b t  nỡ ừ ệ ệ ữ ấ ổ  trong các quan ni m và cách gi i quy t đã có v.v…ệ ả ế

 ­  Trong trường đ i h c, vi c làm các bài t p dạ ọ ệ ậ ướ ại d ng ti u lu n, đ  tài nghiênể ậ ề  

c u khoa h c sinh viên, khóa lu n hay lu n văn cao h c ch  là công vi c t p nghiênứ ọ ậ ậ ọ ỉ ệ ậ  

c u khoa h c dứ ọ ướ ự ưới s  h ng d n c a gi ng viên, cho nên vi c tìm ki m đ  tàiẫ ủ ả ệ ế ề  thu n l i h n nhi u. Đó thậ ợ ơ ề ường là các đ  tài g n v i n i dung ki n th c c a cácề ắ ớ ộ ế ứ ủ  môn h c  qua s  g i ý, đ nh họ ự ợ ị ướng c a gi ng viên.ủ ả

Tóm l i, tìm đ  tài nghiên c u t c là tìm ra cái đi m n m trên ranh gi i gi a cáiạ ề ứ ứ ể ằ ớ ữ  

đã bi t và cái ch a bi t c a khoa h c.ế ư ế ủ ọ

+ Cách l a ch n đ  tài nghiên c u ự ọ ề ứ : vi c l a ch n đệ ự ọ ược m t đ  tài nghiên c uộ ề ứ  phù h p là y u t  có ý nghĩa tiên quy t đ i v i s  thành công c a m t công trìnhợ ế ố ế ố ớ ự ủ ộ  nghiên c u. B i v y, vi c l a ch n đ  tài nghiên c u có ý nghĩa r t quan tr ng,ứ ở ậ ệ ự ọ ề ứ ấ ọ  trong đó có r t nhi u tiêu chí c n ph i đáp  ng đó là:ấ ề ầ ả ứ

­ Tính m i và tính k  th a ớ ế ừ : khái ni m v  tính m i c a đ  tài c n đệ ề ớ ủ ề ầ ược hi u r ng,ể ằ  

đó không nh t thi t ph i là m t v n đ  hoàn toàn m i m , m t lĩnh v c ch a aiấ ế ả ộ ấ ề ớ ẻ ộ ự ư  

t ng khai phá, mà ngay   nh ng v n đ  đã đừ ở ữ ấ ề ược nhi u ngề ười “cày x i” v n có thớ ẫ ể còn nh ng phữ ương di n có ý nghĩa nh ng l i ch a đệ ư ạ ư ược quan tâm ho c ch a đặ ư ượ  c

gi i quy t m t cách r t ráo. Thông thả ế ộ ố ường, các đ  tài nghiên c u hay đề ứ ượ ực l a ch nọ  

là nh ng v n đ  n m   ranh gi i gi a cái ữ ấ ề ằ ở ớ ữ đã bi t ế  (đã được gi i quy t) và cái ả ế ch a ư  

bi t ế  (ch a đư ược gi i quy t); nghĩa là, m t m t nó ph i v a không trùng l p hoànả ế ộ ặ ả ừ ặ  toàn v i các công trình nghiên c u trớ ứ ước đó, nh ng đ ng th i l i cũng không ph iư ồ ờ ạ ả  

b t đ u t  m nh đ t tr ng, t  con s  không, mà trên c  s  k  th a nh ng thànhắ ầ ừ ả ấ ố ừ ố ơ ở ế ừ ữ  

qu  c a ngả ủ ười đi trước, nó ph i ti p c n v n đ  t  m t phả ế ậ ấ ề ừ ộ ương di n m i đ  t  đóệ ớ ể ừ  

th  hi n r ng công trình c a mình là m t bể ệ ằ ủ ộ ước ti n m i so v i các công trình trế ớ ớ ướ  c

đó. Đó cũng là giá tr  khoa h c ị ọ  c a đ  tài.ủ ề

Trong trường h p đ i v i đ  tài nghiên c u khoa h c c a sinh viên   d ng ti uợ ố ớ ề ứ ọ ủ ở ạ ể  

lu n, khóa lu n thì vi c đòi h i cái m i ch  r t khiêm t n, ch  y u ch    các m cậ ậ ệ ỏ ớ ỉ ấ ố ủ ế ỉ ở ứ  

đ : mô t , nh n di n, h  th ng hóa, t ng h p, s p x p, phân tích các k t qu  đã có,ộ ả ậ ệ ệ ố ổ ợ ắ ế ế ả  

đ  xu t ki n ngh , gi i pháp…ề ấ ế ị ả

Ví d : ụ

14

­ Mô t , nh n di n đ c đi m, th c tr ng: ả ậ ệ ặ ể ự ạ

* Quy n đ ề ượ c ch t – Lý lu n và th c ti n ế ậ ự ễ

* Công tác ki m tra, x  lý văn b n quy ph m pháp lu t c a B  T  pháp  ể ử ả ạ ậ ủ ộ ư

* Ho t đ ng ban hành văn b n quy  ph m pháp lu t c a HĐND và UBND c p xã ạ ộ ả ạ ậ ủ ấ   (qua th c ti n   m t đ a ph ự ễ ở ộ ị ươ ng )

* Pháp lu t lao đ ng Vi t Nam v  lao đ ng n  ­ Th c tr ng áp d ng t i các  ậ ộ ệ ề ộ ữ ự ạ ụ ạ doanh nghi p ệ

­ H  th ng hóa, t ng h p, s p x p l i, phân tích nh ng k t qu  nghiên c u đã cóệ ố ổ ợ ắ ế ạ ữ ế ả ứ  

trước đó v  cùng m t v n đ , trên c  s  đó đ  kh ng đ nh l i m t cách có h  th ngề ộ ấ ề ơ ở ể ẳ ị ạ ộ ệ ố  các k t qu  nghiên c u đã có:ế ả ứ

* Hình th c Nhà n ứ ướ ở c   các qu c gia ph ố ươ ng Đông c  đ i ổ ạ

* Hình th c pháp lu t phong ki n Vi t Nam ứ ậ ế ệ

­ Đ  xu t ki n ngh , gi i pháp:ề ấ ế ị ả

* Ngôn ng  pháp lý trong văn b n Nhà n ữ ả ướ c – th c tr ng và ki n ngh ự ạ ế ị

* Ch  đ  pháp lý v  cho thuê hàng hoá th ế ộ ề ươ ng m i – th c tr ng và h ạ ự ạ ướ ng hoàn  thi n ệ

* Nh ng bi n pháp ch ng phá giá hàng nh p kh u vào Vi t Nam – th c tr ng và ữ ệ ố ậ ẩ ệ ự ạ  

ki n ngh ế ị

* Qu n lý ch t th i nguy h i t i Vi t Nam – th c tr ng và h ả ấ ả ạ ạ ệ ự ạ ướ ng hoàn thi n ệ

* “Quy ho ch treo” – th c tr ng và h ạ ự ạ ướ ng gi i quy t ả ế  1

 B i m c đích quan tr ng nh t đ i v i ho t đ ng nghiên c u khoa h c c a sinhở ụ ọ ấ ố ớ ạ ộ ứ ọ ủ  viên ch a ph i là khám phá ra cái m i, mà ch  là t p dư ả ớ ỉ ậ ượt các thao tác t  duy khoaư  

h c, n m đọ ắ ược các bước th c hi n m t công trình khoa h c cũng nh  qui c  c aự ệ ộ ọ ư ủ ủ  

m t lu n văn khoa h c.ộ ậ ọ

­ Tính th i s  và tính th c ti n ờ ự ự ễ : m t đ  tài nghiên c u th c s  có ý nghĩa (tínhộ ề ứ ự ự  

c p thi t) ph i là m t v n đ  mà hi n th i xã h i đang quan tâm, có ý nghĩa thi tấ ế ả ộ ấ ề ệ ờ ộ ế  

th c đ i v i vi c gi i quy t m t v n đ  đ  đáp  ng đự ố ớ ệ ả ế ộ ấ ề ể ứ ược m t nhu c u, đòi h i c aộ ầ ỏ ủ  

xã h i (  ph m vi m t đ a phộ ở ạ ộ ị ương,   t m qu c gia ho c th m chí có th  là m t v nở ầ ố ặ ậ ể ộ ấ  

đ  có tính qu c t ).ề ố ế

1   Các đ  tài có đánh d u *  đ ề ấ ượ ấ ừ c l y t  danh m c đ  tài nghiên c u khoa h c sinh viên c a các khoa t i tr ụ ề ứ ọ ủ ạ ườ ng Đ i ạ  

h c Lu t TP. HCM ọ ậ

15

­ Tính phù h p và tính kh  thi ợ ả : đ  m t đ  tài có tính kh  thi thì vi c l a ch n để ộ ề ả ệ ự ọ ề tài nghiên c u ph i phù h p v i đi u ki n t  li u hi n có, phù h p v i s  trangứ ả ợ ớ ề ệ ư ệ ệ ợ ớ ố  

được h n đ nh, v i th i gian th c hi n, đi u ki n tài chính, phạ ị ớ ờ ự ệ ề ệ ương ti n nghiênệ  

c u, đ a bàn kh o sát, phứ ị ả ương th c và đ i tứ ố ượng đi u tra, ph ng v n, ề ỏ ấ phù h p v iợ ớ  

m c đích nghiên c uụ ứ   (lu n án ti n sĩ, lu n văn th c sĩ, khóa lu n t t nghi p đ iậ ế ậ ạ ậ ố ệ ạ  

h c; đ  tài c p Nhà nọ ề ấ ước, c p B  hay c p c  s ; bài đăng báo, t p chí hay thamấ ộ ấ ơ ở ạ  

lu n h i th o v.v ), và đ c bi t là ph i phù h p, v a s c v i năng l c và trình đậ ộ ả ặ ệ ả ợ ừ ứ ớ ự ộ 

c a ngủ ười th c hi n đ  tài.ự ệ ề

Ví d : Đây là m t đ  tài nghiên c u mà ph m vi bao quát quá r ng, không phùụ ộ ề ứ ạ ộ  

h p v i năng l c và đi u ki n nghiên c u c a sinh viên:ợ ớ ự ề ệ ứ ủ

* Kinh t  Vi t Nam và kinh t  Trung Qu c: nh ng đi m t ế ệ ế ố ữ ể ươ ng đ ng và khác bi t ồ ệ

* Xây d ng chi n l ự ế ượ c th ươ ng hi u qu c gia cho Vi t Nam và k  ho ch truy n ệ ố ệ ế ạ ề   thông cho th ươ ng hi u qu c gia giai đo n 2011 – 2020 ệ ố ạ

­ Tính h p d n và h u ích đ i v i b n thân ấ ẫ ữ ố ớ ả : vi c l a ch n đ  tài còn ph  thu cệ ự ọ ề ụ ộ  vào s  thích và s  trở ở ường cũng nh  c n liên quan đ n ph m vi công vi c mà ngư ầ ế ạ ệ ườ  inghiên c u đang th c hi n. Đ i v i sinh viên, nên ch n các đ  tài liên quan đ n n iứ ự ệ ố ớ ọ ề ế ộ  dung các môn h c đ  có th  v n d ng các ki n th c đã h c cũng nh  đ  m  r ngọ ể ể ậ ụ ế ứ ọ ư ể ở ộ  

và đào sâu thêm ki n th c đã h c. ế ứ ọ

Tóm l i, vi c tìm ki m và l a ch n đ  tài nghiên c u là vi c phát hi n ra m tạ ệ ế ự ọ ề ứ ệ ệ ộ  

v n đ  có ý nghĩa mà khoa h c ch a gi i quy t nh ng mình th y có th  (có đi uấ ề ọ ư ả ế ư ấ ể ề  

ki n và kh  năng) gi i quy t đệ ả ả ế ược. Trong th c t , có không ít trự ế ường h p, trong quáợ  trình tri n khai nghiên c u, đ  tài ph i đi u ch nh l i vì vể ứ ề ả ề ỉ ạ ượt quá kh  năng c aả ủ  

người nghiên c u. Th m chí, có công trình khoa h c ch  có th  tìm cho nó m t cáiứ ậ ọ ỉ ể ộ  tên chính xác khi công trình đã hoàn thành

