Tóm tắt Luận văn Thạc sĩ Ngân hàng: Hoàn thiện kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh

Mục tiêu của đề tài nhằm làm sáng tỏ những nội dung sau: Thứ nhất: Làm rõ và hoàn thiện lý luận về kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng thương mại. Phân tích thực trạng hoạt động kiểm soát nội bộ nghiệp vụ tín dụng tại Vietcombank Bắc Ninh để đánh giá được các ưu điểm và tồn tại của hoạt động trên. Trên cơ sở lý luận và những ưu nhược điểm được phân tích ở trên, nghiên cứu đề xuất các giải pháp hoàn thiện kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Vietcombank Bắc Ninh

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

Rủi ro tín dụng là rủi ro nguy hiểm nhất đối với Ngân hàng thương mại (NHTM) vì nó kéo theo các loại rủi ro khác Ngoài các biện pháp kỹ thuật nghiệp

vụ thì việc kiểm soát nội bộ (KSNB) sẽ phát huy tác dụng trong kiểm soát và giám sát rủi ro tín dụng, hạn chế thất thoát vốn cho ngân hàng Thời gian qua, vấn đề KSNB ở Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam luôn được tăng cường, nhưng việc phòng ngừa, ngăn chặn rủi ro tín dụng chưa đạt hiệu quả cao

Vì vậy, đề tài “Hoàn thiện kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam Chi nhánh Bắc Ninh” được tác giả lựa chọn làm luận văn thạc sĩ chuyên ngành kế toán kiểm toán và phân tích

Qua quá trình tìm hiểu thực tế và tra cứu tại các thư viện, các website cho thấy, trong thời gian gần đây có rất nhiều đề tài, công trình nghiên cứu liên quan đến việc hoàn thiện kiểm soát nội bộ tại các doanh nghiệp cũng như các ngân hàng khác nhau

Đề tài “Hoàn thiện kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh” của tác giả là đề tài đầu tiên

được nghiên cứu tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh (Vietcombank Bắc Ninh) về hoàn thiện kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng Mục tiêu của đề tài nhằm làm sáng tỏ những nội dung sau:

Thứ nhất: Làm rõ và hoàn thiện lý luận về kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng thương mại

Thứ hai: Phân tích thực trạng hoạt động kiểm soát nội bộ nghiệp vụ tín dụng tại Vietcombank Bắc Ninh để đánh giá được các ưu điểm và tồn tại của hoạt động trên Thứ ba: Trên cơ sở lý luận và những ưu nhược điểm được phân tích ở trên, nghiên cứu đề xuất các giải pháp hoàn thiện kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Vietcombank Bắc Ninh

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là KSNB hoạt động tín dụng

Phạm vi nghiên cứu được giới hạn tại Vietcombank Bắc Ninh với dữ liệu thực

tế từ 2012 – 2014

Đề tài được trình bày làm 4 chương như sau:

Chương 1: Giới thiệu về đề tài nghiên cứu

Chương 2: Lý luận chung về kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại các ngân hàng thương mại

Chương 3: Thực trạng kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh

Chương 4: Thảo luận kết quả nghiên cứu và đề xuất giải pháp hoàn thiện kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh

CHƯƠNG 2

LÝ LUẬN CHUNG VỀ KIỂM SOÁT NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG

TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

Bản chất của kiểm soát nội bộ

Có rất nhiều định nghĩa về KSNB, tuy nhiên, xét cho cùng bản chất vấn đề đều giống nhau Theo cá nhân tác giả, KSNB thực chất là sự tích hợp một loạt hoạt động, biện pháp, kế hoạch, quan điểm, nội quy, chính sách và nỗ lực của mọi thành viên trong tổ chức để đảm bảo tổ chức đó hoạt động hiệu quả, đạt được mục tiêu đề

ra một cách hợp lý Có thể hiểu đơn giản là hệ thống KSNB là hệ thống của tất cả những gì mà tổ chức cần làm để có được những điều muốn có và tránh những điều muốn tránh

