thuyết minh về con trâu (đã sửa)

Mới đõy, tại Việt Nam, một bộ sừng trõu rừng lớn chưa từng thấy đó được phỏt hiện, ước đoỏn to hơn trõu rừng hiện nay rất nhiều Trõu được thuần dưỡng là một gia sỳc rất quan trọng trong

đề 1:

Trõu là một loài động vật thuộc họ múng guốc (trõu bũ) Chỳng sống hoang dó ở Pakistan, Ấn

Độ, Bangladesh, Nepal, Bhutan, Thỏi Lan và Việt Nam, ngoài ra trõu cũng sống hoang dó ở phớa bắc Úc Trõu rừng vẫn cũn tồn tại trong thiờn nhiờn ở Đụng Nam Á, nhưng số lượng trõu hoang

dó khụng cũn nhiều, và người ta lo ngại rằng trõu rừng hoang dó thuần chủng khụng cũn tồn tại nữa Tại Việt Nam vẫn cú trõu rừng, nhưng số lượng cũn rất ớt, chỳng phõn bố dọc dóy Trường Sơn, trong đú cú khu vực miền tõy Thanh Húa giỏp với Lào Nhiều đàn trõu đó được thuần dưỡng

và lai Trõu cú 2 loại: loại màu da xanh đen (trõu đen) và loại màu da sỏng hồng (trõu trắng) Trõu lỳc trưởng thành nặng khoảng từ 250 đến 500 kg Loài trõu rừng hoang dó lớn hơn thế rất nhiều, con cỏi cú thể nặng 800 kg, con đực lờn tới 1,2 tấn, và cao tới khoảng 1,8 m Trõu rừng chõu Á cú cặp sừng dài nhất trong số cỏc loài thỳ cú sừng trờn thế giới Mới đõy, tại Việt Nam, một bộ sừng trõu rừng lớn chưa từng thấy đó được phỏt hiện, ước đoỏn to hơn trõu rừng hiện nay rất nhiều

Trõu được thuần dưỡng là một gia sỳc rất quan trọng trong đời sống người dõn một số vựng ở chõu Á Chỳng cho sức kộo, thịt và sữa Ấn Độ là nước nuụi nhiều trõu nhất trờn thế giới Ở nước này người ta sử dụng sữa và thịt của trõu thay cho bũ.

* Tục ngữ ca dao Việt Nam cú cõu:

Con trõu là đầu cơ nghiệp

Tậu trõu, lấy vợ, làm nhà

Trong ba việc ấy ắt là khú thay

Để núi lờn sự sung tỳc, thành cụng của nhà nụng thỡ cú cõu:

Ruộng sõu, trõu nỏi

Con trõu cũn gắn liền với tuổi thơ của trẻ em nụng thụn: chăn trõu thỡ gần gũi, vui đựa với trõu, tắm trõu, phơi ỏo trờn lưng trõu, thả diều

Trõu ơi ta bảo trõu này

Trõu ra ngoài ruộng trõu cày với ta,

Cỏi cày nối nghiệp nụng gia,

Ta đõy trõu đấy ai mà quản cụng.

* Con trõu cũng cú mặt trong lễ hội đỡnh đỏm Việt Nam như tục chọi trõu ở Đồ Sơn (Hải Phũng), tục đõm trõu ở Tõy Nguyờn.

* Trong văn học cổ Việt Nam cú truyện thơ Lục sỳc tranh cụng'

“Con trõu là đầu cơ nghiệp”, cõu tục ngữ gắn liền với nền nụng nghiệp lỳa nước Việt Nam đó

cú từ xa xưa nhưng bõy giờ hỡnh ảnh con trõu đi trước cỏi cày theo sau được xem là hỡnh ảnh biểu hiện của một nền nụng nghiệp lạc hậu của Việt Nam.

Dự núi gỡ thỡ núi, con trõu vẫn là người bạn thõn thương của nụng dõn Việt Nam tự bao đời nay với những cõu ca “trõu ơi ta bảo trõu này, trõu ăn no cỏ trõu cày với ta” Vậy mà giờ đõy, cú nơi người ta đang tỡm cỏch bảo tồn con trõu, sợ rồi một ngày nào đú, trẻ em, học sinh Việt Nam chỉ cũn biết con trõu trong sỏch giỏo khoa.