2.1.2.  Cách đ t tên đ  tài nghiên c u  ặ ề ứ

­ Vi c đ t tên đ  tài m t cách chu n xác là r t quan tr ng, vì ngay   tên đ  tài đãệ ặ ề ộ ẩ ấ ọ ở ề  

c n ph i ch  rõ ầ ả ỉ đ i t ố ượ  và ph m vi nghiên c u ng ạ ứ  Đ i tố ượng nghiên c u tr  l i choứ ả ờ  câu h i nghiên c u cái gì, còn ph m vi nghiên c u ch  rõ gi i h n v  m t khôngỏ ứ ạ ứ ỉ ớ ạ ề ặ  gian, th i gian và quy mô c a v n đ  nghiên c u. ờ ủ ấ ề ứ

Ví d : ụ

+ Đ  tài xác đ nh rõ th i gian, không gian, ph m vi v n đ  nghiên c u:ề ị ờ ạ ấ ề ứ

16

* So sánh lu t H ng Đ c th i Lê th  k  XV v i pháp Lu t phong ki n Trung ậ ồ ứ ờ ế ỷ ớ ậ ế  

Qu c th i Minh ố ờ

* Pháp lu t nhà Lê th  k  XV trong vi c phát tri n kinh t  nông nghi p ậ ế ỷ ệ ể ế ệ

* Văn hóa pháp lu t Vi t Nam hi n nay nhìn t  m i quan h  v i văn hóa truy n ậ ệ ệ ừ ố ệ ớ ề  

* Quy n t  do tôn giáo   M  và m t s  giá tr  tham kh o đ i v i Vi t Nam  ề ự ở ỹ ộ ố ị ả ố ớ ệ

* Quy n con ng ề ườ i và quy n ti p c n thông tin   Vi t Nam ề ế ậ ở ệ

* Các v n đ  pháp lý c a h p đ ng mua bán hàng hóa qua th c ti n xét x  c a ấ ề ủ ợ ồ ự ễ ử ủ   Tòa án và Tr ng tài th ọ ươ ng m i t i Vi t Nam ạ ạ ệ  

+ Đ  tài ch  xác đ nh ph m vi v n đ  nghiên c u mà không xác đ nh gi i h nề ỉ ị ạ ấ ề ứ ị ớ ạ  

th i gian, không gian: ờ

* Đ i lý th ạ ươ ng m i – lý lu n và th c ti n ạ ậ ự ễ

* Môi gi i th ớ ươ ng m i – lý lu n và th c ti n ạ ậ ự ễ

­ Tên đ  tài ph i ng n g n, súc tích, ít ch  nh t nh ng ch a đ ng nhi u thông tinề ả ắ ọ ữ ấ ư ứ ự ề  

nh t. Ngôn ng  dùng trong tên đ  tài ph i rõ ràng, chu n xác đ  ch  có th  đấ ữ ề ả ẩ ể ỉ ể ượ  c

hi u theo m t nghĩa duy nh t, tuy t đ i không để ộ ấ ệ ố ượ ạc t o kh  năng đ  có th  hi uả ể ể ể  thành nhi u nghĩaề . 

Ví d : ụ

* Th  t c hành chính và v n đ  b o đ m quy n công dân ủ ụ ấ ề ả ả ề  

* Văn hóa pháp Lu t Vi t Nam hi n nay nhìn t  m i quan h  v i văn hóa truy n ậ ệ ệ ừ ố ệ ớ ề  

th ng ố

* Pháp lu t v  th  tr ậ ề ị ườ ng quy n s  d ng đ t – th c tr ng và h ề ử ụ ấ ự ạ ướ ng hoàn thi n ệ  

­ Không nên đ t tên các đ  tài dài dòng quá:ặ ề

Ví d : ụ

* Nh ng giá tr  pháp lý truy n th ng c n k  th a phát tri n, nh ng h n ch  c n ữ ị ề ố ầ ế ừ ể ữ ạ ế ầ  

nh n di n, phê phán, lo i b  v  t  ch c chính quy n c a Nhà n ậ ệ ạ ỏ ề ổ ứ ề ủ ướ c phong ki n ế  

Vi t Nam ệ

17

* Phân tích và đ  ngh  các chi n l ề ị ế ượ c đ  doanh nghi p có th  t n t i và phát ể ệ ể ồ ạ   tri n đ ể ượ c trong b i c nh kh ng ho ng kinh t ố ả ủ ả ế

* Phân tích vai trò c a k  toán qu n tr  trong vi c giúp các doanh nghi p th c ủ ế ả ị ệ ệ ự  

hi n t t các thay đ i mang tính chi n l ệ ố ổ ế ượ c  

­ Không nên đ t tên đ  tài nghiên c u b ng nh ng c m t  có tính xác đ nh khôngặ ề ứ ằ ữ ụ ừ ị  cao v  thông tin, nh : ề ư Vài suy nghĩ v  …;  Th  bàn v  …; V  v n đ  …; Góp ph n ề ử ề ề ấ ề ầ   vào v.v…

Cách đ t tên đ  tài v i tính m c đích không th t xác đ nh nh  trên đây ch  thíchặ ề ớ ụ ậ ị ư ỉ  

h p cho m t bài báo ch  không thích h p cho m t công trình khoa h c đòi h i sợ ộ ứ ợ ộ ọ ỏ ự nghiên c u th t s  nghiêm túc và công phu nh  lu n văn, lu n án cũng nh  các côngứ ậ ự ư ậ ậ ư  trình khoa h c khác ọ 1. 

2.2.Thu th p và x  lý tài li u ậ ử ệ

2.2.1.  Thu th p tài li u nghiên c u ậ ệ ứ

2.2.1.1. M c đích thu th p tài li u  ụ ậ ệ

Thu th p và nghiên c u, x  lý tài li u là m t công vi c quan tr ng và c n thi tậ ứ ử ệ ộ ệ ọ ầ ế  cho b t k  ho t đ ng nghiên c u khoa h c nào. M c đích c a vi c thu th p vàấ ỳ ạ ộ ứ ọ ụ ủ ệ ậ  nghiên c u tài li u nh m: ứ ệ ằ

­ Có được các lu n c  lý thuy t và th c ti n đ  ch ng minh cho tính đúng đ nậ ứ ế ự ễ ể ứ ắ  

c a các lu n đi m khoa h c mà đ  tài c n kh ng đ nh.ủ ậ ể ọ ề ầ ẳ ị

­ Trang b  n n t ng ki n th c r ng, sâu v  lĩnh v c đang nghiên c u, giúp ngị ề ả ế ứ ộ ề ự ứ ườ  inghiên c u có m t cái nhìn bao quát, toàn di n v  v n đ  nghiên c u v i nh ngứ ộ ệ ề ấ ề ứ ớ ữ  

1  GS. Nguy n Văn Tu n (nghiên c u viên cao c p Vi n Nghiên c u Y khoa Garvan – Úc), đ a ra  ễ ấ ứ ấ ệ ứ ư m t s  nguyên t c ộ ố ắ   khi đ t t a đ  cho bài báo khoa h c nh  sau:  ặ ự ề ọ ư

1) Nên c  g ng đ t t a đ  v i m t thông đi p m i. Làm đ ố ắ ặ ự ề ớ ộ ệ ớ ượ c nh  th  r t d  gây s  chú ý c a ng ư ế ấ ễ ự ủ ườ ọ i đ c. Ví d : “A ụ   novel relationship between osteocalcin and diabetes mellitus”,   đây ch  novel có tác d ng g i ra m t cái m i và làm ở ữ ụ ợ ộ ớ   cho ng ườ ọ i đ c th y thích thú ấ  

2) Không nên vi t t a đ  theo ki u phát bi u (statement). Khoa h c không có gì là b t bi n và “s  th t” hôm nay có ế ự ề ể ể ọ ấ ế ự ậ  

th  sai trong t ể ươ ng lai. Do đó nh ng t a đ  nh  “Smoking causes cancer” nó ch ng nh ng cho th y s   u trĩ hay ngây ữ ự ề ư ẳ ữ ấ ự ấ  

th  trong khoa h c c a tác gi  mà còn làm cho ng ơ ọ ủ ả ườ ọ ả i đ c c m th y r t khó ch u ấ ấ ị

3) Không bao gi  s  d ng vi t t t trong t a đ  bài báo. M i công trình nghiên c u th ờ ử ụ ế ắ ự ề ỗ ứ ườ ng t p trung vào m t v n đ ậ ộ ấ ề  chuyên sâu nào đó, và n u chúng ta s  d ng vi t t t thì ch  nh ng ng ế ử ụ ế ắ ỉ ữ ườ i trong ngành m i hi u, còn ng ớ ể ườ i ngoài ngành   không hi u và đó là m t thi t thòi cho nghiên c u c a mình.  ể ộ ệ ứ ủ

4) Không nên vi t t a đ  theo ki u ngh ch lí. Nh ng t a đ  ngh ch lí là “Y u A  nh h ế ự ề ể ị ữ ự ề ị ế ả ưở ng x u đ n X, nh ng tác ấ ế ư  

đ ng t t đ n Y”. Nh ng t a đ  ki u này có th  làm cho ng ộ ố ế ữ ự ề ể ể ườ ọ i đ c khó ch u, và có khi làm l n l n v n đ  c a nghiên ị ẫ ộ ấ ề ủ  

c u ứ

5) T a đ  không nên quá dài hay nhi u ch  T a đ  có nhi u ch  làm khó đ c và làm cho ng ự ề ề ữ ự ề ề ữ ọ ườ ọ i đ c… d  quên ễ   Thông th ườ ng, tác gi  nên c  g ng đ t t a đ  d ả ố ắ ặ ự ề ướ i 20 ch  Có nhi u bài báo mà t a đ  có khi ch  m t ch ! (Nguy n ữ ề ự ề ỉ ộ ữ ễ   Văn Tu n, ấ K  năng m m cho nhà khoa h c ỹ ề ọ , B n tin ĐHQG Hà N i, s  216, 2009.ả ộ ố

18

thành t u và h n ch  đ  xác đ nh rõ h n m c đích và nhi m v  nghiên c u c aự ạ ế ể ị ơ ụ ệ ụ ứ ủ  mình, tránh s  trùng l p v i các công trình đã có.ự ặ ớ

  ­ Giúp người nghiên c u n m đứ ắ ược phương pháp ti p c n mà các công trìnhế ậ  nghiên c u trứ ước đó đã th c hi n đ  ti p thu và rút kinh nghi m.ự ệ ể ế ệ

­ Ti p thu các k t qu  nghiên c u c a ngế ế ả ứ ủ ười đi trước làm ti n đ  giúp ngề ề ườ  inghiên c u xây d ng các lu n c  đ  ch ng minh các lu n đi m khoa h c. ứ ự ậ ứ ể ứ ậ ể ọ

Có th  nói, t  li u đ i v i ngể ư ệ ố ớ ười nghiên c u có th  ví nh  nứ ể ư ước đ i v i cá.ố ớ  Không có t  li u thì ngư ệ ười nghiên c u dù tài gi i đ n m y cũng đành bó tay. B iứ ỏ ế ấ ở  

v y, ngay   khâu thu th p tài li u, n u ngậ ở ậ ệ ế ười nghiên c u xét th y không có đi uứ ấ ề  

ki n s u t m đ y đ  các tài li u hay không có đi u ki n th c hi n các ho t đ ngệ ư ầ ầ ủ ệ ề ệ ự ệ ạ ộ  

đi u tra, kh o sát th c t  đ  ph c v  cho đ  tài thì c n ph i cân nh c l i vi c cóề ả ự ế ể ụ ụ ề ầ ả ắ ạ ệ  nên ti p t c đ  tài nghiên c u hay không.  ế ụ ề ứ

