Tổng quan văn học Việt Nam

Nắm đợc những kiến thức chung nhất, tổng quan nhất về 2 bộ phận của VHVN VH dân gian và VH viết và quá trình phát triển của VH viết Việt Nam VH Trung đại và VH hiện đại 2.. Với bài “Tổn

Tiết 1 -2

TỔNG QUAN VĂN HỌC VIỆT NAM

Ngày soạn: 14.08.09

Ngày giảng:………

Lớp giảng: ………

Sĩ số:………

A Mục tiêu bài học

Bài giảng này của GV ở bài học này hớng vào những mục đích, yêu cầu cơ bản sau đây:

1 Nắm đợc những kiến thức chung nhất, tổng quan nhất về 2 bộ phận của VHVN (VH dân gian và VH viết) và quá trình phát triển của VH viết Việt Nam (VH Trung

đại và VH hiện đại)

2 Nắm vững nhng vấn đề về: Thể loại của VHVN; con ngời trong VHVN

3 Bồi dỡng niềm tự hào về truyền thống văn hóa của dân tộc qua di sản văn học

đ-ợc học Từ đó có lòng say mê với VHVN

B Phơng tiện thực hiện

- SGK, SGV Ngữ văn 10

- các tài liệu tham khảo: giới thiệu giáo án 10, ngữ văn lớp 6, 7 …

C Cách thức tổ chức

GV tổ chức giờ giảng theo cách kết hợp giữa nêu vấn đề, trao đổi thảo luận và trả lời câu hỏi

D Tiến trình giờ giảng

1 ổn định

2 Giới thiệu bài mới.

Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, nhân dân Việt nam đã sáng tạo nên nhiều giá trị vật chất và tinh thần to lớn, đáng tự hào Trong những sáng tạo tinh thần đó, có nền văn học của dân tộc kết tinh tinh hoa của cha ông trong suốt trờng kì lịch sử

Với bài “Tổng quan văn học Việt Nam”, chúng tôi sẽ cung cấp cho các em những nhận thức cơ bản, những nét chính về nền văn học của nớc nhà

3 Hoạt động dạy học.–

Hoạt động của thày và trò Yêu cầu cần đạt

GV: hớng dẫn HS tìm hiểu nhan đề của

bài học

- Em hiểu thế nào là tổng quan văn học

việt nam?

HS: tổng quan văn học việt nam – cách

nhìn nhận, đánh giá 1 cách tổng quát

những nét lớn của văn học việt nam

GV: gọi HS đọc mục I SGK

Nền văn học Việt nam đợc hợp thành từ

các bộ phận văn học nào?

HS: gồm văn học DG và văn học viết

I Các bộ phận hợp thành của văn học việt nam.

GV: Hãy kể tên một vài tác phẩm

VHDG mà em đã học hoặc biết?

HS đa ra một số tác phẩm VHDG GV

ghi bảng (nháp)

GV: Em hiểu VHDG là những sáng tác

nh thế nào?

GV: hãy cho biết những tác phẩm

VHDG ban vừa nêu thuộc những thể loại

nào?

HS trả lời GV điền trên bảng

GV: qua đó em có nhận xét gì về thể loại

của VHDG?

HS: phong phú

GV: dựa vào khái niệm và SGK, em hãy

cho biết VHDG có những đặc trng cơ

bản nào?

HS: trả lời GV chọn lọc ghi ý

GV: hãy kể tên một số tác phẩm văn học

viết mà em đã đợc học?

HS: kể tên GV ghi bảng (nháp)

GV: dấu hiệu dễ nhận biết sự khác nhau

giữa VHDG và văn học viết là ở chỗ

nào?

HS: văn học viết đợc ghi lại bằng văn tự

GV: em hiểu thế nào là văn học viết?

1 Văn học dân gian

a Khái niệm.