Đọc trờn bỏo, thấy tỉnh Đồng Thỏp trước đõy cú hàng chục ngàn con trõu, nay chỉ cũn vài trăm con, thậm chớ ngành chăn nuụi thỳ y của tỉnh đang kờu gọi tỡm cỏch bảo tồn đàn trõu Ở An Giang cạnh đú và nhiều tỉnh lỳa khỏc của vựa lỳa miền Tõy, rồi hàng loạt tỉnh ở miền Trung, miền Bắc cũng tương tự.

Đàn trõu giảm nhanh cũng đỳng thụi Hai chục năm trước, nền nụng nghiệp trong nước với sức kộo cày trờn đồng ruộng chủ yếu là trõu, bũ Nay nụng nghiệp phỏt triển, nụng dõn cú tiền mua

sắm máy cày kéo thay trâu, rồi đồng cỏ chăn thả mênh mông ở nông thôn nay được trồng luá, trồng bắp thì lấy đâu có chỗ cho trâu bò gặm cỏ Với nhiều người dân ở nông thôn, bây giờ nuôi trâu, lấy sức kéo là phụ, mà nuôi bán thịt là chính, ngược lại hoàn toàn với trước kia.

Những ai đã từng chăn trâu, chăn bò, thế nào cũng hiểu được sự khác biệt giữa hai loài vật nhai lại này Bò, có ưu điểm ngoài cày kéo, cung cấp thịt còn có thể nuôi nhốt mà không cần chăn thả nhưng điểm yếu lại là sức kéo không mạnh, không dẻo dai như trâu

Trâu, có ưu điểm là dẻo dai, có thể cày bừa ở ruộng sâu (nên mới có câu: “ruộng sâu trâu nái”), ruộng nhiều bùn, lún mà bò không thể cày được nhưng nhược điểm thì trâu khó nuôi nhốt như bò, cần phải chăn thả Ngoài ra, thịt bò được người tiêu dùng khoái hơn thịt trâu và đây cũng

là lý do khiến đàn trâu giảm nhanh, trong khi nuôi bò giết thịt trong nước phát triển mạnh.

Ngành nông nghiệp bây giờ cũng đang lúng túng trước việc đàn trâu giảm quá nhanh, vừa biểu hiện cuả cơ giới hóa đồng ruộng đang ngày một tăng nhưng cũng lo lắng bởi ở Việt Nam, còn lâu máy móc có thể hoàn toàn thay thế con trâu.

Trước kia, vì sức kéo trên đồng dựa vào trâu bò, ngành nông nghiệp đã chi không ít tiền cho việc nhập khẩu trâu giống to, khỏe từ nước ngoài để nâng cấp đàn trâu trong nước Thậm chí có người chăn trâu giỏi được phong tặng Anh hùng Lao động Hơn chục năm qua, các trung tâm nghiên cứu trâu, các dự án lai tạo, phát triển đàn trâu biến mất trong các báo cáo hàng năm cuả ngành nông nghiệp.

Đất nông nghiệp của ta vốn phân tán, manh mún, địa hình lại không bằng phẳng Như ở miền Tây, đất đai cò bay thẳng cánh thì việc cày bừa bằng máy có vẻ dễ dàng nhưng ở miền Trung, miền Bắc thì khác, thửa đất 2.000-3.000 mét vuông rất hiếm cho máy móc dụng võ Máy móc chắc chắn sẽ chẳng có hiệu quả cày kéo bằng con trâu nếu thửa ruộng chỉ có vài trăm mét vuông, hay ruộng trũng, luôn ngập nước Máy móc cũng chẳng thể phát huy tác dụng bằng con trâu nếu đó là đầt đồi địa hình không bằng phẳng.

