Giải pháp hữu ích (08-09)

PHẦN MỞ ĐẦU : Căn cứ vào nhiệm vụ năm học trong những năm gần đây, nhiệm vụ của giáoviên nói chung, giáo viên chủ nhiệm nói riêng là giáo dục học sinh và cùng họcsinh hưởng ứng hai cuộc

A PHẦN MỞ ĐẦU :

Căn cứ vào nhiệm vụ năm học trong những năm gần đây, nhiệm vụ của giáoviên nói chung, giáo viên chủ nhiệm nói riêng là giáo dục học sinh và cùng họcsinh hưởng ứng hai cuộc vận động : cuộc vận động “Hai không” với 4 nội dung,và “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” Trong năm học này(2008 – 2009), toàn ngành, toàn trường phát động phong trào “Trường học thânthiện, học sinh tích cực” nhằm mục đích huy động sức mạnh tổng hợp của cáclực lượng trong và ngoài nhà trường để xây dựng môi trường giáo dục an toàn,thân thiện và hiệu quả

Trong từng năm học và trong bất kì giai đoạn nào, mục tiêu giáo dục củatrường THCS bao giờ cũng hướng đến nhiệm vụ chủ yếu là đào tạo những conngười phát triển toàn diện, có khả năng thích ứng nhanh, nhạy bén, trung thực,vượt khó … và trong một chừng mực nào đó, có thể đáp ứng được yêu cầu củaxã hội trong giai đoạn hội nhập hiện nay

Để có một lực lượng thế hệ trẻ phát triển toàn diện như thế thì vai trò của nhàtrường rất quan trọng Bởi vì nhà trường là nơi đào tạo thế hệ trẻ Học sinh đếntrường sẽ nhận được sự quan tâm, dạy dỗ của các thầy cô giáo Tại đây, nhâncách của các em được hình thành và phát triển Đặc biệt, các em sẽ chịu tácđộng trực tiếp từ đội ngũ thầy cô giáo làm công tác chủ nhiệm

Tâm sinh lí lứa tuổi của học sinh THCS tương đối phức tạp, nhất là các emhọc sinh lớp 9 Mức độ ổn định trong quá trình hình thành nhân cách chưa cao.Các em rất dễ nhiễm các tác động tiêu cực từ gia đình, bạn bè và xã hội Mộtkhi có những thay đổi bất thường, hoặc tiêm nhiễm những tệ nạn xã hội thì việchọc tập của các em cũng bị ảnh hưởng theo chiều hướng xấu

Vì vậy, là một giáo viên chủ nhiệm lớp 9, tôi luôn trăn trở, suy nghĩ về vấnđề làm thế nào để giúp học sinh rèn luyện ý thức tự giác trong mọi hoạt động?Làm thế nào để giúp các em tự chủ trong cuộc sống, trong công việc?

Làm thế nào để giúp các em phát huy được sự năng động, sáng tạo? Làm thếnào để giúp các em có ý thức đóng góp sức lực của mình cho hoạt động của lớp,của trường?

Qua nhiều năm làm công tác chủ nhiệm lớp, tôi nhận thấy rằng : để thànhcông trong công tác chủ nhiệm cần có sự đầu tư đúng mức, cần xây dựng chotập thể lớp ý thức tự giác, tự quản Đặc biệt trong điều kiện xã hội đang trên đàhội nhập và liên tục phát triển như hiện nay, nhiều tác nhân ngoại cảnh có sứccám dỗ lớn đối với học sinh khiến một bộ phận các em ham chơi hơn ham học,thích sống buông thả hơn rèn đức, luyện tài

Chắc hẳn nhiều giáo viên chủ nhiệm cũng đã tìm ra một số giải pháp đểhướng học sinh đi vào con đường đúng đắn, để các em xứng đáng là “Cháungoan Bác Hồ”, làm đúng “Năm điều Bác dạy” Riêng tôi, tôi đã vận dụng

một số giải pháp trong việc xây dựng nề nếp tự quản cho học sinh lớp 9, cụ thể là lớp 9A3 – lớp chủ nhiệm, mà bản thân đã thực hiện tại trườngTHCS Ninh Gia và đã có những thành công nhất định

B NỘI DUNG :

I CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI :

Nhân loại đang sống trong kỉ nguyên mới, đất nước đã gia nhập WTO, “conthuyền Việt Nam” đã và đang vươn ra biển lớn, với sự phát triển vô cùng mạnhmẽ, sâu sắc trên mọi phương diện Chính sự phát triển ấy tạo nên những tiềnđề, khả năng để loài người nói chung, thế hệ trẻ nói riêng có cơ hội phát huy tối

đa khả năng vốn có của mình

Theo quan điểm của giáo dục hiện đại, giáo dục giữ vai trò to lớn trong sựphát triển của xã hội Giáo dục xây dựng những nhân cách hoàn thiện có đầyđủ phẩm chất, năng lực để có thể theo kịp xu thế phát triển không ngừng củathời đại Vì vậy, công tác giáo dục phải được tiến hành thường xuyên, liên tụccho mọi lứa tuổi trong suốt cuộc đời mỗi người Giáo dục phải được tiến hànhvà tiếp thu bằng nhiều cách khác nhau Điều quan trọng không phải học cái gìmà là học được cái gì và học bằng cách nào?

Gia đình là nơi sinh ra con người, nuôi dưỡng chăm sóc con người trưởngthành, nhưng con người ấy sau này ra ngoài đời như thế nào? Họ có thể hòanhập được với nhịp độ phát triển không ngừng của xã hội không? Có đảmđương nổi vai trò của mình, trách nhiệm của mình trước tập thể, trước xã hội vàtrước chính bản thân mình hay không? Điều đó phụ thuộc rất lớn vào sự giáodục của nhà trường, vào phương pháp làm việc cũng như nhân cách của thầy côđối với học sinh Nhân cách các em phát triển như thế nào là phụ thuộc vàocách giáo dục, chất lượng và hiệu quả của giáo dục Có thể nói, để đạt đượcchất lượng và hiệu quả giáo dục tốt chính là nhờ đội ngũ thầy cô trực tiếp giảngdạy, nhưng quan trọng hơn, quyết định phần lớn chính là nhờ các thầy cô làmcông tác chủ nhiệm lớp

Làm công tác chủ nhiệm lớp không dễ, nó rất khó khăn và vất vả Nó đòi hỏingười giáo viên chủ nhiệm phải đầu tư thời gian, công sức, trí tuệ với lương tâmcủa một nhà giáo có đạo đức, yêu nghề mến trẻ Việc làm của giáo viên chủnhiệm không thể ngày một ngày hai mà đòi hỏi phải thực hiện trong một thờigian dài

II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU :

1 Về phía giáo viên :

- Trong từng năm học, đội ngũ giáo viên được phân công chủ nhiệm lớp có sự

khác biệt nhau rõ rệt : khác nhau về tuổi nghề, tuổi đời; khác nhau về tay nghềvà trình độ chuyên môn; khác nhau về kĩ năng sư phạm … nên hiệu quả từ côngtác chủ nhiệm của mỗi lớp khác nhau

- Có giáo viên vì điều kiện gia đình nên ít theo sát lớp, có giáo viên thì chưa

xây dựng được đội ngũ tự quản, có giáo viên thì chỉ chú trọng đến giờ sinh hoạtlớp Đối với tiết sinh hoạt lớp cuối tuần, GVCN dành phần lớn thời gian choviệc kiểm điểm, phê bình, nhắc nhở những học sinh vi phạm Chủ thể trong giờsinh hoạt lớp chủ yếu là GVCN GVCN độc thoại, diễn thuyết chiếm phần lớnthời gian, biến HS thành đối tượng thụ động

- Mọi công việc của lớp, một số giáo viên tự làm hết, chưa biết phát huy sự

năng động và khả năng tự hoàn thiện của học sinh Một số hoạt động của lớpcòn hình thức, qua loa, đại khái

- Một số giáo viên chưa nắm rõ thông tin về học sinh : đặc điểm cá nhân, hoàn

cảnh gia đình, mong ước, nguyện vọng … để có thể giải quyết vấn đề một cáchchủ động, kịp thời và hiệu quả Mối quan hệ giữa GVCN và CMHS còn mờnhạt, thông tin hai chiều chưa kịp thời