- VHDG là sáng tác tập thể và truyền miệng của nhân dân lao động (tri thức: trở thành ngời sáng tác nhng những tác phẩm đó phải tuân thủ đặc trng của VHDG)

- VHDG là tiếng nói, tình cảm chung của nhân dân

b Thể loại

- Thể loại của VHDG rất phong phú: Truyền thuyết, TCT, truyện ngụ ngôn, ca dao, tục ngữ …

c Đặc trng

- Tính truyền miệng

- Tính tập thể

- Gắn bó với các sinh hoạt khác nhau trong đời sống cộng đồng

2 Văn học viết

a Khái niệm

- Là sáng tác của tri thức, đợc ghi lại bằng chữ viết

- Là sáng tạo của cá nhântác phẩm văn

GV: nền VHVN từ xa cho đến nay về cơ

bản đợc viết bằng những hình thức văn

tự nào?

HS: Chữ Hán, chữ Nôm, chữ Quốc ngữ

GV: ngoài ra còn có một số tác phẩm

viết bằng chữ Pháp

GV: kể tên một số tác phẩm văn học

bằng chữ Hán mà em biết?

HS: kể tên những tác phẩm văn học bằng

chữ Hán đã đợc học

GV: em hãy cho biết nguồn gốc của văn

tự Hán

HS: trả lời GV ghi bảng

GV: kể tên tác phẩm bằng chữ Nôm?

HS kể tên

GV: em biết gì về chữ Nôm?

HS trả lời GV ghi bảng

GV: phần này các em sẽ đợc học cụ thể

trong giờ Tiếng việt (lịch sử phát triển

của tiếng việt)

GV: cho biết thể loại của văn học viết?

HS dựa vào SGK trả lời sau đó GV tổng

hợp lại ghi bảng

GV (thuyết giảng): VHVN là sản phẩm

tinh thần của tất cả các dân tộc c trú trên

lãnh thổ VN Đó là một nền văn học

học viết mang dấu ấn của tác giả

b Chữ viết của văn học Việt Nam

- Chứ Hán: là văn tự của ngời Hán, ngời Việt đọc chữ Hán theo cách riêng của mìnhcách đọc Hán Việt

- Chữ Nôm: là chữ viết cổ của ngời Việt, dựa vào chữ Hán mà đặt ra

- Chữ Quốc ngữ: sử dụng chữ cái la tinh

để ghi âm tiếng việt

c Hệ thống thể loại của văn học viết.

- Giai đoạn 1: từ thế kỉ X đến thế ki XIX + Văn học chữ Hán:

Văn xuôi: truyện kí, TT C hồi Thơ: cổ phong, đờng luật, từ khúc Văn biền ngẫu

+ Văn học chữ Nôm: thơ (thơ nôm đờng luật, truyện thơ, ngâm khúc), văn biền ngẫu

- Giai đoạn 2: từ đầu thế kỉ XX đến nay + Tự s: truyện ngắn, tiểu thuyết, kí + trữ tình: thơ trữ tình, trờng ca + Kịch: kịch nói, kịch thơ

II Quá trình phát triển của văn học viết Việt Nam

thống nhất trong sự đa dạng Bên cạnh

những đặc trng chung, văn học của mỗi

vùng miền, mỗi tộc ngời lại có bản sắc

riêng làm phong phú cho nền văn học

của toàn dân tộc

Quá trình phát triển của văn học Việt

Nam gắn chặt với lịch sử chính trị, văn

hoá, xã hội của đất nớc Nhìn tổng quan

văn học Việt Nam trải qua 3 thời kì lớn:

+ Từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX

(VHTĐ)

+ Từ đầu thế kỉ XX đến cách mạng T.8

1945 và sau CM T.8 cho đến hết thế kỉ

XX (VHHĐ)

GV: Cho biết bối cảnh hình thành và

phát triển của VHTĐ?

HS trả lời GV chọn lọc ghi bảng

GV: VHTĐVN đợc sáng tác bằng những

hình thức văn tự nào?