2.2.1.2. Ngu n thu th p tài li u  ồ ậ ệ

Trong b i c nh c a s  bùng n  thông tin hi n nay, có r t nhi u kênh đ  ngố ả ủ ự ổ ệ ấ ề ể ườ  inghiên c u có th  thu th p tài li u cũng nh  nhi u phứ ể ậ ệ ư ề ương ti n k  thu t h  tr  nhệ ỹ ậ ỗ ợ ư máy ghi âm, ghi hình, photocopy, b i v y vi c thu th p thông tin có nhi u thu n l i.ở ậ ệ ậ ề ậ ợ  Thông thường, có th  thu th p tài li u nghiên c u t  các ngu n sau:ể ậ ệ ứ ừ ồ

 ­ Các tài li u khoa h c chuyên ngành: sách kinh đi n, sách giáo khoa, giáo trình,ệ ọ ể  sách chuyên kh o, t p chí khoa h c chuyên ngành, t p san, lu n văn, lu n án, cácả ạ ọ ậ ậ ậ  công trình khoa h c, báo cáo chuyên đ  khoa h c, k  y u h i th o trong nọ ề ọ ỷ ế ộ ả ước và 

am hi u ho c liên quan đ n đ  tài; phát phi u đi u tra đ  thu th p thông tin; t  ch cể ặ ế ề ế ề ể ậ ổ ứ  

h i th o khoa h c đ  tham kh o ý ki n các nhà khoa h c và chuyên môn… ộ ả ọ ể ả ế ọ

 Đ  tránh vi c thu th p tài li u b  phân tán, t n m n thì ngể ệ ậ ệ ị ả ạ ười nghiên c u c n cóứ ầ  

đ nh hị ướng cho vi c tìm ki m tài li u theo nguyên t c  u tiên t  h p đ n r ng, tệ ế ệ ắ ư ừ ẹ ế ộ ừ các tài li u liên quan tr c ti p đ n gián ti p, t  các ngu n thông tin có đ  tin c yệ ự ế ế ế ừ ồ ộ ậ  cao h n đ n th p h n… C  th  là, hãy b t đ u t  vi c thu th p các thông tin đơ ế ấ ơ ụ ể ắ ầ ừ ệ ậ ượ  ccông b  trong các lo i sách nh : giáo trình, sách chuyên kh o, t p chí, t p sanố ạ ư ả ạ ậ  chuyên ngành trong và ngoài nước, các báo cáo khoa h c, lu n văn, lu n án và cácọ ậ ậ  

lo i sách tham kh o khác, r i sau đó m i đ n các ngu n thông tin, t  li u thu th pạ ả ồ ớ ế ồ ư ệ ậ  

t  báo chí, internet, các băng đĩa ghi âm ghi hình, b n th o vi t tay,…    ừ ả ả ế

 2.2.2. Phân lo i và x  lý tài li u  ạ ử ệ

 2.2.2.1. Phân lo i tài li u ạ ệ

 M i đ  tài nghiên c u đòi h i các ngu n t  li u khác nhau, nhi u lo i t  li uố ề ứ ỏ ồ ư ệ ề ạ ư ệ  khác nhau. Sau khi thu th p đ  tài li u nghiên c u thì ph i phân lo i tài li u đ  giúpậ ủ ệ ứ ả ạ ệ ể  cho người nghiên c u ch n l c, đánh giá, x  lý và s  d ng tài li u cho phù h p v iứ ọ ọ ử ử ụ ệ ợ ớ  các yêu c u nghiên c u. Có th  phân ra 2 d ng tài li u: tài li u s  c p và tài li u thầ ứ ể ạ ệ ệ ơ ấ ệ ứ 

c p. ấ

+ Tài li u s  c p ệ ơ ấ : là lo i tài li u “thô” đạ ệ ược người nghiên c u t  thu th p quaứ ự ậ  

đi u tra, ph ng v n, ghi chép tr c ti p mà ch a qua x  lý, ch a đề ỏ ấ ự ế ư ử ư ược phân tích chú 

gi i, khái quát. ả

+ Tài li u th  c p ệ ứ ấ : là các thông tin, tri th c ứ đã được phân tích, gi i thích, bìnhả  

lu n, di n gi i qua nh ng nghiên c u c a ngậ ễ ả ữ ứ ủ ười khác, đó là các thông tin trong các sách chuyên kh o, báo chí, bài vi t trên các t p san chuyên đ , t p chí khoa h c,ả ế ậ ề ạ ọ  biên b n h i ngh , báo cáo khoa h c, internet, sách tham kh o, lu n văn, lu n án,ả ộ ị ọ ả ậ ậ  thông tin th ng kê, hình  nh, băng đĩa ghi âm ghi hình, các tài li u ­ văn th , b nố ả ệ ư ả  

v i nh ng tình hu ng c  th , đa d ng, th m chí là cá bi t, vì v y, vi c thu th pớ ữ ố ụ ể ạ ậ ệ ậ ệ ậ  thông tin cũng nh  vi c th ng kê, phân lo i và x  lý thông tin đòi h i s  công phu vàư ệ ố ạ ử ỏ ự  

t  m  h n nhi u lĩnh v c nghiên c u khác. ỉ ỉ ơ ề ự ứ

2.2.2.2. X  lý tài li u nghiên c u ử ệ ứ

­ Sau khi đã phân lo i các ngu n tài li u đã thu th p đạ ồ ệ ậ ược, người nghiên c uứ  

ph i ti n hành đ c, phân tích, t ng h p thông tin, h  th ng hóa và s p x p chúngả ế ọ ổ ợ ệ ố ắ ế  theo t ng v n đ   ho c nhóm v n đ , ghi chép c n th nừ ấ ề ặ ấ ề ẩ ậ  vào s  tay (ho c l u trongổ ặ ư  các t p tin trong máy tính) g iệ ọ  là phi u d  li u đ  làm lu n c  ch ng minh cho cácế ữ ệ ể ậ ứ ứ  

lu n đi m khoa h c.ậ ể ọ  

­ N i dungộ  phi u d  li u bao g m vi c tóm t t các lu n đi m trong tài li u đãế ữ ệ ồ ệ ắ ậ ể ệ  

đ c kèm theo vi c trích d n nguyên văn nh ng ý ki n tiêu bi u, xác đáng và nh ngọ ệ ẫ ữ ế ể ữ  

nh n xét, đánh giá c a mình v  lu n đi m đó. ậ ủ ề ậ ể

­ Các thông tin trong phi u d  li u ph i đế ữ ệ ả ược ghi rõ ngu n g c d  li u bao g m:ồ ố ữ ệ ồ  tên tác gi , d ch gi , tên sách ho c bài báo, tên báo, t p chí đã đăng, s  báo, ngàyả ị ả ặ ạ ố  tháng xu t b n, n i xu t b n, s  trang đ  sau này đ a vào chú thích cũng nh  l pấ ả ơ ấ ả ố ể ư ư ậ  danh m c tài li u tham kh o đụ ệ ả ược d  dàng …; v i các s  li u đi u tra, ph ng v nễ ớ ố ệ ề ỏ ầ  

t  th c t  cũng c n ph i ghi ngu n c  th  (đ i từ ự ế ầ ả ồ ụ ể ố ượng kh o sát, đ a đi m, th i gianả ị ể ờ  

đi u tra, kh o sát…).ề ả

+ M t s  đi m h n ch  c a sinh viên trong vi c thu th p và x  lý thông tin ộ ố ể ạ ế ủ ệ ậ ử : 

­ Do ch a có kinh nghi m nghiên c u nên n u không có s  đ nh hư ệ ứ ế ự ị ướng, chỉ 

đường c a giáo viên hủ ướng d n thì sinh viên thẫ ường b  “ng p” gi a m t “r ng” tàiị ộ ữ ộ ừ  

li u, b  m t phệ ị ấ ương hướng gi a các “mê l ” thông tin mà không bi t cách ch n l c,ữ ộ ế ọ ọ  thu th p nh ng gì c n thi t cho mình.ậ ữ ầ ế

 ­ V i đ i đa s  sinh viên, các k  năng x  lý, phân lo i, h  th ng hóa cũng nhớ ạ ố ỹ ử ạ ệ ố ư các k  năng phân tích, t ng h p, đánh giá tài li u và còn nhi u h n ch  B i v y,ỹ ổ ợ ệ ề ạ ế ở ậ  

thường g p trong các công trình nghiên c u c a sinh viên là s  li t kê các t  li uặ ứ ủ ự ệ ư ệ  còn   d ng “thô” mà ch a có s  phân tích, đánh giá, lu n gi i th u đáo b ng quanở ạ ư ự ậ ả ấ ằ  

đi m riêng c a mình. ể ủ

2.3 Xây d ng đ  c ự ề ươ ng nghiên c u ứ

Vi c l p đ  cệ ậ ề ương cho m t công trình nghiên c u là m t công vi c vô cùng quanộ ứ ộ ệ  

tr ng, ph i g m hai giai đo n: đ  cọ ả ồ ạ ề ương s  lơ ược và đ  cề ương chi ti t.ế

21

2.3.1  Đ  c ề ươ ng s  l ơ ượ c

Đ  cề ương s  lơ ược là b  khung, là b n thi t k  s  lộ ả ế ế ơ ược, d a trên tr c giác khoaự ự  

h c và kinh nghi m đ  phác th o ra các chọ ệ ể ả ương v i các lu n đi m đớ ậ ể ược d  ki n.ự ế  Đây ch  là đ  cỉ ề ương có tính ch t ấ đ nh h ị ướ  cho k  ho ch nghiên c u cũng nh  làm ng ế ạ ứ ư  

c  s  đ  thu th p các ngu n t  li u, vì v y đ  cơ ở ể ậ ồ ư ệ ậ ề ương d  ki n này có th  b  thayự ế ể ị  

đ i, đi u ch nh sau khi công vi c thu th p và x  lý t  li u đã c  b n hoàn thành.ổ ề ỉ ệ ậ ử ư ệ ơ ả  Tuy nhiên, v i các nhà khoa h c tài năng và giàu kinh nghi m thì đ  cớ ọ ệ ề ương d  ki nự ế  này thường là g n đúng v i đ  cầ ớ ề ương chính th c. ứ

2.3.2  Đ  c ề ươ ng chi ti t ế

 ­ Đ  cề ương chi ti t là đ  cế ề ương chính th c, đứ ượ ậc l p sau khi công vi c thu th pệ ậ  

và x  lý thông tin đã c  b n hoàn thành, còn g i là ử ơ ả ọ đ  c ề ươ ng đ  ch ng minh ể ứ  Đề 

cương này đã th  hi n đ y đ  n i dung c a công trình nghiên c u v i các lu nể ệ ầ ủ ộ ủ ứ ớ ậ  

đi m l n, nh , để ớ ỏ ược s p x p theo m t h  th ng logic ch t ch , có l p lang, t ngắ ế ộ ệ ố ặ ẽ ớ ầ  

b c, bao g m các lu n đi m b c 1, b c 2, b c 3… cùng v i các lu n c  đi kèm. ậ ồ ậ ể ậ ậ ậ ớ ậ ứ

­ T  đ  cừ ề ương phác th o d  ki n đ n đ  cả ự ế ế ề ương chính th c, ngứ ười nghiên c uứ  

ph i tr i qua quá trình lao đ ng khoa h c th t s  công phu và nghiêm túc v i s  thayả ả ộ ọ ậ ự ớ ự  

đ i, đi u ch nh, b  sung nhi u l n trên c  s  c a vi c nghiên c u, x  lý tài li u,ổ ề ỉ ổ ề ầ ơ ở ủ ệ ứ ử ệ  

v i các thao tác phân tích, t ng h p h  th ng hóa thì m i hoàn thi n đớ ổ ợ ệ ố ớ ệ ược. B i v y,ở ậ  

đ  cề ương chi ti t ph n ánh đ  r ng, đ  sâu c a ki n th c cũng nh  năng l c t  duyế ả ộ ộ ộ ủ ế ứ ư ự ư  khoa h c c a ngọ ủ ười nghiên c u. ứ