Cơ giới hóa, hiện đại hóa với ngành nông nghiệp Việt Nam không chỉ đơn giản là loại bỏ con trâu ra khỏi đời sống người nông dân, nơi nó từng gắn bó nhưng cũng là hình ảnh để báo chí bảo rằng nông nghiệp lạc hậu.

Với đà suy giảm đàn trâu như hiện nay, cũng không có gì lạ nếu một ngày nào đó, Chính phủ hay Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phải chi tiền để triển khai các dự án phát triển đàn trâu Nó cũng tương tự như cây lúa, cũng chẳng có gì khó hiểu nếu một ngày nào đó, Việt Nam trở thành nước nhập khẩu gạo nếu cứ mỗi năm, gần 100.000 héc ta đất nông nghiệp được chuyển thành đất ở, thành khu công nghiệp.

Ngoài ra trâu con gắn liền với những lễ hội truyền thống như chọi trâu đâm trâu Lẽ hội chọi trâu ở

HP là nổi tiếng nhất Hải Phòng là vùng đất có truyền thống văn hoá với nhiều di tích lịch sử và danh thắng mang đặc trưng của miền biển Trong những di sản văn hoá ấy, nổi bật là lễ hội chọi trâu Đồ Sơn

- một lễ hội mang đậm bản sắc văn hoá dân tộc Lễ hội nói chung là một sinh hoạt văn hoá, tôn giáo, nghệ thuật truyền thống phản ánh cuộc sống vật chất và tâm linh của một cộng đồng trong quá khứ Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn được khôi phục lại hơn 10 năm nay và được Nhà nước xác định là 1 trong 15 lễ hội quốc gia, bởi lễ hội này không chỉ có giá trị văn hoá, tín ngưỡng, độc đáo mà còn là điểm du lịch hấp dẫn với mọi người. Cßn mét lÔ héi n÷a lµ lễ hội đâm trâu ở Tây Nguyên Lể hội này sẽ được dân làng chọn một con trâu khỏe mạnh đưa đi tắm rửa sạch sẽ và cho ăn uống no nê rồi đem buộc bằng dây mây vào một cây cột cao trên 5 m Chủ trì đọc lời khấn cầu xin hay tạ ơn thần linh và mời thần linh xuống ăn thịt trâu, uống rượu cần Chủ trì khấn xong thì các đội cồng chiêng bắt đầu diễn tấu

Cả làng nhảy múa, ca hát, uống rượu, biểu diễn võ thuật Con trâu bị giết được đem xẻ thịt nhỏ

chia cho cỏc nhà trong buụn làng cũng liờn hoan Nhắm mục đớch cho dõn làng được ăn mừng sau

1 vụ mựa thành cụng vất vả

Con trâu ở làng quê Việt Nam có vai trò quan trọng trong đời sống vật chất và ý nghĩa to lớn ở

đời sống tinh thần của nông dân Việt Nam Nh ngời bạn tốt với nông dân và không thể thiếu đợc trong kỉ niệm sâu sắc của trẻ em ở làng quê Việt Nam mà chắc hẳn không ai có thể quên đợc kí ức tuổi thần tiên đó.

Đề 2:

Hồ Tõy, một thắng cảnh của Hà Nội, trước khi mang tờn Dõm - đàm (hồ Mự Sương) ở thời Lý, Đoỏi hồ, Tõy hồ (hồ ở phớa tõy kinh thành) dưới thời Lờ, đó từng mang tờn hồ Trõu, hồ Trõu vàng Một cõu thơ cổ cũn nhắc nhở:

Ngưu hồ dĩ biến tam triều cục

Long đỗ nhưng lưu bỏch chiến thành

(Hồ Trõu đó trải ba triều đại

Thành (bỏch) chiến cũn lưu đất Rốn Rồng).