Các mục tiêu của Kiểm soát nội bộ:

- Bảo vệ tài sản của đơn vị

- Bảo đảm độ tin cậy của các thông tin

- Đảm bảo việc thực hiện các chế độ pháp lý

- Đảm bảo hiệu quả của hoạt động và năng lực quản lý

Vai trò của Kiểm soát nội bộ:

Một hệ thống KSNB vững mạnh sẽ đem lại cho tổ chức các lợi ích như: Giảm bớt nguy cơ rủi ro tiềm ẩn trong sản xuất, kinh doanh (sai sót vô tình gây thiệt hại, các rủi ro làm chậm kế hoạch, tăng giá thành, giảm chất lượng sản phẩm …); bảo

vệ tài sản khỏi bị hư hỏng mất mát bởi hao hụt, gian lận, lừa gạt, trộm cắp; đảm bảo tính chính xác của các số liệu kế toán và báo cáo tài chính; đảm bảo mọi thành viên tuân thủ nội quy, quy chế, quy trình hoạt động của tổ chức cũng như các quy định của pháp luật; đảm bảo tổ chức hoạt động hiệu quả, sử dụng tối ưu các nguồn lực và đạt mục tiêu đặt ra; bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư, cổ đông và gây dựng lòng tin đối với họ (trường hợp công ty cổ phần)

Các yếu tố cấu thành kiểm soát nội bộ

- Môi trường kiểm soát

- Đánh giá rủi ro

- Hoạt động kiểm soát

- Thông tin và truyền thông

- Giám sát

Đặc điểm Kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại các ngân hàng thương mại

Khái niệm tín dụng:

Tín dụng là một giao dịch về tài sản (tiền hoặc hàng hóa) giữa bên cho vay (ngân hàng và các định chế tài chính khác) và bên đi vay (cá nhân, doanh nghiệp

và các chủ thể khác), trong đó, bên cho vay chuyển giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời hạn nhất định theo thỏa thuận, bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vô điều kiện vốn gốc và lãi cho bên cho vay khi đến hạn thanh toán [1]

Vai trò của nghiệp vụ tín dụng ngân hàng

Đối với bản thân NHTM, tín dụng là nghiệp vụ truyền thống Nghiệp vụ tín dụng mà chủ yếu là cho vay được xem là nghiệp vụ sử dụng vốn quan trọng nhất, quyết định đến khả năng tồn tại và hoạt động của ngân hàng thương mại

Về mặt tài chính, đây là nghiệp vụ tạo thành bộ phận chủ yếu và quan trọng của tài sản Có của Ngân hàng thương mại

Về mặt kinh doanh, cho vay là nghiệp vụ sử dụng vốn quan trọng nhất do nó luôn chiếm tỷ trọng cao nhất trong tổng thu nhập ngân hàng

Đối với xã hội, hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại còn có vai trò rất to lớn trong việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội thông qua việc cung ứng một lượng vốn lớn cho nền kinh tế

Đặc điểm của hoạt động tín dụng trong ngân hàng thương mại với kiểm soát nội bộ

Những khoản cho vay của ngân hàng luôn hàm chứa rủi ro được gọi là rủi ro tín dụng - một loại rủi ro phức tạp nhất trong việc quản lý và phòng ngừa đối với ngân hàng bởi nó có thể xảy ra ở bất cứ đâu và bất cứ lúc nào

Như vậy, rủi ro tín dụng ảnh hưởng rất lớn đối với không chỉ bản thân ngân hàng mà còn đối với nền kinh tế

Do đó, phòng ngừa và hạn chế rủi ro tín dụng là vấn đề sống còn đối với ngân hàng Giải pháp hữu hiệu nhất được đưa ra là cần có KSNB để giảm thiểu và ngăn ngừa rủi ro tín dụng