­ M t đ  cộ ề ương chi ti t đế ược xây d ng m t cách khoa h c, h p lý s  quy t đ nhự ộ ọ ợ ẽ ế ị  

v  c  b n s  thành công c a công trình nghiên c u. Vì v y, có ngề ơ ả ự ủ ứ ậ ười cho r ng khiằ  

đã hoàn thi n đ  cệ ề ương chi ti t thì xem nh  công trình nghiên c u đã hoàn thànhế ư ứ  

được v  căn b n.ề ả

­ Thông thường, đ  cề ương c a m t công trình nghiên c u (khóa lu n t t nghi p,ủ ộ ứ ậ ố ệ  

lu n văn, lu n án) có c u trúc ph  bi n g m 3 chậ ậ ấ ổ ế ồ ương (cũng có khi là 2 ho c 4, 5ặ  

chương), trong đó thường được k t c u theo hai ki u:ế ấ ể

 a. Ki u k t c u theo chi u ngang:ể ế ấ ề

­ Chương 1: Các v n đ  lý lu n chungấ ề ậ  có tính ch t n n t ngấ ề ả , làm c  s  lý lu nơ ở ậ  cho các v n đ  nghiên c uấ ề ứ  nh : khái ni m, v  trí, vai trò, ý nghĩa, t m quan tr ngư ệ ị ầ ọ  

c a v n đ  nghiên c u…ủ ấ ề ứ

22

­  Chương 2:  Phân tích tình hình,  nh n di n  ậ ệ th c tr ng c a  ự ạ ủ đ i tố ượ   nghiên ng

c uứ …

­ Chương 3: Lý gi i nguyên nhânả , đ  xu t các ề ấ ki n ngh , ế ị gi i phápả  đ  gi i quy tể ả ế  

v n đ , ch  ra ấ ề ỉ phương hướng, m c tiêu hay d  báo tình hình phát tri nụ ự ể  c a v n đủ ấ ề trong tương lai

Đây là ki u k t c u truy n th ng r t quen thu c đ i v i các công trình nghiênể ế ấ ề ố ấ ộ ố ớ  

c u.  Tuy không m i m , đ c đáo nh ng đây là ki u k t c u d  trình bày, đ ng th iứ ớ ẻ ộ ư ể ế ấ ễ ồ ờ  

d  t o nên s  k t n i ch t ch  và logic gi a các chễ ạ ự ế ố ặ ẽ ữ ương

b. Ki u k t c u b  d c:ể ế ấ ổ ọ

­ Là ki u k t c u trong đó m i chể ế ấ ỗ ương gi i quy t m t v n đ  tả ế ộ ấ ề ương đ i tr nố ọ  

v n, v i s  s p x p các lu n đi m theo trình t  logic: 1) C  s  lý lu n; 2) Th cẹ ớ ự ắ ế ậ ể ự ơ ở ậ ự  

tr ng; 3) Nguyên nhân và gi i pháp.ạ ả

­ So v i ki u k t c u theo chi u ngang thì phớ ể ế ấ ề ương th c k t c u b  d c có  uứ ế ấ ổ ọ ư  

đi m là m i v n đ  để ỗ ấ ề ược gi i quy t g n gh , d t đi m trong m t chả ế ọ ẽ ứ ể ộ ương, nh ngư  

n u ngế ười vi t “non tay” thì s  khó t o s  liên k t logic gi a các chế ẽ ạ ự ế ữ ương. Vì v y,ậ  

l a ch n ki u k t c u này đòi h i ngự ọ ể ế ấ ỏ ười nghiên c u ph i có b  dày kinh nghi mứ ả ề ệ  cùng v i vi c n m v ng và v n d ng k t h p nhu n nhuy n, linh ho t m i quanớ ệ ắ ữ ậ ụ ế ợ ầ ễ ạ ố  

h  gi a lý lu n v i th c ti n trong t ng v n đ ệ ữ ậ ớ ự ễ ừ ấ ề

­ Dù là ki u k t c u nào thì trong đ  cể ế ấ ề ương chi ti t,   m i chế ở ỗ ương đ u ph iề ả  

ph n ánh s  t  ch c h  th ng lu n đi m theo trình t  quan h  logic v i các l pả ự ổ ứ ệ ố ậ ể ự ệ ớ ớ  lang, t ng b c t  lu n đi m b c 1 đ n lu n đi m b c 2, b c 3 đ  sao cho chúngầ ậ ừ ậ ể ậ ế ậ ể ậ ậ ể  không b  trùng l p, ch ng chéo, d m đ p lên nhau. ị ặ ồ ẫ ạ

2.4. Vi t thành văn b n ế ả

Trên c  s  đ  cơ ở ề ương chi ti t đã hoàn thi n, t  li u chu n b  đã đ y đ , côngế ệ ư ệ ẩ ị ầ ủ  

vi c ti p theo là vi t thành văn b n, t c là “b i da đ p th t” cho đ  cệ ế ế ả ứ ồ ắ ị ề ương đ  nóể  thành m t “c  th ” hoàn ch nh, s ng đ ng. Đây là ph n th  hi n các k  năng ngônộ ơ ể ỉ ố ộ ầ ể ệ ỹ  

ng  và t  duy c a ngữ ư ủ ười vi t, đó là các k  năng di n đ t và l p lu n logic, nh : kế ỹ ễ ạ ậ ậ ư ỹ năng dùng t , vi t câu, liên k t lu n đi m, chuy n ý, chuy n đo n… đ  văn b nừ ế ế ậ ể ể ể ạ ể ả  thành m t ch nh th  th ng nh t, logic và m ch l c. ộ ỉ ể ố ấ ạ ạ

2.5. L p danh m c tài li u tham kh o ậ ụ ệ ả

23

­ Danh m c tài li u tham kh o là m t ph n không th  thi u đụ ệ ả ộ ầ ể ế ược c a m t côngủ ộ  trình nghiên c u khoa h c, dù   qui mô l n hay nh  Đó là m t danh sách t p h p,ứ ọ ở ớ ỏ ộ ậ ợ  

li t kê t t c  các tài li u có liên quan đ n đ  tài mà ngệ ấ ả ệ ế ề ười nghiên c u đã đ c thamứ ọ  

kh o ph c v  cho vi c nghiên c u, bao g m c  ngu n tài li u trong nả ụ ụ ệ ứ ồ ả ồ ệ ước và nướ  cngoài (n u có). Nhìn vào danh m c tài li u tham kh o có đ y đ , phong phú, có xácế ụ ệ ả ầ ủ  đáng  hay không người ta có th  đánh giá để ược tính khoa h c cũng nh  s  công phu,ọ ư ự  nghiêm túc c a ngủ ười th c hi n đ  tài.ự ệ ề

­ Danh m c tài li u tham kh o ph i đụ ệ ả ả ượ ậc l p ngay t  khi b t đ u thu th p từ ắ ầ ậ ư 

li u nghiên c u và đệ ứ ược b  sung trong su t quá trình nghiên c u. Vì v y, ch  khiổ ố ứ ậ ỉ  công trình nghiên c u đã vi t xong thì m i nên hoàn thi n danh m c tài li u thamứ ế ớ ệ ụ ệ  

kh o v i vi c s p x p và đánh s  th  t  c  đ nh đ  hoàn thi n ph n chú thích choả ớ ệ ắ ế ố ứ ự ố ị ể ệ ầ  các trích d n trong lu n văn.ẫ ậ

2.6. S a ch a, hoàn thi n ử ữ ệ

­ Thông thường, trong quá trình vi t, khi xong m i đo n, m i ph n, ngế ỗ ạ ỗ ầ ười vi tế  bao gi  cũng ph i đ c đi đ c l i đ  phát hi n và s a ch a các sai sót c  v  n iờ ả ọ ọ ạ ể ệ ử ữ ả ề ộ  dung và hình th c. Tuy nhiên, sau khi hoàn t t công trình nghiên c u, vi c rà soát l iứ ấ ứ ệ ạ  

l n cu i  đ  s a ch a các sai sót là m t khâu t t y u không th  thi u, b i khoa h cầ ố ể ử ữ ộ ấ ế ể ế ở ọ  đòi h i tính chính xác và s  chu n m c cao.ỏ ự ẩ ự

3 Cách trình bày n i dung m t lu n văn khoa h cộ ộ ậ ọ

­ Ý nghĩa th c ti n c a v n đ  nghiên c u: đ  tài nh m gi i quy t v n đ  nàoự ễ ủ ấ ề ứ ề ằ ả ế ấ ề  

c a th c ti n đ i s ng? Có đóng góp gì cho th c ti n đ i s ng? ủ ự ễ ờ ố ự ễ ờ ố

Trình bày lý do ch n đ  tài chính là vi c ngọ ề ệ ười nghiên c u ph i tr  l i câu h i:ứ ả ả ờ ỏ  

Vì sao tôi ch n đ  tài này? ọ ề

24

3.1.2.  L ch s  v n đ ị ử ấ ề

­ Ngay khi quy t đ nh có l a ch n m t đ  tài nào đó hay không, ngế ị ự ọ ộ ề ười nghiên 

c u đã ph i thu th p các thông tin v  các công trình khoa h c đã công b  có liênứ ả ậ ề ọ ố  quan đ n v n đ  nghiên c u mà mình đ nh l a ch n. N u đã có công trình nào đóế ấ ề ứ ị ự ọ ế  

gi i quy t đả ế ược v n đ   y r i mà mình cũng không có quan đi m nào khác h n thìấ ề ấ ồ ể ơ  

ph i t  b  đ  tài  y (vì v n đ  đã đả ừ ỏ ề ấ ấ ề ược gi i quy t). ả ế

­ Đ  thuy t minh r ng, đ  tài này là m t v n đ  ch a để ế ằ ề ộ ấ ề ư ược khoa h c gi i quy t,ọ ả ế  

lu n văn ph i trình bày l ch s  v n đ  nghiên c u đ  tr  l i các câu h i: ậ ả ị ử ấ ề ứ ể ả ờ ỏ Nh ng ai ữ  

đã nghiên c u v n đ  này? Nghiên c u đ n đâu? Còn v n đ  nào c n nghiên c u ứ ấ ề ứ ế ấ ề ầ ứ  

ti p?  ế

Đ  tr  l i các câu h i trên, ngể ả ờ ỏ ười nghiên c u c n: ứ ầ

­ Duy t l i m t cách có h  th ng t t c  nh ng công trình khoa h c l n, nhệ ạ ộ ệ ố ấ ả ữ ọ ớ ỏ trong và ngoài nước có liên quan đ n đ  tài. ế ề

­ Đánh giá thành t u và h n ch  c a các công trình nghiên c u có liên quan trênự ạ ế ủ ứ  

c  s  c a  s  phân tích, phê phán, đánh giá ch  không đ n thu n ch  là li t kê ra tênơ ở ủ ự ứ ơ ầ ỉ ệ  

c a các tài li u đó (đây là l i mà các công trình nghiên c u c a sinh viên r t hayủ ệ ỗ ứ ủ ấ  

m c ph i).ắ ả

­ Xác đ nh v n đ  mà nh ng ngị ấ ề ữ ười đi trước còn d ng l i, và đó cũng là ch  màừ ạ ỗ  

đ  tài s  gi i quy t ti p đ  l p m t ch  tr ng mà khoa h c còn b  ng  Ch  màề ẽ ả ế ế ể ấ ộ ỗ ố ọ ỏ ỏ ỗ  khoa h c còn b  ng  c n đọ ỏ ỏ ầ ược hi u là: ể

a) Cho đ n nay ch a có công trình nào đ  c p đ n theo đúng nh  yêu c u mà đế ư ề ậ ế ư ầ ề tài đ t ra. ặ

b) Tuy có đ  c p đ n nh ng là   khía c nh khác. ề ậ ế ư ở ạ

c) Dù đã gi i quy t nh ng ch a th a đáng, ho c ch a r t ráo đ n n i đ n ch n.ả ế ư ư ỏ ặ ư ố ế ơ ế ố

­ Có nh ng đ  tài có l ch s  v n đ  r t phong phú, vì v n đ  nghiên c u đã cóữ ề ị ử ấ ề ấ ấ ề ứ  

r t nhi u ngấ ề ười bàn đ n. Tuy nhiên (dù r t ít khi), cũng có đ  tài mà l ch s  v n đế ấ ề ị ử ấ ề còn là m t kho ng tr ng, vì cho đ n th i đi m đó ch a có ai nghiên c u. Đó là m tộ ả ố ế ờ ể ư ứ ộ  

b) Theo trình t  các công trình trong nự ước, ngoài nước (ho c ngặ ượ ạc l i). 

c) Theo trình t  tính ch t quan tr ng c a v n đ  ự ấ ọ ủ ấ ề

­ Khi đi m l i các công trình, không nên cào b ng mà c n ph i d ng l i phânể ạ ằ ầ ả ừ ạ  tích, đánh giá kĩ h n đ i v i nh ng công trình quan tr ng, có d u  n, còn nh ng bàiơ ố ớ ữ ọ ấ ấ ữ  

vi t, nh ng công trình nào không quan tr ng thì ch  c n đi m lế ữ ọ ỉ ầ ể ướt qua. 