Hồ Trõu và dũng sụng Kim Ngưu - một nhỏnh sụng Tụ chảy bao quanh phớa nam Hà Nội, từ tõy sang đụng - cũn gợi lại một huyền tớch của thời kỳ thần thoại Việt Nam:

Ở vựng đầm lầy chõn nỳi Tiờn - Du (Bắc Ninh) cú con Trõu vàng nỏu mỡnh Một phỏp sư dựng gậy (tớch trượng) yểm trờn trỏn trõu Trõu vựng vằng lồng chạy xuống phớa nam, quần nỏt cả một vựng Khoỏi Chõu lầy lội, vựng ấy sau gọi là Vũng trõu đằm Chưa hết cơn giận dữ, Trõu lại bơi qua sụng Cỏi rồi chạy ngược lờn phớa bắc, đường

do vết chõn trõu dẫm lỳn thành sụng Kim Ngưu Rồi trõu chạy vũng vo làm sụt cả một vựng thành đầm hồ và ẩn kớn dưới nơi ấy, đú là hồ Trõu Vàng Tương truyền nhà ai sinh được mười trai thỡ 10 chàng trai đú sẽ kộo được Trõu vàng lờn mà hưởng phỳc Nhưng từ đú đến nay, chẳng nhà ai đủ mười trai (Xem Lĩnh Nam chớch quỏi) Huyền thoại là một cỏch thức tư duy, cảm nghĩ của người xưa cổ, đầy mộng mơ siờu thực song và vẫn bắt nguồn từ hiện thực

Trõu là loài sinh vật thớch nghi với hệ sinh thỏi đầm lầy - ấm - ẩm, vốn sinh sống thành bầy, cú thủ lĩnh đầu đàn Quanh đầm lầy là rừng tốt tươi cỏ dại, lỳa dại trõu ăn Trõu rừng (Bubalus bubalis), tổ tiờn của cỏc loại trõu nhà, vốn sinh sống ở vựng đầm lầy Đụng - Nam ỏ nhiệt đới - giú mựa - thấp ẩm Cỏch đõy khụng lõu, trõu rừng cũn tồn tại khỏ phổ biến ở miền trung nước ta Trõu rừng nhỡn chung giống trõu nhà nhưng cú vúc sừng rộng và dài hơn, chỳng di động nhanh và nhẹ nhàng hơn trõu nhà, trong đàn trõu rừng cũng cú những con "bạch biến", gọi là trõu trắng, như hiện tượng thường thấy ở trõu nhà

Giới cổ sinh và khảo cổ học Việt Nam đó tỡm thấy húa thạch loài trõu trong cỏc hang động Thẩm Khuyờn, Phai

Vệ, Kộo Lống (Lạng Sơn), Hang Hựm (Hũa Bỡnh), Thẩm ũm (Hà Tĩnh) cỏch ngày nay trờn dưới vài chục vạn năm: người tối cổ Lạng Sơn, người cổ Hang Hựm đó săn bắt trõu rừng cựng cỏc loài voi, đười ươi, lợn vũi, gấu mốo, khỉ, vượn mà sinh sống

Muộn hơn nữa, trong cỏc hang động chứa đựng di tớch văn húa Hũa Bỡnh - Bắc Sơn, cỏch ngày nay trờn dưới một vạn năm, bờn cạnh húa thạch một số hạt cõy trồng, người ta cũng tỡm thấy xương trõu bũ (Bovinae)

Đến cuối thời đỏ mới, cỏch ngày nay 5 - 6.000 năm cựng với sự ra đời của nghề nụng trồng lỳa ở cỏc thung lũng chõn nỳi và đồng bằng ven biển, con trõu đó được thuần phục và thuần dưỡng Xương trõu bũ nhà đó được giới khảo cổ học tỡm thấy phổ biến trong cỏc di chỉ đỏ mới và đồng thau ở Tràng Kờnh (Hải Phũng), Tiờn Hội, Đỡnh Chàng (Hà Nội), Đồng Đậu (Phỳ Thọ) và nhiều nơi khỏc Đầm lầy, mụi trường sinh thỏi của loài trõu, cũng là quờ hương của loài lỳa Con trõu và cõy lỳa gắn bú với nhau, từ thời hoang dại cũng như từ lỳc được con người thuần dưỡng, như một cõu thành ngữ Thỏi:

Nhinh chăm trai, quai chăm cả

(gỏi gần trai, trõu gần mạ).