- Quan hệ giữa giáo viên và học sinh chưa thật gần gũi và thân thiện Giáo viên

chỉ chú ý đến khuyết điểm của học sinh mà thiếu phương pháp giáo dục để hạnchế khuyết điểm đó

2 Về phía học sinh :

- Trong những giờ sinh hoạt lớp, học sinh được nghe nhiều hơn được nói Do đó

dẫn đến thói quen thụ động, ít thể hiện tư tưởng, tình cảm, suy nghĩ của bảnthân trước tập thể lớp

- Học sinh rất dễ nhiễm các tác động tiêu cực từ bạn bè, xã hội Đặc biệt trong

thực tế xã hội hiện nay, cơ hội cho cái xấu tác động vào quá trình rèn luyệnnhân cách, tác động vào tư tưởng, tình cảm của các em là rất nhiều

- Nhiều học sinh chưa có ý thức tự giác trong học tập và rèn luyện Tập thể lớp

chưa có sự đoàn kết cao, cách tổ chức chưa khoa học, ý thức tự quản, tự giácchưa tốt

- Một số em được cha mẹ kì vọng nhiều nhưng năng lực có hạn, dẫn đến kết

quả ngược lại Bên cạnh đó, một số em vì điều kiện gia đình, cha mẹ chưa quantâm chu đáo Cha mẹ chỉ thăm hỏi qua loa, được chăng hay chớ, hoặc buôngxuôi bất lực Điều này cũng ảnh hưởng đến sự phát triển của các em

- Lứa tuổi các em là lứa tuổi năng động, tò mò, thích khám phá Các em có rất

nhiều cơ hội để mở mang tri thức, mở rộng các mối quan hệ của mình bằngnhiều cách khác nhau, đâu phải chỉ có ở trường, ở nhà mà còn ở bạn bè, ở xã

hội Đặc biệt, các em còn biết khai thác thông tin và kiến thức thông qua conđường truy cập mạng Internet Tuy vậy, để phân biệt đúng - sai, tốt – xấu, điềuđược phép – điều cấm kị ở tuổi các em thì không được hướng dẫn một cách tỉ

mỉ, chu đáo

Do vậy, để trở thành con người toàn diện về mọi mặt ngay từ khi còn nhỏ,khi còn ngồi trên ghế nhà trường, bản thân mỗi học sinh phải có ý thức tự giáccao và ý thức tự quản tốt

III CÁC GIẢI PHÁP, TỔ CHỨC THỰC HIỆN VÀ KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC :

Chúng ta thường ví von : nhà trường là “chiếc cầu” nối giữa gia đình và xã

hội, người đi trên chiếc cầu ấy chính là các em học sinh, người thiết kế, xâydựng nó chính là đội ngũ thầy cô giáo trong nhà trường Do vậy, trong khoảngthời gian học sinh ngồi trên ghế nhà trường, người thầy phải có phương phápxây dựng cho học sinh một nề nếp sinh hoạt hợp lí, cách suy nghĩ trong sáng,lành mạnh, có ý thức tự giác thật cao để các em biết vận dụng mọi lúc, mọi nơi.Để xây dựng được nề nếp lớp thật tốt thì chẳng ai khác chính là các thầy côgiáo trong nhà trường, mà trách nhiệm trước hết thuộc về giáo viên chủ nhiệm

 Các giải pháp và tổ chức thực hiện :

1 Các giải pháp :

Khi nhận lớp chủ nhiệm và trong quá trình làm công tác chủ nhiệm, tôithường làm các công việc sau :

* Tìm hiểu :

Đầu tiên, giáo viên cần làm quen với các em, tìm hiểu kĩ về tình hình lớp.Tìm hiểu thật tỉ mỉ, sâu sắc, toàn diện về hoàn cảnh cụ thể của từng học sinh từnhững năm trước qua chính học sinh, qua các giáo viên chủ nhiệm lớp củanhững năm trước và giáo viên bộ môn Tìm hiểu thấu đáo về tâm sinh lí củatừng em để xác định một cách cụ thể, chính xác biện pháp giáo dục thích hợp.Cần tạo mối quan hệ gần gũi, thân thiện để các em có thể tâm sự, trao đổi hoặc

kiến nghị, đề xuất, hoặc mong muốn thầy cô tư vấn cho nên làm gì và nên nhưthế nào cho thời gian, cho công việc và cho các mối quan hệ tiếp theo.