KSNB hoạt động tín dụng sẽ góp phần đảm bảo tính hợp lý, hiệu lực, hiệu quả

và an toàn trong hoạt động tín dụng trong ngân hàng; đồng thời góp phần thực hiện việc tuân thủ pháp luật và quy định nội bộ ngân hàng trong hoạt động đó thông qua việc ngăn ngừa thiếu sót trong hệ thống xử lý nghiệp vụ, bảo vệ ngân hàng trước những thất thoát tài sản có thể tránh và đảm bảo việc chấp hành chính sách kinh doanh

Nhiệm vụ của kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng ngân hàng và quản lý rủi ro tín dụng

Để thực hiện hoạt động tín dụng hiệu quả và ngăn ngừa, kiểm soát rủi ro tín dụng, Ngân hàng thương mại phải thực hiện các biện pháp sau:

- Thiết lập quy trình tín dụng chặt chẽ

- Thiết kế hệ thống kiểm soát nội bộ tín dụng và hệ thống quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả

Một hệ thống KSNB hiệu quả trong việc kiểm soát, ngăn ngừa và quản lý rủi

ro tín dụng cần được thiết kế qua các khâu như sau:

- Kiểm soát quá trình xử lý nghiệp vụ tín dụng phát sinh và giải ngân

- Kiểm soát quá trình giám sát tín dụng

- Kiểm soát việc thực hiện sự đánh giá và thẩm định định kỳ

- Kiểm soát và quản lý rủi ro tín dụng

CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM -

CHI NHÁNH BẮC NINH Đặc điểm của Ngân hàng thương mại cổ phần ngoại thương Việt Nam- Chi nhánh Bắc Ninh ảnh hưởng đến kiểm soát nội bộ:

Quá trình hình thành và phát triển của Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh

Mô hình tổ chức tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam

- Chi nhánh Bắc Ninh

Hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh

Những nhân tố ảnh hưởng tới kiểm soát nội bộ tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh bao gồm:

- Những nhân tố bên ngoài ngân hàng: vị trí địa lý; con người; đặc điểm ngành nghề kinh doanh trên địa bàn; môi trường kinh tế, xã hội, pháp lý, chính trị;

- Những nhân tố bên trong ngân hàng:

Tính trung thực, giá trị đạo đức và năng lực làm việc của nhân viên tại Vietcombank Bắc Ninh

Triết lí quản lí và phong cách điều hành, tư cách đạo đức, hành vi ứng xử và hiệu quả công việc của lãnh đạo

Cơ cấu tổ chức, sự phân chia trách nhiệm trong hoạt động tín dụng tại Vietcombank Bắc Ninh

Các chính sách về nhân sự, chính sách tín dụng, quy trình tín dụng

Sự hiện đại, tiện ích của hệ thống thông tin trong ngân hàng, Hệ thống kế toán hoạt động nghiêm minh

Thực trạng kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Thương mại cổ phần ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh

Nhận dạng và phân tích các nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh

Các rủi ro tín dụng tại Vietcombank Bắc Ninh xuất phát từ các nguyên nhân

cơ bản sau:

Rủi ro tín dụng do thiếu thông tin khi thẩm định và khi ra quyết định cho vay nên dẫn đến những quyết định cho vay sai lầm;

Rủi ro tín dụng do kiểm soát khi cho vay không chặt chẽ và kém hiệu quả; Rủi ro tín dụng do sơ hở các yếu tố pháp lý trên hồ sơ tín dụng;

Rủi ro tín dụng do theo dõi sau khi cho vay không tốt và hệ thống cảnh báo sớm về các khoản vay có thể có vấn đề không hiệu quả nên không thể can thiệp kịp thời đối với các khoản vay có vấn đề;

Rủi ro tín dụng do tác động của môi trường kinh doanh và các yếu tố khách quan khác nằm ngoài sự kiểm soát của ngân hàng;

Rủi ro tín dụng do khách hàng cố ý lừa đảo;

Rủi ro tín dụng do nhân viên tín dụng thiếu trung thực và có ý đồ gian lận;