HS: 2 hình thức văn tự: chữ Hán và chữ

Nôm

GV: ở thời kì này chữ Hán có vai trò nh

thế nào? nền văn học chữ Hán ra đời và

tồn tại trong thời gian nào?

HS trả lời GV chọn lọc ghi bảng

GV: hãy kể tên những tác phẩm

VHTĐVN bằng chữ Hán?

HS:

- Thánh Tông Di thảo của Lê Thánh

Tông

- Truyền kì mạn lục của Nguyễn Dữ

- Thợng kinh kí sự của Hải thợng lãn ông

- Hoàng Lê Nhất Thống chí của Ngô Gia

1.Văn học trung đại (từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX)

a Bối cảnh hình thành và phát triển

- Bối cảnh văn hoá, văn học vùng Đông

á, Đông Nam á

- Có quan hệ giao lu với nhiều nền văn hoá khu vực đặc biệt là Trung Quốc

b Hình thức văn tự

- Chữ Hán:

+ Vai trò: chữ Hán là phơng tiện để nhân dân ta tiếp nhân những học thuyết lớn của phơng Đông thời đó: Nho giáo, Phật giáo, t tởng Lão Trang

+ Văn học chữ Hán: ra đời từ thế kỉ X, tồn tại cho tới cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX

Văn Phái

GV: (thuyết giảng) Ngoài ra ta thấy các

tác giả nh Nguyễn trãi, Nguyễn Du đều…

có những tác phẩm đợc viết bằng chữ

Hán

Ngay trong giai đoạn văn học chữ Nôm

phất triển mạnh thì văn học chữ Hán vẫn

có nhiều thanh tựu

GV: cho biết nguông gốc ra đời của chữ

Nôm và văn học chữ Nôm?

HS trả lời GV chọn loc ghi bảng

GV: Sự ra đời của chữ Nôm và văn học

chữ Nôm có vai trò nh thế nào?

GV: anh (chị) hãy kể tên 1 số tác phẩm

VHTĐVN bằng chữ Nôm?

HS: - Truyện Kiều của Nguyễn Du

- Lục Vân Tiên của Nguyễn Đnh Chiểu

- Sáng tác của Hồ Xuân Hơng (bà chúa

thơ Nôm)

GV: Ngoài ra còn có một số Truyện

Nôm khuyết danh: Tống Chân – Cúc

Hoa, Phạm Tải Ngọc Hoa

GV: So sánh 2 bộ phận văn học chữ Hán

và văn học chữ Nôm, cho biết bộ

phận văn học nào chịu nhièu ảnh hởng

của VHDG?

GV: em có suy nghĩ gì về sự phát triển

của văn học chữ Nôm?

HS trả lời GV ghi bảng

- Chữ Nôm

+ Nguồn gốc ra đời của chữ Nôm và văn học chữ Nôm:

 chữ Nôm xuất hiện từ lâu

 văn học chữ Nôm phát triển mạnh ở thế

kỉ XV và đạt đỉnh cao ở cuối thế kỉ XVIII - đầu XIX

+ Vai trò của chữ Nôm và văn học chữ Nôm:

 Là kết quả của lịch sử phát triển văn học dân tộc

 Là bằng chứng hùng hồn cho ý chí xây dựng 1 nền văn hiến độc lập của dân tộc

 KL: - So với văn học chữ Hán, văn học chữ Nôm chịu ảnh hởng sâu sắc, toàn diện của VHDG

- Sự phát triển của văn học chữ Nôm gắn liền với nhngc truyền thống lớn của VHTĐ nh lòng yêu nớc, tinh thần nhân

GV: Cho biết bối cảnh hình thành và

phát triển của văn học hiện đại?

HS trả lời Gv ghi bảng

GV: anh (chị) hãy cho biết đặc điểm của

nền văn học HĐVN?