- Tôi thường có một cuốn sổ ghi chép, ghi cụ thể hạnh kiểm, lực học, sởthích, ưu điểm, khuyết điểm của từng học sinh; lưu ý hoàn cảnh gia đình những

em cần quan tâm; những biểu hiện hành vi, cử chỉ của từng em như thế nào …căn cứ vào đó để bố trí chỗ ngồi của học sinh cho hợp lí

- Sau đó thống kê, nắm chính xác số lượng học sinh trong lớp : nam, nữ, độiviên, diện chính sách, diện đói nghèo, dân tộc tây nguyên, diện ở lại lớp, mớichuyển trường về … để khi cần, có biện pháp giáo dục và giúp đỡ phù hợp

* Quan tâm :

GVCN không nên tiếc thời gian, cần kiên trì chăm sóc học sinh Từng bướctheo dõi diễn biến của lớp để uốn nắn, giáo dục kịp thời Nói chuyện, trao đổivới học sinh về mong muốn, nguyện vọng, dự định của mình trong việc xâydựng một tập thể lớp đồng tâm, nhất trí, cùng nhau phấn đấu và rèn luyện

- Tôi luôn tạo điều kiện và giành thời gian trò chuyện cùng học sinh Luônthể hiện sự ân cần, cử chỉ thân thiện, gần gũi hỏi han chuyện nhà, chuyện học,chuyện bạn bè … để từ đó hiểu thêm học sinh của mình

- Đối với một số em học sinh cá biệt, tôi thường trò chuyện riêng Ngoài việctìm hiểu thêm thông tin, tôi còn bày tỏ mong muốn và nguyện vọng của tôi về

em để chính học sinh ấy suy nghĩ và có hướng rèn luyện, phấn đấu Tôi cố gắngnắm bắt nguyện vọng của học sinh và tìm cách giúp đỡ để em ấy tiến bộ

* Kiểm tra :

Nếu có điều kiện, cơ hội là tăng cường kiểm tra mọi phương diện từ nề nếp,tác phong đến các vấn đề sinh hoạt hằng ngày, kiểm tra kiến thức và cả ý thứctự học tự rèn Giáo viên có thể làm trực tiếp hoặc tổ chức mạng lưới kiểm tragồm đội ngũ ban cán sự lớp phối hợp với CMHS Vì mỗi giáo viên có một cáchlàm việc riêng nên cần thống nhất với các em học sinh về cách làm việc củamình Trong quá trình làm việc, đã đề ra biện pháp gì thì cố gắng thực hiện

bằng được, không nên “đánh trống bỏ dùi” Vì như vậy sẽ làm mất lòng tin vớihọc sinh và hơn nữa, giáo viên sẽ bị mất uy tín trước học sinh.

Có rất nhiều hình thức kiểm tra, tôi thường vận dụng một số cách sau :

- Lớp trưởng kiểm tra chung

- Các tổ trưởng kiểm tra chéo

- Hai học sinh ngồi gần nhau trong từng bàn kiểm tra lẫn nhau

- GVCN trong những ngày đầu năm kiểm tra thường xuyên, sau đó thì kiểm tra đột xuất

- GVCN kết hợp với CMHS kiểm tra việc học ở nhà

Nội dung kiểm tra :

- Kiểm tra vở ghi bài, vở soạn bài, vở làm bài tập về nhà

- Kiểm tra việc xếp hàng ra vào lớp, khăn quàng, bảng tên, đồng phục …

- Kiểm tra thời khoá biểu học ở nhà

- Kiểm tra tình hình học nhóm

- Kiểm tra tình hình tham gia một số hoạt động của lớp, của trường, của Đội

…

* Bàn bạc :

Cùng với ban cán sự lớp tổ chức các buổi sinh hoạt để tập thể lớp bàn bạc,thống nhất nội dung và các chỉ tiêu phấn đấu trong năm học Giáo viên khôngnên áp đặt mà để các em tự do có ý kiến, dân chủ bàn bạc, phát huy tính tíchcực, tự chủ Tập thể lớp sẽ có những ý kiến đóng góp có lợi cho tập thể Tậpthể muốn đoàn kết thì phải có sự nhất trí cao