Rủi ro tín dụng do ý muốn chủ quan của người xét duyệt hoặc cấp có thẩm quyền;

Rủi ro tín dụng do tài sản đảm bảo hạn chế

Kiểm soát nội bộ đối với hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh

Thứ nhất: Môi trường kiểm soát tại Vietcombank Bắc Ninh:

- Tính trung thực và giá trị đạo đức

- Quan điểm điều hành của ban lãnh đạo

- Cam kết về năng lực

- Chính sách nhân sự

- Cơ cấu tổ chức với kiểm soát rủi ro tín dụng tại Ngân hàng thương mại cổ phần ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh

- Công tác kế hoạch

Thứ hai: Đánh giá rủi ro

Do ý thức được rằng hoạt động ngân hàng tiềm ẩn nhiều rủi ro nên các nhà quản trị của Vietcombank luôn chú trọng đến việc phân tích, đánh giá và quản lý các loại rủi ro Ngân hàng đã thành lập một Uỷ ban quản lý rủi ro (RMC) chuyên phân tích giám sát các loại rủi ro có thể ảnh hưởng đến sự an toàn của ngân hàng

Để quản lý rủi ro tín dụng, Vietcombank đã sử dụng một hệ thống chấm điểm

và xếp hạng tín dụng và được xem như là một thước đo rủi ro chung đối với khách hàng Và nhằm mục đích phòng ngừa rủi ro tín dụng, Vietcombank đã ban hành các quy định về thẩm định phê duyệt tín dụng, các nguyên tắc và cơ sở cấp tín dụng cũng như xây dựng chính sách tín dụng đối với khách hàng cá nhân và khách hàng doanh nghiệp Tuy nhiên, trên thực tế chính sách tín dụng của Ngân hàng cũng thể hiện nhiều hạn chế, như chưa linh hoạt, chưa phù hợp với đặc điểm của các khách hàng Điều này phần nào ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động tín dụng

Vietcombank Bắc Ninh luôn ưu tiên việc tăng trưởng tín dụng tuy nhiên không hạ chuẩn và không hạ thấp các điều kiện tín dụng theo quy định

Thứ ba: Các hoạt động kiểm soát: dựa trên ba nguyên tắc: phân công phân nhiệm; uỷ quyền và phê chuẩn; và nguyên tắc bất kiêm nhiệm

Thứ tư: Hệ thống thông tin và truyền thông

Thứ năm: Giám sát

Tại Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam có quy định Trưởng phòng tín dụng, Giám đốc chi nhánh phải có trách nhiệm giám sát danh mục cho vay của đơn vị mình và kiểm soát việc thực hiện nghiệp vụ tín dụng của các nhân viên tín dụng Ngoài ra, hoạt động giám sát còn được thực hiện thông qua quá trình trao đổi thông tin phản hồi của khách hàng bằng các hình thức như: thư góp ý, phiếu thăm dò… Hoạt động giám sát quan trọng nhất của việc giám sát thường xuyên là hoạt động Kiểm toán nội bộ được thực hiện định kỳ hoặc đột xuất tại chi nhánh do Phòng Kiểm toán nội bộ Hội sở chính thực hiện Đây là hoạt động kiểm tra, rà soát đánh giá một cách độc lập khách quan đối với hệ thống kiểm tra, kiểm soát nội bộ, đánh giá độc lập về tính thích hợp và tuân thủ các chính sách, quy chế, quy trình được thiết lập trong Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam Kiểm toán nội bộ đưa ra kiến nghị, tư vấn, nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống, góp phần đảm bảo hoạt động ngân hàng an toàn, hiệu quả và tuân thủ pháp luật Quy trình một cuộc kiểm toán nội bộ được quy định một cách chặt chẽ bao gồm 4 bước: lập kế hoạch kiểm toán, thực hiện kiểm toán, lập báo cáo kiểm toán

và lưu hồ sơ kiểm toán

CHƯƠNG 4 THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KIỂM SOÁT NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG TMCP NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM – CHI NHÁNH BẮC NINH