HS trả lời GV ghi bảng

GV: Hãy cho biết các giai đoạn phát

triển của VHHĐ? ở mỗi giai đoạn có

những đặc điểm gì đáng chú ý?

HS trả lời GV lựa chọn ghi bảng

GV: đây là những tác giả tiêu biểu mà

Tản Đà đợc coi là cầu nối giữa 2 thế kỉ

đạo, tính hiện thựcnó thể hiện tinh thần ý thức dân tộc đã phát triển cao

2 Văn học hiện đại (từ đầu thế kỉ XX

đến hết thế kỉ XX)

a Bối cảnh hình thành và phát triển

- Trong bối cảnh giao lu văn hóa, văn học ngày càng mở rộng Từ chỗ chỉ tiếp xúc, giao lu với văn học các nớc trong khu vực, VHVN đã tiếp nhận thêm tinh hoa của nhiều nền văn học trên thế giới

để đổi mới

b Đặc điểm

- Có quan hệ giao lu quốc tế rộng hơn

- Nên văn học chủ yếu viết bằng chữ quốc ngữ

- Đây là nền văn học có nhiều công chúng nhất trong lịch sử Số lợng tác giả

và tác phẩm cũng đạt quy mô cha từng có

- Là nền văn học vừa kế thừa nền tinh hoa của văn học truyền thống vừa tiếp thu tinh hoa của những nền văn học lớn trên thế giới để hiện đại hoá

c Các giai đoạn phát triển

- Từ đầu thế kỉ XX đến những năm 30: + Đây là giai đoạn giao thời ngắn của VHHĐ

+ VHVN đã bớc vào quỹ đạo của VHHĐ tiếp xúc với các nền VH châu âu

+ Các tác giả tiêu biểu: Tản Đà, Hoàng Ngọc Phách, Hồ Biểu Chánh …

- Từ 1930 – 1945:

+ Vừa kế thừa tinh hoa của VHTĐ và VHDG, tiếp nhận ảnh hởng của VHTG

để HĐH Biểu hiện có nhioêù thể loại mới (Thơ mới) và ngày càng hoàn thiện + Các tác giả tiêu biểu: Thách Lam,

GV: trình bày những thành tựu nổi bật

của VHHĐ Việt Nam?

HS trả lời GV ghi bảng

GV: ra bài tập

Hãy so sánh 2 thời kì văn học: VHTĐ và

VHHĐ để chỉ ra những điểm khác biệt

lớn của VHHĐ với VHTĐ?

(học sinh thảo luận)

GV lấy kết quả:

1 Tác giả: xuất hiện đội ngũ nhà văn

nhà thơ chuyên nghiệp

2 Đời sống văn học: TPVH đi vào đời

sống nhanh hơn: Mqh giữa tác giả và

độc giả mật thiết hơnđời sống văn học

sôi nổi năng đông hơn

3 Thể loại: xuất hiện thơ mới, tiểu

thuyết, kịch

4 Thi pháp: lối viết ớc lệ, sùng cổ của

VHTĐ đợc thay thế bằng lối viết hiện

thực, đề cao cá tính sáng tạo, cái tôi cá

nhân

Xuân Diệu, Huy Cận, Nam Cao, Nguyễn Tuân, Hàn Mạc Tử …

- Từ 1945 – 1975:

+ Nền VHVN ở giai đoạn này ra đời và phát triển dới sự lãnh đạo toàn diện của

Đảng Cộng Sản Việt Nam

+ Thành tựu của nó gắn liền với đờng lối văn nghệ đúng đắn của Đảng và sự nghiệp lao động chiến đấu của nhân dân ta

+ Các tác giả tiêu biểu: Quang Dũng, Chính hữu, Nguyên Nọc, Nguyễn Minh Châu…

- Từ 1975 đến nay:

+ VHHĐ Việt Nam bớc vào giai đoạn phát triển mới

d Thành tựu.

