Bài 2- Vận chuyển các chất

- Phiếu học tập Phiếu học tập số 2 So sánh mạch gỗ và mạch rây Cấu tạo Thành phần dịch Động lực III.. Giáo viên giới thiệu trong cây có hai dòng vận chuyển: + Dòng mạch gỗ còn gọi là dò

Ngày soạn: 28 /08 /2009

Tiết 2:

Quá trình vận chuyển các chất trong cây

I Mục tiêu

1 Kiến thức

Sau khi học xong bài này HS phải :

- Mô tả đợc cấu tạo của cơ quan vận chuyển vật chất trong cây

- Kể tên đợc các thành phần của dịch vận chuyển

- Động lực đẩy dòng vật chất di chuyển

2 Kĩ năng

- Rèn luyện một số kỹ năng:

- Kĩ năng quan sát, phân tích, so sánh

- Kĩ năng khái quát hóa

3 Thái độ

- Củng cố niềm tin của HS vào khoa học

II Ph ơng tiện dạy học

- Tranh phóng to các hình 2.1, 2.2, 2.3, 2.4, 2.5 SGK

- Máy chiếu (nếu có)

- Phiếu học tập

Phiếu học tập số 2

So sánh mạch gỗ và mạch rây

Cấu tạo Thành phần dịch

Động lực

III Tiến trình lên lớp

1 ổ n định tổ chức

11A

11C

11D

11E

11G

2 Kiểm tra bài cũ

1 Giáo viên treo sơ đồ hình 1.3, yêu cầu 1 học sinh lên chú thích các bộ phận cũng nh chỉ ra con đờng xâm nhập của nớc và muối khoáng từ đất vào mạch gỗ?

2 Hãy phân biệt cơ chế hấp thụ nớc với cơ chế hấp thụ muối khoáng ở rễ cây?

3 Bài mới:

Mở bài:

- Sau khi học sinh trả lời đợc bài cũ, giáo viên đặt vấn đề:

Vậy con đờng vận chuyển của nớc và các ion khoáng từ trung trụ rễ đến lá và các cơ quan khác của cây nh thế nào?

Giáo viên giới thiệu trong cây có hai dòng vận chuyển:

+ Dòng mạch gỗ (còn gọi là dòng nhựa nguyên hay dòng đi lên)

+ Dòng mạch rây (còn gọi là dòng nhựa luyện hay dòng đi xuống)

Hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức

* Hoạt động 1.

+) GV: Yêu cầu HS quan sát hình 2.1

- Hãy mô tả con đờng vận chuyển của dòng

mạch gỗ trong cây?

+) HS : Dòng mạch gỗ từ rễ qua thân lên lá, qua

các tế bào nhu mô cuối cùng qua khí khổng ra

ngoài

+) GV yêu cầu HS quan sát hình 2.2 cho biết:

- Mạch gỗ có cấu tạo nh thế nào?

+) HS quan sát tranh hình trả lời

+) GV nhận xét và chốt ý:

+) GV hỏi: Quản bào và mạch ống có cấu tạo nh

thế nào?

+) HS quan sát hình 2.2 mô tả cấu tạo của quản

bào và mạch ống

I

Dòng mạch gỗ

1

Cấu tạo của mạch gỗ

Mạch gỗ gồm các tế bào chết

- Tế bào mạch gỗ bao gồm hai loại: quản bào và mạch ống nối kế tiếp nhau tạo thành con đờng vận chuyển nớc và các ion khoáng từ

rễ lên lá

+) GV nhận xét và bổ sung thêm:

+ Quản bào:

 Tế bào dài hình thuôn dài, vách dày, không có

chất nguyên sinh, trên thành có các lỗ bên

 Các quản bào nối với nhau thành hàng thẳng

đứng, gối đầu lên nhau

 Có ở thực vật có mạch từ quyết cho đến thực vật

có hoa

+ Mạch ống:

 Ngắn hơn và rộng hơn quản bào Không có các

bào quan

 Có các lỗ bên

 Hai đầu tế bào thửng lỗ tạo nên các tấm thủng lỗ

Mạch ống nối với nhau theo cách đầu kề đầu tạo

thành ống dẫn dài và rộng

 Mạch ống chỉ có ở cây hạt trần và bộ Dây Gắm

của ngành Hạt Trần

* Hoạt động 2

+) GV:

- Hãy nêu thành phần của dịch mạch gỗ ?

+) HS nghiên cứu SGK nêu đợc các thành phần của

dịch

+) GV chốt ý:

* Hoạt động 3

+) GV yêu cầu HS quan sát hình 2.3 và 2.4:

- Hãy cho biết nớc và các ion khoáng đợc vận

chuyển trong mạch gỗ nhờ những động lực

nào?