- Trong buổi sinh hoạt lớp đầu tiên của mỗi tháng, tôi thường đưa ra một chủđề, một nội dung liên quan đến phong trào thi đua của lớp và cùng học sinhthảo luận, cùng học sinh bàn bạc để đưa ra ý kiến chung

- Tôi luôn yêu cầu học sinh phải nói, phải nêu ra chính kiến của mình

* Định hướng :

Tiếp theo, giáo viên tổ chức cho cá nhân tự đăng kí thi đua và danh hiệu đạtđược trong năm học Để đạt được kết quả như đang kí, học sinh phải đưa ra cácbiện pháp thực hiện phù hợp với chính mình Giáo viên cần định hướng cho họcsinh, việc đăng kí thi đua của cá nhân phải dựa vào thực lực của chính học sinhvà cũng phải dựa trên cơ sở kế hoạch phấn đấu của lớp, của tổ mà tập thể đãthống nhất trước đó

- Với những em học lực yếu hoặc học lực trung bình (của năm học trước) : tôiđịnh hướng cho các em đăng kí thi đua và động viên các em cố gắng phấn đấuđạt học lực từ trung bình trở lên Tuy nhiên, lưu ý các em, không phải đăng kíchỉ để đăng kí, mà đăng kí để cố gắng vươn đến, đạt đến Vậy đăng kí như thếnào cho phù hợp chứ đừng quá “không tưởng” Ví như đang từ học lực trungbình mà đăng kí lên học lực giỏi là chưa hợp lí

- Với những học sinh học lực từ trung bình trở lên, tôi thường định hướng chocác em và khuyến khích các em phấn đấu đạt kết quả cao hơn Tôi chỉ ra cụ thểtừng trường hợp, nói cho học sinh biết các em vướng mắc chỗ nào, yếu môn gìvà gợi ý hướng phấn đấu để khắc phục nhược điểm đó Đương nhiên, chỉ làkhích lệ, nếu các em đăng kí giữ vững và ổn định học lực của năm trước (trừtrường hợp học lực yếu, kém) là cũng có thể chấp nhận được rồi

* Lên kế hoạch :

Sau khi học sinh chủ động đăng kí các mục tiêu phấn đấu của mình, tôi cùngvới ban cán sự lớp lên kế hoạch thi đua cho từng giai đoạn và cho cả năm học.Trong quá trình thực hiện, tôi luôn chú ý đến việc thông báo cho CMHS để phốikết hợp kiểm tra, rà soát chỉ tiêu Nếu có hiện tượng đi lệch hướng, tôi và bancán sự lớp đưa ra biện pháp chấn chỉnh kịp thời

* Phối kết hợp với CMHS và GVBM :

Phối hợp với phụ huynh và yêu cầu PHHS phải tạo điều kiện quan tâm tới

việc học tập của học sinh bằng cách : lập góc học tập khoa học, có thời gianbiểu học ở trường và học ở nhà; mua sắm đầy đủ sách vở, đồ dùng học tập tối

thiểu; bao bọc, dán nhãn ngay từ đầu năm học HS lên kế hoạch tự học ở nhà(thời gian biểu học ở nhà) có sự giám sát của CMHS Yêu cầu phụ huynh quantâm, quản lí chặt chẽ giờ giấc các buổi học ngoài giờ học chính khóa Các biểuhiện bất thường về giờ giấc, về hành vi ứng xử, về kết quả học tập và rènluyện, GVCN thông báo kịp thời đến CMHS.

- Nếu có học sinh vi phạm khuyết điểm, hoặc tái phạm khuyết điểm nhiềulần, tôi luôn thông báo kịp thời cho CMHS Để gặp được CMHS, tôi có thể trựctiếp đến nhà hoặc mời phụ huynh lên trường để cùng trao đổi, bàn bạc và tìmcách giáo dục cho phù hợp, đúng phương pháp và kịp thời Những trường hợpnày không được bỏ qua, tôi luôn yêu cầu học sinh viết bản kiểm điểm hoặc bảncam kết không tái phạm Tôi tìm cách gặp trực tiếp CMHS để trao đổi, vì thựctế cho thấy, thông qua người trung gian như chú, bác, ông, bà …, hiệu quả khôngbao giờ đạt được như mong muốn