Những tồn tại trong KSNB hoạt động tín dụng tại Vietcombank Bắc Ninh chủ yếu do những nguyên nhân sau:

Môi trường pháp lý còn nhiều bất cập;

Chịu sự cạnh tranh mạnh mẽ của các ngân hàng đối thủ;

Nguyên nhân bất khả kháng;

Thiếu minh bạch thông tin từ phía khách hàng không minh bạch;

Do tư cách và phẩm chất của một số khách hàng không tốt: họ cố ý lừa đảo chiếm dụng vốn của ngân hàng;

Các doanh nghiệp sản xuất sử dụng vốn không đúng mục đích, sử dụng vốn vay không hiệu quả

Sự cần thiết hoàn thiện kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam – Chi nhánh Bắc Ninh

Như đã đề cập ở trên, nghiệp vụ tín dụng ở Việt Nam đặt trong môi trường rủi

ro cao Hơn nữa, KSNB hoạt động tín dụng tại Vietcombank Bắc Ninh còn nhiều

kẽ hở và tồn tại Vì vậy, hoàn thiện KSNB hoạt động tín dụng tại Vietcombank Bắc Ninh là việc không thể không làm và phải giải quyết vấn đề này trên nhiều lĩnh vực khác nhau

Định hướng hoàn thiện kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam – Chi nhánh Bắc Ninh

Chi nhánh sẽ phối hợp với lãnh đạo Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam để tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện cơ cấu, đi kèm với xác định rạch ròi chức năng, nhiệm vụ của các phòng ban, hướng tới mô hình tổ chức quốc tế

Chi nhánh sẽ đẩy mạnh đảm bảo an toàn hoạt động tăng cường công tác quản trị rủi ro, rà soát và hoàn thiện quy trình hoạt động tại phòng, ban trực thuộc Ngoài

ra, đơn vị xác định sẽ mở rộng công tác kiểm soát hoạt động, kiểm toán cũng như

đảm bảo tính tuân thủ những quy định, quy chế đã được Ngân hàng ngoại thương ban hành

Chi nhánh tiếp tục nâng cao năng lực quản trị điều hành, tăng cường kỷ luật

cơ quan và phát triển mở rộng quan hệ đối với những ngân hàng khác nhằm trao đổi thông tin và hợp tác trong một số lĩnh vực

Chi nhánh cũng sẽ vận dụng các nguyên tắc quản lý rủi ro tín dụng theo Balse

và kế thừa các kinh nghiệm và mô hình về quản lý rủi ro tín dụng trên thế giới để khắc phục những nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng do sự yếu kém của Kiểm soát nội bộ

Việc hoàn thiện Kiểm soát nội bộ sẽ được thực hiện dựa trên sự cân đối giữa lợi ích đạt được và chi phí bỏ ra

Giải pháp hoàn thiện kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh

Thứ nhất: Hoàn thiện môi trường kiểm soát

Trước hết là nâng cao năng lực của bộ máy quản trị, điều hành, và cơ cấu tổ chức tại Vietcombank Bắc Ninh

Về nguồn nhân lực: Chi nhánh cần nâng cao chất lượng đào tạo, Cần có tiêu

chuẩn rõ ràng khi tuyển dụng cán bộ tín dụng, hoàn thiện quy chế tiền lương, xây dựng đội ngũ cán bộ KSNB đáp ứng được yêu cầu cả về năng lực và đạo đức và thường xuyên luân chuyển cán bộ tín dụng định kỳ

Về chính sách tín dụng: Chi nhánh cần định kỳ xem lại và điều chỉnh chính sách tín dụng, tiếp tục rà soát, bổ sung văn bản nội bộ và sớm ban hành các quy định về KSNB trong hệ thống

Thứ hai: Hoàn thiện phân tích, đánh giá rủi ro

Trước hết, Vietcombank cần xây dựng Quy chế hoạt động của Uỷ ban quản lý rủi ro và kiện toàn bộ máy của Uỷ ban này