3.1.3.  Đ i t ng, ph m vi nghiên c u ố ượ ạ ứ

­ Trình bày đ i tố ượng, ph m vi nghiên c u cũng t c là nêu gi i h n nghiên c uạ ứ ứ ớ ạ ứ  

mà đ  tài s  th c hi n. Thông thề ẽ ự ệ ường ngay   tên đ  tài   nh ng m c đ  khác nhauở ề ở ữ ứ ộ  

đ u đã th  hi n đi u này, nh ng khi trình bày ph n m  đ u cũng c n xác đ nh l iề ể ệ ề ư ầ ở ầ ầ ị ạ  

m t cách c  th  h n, đ c bi t là v i nh ng đ  tài mà tên g i ch a minh đ nh th t rõộ ụ ể ơ ặ ệ ớ ữ ề ọ ư ị ậ  

đ i tố ượng và ph m vi nghiên c u thì ph n này c n đạ ứ ầ ầ ược gi i thuy t th t c  thớ ế ậ ụ ể 

m i tránh đớ ượ ự ắ ẻc s  b t b  

+ Đ i v i các đ  tài đã xác đ nh rõ th i gian, không gian, ph m vi v n đ  nghiênố ớ ề ị ờ ạ ấ ề  

c u ngay t  tên đ  tài thì ch  c n nêu l i và c  th  hóa h n.ứ ừ ề ỉ ầ ạ ụ ể ơ

­ Th i gian kh o sát: th i Lê   Vi t Nam và th i Minh   Trung qu c.ờ ả ờ ở ệ ờ ở ố

­ Ph m vi kh o sát: các đi u lu t.ạ ả ề ậ

* Đ  tài: ề Pháp lu t nhà Lê th  k  XV trong vi c phát tri n kinh t  nông nghi p ậ ế ỷ ệ ể ế ệ

­ Gi i h n đ i tớ ạ ố ượng nghiên c u: pháp lu t nhà Lê.ứ ậ

­ Gi i h n th i gian kh o sát: th  k  XV.ớ ạ ờ ả ế ỉ

­ Ph m vi kh o sát: lĩnh v c phát tri n kinh t  nông nghi p.ạ ả ự ể ế ệ

* Đ  tài: ề Văn hóa pháp lu t Vi t Nam hi n nay nhìn t  m i quan h  v i văn hóa ậ ệ ệ ừ ố ệ ớ   truy n th ng ề ố  

­ Gi i h n đ i tớ ạ ố ượng nghiên c u: a) Kh o sát th c tr ng văn hóa  ng x  v iứ ả ự ạ ứ ử ớ  pháp lu t   Vi t Nam hi n nay; b) Lý gi i nguyên nhân t  n n t ng văn hóa truy nậ ở ệ ệ ả ừ ề ả ề  

th ng.ố

­ Th i gian kh o sát: giai đo n hi n nay.ờ ả ạ ệ

26

­ Ph m vi kh o sát: nh ng bài báo đạ ả ữ ược đăng t i trên các t  báo có uy tín vi t vả ờ ế ề 

nh ng hi n tữ ệ ượng tiêu c c trong  ng x  v i pháp lu t   Vi t Nam hi n nay. ự ứ ử ớ ậ ở ệ ệ

* Đ  tài: ề Pháp lu t th i Lê S  (th  k  XV) v i vi c b o v  quy n c a ng ậ ờ ơ ế ỷ ớ ệ ả ệ ề ủ ườ i ph ụ  

n  ­ nh ng đi m ti n b  c n k  th a ữ ữ ể ế ộ ầ ế ừ

­ Gi i h n đ i tớ ạ ố ượng nghiên c u: pháp lu t v i vi c b o v  quy n c a ngứ ậ ớ ệ ả ệ ề ủ ườ  i

ph  n ụ ữ

­ Th i gian kh o sát: th i Lê S  (TK XV).ờ ả ờ ơ

­ Ph m vi kh o sát: nh ng đi m ti n b  c n k  th a. ạ ả ữ ể ế ộ ầ ế ừ

+ Đ i v i nh ng đ  tài ch  xác đ nh ph m vi v n đ  nghiên c u mà không xácố ớ ữ ề ỉ ị ạ ấ ề ứ  

đ nh gi i h n th i gian, không gian (ví d  nh :ị ớ ạ ờ ụ ư  Đ i lý th ạ ươ ng m i – lý lu n và th c ạ ậ ự  

ti n;  ễ ho c  ặ Môi gi i th ớ ươ ng m i – lý lu n và th c ti n ạ ậ ự ễ ) thì trong ph n gi i h n đ iầ ớ ạ ố  

tượng và ph m vi nghiên c u c n xác đ nh th t c  th  đ  tránh b  b t b ạ ứ ầ ị ậ ụ ể ể ị ắ ẻ

­ Nghiên c u nh ng v n đ  lý lu n c  b n v  tranh ch p lao đ ng t p th  vàứ ữ ấ ề ậ ơ ả ề ấ ộ ậ ể  

gi i quy t tranh ch p lao đ ng t p th  và nh ng lý thuy t v  so sánh lu t trong lĩnhả ế ấ ộ ậ ể ữ ế ề ậ  

v c pháp lu t lao đ ng.ự ậ ộ

­ Kh o sát và đánh giá c  ch  gi i quy t tranh ch p lao đ ng t p th    nh ngả ơ ế ả ế ấ ộ ậ ể ở ữ  

qu c gia có n n kinh t  th  trố ề ế ị ường phát tri n và nh ng qu c gia đang phát tri n trongể ữ ố ể  khu v c.ự

1  Đ  tài nghiên c u khoa h c c p B  c a PGS,TS. Tr n Hoàng H i, ĐH Lu t TP. HCM ề ứ ọ ấ ộ ủ ầ ả ậ

27

­ Kh o sát và phân tích th c tr ng tranh ch p lao đ ng t p th  và gi i quy tả ự ạ ấ ộ ậ ể ả ế  tranh ch p lao đ ng t p th    Vi t Nam k  t  khi có B  lu t Lao đ ng 1994. ấ ộ ậ ể ở ệ ể ừ ộ ậ ộ

+ M c đích nghiên c u ụ ứ :

­ Đ  xu t nh ng ki n ngh  nh m hoàn thi n c  ch  gi i quy t tranh ch p laoề ấ ữ ế ị ằ ệ ơ ế ả ế ấ  

đ ng t p th    Vi t Nam đ  áp d ng cho c  quan xây d ng pháp lu t lao đ ng, cộ ậ ể ở ệ ể ụ ơ ự ậ ộ ơ quan qu n lý lao đ ng   đ a phả ộ ở ị ương, các t  ch c đ i di n c a ngổ ứ ạ ệ ủ ười lao đ ng vàộ  các doanh nghi p.ệ

* Đ  tài:ề  Áp d ng ph ụ ươ ng pháp gi ng d y b ng tình hu ng trong đào t o lu t ả ạ ằ ố ạ ậ   (qua th c ti n t i tr ự ễ ạ ườ ng ĐH Lu t TP. HCM) ậ 1

b n   trả ở ường Đ i h c Lu t TP. HCM và các c  s  có đào t o lu t trong c  nạ ọ ậ ơ ở ạ ậ ả ước

* Đ  tài: ề Văn hóa pháp lu t Vi t Nam hi n nay nhìn t  m i quan h  v i văn hóa ậ ệ ệ ừ ố ệ ớ   truy n th ng ề ố 2

+ Nhi m v  nghiên c u ệ ụ ứ : 

­ Ch  ra m i quan h  gi a văn hóa v i pháp lu t và xác đ nh khái ni m ỉ ố ệ ữ ớ ậ ị ệ văn hóa  pháp lu t ậ  v i t  cách là m t phớ ư ộ ương di n bi u hi n c a văn hóa.ệ ể ệ ủ

­ Ch  ra th c tr ng tiêu c c c a văn hóa pháp lu t Vi t Nam hi n nayỉ ự ạ ự ủ ậ ệ ệ

­ Phân tích nguyên nhân t  s  chi ph i c a n n t ng văn hóa truy n th ng. ừ ự ố ủ ề ả ề ố

1  Đ  tài nghiên c u khoa h c c p Tr ề ứ ọ ấ ườ ng c a Th.S Tr n Kim Li u, ĐH Lu t TP.HCM ủ ầ ễ ậ

2  Đ  tài nghiên c u khoa h c c p Tr ề ứ ọ ấ ườ ng c a TS. Lê Th  H ng Vân, ĐH Lu t TP.HCM ủ ị ồ ậ

28

 ­ T  góc nhìn văn hóa đ  đ  xu t các gi i pháp nh m xây d ng môi trừ ể ề ấ ả ằ ự ường văn hóa pháp lu t tích c c, lành m nh, làm n n t ng cho công cu c xây d ng Nhà nậ ự ạ ề ả ộ ự ướ  cpháp quy n   nề ở ước ta hi n nay.ệ

+ M c đích nghiên c u ụ ứ : 

a. Đ i v i nhi m v  đào t o chuyên ngành Lu t: ố ớ ệ ụ ạ ậ

­ Đ  tài nghiên c u s  t o s  g n k t gi a m t môn h c thu c kh i ki n th cề ứ ẽ ạ ự ắ ế ữ ộ ọ ộ ố ế ứ  

c  s  ngành v i ki n th c chuyên ngành Lu t, đ  vi c gi ng d y môn ơ ở ớ ế ứ ậ ể ệ ả ạ Đ i c ạ ươ   ng Văn hóa Vi t Nam  ệ th  hi n đ c thù riêng c a trể ệ ặ ủ ường Lu t, qua đó nh m nâng caoậ ằ  tính  ng d ng và hi u qu  th c ti n c a môn h c.ứ ụ ệ ả ự ễ ủ ọ

­ B  sung thêm nh ng ki n th c v  văn hóa pháp lu t – m t m ng ki n th c xãổ ữ ế ứ ề ậ ộ ả ế ứ  

h i r t c n thi t trong vi c hành ngh  Lu t nh ng hi n ch a độ ấ ầ ế ệ ề ậ ư ệ ư ược gi ng d y trongả ạ  

chương trình đào t o c  nhân Lu t, c  th  là:ạ ử ậ ụ ể

1­ Trang b  cho sinh viên nh ng tri th c v  văn hóa pháp lu t cũng nh  ý th cị ữ ứ ề ậ ư ứ  

m t cách sâu s c v  vai trò c a văn hóa pháp lu t trong vi c xây d ng nhà nộ ắ ề ủ ậ ệ ự ướ  cpháp quy n   nề ở ước ta hi n nay.ệ

2­ Nh n di n đậ ệ ược th c tr ng văn hóa pháp lu t Vi t Nam hi n nay và lý gi iự ạ ậ ệ ệ ả  