- Ngoài ra, tôi còn chú ý lưu số điện thoại của gia đình học sinh để khi cần,thông báo ngay cho CMHS, cùng tìm phương pháp giải quyết kịp thời, không đểlâu

- Cùng với nhà trường, tôi cố gắng tạo điều kiện và lôi cuốn phụ huynh vàomột số hoạt động của lớp, nhất là các hoạt động giáo dục đạo đức và các hoạtđộng tập thể để tạo mối quan hệ gần gũi giữa CMHS với nhà trường, với lớp.Phát huy vai trò của Hội CMHS, chủ động góp ý với CMHS về việc giáo dụccon cái Và trong bất cứ vấn đề gì cũng đều phải dành sự nhất trí cao củaCMHS về biện pháp giáo dục con em họ

- Với GVBM, tôi thường xuyên liên hệ, luôn thăm hỏi, trao đổi để nắm bắtthông tin của lớp và của các học sinh thuộc diện cần lưu tâm để có những điềuchỉnh kịp thời và có biện pháp giáo dục phù hợp Sau đó, kết hợp với GVBMxây dựng kế hoạch cụ thể nhằm giáo dục học sinh ý thức, thái độ, phương pháphọc tập … để họ cùng tham gia hoạt động quản lí và xây dựng lớp, mà trước hếtlà nâng cao chất lượng các môn học

* Quản lí :

Thông qua thời khoá biểu của nhà trường, thông qua GVBM, thông qua bancán sự lớp và các tổ chức đoàn thể trong nhà trường, tôi quản lí chặt chẽ giờ lênlớp và các buổi học phù đạo của học sinh yếu Thường xuyên có mặt 15 phútđầu giờ để nắm bắt tình hình, để nhắc nhở, uốn nắn học sinh, không bỏ qua bấtcứ một hiện tượng nào, dù nhỏ Ngay từ đầu năm, tôi cùng với ban cán bộ lớp,BCH chi đội lên kế hoạch tổ chức kiểm tra dưới các hình thức khác nhau mộtcách thường xuyên hoặc đột xuất

* Theo dõi :

Một công việc mà tôi không bao giờ bỏ qua : đó là lập sổ theo dõi thông tinhai chiều với tất cả học sinh trong lớp (phiếu liên lạc- mẫu mới, do trườngTHCS Ninh Gia tự làm cho năm học 2008 – 2009 Sổ này có những ưu điểmhơn so với mẫu của năm học trước Trong những năm học trước, tôi phải làmthêm một cuốn sổ riêng, kèm theo sổ liên lạc theo mẫu chung) và thông báothường xuyên quá trình học tập, phấn đấu hàng tuần của học sinh Cuối tuần,cán bộ lớp họp, tổng kết, nhận xét, đánh giá, ghi kết quả thi đua của các thànhviên trong tổ vào sổ thông tin hai chiều (phiếu liên lạc) Giờ sinh hoạt cuốituần, GVCN sẽ kí, nhận xét và có những yêu cầu cụ thể với những học sinh viphạm nhiều khuyết điểm hoặc kết quả thi đua thấp Sổ theo dõi này gửi về giađình, yêu cầu CMHS phải có chữ kí xác nhận và có ý kiến đề xuất về biệnpháp giáo dục con em mình trong tuần tiếp theo Nếu gia đình nào không kíhoặc kí không đúng với chữ kí mẫu mà GVCN lấy vào buổi họp CMHS đầunăm, tôi tiếp tục có ý kiến với phụ huynh Như vậy, phụ huynh sẽ thường xuyênnắm được thông tin của con em mình và GVCN cũng nắm được thông tin từphía gia đình học sinh

* Giáo dục kết hợp với chia sẻ :

- Với học sinh lớp 9, trong những giờ sinh hoạt lớp, tôi cũng thường lồng

ghép giáo dục các em về sinh lí và tâm lí lứa tuổi Cung cấp cho các em kiếnthức về những biến đổi về đặc điểm sinh lí, tâm lí trong giai đoạn này Có thểkể cho các em nghe một số câu chuyện về tình bạn, tình yêu, tác dụng và hậuquả của nó trong đời sống văn hóa và tinh thần Cố gắng thân thiện, gần gũi với