Đàn bà, từ thực tiễn hỏi lỳa dại ở đầm lầy đó tiến lờn trồng lỳa Đàn ụng, từ thực tiễn săn bắt trõu rừng đó tiến tới việc nuụi trõu Hỏo - hỡnh thức bẫy săn để bắt trõu rừng - đó biến thành hao, hàng rào ruộng lỳa

Thoạt tiờn, người ta bắt trõu ăn thịt, sau được thuần dưỡng, cũng để ăn thịt và làm vật hiến sinh trong nghi lễ nụng nghiệp hội mựa Hỡnh ảnh hội đõm trõu của người Việt cổ cũn được khắc chạm trờn trống đồng và vẫn cũn sống động trong lễ hội mựa Xuõn miền khụng gian xó hội Ba Na ở Tõy Nguyờn

Rồi trõu được sử dụng cựng với người vào việc dẫm nỏt cỏ, sục bựn trong ruộng để sửa soạn đất đai trồng lỳa

Lề lối canh tỏc mà sỏch cổ gọi là "thủy nậu" (cày bằng nước, đưa nước vào ruộng rồi lựa trõu xuống dẫm cỏ, sục bựn) này, cho tới trước sau Cỏch mạng mựa Thu vẫn từng phổ biến trong cỏc thung lũng Thỏi - Mường, miền Tõy Bắc

Huyền thoại về người Khổng Lồ - Thần Nông, ải Lậc - Cậc (Thái Đen), Sái Hịa (Thái Trắng), Táng Ngạo (Tày Khao ở Hà Giang), thân cao hơn núi, vành tai to bằng dăm ba chiếc quạt thóc, đã vỡ vạc bốn cánh đồng lớn Mường Thanh (Điện Biên), Mường Lò (Nghĩa Lộ), Mường Tấc (Phù Yên), Mường Than (Than Uyên) và thung lũng Mường Phạ (Vị Xuyên) rất nổi tiếng Vị thần nông Tày - Thái cổ khổng lồ này đã biết nuôi trâu để kéo cày, biết ăn xôi đồ bằng gạo nếp và vẫn bắt cá, xúc tôm tép ở các dòng sông suối Đó là huyền thoại của thời đại kim khí

Hàng trăm lưỡi cày đồng các loại thuộc nền văn hóa Đông Sơn (500 năm trước Công nguyên) tìm thấy ở Cổ Loa và nhiều nơi khác đã được giới khảo cổ học Việt Nam cày thực nghiệm bằng trâu kéo trên chín loại đồng đất khác nhau của miền châu thổ sông Hồng

Kể từ thời đại vua Hùng dựng nước, con Trâu trở nên một nhân tố cấu trúc hữu cơ của nền văn minh nông nghiệp trồng lúa nước Việt Nam: "Con Trâu là đầu cơ nghiệp"

Cảnh sắc thường thấy trong môi trường sinh thái - nhân văn Việt Nam là cảnh:

Trên đồng cạn, dưới đồng sâu

Chồng cày vợ cấy con trâu đi bừa!

Trâu kéo cày dưới thung đồng Trâu kéo gỗ trên ngàn, kéo lết không cần xe bánh Những đoàn xe trâu đi trên đường Trường Sơn, từ Quảng Bình tới Quảng Nam, đã được Lê Quý Đôn (thế kỷ 18) mô tả kỹ lưỡng trong Kiến văn tiểu lục Và thảng hoặc, trâu còn được dùng trong chiến trận Đinh Bộ Lĩnh và Bầy trẻ mục đồng trong thung lũng Hoa Lư cưỡi trâu, rước cờ lau tập trận Lê Đại Hành lùa trâu cùng quân sĩ đứng dày đặc trên hai bờ sông Hoàng Long để đón chào và dọa dẫm sứ thần nhà Tống Trâu được cho uống rượu say và lùa xô vào húc phá đội hình quân địch Và trâu còn được buộc mồi lửa sau đuôi, lùa sang trại giặc trong nhiều trận hỏa công