được nh ng căn nguyên c a th c tr ng  y t  góc nhìn văn hóa, giúp sinh viên bi tữ ủ ự ạ ấ ừ ế  

v n d ng nh ng ki n th c văn hóa Vi t Nam vào vi c lý gi i nh ng v n đ  trongậ ụ ữ ế ứ ệ ệ ả ữ ấ ề  

th c ti n  ng x  v i pháp lu t.ự ễ ứ ử ớ ậ

3­ Vi c b  sung nh ng ki n th c v  văn hóa pháp lu t nh m góp ph n nâng caoệ ổ ữ ế ứ ề ậ ằ ầ  

ch t lấ ượng đào t o ngu n nhân l c cho ngành Lu t, nâng cao ch t lạ ồ ự ậ ấ ượng văn hóa trong hành x  v i pháp lu t cho nh ng ngử ớ ậ ữ ười hành ngh  lu t tề ậ ương lai, đ  h  gópể ọ  

ph n tích c c vào vi c xây d ng m t xã h i có n n văn hóa pháp lu t cao. ầ ự ệ ự ộ ộ ề ậ

b. Đ i v i th c ti n pháp lu t:ố ớ ự ễ ậ

Đ  tài sau khi hoàn thành s  là tài li u tham kh o cho nh ng ai quan tâm tìm hi uề ẽ ệ ả ữ ể  

v  th c tr ng văn hóa pháp lu tm i quan h  gi a văn hóa truy n th ng v i văn hóaề ự ạ ậ ố ệ ữ ề ố ớ  

công ngh , khoa h c xã h i nhân văn); đ ng th i cũng có nh ng phệ ọ ộ ồ ờ ữ ương pháp đ cặ  thù cho m i lo i hình nghiên c u, th m chí cho m i đ  tài c  th  ỗ ạ ứ ậ ỗ ề ụ ể

­ Đ i v i lĩnh v c nghiên c u v  khoa h c xã h i nhân văn, các phố ớ ự ứ ề ọ ộ ương pháp nghiên c u thứ ường đượ ử ục s  d ng ph  bi n bao g m:ổ ế ồ

đ  tài và làm ch  v n đ  nghiên c u hay không.ề ủ ấ ề ứ

3.2 Trình bày n i dung nghiên c u ộ ứ

Đây là ph n trình bày n i dung các chầ ộ ương, ph n d a trên đ  cầ ự ề ương chi ti t đãế  

l p v i các lu n đi m c p 1, c p 2, c p 3 đã đậ ớ ậ ể ấ ấ ấ ượ ổc t  ch c, s p x p theo các l pứ ắ ế ớ  lang, t ng b c v i mô hình c u trúc chung nh  sau:ầ ậ ớ ấ ư

­ Đ  trình bày các n i dung trong t ng chể ộ ừ ương, m c đòi h i ngụ ỏ ười vi t ph i sế ả ử 

d ng các lu n c  (lý thuy t và th c ti n) xác đáng cùng v i lý l  có s c thuy t ph cụ ậ ứ ế ự ễ ớ ẽ ứ ế ụ  

đ  l p lu n nh m ch ng minh cho các lu n đi m đã để ậ ậ ằ ứ ậ ể ược xác đ nh. B i v y ph nị ở ậ ầ  trình bày n i dung đòi h i   ngộ ỏ ở ười nghiên c u các k  năng l p lu n ch t ch , logicứ ỹ ậ ậ ặ ẽ  

và k  năng di n đ t m ch l c đ  k t n i gi a lu n c  v i lu n c , gi a lu n cỹ ễ ạ ạ ạ ể ế ố ữ ậ ứ ớ ậ ứ ữ ậ ứ 

v i lu n đi m, gi a các lu n đi m cùng t ng b c (đ ng h ng) v i nhau cũng nhớ ậ ể ữ ậ ể ầ ậ ồ ạ ớ ư 

gi a lu n đi m b c dữ ậ ể ậ ướ ới v i lu n đi m b c trên đ  văn b n thành m t th  th ngậ ể ậ ể ả ộ ể ố  

nh t hoàn ch nh, logic và m ch l c. (S  đấ ỉ ạ ạ ẽ ược trình bày k    chỹ ở ương 3: K  năng l pỹ ậ  

lu n, bài 2: ậ Các c p đ  c a t  ch c l p lu n ấ ộ ủ ổ ứ ậ ậ ). 

31

­ Dung lượng s  trang c a các chố ủ ương ph i không đả ược quá chênh l ch đ  đ mệ ể ả  

b o tính cân đ i c a lu n văn. ả ố ủ ậ

­ Các tiêu đ , m c l n, m c nh  ph i đề ụ ớ ụ ỏ ả ược đánh s  nh t quán, rõ ràng, ph n ánhố ấ ả  

được tính t ng b c c a các lu n đi m; tránh s  d ng các ký hi u m t cách tùy ti nầ ậ ủ ậ ể ử ụ ệ ộ ệ  (d u #, *…) khi n cho vi c nh n di n trình t  các lu n đi m b  r i, không th  hi nấ ế ệ ậ ệ ự ậ ể ị ố ể ệ  

được các quan h  logic gi a chúng. Vi c đánh s  các ti u m c ch  nên d ng l i ệ ữ ệ ố ể ụ ỉ ừ ạ ở 

c p đ  b c 4 (ví d : 1.2.2.3.), n u không ngấ ộ ậ ụ ế ườ ọ ẽ ấi đ c s  r t khó theo dõi. 

­ K t thúc m i chế ỗ ương ph i có ph n s  k t đ  tóm lả ầ ơ ế ể ược k t qu  nghiên c u c aế ả ứ ủ  

chương đó, được di n đ t b ng các c m t , nh : ễ ạ ằ ụ ừ ư Tóm l i ạ , Nhìn chung,… Qua phân  tích trên có th  rút ra các k t lu n ể ế ậ  (nh n xét) ậ  sau… Đo n k t c a m i chạ ế ủ ỗ ương cũng 

đ ng th i làm ti n đ  đ  chuy n ti p sang chồ ờ ề ề ể ể ế ương sau. 

3.3 Ph n k t lu n ầ ế ậ

­ Ph n k t lu n c a m t công trình khoa h c ph i đ    m t trang riêng, đó là sầ ế ậ ủ ộ ọ ả ể ở ộ ự 

t ng h p t t c  các k t qu  nghiên c u ch  y u mà công trình đã đ t đổ ợ ấ ả ế ả ứ ủ ế ạ ược. Các k tế  

qu  nghiên c u  y ph i đả ứ ấ ả ược trình bày m t cách ng n g n, cô đúc đ  ộ ắ ọ ể kh ng đ nh ẳ ị  

nh ng đóng góp khoa h c c a công trình. ữ ọ ủ

­ Các k t lu n ph i đế ậ ả ược đánh s  th  t  1, 2, 3 … ho c các g ch đ u dòng (­)ố ứ ự ặ ạ ầ  

mà không kèm theo b t k  m t l i bình lu n nào. ấ ỳ ộ ờ ậ

­ Nh ng k t lu n này là ph n r t quan tr ng c a lu n văn, do v y, tác gi  ph iữ ế ậ ầ ấ ọ ủ ậ ậ ả ả  dành nhi u thì gi , đ u t  suy nghĩ đ  vi t th t chính xác, c  th  nh ng ph i côề ờ ầ ư ể ế ậ ụ ể ư ả  

đ ng, súc tích.ọ

4 K  năng tóm t t, t ng thu t tài li u khoa h cỹ ắ ổ ậ ệ ọ

4.1. Tóm t t m t văn b n khoa h c ắ ộ ả ọ

Tóm t t văn b n là rút g n n i dung c a văn b n, ch  gi  l i n i dung c t y uắ ả ọ ộ ủ ả ỉ ữ ạ ộ ố ế  

nh t mà văn b n mu n chuy n t i.ấ ả ố ể ả

4.1.1. M c đích, yêu c u c a vi c tóm t t văn b n khoa h c ụ ầ ủ ệ ắ ả ọ

+ M c đích c a vi c tóm t t:  ụ ủ ệ ắ

Vi c tóm t t văn b n có th  xu t phát t  nhi u m c đích khác nhau:ệ ắ ả ể ấ ừ ề ụ

­ Gi i thi u công trình khoa h c trên báo chí ho c trong t  đi n.ớ ệ ọ ặ ừ ể

      ­ Báo cáo   h i ngh , h i th o khoa h c.ở ộ ị ộ ả ọ

32

­ Tóm t t công trình nghiên c u đ  trình bày trong h i đ ng b o v  lu n văn,ắ ứ ể ộ ồ ả ệ ậ  

lu n án ho c h i đ ng nghi m thu đ  tài khoa h c. ậ ặ ộ ồ ệ ề ọ

­ Tóm t t m t chắ ộ ương, ph n trong giáo trình ho c các sách chuyên kh o sau khiầ ặ ả  

đã h c xong, đã đ c đ  h  th ng hóa và n m v ng các n i dung tri th c.ọ ọ ể ệ ố ắ ữ ộ ứ

­ Tóm t t đ  rèn luy n các thao tác t  duy khoa h c.ắ ể ệ ư ọ

+ Yêu c u c a vi c tóm t t:  ầ ủ ệ ắ

­ Tóm lược được nh ng n i dung chính c a văn b n.ữ ộ ủ ả

­ Thông thường, văn b n khoa h c chuyên sâu tri n khai h  th ng lu n đi m,ả ọ ể ệ ố ậ ể  

lu n c  thông qua h  th ng các đ  m c v i nhi u t ng b c khác nhau. Ngậ ứ ệ ố ề ụ ớ ề ầ ậ ười tóm 

t t ch  c n ghi l i các đ  m c đó theo h  th ng đã có cùng v i n i dung chính c aắ ỉ ầ ạ ề ụ ệ ố ớ ộ ủ  

m i m c.ỗ ụ

­ Trường h p văn b n không có các đ  m c thì ngợ ả ề ụ ười tóm t t ph i t  tìm ra đắ ả ự ề 

m c nh  vào các câu ch  đ  c a đo n văn. Các đ  m c ph i dùng các kí hi u (I, II,ụ ờ ủ ề ủ ạ ề ụ ả ệ  III,…; A, B, C…; a, b, c…; 1,2,3,…; 1.1., 1.2., 1.3.;…; các d u +; ­ ) đ  ph n ánh cácấ ể ả  quan h  c u trúc t ng b c gi a các lu n đi m (ý l n, ý nh ). ệ ấ ầ ậ ữ ậ ể ớ ỏ

4.1.2.2. Tóm t t d ng văn b n rút g n ắ ạ ả ọ

Đó là vi c dùng ngôn ng  và cách di n đ t c a ngệ ữ ễ ạ ủ ười tóm t t đ  chuy n n iắ ể ể ộ  dung văn b n chính thành m t văn b n khác tinh g n c  v  đ  dài và n i dung. ả ộ ả ọ ả ề ộ ộ

 Vi c tóm t t ph i bám sát 3 ph n chính theo b  c c c a văn b n:ệ ắ ả ầ ố ụ ủ ả

­ Ph n m  đ u: c n tóm lầ ở ầ ầ ược ch  đ  c a văn b n b ng vài câu ng n g n.ủ ề ủ ả ằ ắ ọ

­ Ph n khai tri n: l n lầ ể ầ ượt tóm t t theo trình t  các lu n đi m và lu n c  đắ ự ậ ể ậ ứ ượ  ctrình bày trong văn b n. N u đo n văn có câu ch  đ  thì bám sát các câu ch  đ  đả ế ạ ủ ề ủ ề ể 

33

tóm t t các ý chính. N u đo n văn không có câu ch  đ  thì ph i khái quát ý chínhắ ế ạ ủ ề ả  

c a c  đo n và di n đ t l i m t cách ng n g n. Đ  đ m b o tính khách quan, chínhủ ả ạ ễ ạ ạ ộ ắ ọ ể ả ả  xác thì c n trích d n nguyên văn m t s  câu quan tr ng c a văn b n chính.ầ ẫ ộ ố ọ ủ ả