+) HS nêu đợc: 3 động lực

- áp suât rễ tạo động lực đầu dới

- Thoát hơi nớc là động lục đầu trên

- Lực liên kết giữa các phân tử nớc và với mạch gỗ

+) GV nhận xét, bổ sung và giải thích thí nghiệm

chứng minh sự tồn tại của áp suất rễ và hiện tợng ứ

giọt

* Hoạt động 4.

- Quản bào và mạch ống xếp sít nhau bằng cách lỗ bên của quản bào (hay mạch ống) này ghép sít với lỗ bên của quản bào (hay mạch ống) khác tạo con đờng vận chuyển ngang

- Thành tế bào mạch gỗ đợc linhin hoá

2

Thành phần của dịch mạch g

- Thành phần chủ yếu gồm: nớc, các ion khoáng, ngoài ra còn có các chất hữu cơ

3 Động lực đẩy dòng mạch gỗ

- Động lực gồm : + áp suất rễ (động lực đầu dới) tạo ra sức đẩy nớc từ dới lên + Lực hút do thoát hơi nớc ở lá (động lực đầu trên)

+ Lực liên kết giữa các phân tử

n-ớc với nhau và với vách mạch gỗ tạo thành một dòng vận chuyển liên tục từ rễ lên lá

II Dòng mạch rây 1.Cấu tạo của mạch rây

- Mạch dây gồm các tế bào sống

+) GV yêu cầu HS quan sát hình 2.2 và hình 2.5,

đọc mục II

- Mô tả cấu tạo của mạch rây?

+) HS nghiên cứu thông tin SGK trả lời

+) GV bổ sung thêm:

- Tế bào ống rây không có nhân, có tế bào

chất và một số bào quan

- Tế bào kèm có nhân, có tế bào chất và rất

giàu ti thể cung cấp năng lợng cho quá

trình vận chuyển

+) GV hỏi:

- Dịch mạch rây bao gồm những thành phần nào?

+) HS nghiên cứu thông tin SGK trả lời:

+) GV chốt ý:

+) GV hỏi:

- Động lực vận chuyển của dòng mạch rây là

gì?

+) HS nghiên cứu SGK trả lời:

+) GV chốt ý:

là ống rây (tế bào hình dây) và tế bào kèm

2 Thành phần của dịch mạch rây

- Thành phần gồm: đờng saccarôzơ, các axit amin, vitamin, hoocmon thực vật…

- Một số ion khoáng sử dụng lại,

đặc biệt là ion K

3 Động lực của dòng mạch rây

- Động lực của dòng mạch rây là

sự chênh lệch áp suất thẩm thấu giữa cơ quan cho (lá) và cơ quan nhận (mô)

IV Củng cố

+) GV yêu cầu HS giải thích các hiện tợng:

* 1.Vì sao khi ta bóc vỏ quanh cành hay thân cây thì một thời gian sau phía trên chỗ vỏ bị bóc phình to ra?

* 2 Sự hút nớc, muối khoáng ở rễ khác sự hút nớc, muối khoáng ở cây nh thế nào?

* 3 Sự hút nớc từ rễ lên lá qua những giai đoạn nào?

* Từ những kiến thức đã học về sự vận chuyển nớc và các chất trong cây, hãy giải thích tại sao trong tự nhiên có những cây cao hàng chục mét (cây Chò chỉ), bên cạnh đó lại có những cây thấp bé chỉ cao vài cm (Rêu chân tờng) cùng tồn tại?

V Dặn dò

* Học bài và trả lời câu hỏi SGK

* Hoàn thành phiếu học tập số 2:

Phiếu học tập số 2

So sánh mạch gỗ và mạch rây

* Đọc trớc bài 3: Thoát hơi nớc.

Đáp án phiếu học tập số 2

Tiêu chí

Cấu tạo

- Là những tế bào chết -Thành tế bào có chứa licnhin

- Các tế bào nối với nhau thành những ống dài từ rễ lên lá

- Là những tế bào sống, gồm ống hình rây và tế bào kèm

- Các ống rây nối đầu với nhau thành ống dài đi từ lá xuống rễ

Thành

phần dịch

- Nớc, muối khoáng đợc hấp thụ ở rễ

và các chất hữu cơ đợc tổng hợp ở rễ

- Là các sản phẩm đồng hoá ở lá:

+ Saccarôzơ

+ Một số ion khoáng đợc sử dụng lại, đặc biệt là ion Kali

Tiêu chí so

Cấu tạo Thành phần dịch

Động lực

§éng lùc

- Lµ sù phèi hîp cña ba lùc:

+ ¸p suÊt rÔ + Lùc hót do tho¸t h¬i níc ë l¸

+ Lùc liªn kÕt gi÷a c¸c ph©n tö níc víi nhau vµ víi v¸ch tÕ bµo m¹ch gç

- Lµ sù chÖnh lÖch ¸p suÊt thÈm thÊu gi÷a c¬ quan cho (l¸) vµ c¬ quan nhËn (rÔ)