Từ đời sống thực tại, con trâu đã đi vào lĩnh vực tinh thần, tâm linh của người Việt chúng ta

Tượng trâu bằng đất nung đã được giới khảo cổ tìm thấy trong các di chỉ Tiên Hội, Đồng Đậu hơn ba nghìn năm trước

Vật trang sức hình đầu trâu bằng đá nửa quý, mài nhẵn bóng, đã tìm thấy ở di chỉ Đình Chàng Hà Nội, cũng có tuổi trên dưới ba nghìn năm Trong 15 bộ lạc hợp thành nước Văn Lang của các vua Hùng có hẳn một bộ lạc mang tên Trâu Giữa đêm trường Bắc thuộc, sách Giao châu ký (thế kỷ 3) ghi lại hình ảnh trẻ mục đồng Việt Nam véo von thổi sáo trên lưng trâu trên đường thôn, ngõ xóm Con Trâu hiện diện trong tranh dân gian và điêu khắc

gỗ đình làng thế kỷ 17-18

Hình sừng trâu gợi lên hình ảnh Trăng lưỡi liềm và được dùng làm biểu tượng của Trăng Một huyền thoại của miền ven biển Việt Nam được ghi lại từ thế kỷ 6 trong sách Thủy kinh chú chép rằng: Huyện Câu Lậu ở Giao Chỉ

có giống tiềm thủy ngưu (trâu ở ngầm đáy nước) chúng thường lên bờ chọi nhau, bao giờ sừng mềm ra lại nhảy xuống nước, sừng trâu sẽ cứng lại rồi chúng lại lên bờ chọi nhau tiếp Đó là báo hiệu của ngày con nước theo lịch trăng: Trăng với thủy triều và giống trâu nước có liên quan về thời tiết Sách Công dư tiệp ký của Vũ Phương Đề chép rằng: Dưới thời Trần, có Yết Kiêu, người Gia Lộc (Hải Dương), một hôm đi trên bờ biển thấy hai con trâu nước chọi nhau Ông dùng đòn gánh phang, trâu lặn xuống nước mất tích Thấy trên đòn gánh còn dính vài sợi lông trâu, ông nuốt vào bụng, từ đó ông có tài bơi lặn, đi lại dưới nước như đi trên cạn!

Huyền thoại trâu nước là huyền thoại về Trăng và thủy triều, rất phổ biến cùng với tục thờ Trăng thờ Trâu ở miền ven biển Tây Thái Bình Dương Ngày hội Trăng mùa thu ở vùng ven biển Đồ Sơn (Hải Phòng) trước đây còn giữ tục lệ thi chọi trâu:

Dù ai buôn bán đâu đâu

Mồng mười tháng Tám chọi trâu thì về!

Tục lệ ấy là tàn dư xa xôi của lễ hội thờ Trăng Chọi trâu là biểu tượng của xung lực vũ trụ Chọi trâu hằng năm

là để tái vận hành và tiếp sức sinh sôi nguồn xung lực, sinh lực của Trời - Đất - Con người

Như vậy đó, vai trò quan trọng của con trâu trong nền văn hóa Việt Nam và Đông - Nam Á cổ truyền Chính vì vậy mà nó đi vào năm - tháng - ngày - giờ của lịch 12 con vật

Xin chú thích thêm rằng các thầy đồ Nho học ngày xưa thường dạy học trò: "Ngưu là trâu, mã là ngựa " Đó là một sự hiểu lầm Người Hoa khởi nguồn từ miền hoàng thổ khô hạn vùng Hoa Bắc, lưu vực Hoàng Hà, ở đó chỉ

có giống bò và "ngưu" chỉ có nghĩa là "bò" Triển nở và bành trướng xuống miền nam, người Hoa mới thấy con trâu và mệnh danh nó là "thủy ngưu" (bò nước) hay "hắc ngưu" (bò đen)

Quê hương trâu là miền đầm lầy Đông - Nam Á Trâu - Tre - Klu - Kécbau là một từ thuần Đông - Nam á Trâu là một nét trội của khu vực văn hóa chung Đông - Nam Á!