­ Ph n k t lu n: rút g n theo cách di n đ t c a ngầ ế ậ ọ ễ ạ ủ ười tóm t t k t h p v i tríchắ ế ợ ớ  

d n nguyên văn nh ng câu k t lu n quan tr ng.ẫ ữ ế ậ ọ

4.2. T ng thu t tài li u khoa h c ổ ậ ệ ọ

4.2.1. M c đích, yêu c u c a vi c t ng thu t tài li u khoa h c ụ ầ ủ ệ ổ ậ ệ ọ

4.2.1.1. M c đích c a t ng thu t  ụ ủ ổ ậ

Trong nghiên c u khoa h c, vi c t ng thu t tài li u khoa h c là công vi c màứ ọ ệ ổ ậ ệ ọ ệ  

người nghiên c u ph i làm thứ ả ường xuyên v i các m c đích: ớ ụ

­ Gi i thi u v  m t lĩnh v c nghiên c u, m t khuynh hớ ệ ề ộ ự ứ ộ ướng nghiên c u đ  giúpứ ể  

ngườ ọi đ c có m t cái nhìn bao quát và có h  th ng v  lĩnh v c nghiên c u đó.ộ ệ ố ề ự ứ

­ Trong các bước th c hi n m t đ  tài khoa h c, không th  thi u vi c duy t l iự ệ ộ ề ọ ể ế ệ ệ ạ  

l ch s  nghiên c u v n đ , đó chính là vi c t ng thu t các công trình nghiên c u c aị ử ứ ấ ề ệ ổ ậ ứ ủ  

nh ng ngữ ười đi trước đ  đánh giá các k t qu  nghiên c u đã có, đ ng th i phát hi nể ế ả ứ ồ ờ ệ  

nh ng v n đ  mà lĩnh v c nghiên c u đó còn b  ng , ho c ch a đữ ấ ề ự ứ ỏ ỏ ặ ư ược gi i quy tả ế  tri t đ , c n đệ ể ầ ược ti p t c nghiên c u. ế ụ ứ

4.2.1.2. Yêu c u c a t ng thu t ầ ủ ổ ậ

T ng thu t đổ ậ ược th c hi n trên c  s  c a vi c tóm t t văn b n nh ng v i yêuự ệ ơ ở ủ ệ ắ ả ư ớ  

c u cao h n, c  th  là:ầ ơ ụ ể

­ Ph i tóm t t t ng văn b n trong quan h  xâu chu i nhi u văn b n, không chả ắ ừ ả ệ ỗ ề ả ỉ 

c a cùng m t tác gi  mà còn c a nhi u tác gi ủ ộ ả ủ ề ả

­ Ngườ ổi t ng thu t ph i có năng l c khái quát và h  th ng hóa v n đ    m tậ ả ự ệ ố ấ ề ở ộ  trình đ  cao.ộ

­ Có năng l c phân tích, so sánh, đ i chi u gi a nhi u quan đi m, nhi u trự ố ế ữ ề ể ề ườ  ngphái đ  t  đó rút ra nh ng nh n xét, đánh giá m t cách khách quan, chính xác.ể ừ ữ ậ ộ

4.2.2. Cách t ng thu t tài li u khoa h c ổ ậ ệ ọ

Vi c t ng thu t tài li u khoa h c c n th c hi n v i các bệ ổ ậ ệ ọ ầ ự ệ ớ ước sau đây:

 ­  Đ c kĩ đ  n m v ng n i dung c  b n c a các tài li u c n t ng thu t.ọ ể ắ ữ ộ ơ ả ủ ệ ầ ổ ậ

34

 ­ S p x p các tài li u c n t ng thu t theo h  th ng logic (trình t  th i gian tàiắ ế ệ ầ ổ ậ ệ ố ự ờ  

li u đệ ược công b , m c đ  quan tr ng c a tài li u, n i dung, tính ch t c a v nố ứ ộ ọ ủ ệ ộ ấ ủ ấ  

đ …).ề

­ L n lầ ượ ổt t ng thu t n i dung các tài li u theo nhóm v n đ , theo các trậ ộ ệ ấ ề ườ  ngphái quan đi m (có gi i thi u tên tác gi , tên văn b n); so sánh, đ i chi u, phân tích,ể ớ ệ ả ả ố ế  

nh n xét đ  ch  ra nh ng đi m gi ng nhau, khác nhau gi a các quan đi m, cácậ ể ỉ ữ ể ố ữ ể  

trường phái,  nh ng thành t u và h n ch  c a m i công trình nghiên c u đữ ự ạ ế ủ ỗ ứ ượ ổ  c t ngthu t cũng nh  c a c  nhóm, c  trậ ư ủ ả ả ường phái

­ Sau khi t ng thu t ph i tóm lổ ậ ả ượ ạc l i m t cách khái quát nh ng ý chính và nêuộ ữ  

nh n xét, đánh giá chung.ậ

­ Ngườ ổi t ng thu t ph i dùng ngôn ng  c a mình đ  di n đ t nh ng c n l aậ ả ữ ủ ể ễ ạ ư ầ ự  

ch n trích d n nh ng t , c m t  ho c câu, đo n quan tr ng theo nguyên văn c aọ ẫ ữ ừ ụ ừ ặ ạ ọ ủ  văn b n g c đ  tăng tính thuy t ph c.ả ố ể ế ụ

5 Qui chu n hình th c c a m t lu n văn khoa h cẩ ứ ủ ộ ậ ọ

Khoa h c đòi h i s  nghiêm túc và tính chu n m c cao, không ch    n i dung mà ọ ỏ ự ẩ ự ỉ ở ộcòn   c  hình th c trình bày. Sau đây là các yêu c u v  qui chu n hình th c trình bàyở ả ứ ầ ề ẩ ứ  

m t lu n văn khoa h c.ộ ậ ọ

5.1.Yêu c u c a văn phong khoa h c ầ ủ ọ

­ Khoa h c thuy t ph c ngọ ế ụ ườ ọi đ c, người nghe b ng lu n c , l p lu n chínhằ ậ ứ ậ ậ  xác và logic, vì v y văn phong khoa h c ph i chính xác, rành m ch, sáng s a, ch tậ ọ ả ạ ủ ặ  

ch , chu n m c trong cách dùng t , di n đ t. Tránh l i vi t văn hoa, c u k , sáoẽ ẩ ự ừ ễ ạ ố ế ầ ỳ  

r ng nh ng cũng không đỗ ư ược dùng l i văn kh u ng  su ng sã. ố ẩ ữ ồ

Tránh l i di n đ t tuy t đ i hóa m t cách c c đoan nh ng gì không có giá trố ễ ạ ệ ố ộ ự ữ ị tuy t đ i, (ví d  n u ch a ph i là t t c  thì ch  nên nói: “ph n l n”, “ph n nhi u”ệ ố ụ ế ư ả ấ ả ỉ ầ ớ ầ ề  hay “h u h t”; n u ch a ph i là hoàn toàn thì nên nói: “v  c  b n”, “căn b n là”;ầ ế ế ư ả ề ơ ả ả  

n u c m th y ch a ch c ch n thì nên nói: “dế ả ấ ư ắ ắ ường nh ”, “hình nh ”…). Đ ng th i,ư ư ồ ờ  văn phong khoa h c cũng không ch p nh n cách di n đ t m  h , đa nghĩa. Vănọ ấ ậ ễ ạ ơ ồ  phong khoa h c cũng tránh dùng nhi u tính t , và càng không nên s  d ng nh ngọ ề ừ ử ụ ữ  

bi n pháp tu t  nh   n d , ví von.ệ ừ ư ẩ ụ

­ Trong lu n văn, ngậ ười nghiên c u ch  y u đ a ra, trình bày các s  ki n, nh ngứ ủ ế ư ự ệ ữ  

lu n c  m t cách khách quan, r i dùng lý l  đ  phân tích, l p lu n, ch ng minh đậ ứ ộ ồ ẽ ể ậ ậ ứ ể 

35

rút ra nh ng k t lu n có s c thuy t ph c, vì v y đ  th  hi n tính khách quan, vănữ ế ậ ứ ế ụ ậ ể ể ệ  phong khoa h c c n tránh th  hi n tình c m và nh ng đánh giá ch  quan đ i v i đ iọ ầ ể ệ ả ữ ủ ố ớ ố  

tượng nghiên c u. ứ

­ C u trúc câu trong lu n văn khoa h c ch  y u đấ ậ ọ ủ ế ược dùng   th  b  đ ng, nênở ể ị ộ  tránh dùng đ i t  nhân x ng, nh  ạ ừ ư ư tôi, chúng tôi, em… mà thay vào đó là các t  x ngừ ư  

hô bình đ ng và trung tính v  s c thái bi u c m nh :  ẳ ề ắ ể ả ư tác gi  công trình ả ,  ng ườ   i nghiên c u ứ , ng ườ i vi t lu n văn này ế ậ  …

5.2. Cách trích d n và chú thích ẫ

Trong nghiên c u khoa h c không th  thi u vi c trích d n ý ki n c a ngứ ọ ể ế ệ ẫ ế ủ ười khác 

đ  so sánh ho c làm lu n c  trong l p lu n đ  ch ng minh cho lu n đi m c aể ặ ậ ứ ậ ậ ể ứ ậ ể ủ  mình. Tuy nhiên, vi c trích d n trong nghiên c u khoa h c không đệ ẫ ứ ọ ược tùy ti n màệ  

ph i tuân th  các yêu c u sau đây:ả ủ ầ

­ Ph i ghi rõ xu t x  c a tài li u đã trích d n. Vi c ghi rõ ngu n g c các tríchả ấ ứ ủ ệ ẫ ệ ồ ố  

d n nh m th  hi n tính chính xác và tính khách quan khoa h c c a công trình nghiênẫ ằ ể ệ ọ ủ  

c u; th  hi n s  tôn tr ng đ o đ c khoa h c c a ngứ ể ệ ự ọ ạ ứ ọ ủ ười nghiên c u; th  hi n ý th cứ ể ệ ứ  tôn tr ng pháp lu t v  quy n tác gi  và đ ng th i bu c ngọ ậ ề ề ả ồ ờ ộ ười đã nêu ra lu n đi mậ ể  

được trích d n ph i ch u trách nhi m v  n i dung c a ph n trích d n. ẫ ả ị ệ ề ộ ủ ầ ẫ

 ­ M t nguyên t c quan tr ng c a vi c trích d n trong khoa h c là c n ph i tríchộ ắ ọ ủ ệ ẫ ọ ầ ả  

d n t  b n g c c a tài li u tham kh o, c n h n ch  t i đa vi c trích t  các ngu nẫ ừ ả ố ủ ệ ả ầ ạ ế ố ệ ừ ồ  

t  li u th  phát (tr  trư ệ ứ ừ ường h p tài li u  y không có   trong nợ ệ ấ ở ướ  Ví d : mu nc) ụ ố  trích d n H  Chí Minh thì tác gi  ph i đ c chính g c tác ph m c a H  Chí Minh,ẫ ồ ả ả ọ ố ẩ ủ ồ  

ch  không ph i trích d n l i t  m t tác gi  khác, vì trích d n t  ngu n th  phát sứ ả ẫ ạ ừ ộ ả ẫ ừ ồ ứ ẽ 

có th  d n đ n h  qu  sai dây chuy n. Trong khoa h c có không ít trể ẫ ế ệ ả ề ọ ường h p sợ ự trích d n b  sai theo dây chuy n nh  th ẫ ị ề ư ế

­ Không nên trích d n quá nhi u (4 đ n 5 trích d n trong m t trang), vì nh  thẫ ề ế ẫ ộ ư ế 

s  khi n cho ngẽ ế ườ ọi đ c có c m giác ngả ười vi t ch  dùng ý tế ỉ ưởng c a ngủ ười khác 

mà không có quan đi m riêng.ể

­ Không nên trích d n t  các tài li u trên internet quá nhi u, vì đó là nh ng tàiẫ ừ ệ ề ữ  

li u có đ  tin c y không cao và ít tính h c thu t. ệ ộ ậ ọ ậ

­ Cách ghi chú thích cho trích d n ph i căn c  theo s  th  t  c a tài li u   danhẫ ả ứ ố ứ ự ủ ệ ở  

m c tài li u tham kh o và đụ ệ ả ược đ t trong ngo c vuông, ngay sau ph n trích d n,ặ ặ ầ ẫ  

36

g m các thông tin: s  th  t  tài li u trong danh m c, s  trang có ch a ph n tríchồ ố ứ ự ệ ụ ố ứ ầ  

d n, ẫ ví d :ụ  [7, tr.118­119]

­ N u không có đi u ki n ti p c n đế ề ệ ế ậ ược tài li u g c mà ph i trích d n thông quaệ ố ả ẫ  

m t tài li u khác thì ph i nêu rõ ngu n d n t  tài li u th  c p, ộ ệ ả ồ ẫ ừ ệ ứ ấ ví dụ: [D n l i: 8,ẫ ạ  tr.19], đ ng th i tài li u g c đó s  không đồ ờ ệ ố ẽ ược li t kê trong danh m c tài li u thamệ ụ ệ  

kh o c a công trình khoa h c (vì ngả ủ ọ ười nghiên c u không đ c tr c ti p). ứ ọ ự ế

­ Đ i v i các bài báo khoa h c, giáo trình, t p bài gi ng, sách chuyên kh o, sáchố ớ ọ ậ ả ả  tham kh o thì ph n chú thích các trích d n thả ầ ẫ ường ghi   cu i sách hay dở ố ưới m iỗ  trang sách (footnote)

5.3 Trình bày danh m c tài li u tham kh o ụ ệ ả

­ Tài li u tham kh o bao g m t t c  các tác ph m kinh đi n, giáo trình, sách thamệ ả ồ ấ ả ẩ ể  

kh o, văn b n pháp lu t, ngh  quy t, thông t , báo cáo, các bài báo… b ng các thả ả ậ ị ế ư ằ ứ 

ti ng khác nhau mà tác gi  đã tham kh o khi nghiên c u (k  c  có trích d n hayế ả ả ứ ể ả ẫ  không trích d n trong công trình nghiên c u).ẫ ứ

Danh m c tài li u tham kh o ph i đụ ệ ả ả ượ ắc s p x p theo đúng quy đ nh sau đây:ế ị

­ X p theo t ng ngôn ng , v i th  t : Vi t, Anh, Pháp, Nga (đế ừ ữ ớ ứ ự ệ ược đánh s  liênố  

t c). Các tài li u b ng ti ng nụ ệ ằ ế ước ngoài ph i gi  nguyên văn.ả ữ

­ Tài li u tham kh o b ng ti ng Vi t ph i x p theo th  t  ABC c a ệ ả ằ ế ệ ả ế ứ ự ủ tên tác gi ;ả  tài li u b ng ti ng nệ ằ ế ước ngoài x p theo ABC c a ế ủ họ tác gi  N u tài li u không cóả ế ệ  tên tác gi  thì x p theo ch  cái đ u tiên c a ả ế ữ ầ ủ c  quan ban hành ơ  hay phát hành  nấ  

ph m đó.ẩ

­ M i tài li u ph i có đ y đ  các thông tin: tên tác gi  ho c c  quan phát hành;ỗ ệ ả ầ ủ ả ặ ơ  năm xu t b n (ấ ả đ  trong ngo c đ nể ặ ơ ); tên sách (in nghiêng) ho c tên bài báo (đ t ặ ặ trong ngo c képặ , không in nghiêng); nhà xu t b n, n i xu t b n (đ i v i sách); tên t p chíấ ả ơ ấ ả ố ớ ạ  (in nghiêng), s  t p chí (ố ạ trong ngo cặ ), trang … (n u là bài báo).ế

3. Vương Trí Nhàn (2004),  “T nh l i nhìn l i mình đ  tìm cách đ i khác ”ỉ ạ ạ ể ổ , 

Nghiên c u Văn h c ứ ọ  (7), tr. 73 ­ 77.

4. Nhi u tác gi  (1983),  ề ả Nhà văn bàn v  ngh  văn ề ề , H i Văn h c Ngh  thu tộ ọ ệ ậ  

Qu ng Nam Đà N ng.ả ẵ

5. F.Nietzsche (1999), Zarathustra đã nói nh  th ư ế, (Tr n Xuân Kiêm d ch), Nxb.ầ ị  Văn h c.ọ

được trang trí hoa văn ho c k  đóng khung m i trang; không đặ ẻ ỗ ược g ch chân ho cạ ặ  

vi t ch  in hoa tùy ti n   các m c ho c các câu, t ; không đ t d u ch m ho c d uế ữ ệ ở ụ ặ ừ ặ ấ ấ ặ ấ  

h i sau các tiêu đ ỏ ề

BÀI T P TH C HÀNH: Ậ Ự

1 Th c hành s a ch a, hoàn thi n tên m t s  đ  tài nghiên c u (theo yêu c u ự ử ữ ệ ộ ố ề ứ ầ  

c a giáo viên) ủ

2 T  ch n m t đ  tài nghiên c u và xây d ng đ  c ự ọ ộ ề ứ ự ề ươ ng s  l ơ ượ c cho đ  tài đó ề

3 Th c hành tóm t t văn b n khoa h c (theo yêu c u c a giáo viên) ự ắ ả ọ ầ ủ

3. Bùi Đăng Hi u, ế K  năng nghiên c u khoa h c ỹ ứ ọ , http://sinhvienluat.vn

4. Lê T  Thành,   ử Logic h c và ph ọ ươ ng pháp lu n nghiên c u khoa h c ậ ứ ọ ,  Nxb. 

Tr , TP.HCM, 1993. ẻ

5. Nguy n Văn Tu n, ễ ấ Cách vi t m t bài báo ế ộ , http://nguyenvantuan.com/

38

6. Nguy n   Văn   Tu n,  ễ ấ Kĩ   năng   nghiên   c u:   l p   lu n   và   trích   d n ứ ậ ậ ẫ , 

­ Giúp sinh viên th y đấ ượ ầc t m quan tr ng c a thuy t trình. ọ ủ ế

­ N m đắ ược các bước và các thao tác c  th  đ  th c hi n m t bài thuy t trình. ụ ể ể ự ệ ộ ế

+ V  k  năng: ề ỹ

­ N m đắ ược các k  năng đ  th c hi n m t bài thuy t trình hi u qu ỹ ể ự ệ ộ ế ệ ả

­ Bi t v n d ng các k  năng đã h c đ  th c hi n m t bài thuy t trình  n tế ậ ụ ỹ ọ ể ự ệ ộ ế ấ ượ ng

Thuyêt trinh la trinh bay môt vân đê nao đo đ  truy n đ t thông tin đ n nǵ ̀ ̀ ̀ ̀ ̣ ́ ̀ ̀ ́ ể ề ạ ế ươ   ì

nghe nhăm m c đích giúp ng̀ ụ ườ i nghe hi u, thuyêt phuc h  nghe theo hoăc làm theo ể ́ ̣ ọ ̣  Trong ti ng Vi t có hai t  g n nghĩa: ế ệ ừ ầ di n thuy t ễ ế  và thuy t trình ế  đ u ch  hànhề ỉ  

đ ng nói trộ ước đông ngườ ểi đ  trình bày v  m t v n đ  nào đó giúp ngề ộ ấ ề ười ta hi u,ể  

t  đó thuy t ph c ngừ ế ụ ười ta nghe theo, làm theo. Tuy nhiên, cũng c n có m t vài sầ ộ ự phân bi t gi a ệ ữ di n thuy t ễ ế  và thuy t trình ế  

­ Khái ni m ệ di n thuy t ễ ế  thường dùng trong trường h p nói trợ ước đ i tố ượng công chúng đông đ o, thành ph n có tính m , đ  tài thả ầ ở ề ường là nh ng v n đ  thu c vữ ấ ề ộ ề lĩnh v c chính tr  ­ xã h i, có  nh hự ị ộ ả ưởng đ n nhi u đ i tế ề ố ượng trong xã h i (ví dộ ụ 

di n thuy t đ  tranh c ; di n thuy t v  ch  đ  ch ng chi n tranh hay lên án phânễ ế ể ử ễ ế ề ủ ề ố ế  

39

bi t ch ng t c…). Đ a đi m di n thuy t thệ ủ ộ ị ể ễ ế ường di n ra   nh ng không gian r ngễ ở ữ ộ  (ngoài tr i, n i công c ng…). ờ ơ ộ

­ Khái ni m ệ thuy t trình ế  thường dùng trong trường h p nói v  m t đ  tài thu cợ ề ộ ề ộ  

m t lĩnh v c c  th  c a đ i s ng nh : kinh k , khoa h c, giáo d c,… cho m t đ iộ ự ụ ể ủ ờ ố ư ế ọ ụ ộ ố  

tượng người nghe gi i h n v  s  lớ ạ ề ố ượng, xác đ nh v  thành ph n. Đ a đi m t  ch cị ề ầ ị ể ổ ứ  

thường trong nh ng không gian h p h n (h i trữ ẹ ơ ộ ường, l p h c…), thớ ọ ường dùng các 

phương ti n h  tr  (máy chi u…).ệ ỗ ợ ế

Ví d : thuy t trình v  m t đ  án m  r ng s n xu t, kinh doanh, m t đ  án phátụ ế ề ộ ề ở ộ ả ấ ộ ề  tri n kinh t ;  giáo viên thuy t trình bài gi ng trên l p; nhà nghiên c u thuy t trìnhể ế ế ả ớ ứ ế  

v  m t đ  tài khoa h c; m t công ty qu ng cáo, ti p th  thuy t trình v  m t s nề ộ ề ọ ộ ả ế ị ế ề ộ ả  

ph m m i… ẩ ớ

1.2. Vai trò c a thuy t trình  ủ ế

­ Hiện nay, cho dù bạn làm trong bất kỳ lĩnh vực nào thì thuyết trình cũng là một trong những kỹ năng vô cùng cần thiết. Trong công vi c và sinh ho t thệ ạ ường ngày, 

 nh ng m c đ  khác nhau, m i ng i đ u ph i th c hi n các ho t đ ng giao ti p

dưới hình th c thuy t trình. Đó là khi nói chuy n trứ ế ệ ước đám đông; khi trình bày v iớ  

c p trên ấ v  m t k  ho ch, m t d  án; ề ộ ế ạ ộ ự khi thuy t ph c khách hàng hay đ i tác th cế ụ ố ự  

hi n ý đ nh, m c đích c a mình; th m chí đ n gi n h n là khi nói chuy n v i b nệ ị ụ ủ ậ ơ ả ơ ệ ớ ạ  

­ Người có tài “ăn nói”, t c có k  năng thuy t trình t t s  thu hút đứ ỹ ế ố ẽ ượ ực s  chú ý 

c a ngủ ười nghe, d  dàng truy n t i đễ ề ả ượ ý tc   ưởng và mong mu n c a mình đ nố ủ ế  

người nghe, t  đó cũng s  d  dàng thuy t ph c đừ ẽ ễ ế ụ ược các đ i tác đ  đ t đố ể ạ ượ  c

nh ng m c đích c a mình, ữ ụ ủ đồng thời tạo được ấn tượng cho người khác về khả năng tư  duy cũng nh  các năng l c làm viư ự ệc của mình. Dù b n là ngạ ười làm r tấ  

được vi c nh ng n u không có tài “ăn nói”, không bi t trình bày v n đ  m t cáchệ ư ế ế ấ ề ộ  

l u loát, m ch l c đ  thuy t ph c ngư ạ ạ ể ế ụ ười khác thì s  h n ch  r t nhi u đ n sẽ ạ ế ấ ề ế ự thành công trên con đường s  nghi p. Kh  năng thuy t trình vì v y đóng môt vai tròự ệ ả ế ậ ̣  

40