- Thành tựu nổi bật: thuộc về VH yêu

n-ớc và cách mạng, gắn liền với công cuộc giải phóng dân tộc

- Thể loại:

+ Cuối thế kie XIX đầu thế kỉ XX bên cạnh sự phát triển của thơ, văn xuôi quốc ngữ có công cuộc HĐH thơ, kịch, truyện ngắn, tiểu thuyết

+ 1945 – 1975: Thơ mới, tiểu thuyết Tự lực văn đoàn, thơ kháng chiến chống Pháp, chông Mĩ, bút kí …

GV: Từ những kiến thức trên, em có rút

ra gì về quy luật của VHVN?

HS trả lời GV ghi bảng

GV: VHVN đã phản ánh mối quan hệ

nào của con ngời Việt Nam?

HS trả lời GV ghi bảng

GV: Thẩn trụ trời, ca dao…

GV: những biểu hiện cụ thể?

GV: hay lấy dẫn chứng

HS: Đờng vô xứ Nghệ quanh quanh

Non xanh nớc biếc nh tranh hoạ đồ

HS: Nam quốc Sơn hà (Lý Thờng Kiệt)

GV: VHVN đã phản ánh moúu quan hệ

3 Kết luận.

- VHVN đã đạt đợc những giá trị đặc sắc

về nghệ thuật và nội dung với những tác giả đợc công nhận là danh nhân văn hoá: Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Chí Minh, nhiều tác phẩm đợc dịch ra nhiều thứ tiếng trên thế giới.VHVN với những khả năng và sự sáng tạo đã xây dựng đợc

vị trí riêng trong văn học nhân loại

III Con ngời Việt Nam qua văn học

1 Phản ánh quan hệ với thế giới tự nhiên

- Trong VHDG: kể lại quy trình nhận thức, cải tạo, chinh phục thế giới tự nhiên hoang dã để xây dựng đất nớc tơi

đẹp

- Trong văn học Trung đại: thiên nhiên gắn với lí tởng đạo đức, thẩm mĩ

- Trong VHHĐ: thiên nhiên đợc thể hiện

ở tình yêu quê hơng đất nớc, yêu cuộc sông, đặc biệt là tình yêu lứa đôi

2 Phản ánh mối quan hệ quốc gia dân tộc.

- Chủ yếu là ở tình yêu nớc nồng nàn + Trong VHDG: tình yêu làng xóm, quê cha đất tổ, nơi chôn rau cắt rốn; căn ghét các thế lực xâm lợc

+ Trong VHTĐ: qua ý thức sâu sắc về quốc gia, dân tộc, truyền thống văn hiến lâu đời của dân tộc

+ Trong VHCM: gắn liền với sự nghiệp

đấu tranh giai cấp và lí tởng XHCN

 Lòng yêu nớc trong VHVN: tình yêu quê hơng, niềm tự hào về truyền thống văn hoá của dân tộc, lịch sử dựng nớc và giữ nớc, ý chí căn thù quân xâm lợc, tinh thần hi sinh vì tổ quốc

3 Phản ánh quan hệ xã hội.

này nh thế nào?

GV: Truyện Kiều (Nguyễn Du)

GV: tiêu biểu: Ngô Tất Tố, Nam Cao…

GV: VHVN phản ánh ý thức bản thân

nh thế nào?

GV: truyện ngắn Mảnh trăng cuối rừng

– Nguyễn Minh Châu, Làng – Kim

Lân

- Trong các xã hội có giai cấp đối kháng, VHVN đã lên tiếng tố cáo phê phán các thế lực chuyên quyền và bày tỏ sự thông cảm đối với những ngời dân bị áp bứcTPVH: ớc mơ XH công bằng, tốt

đẹp

- Nhìn thẳng vào thực tại với tinh thần nhân thức, phê phán và cải tạo xã hội: truyền thống lớn của VHVN

- Văn học xây dựng CNXH: với lí tởng nâhn đạo cao đẹpphản ánh mối quan

hệ mới mẻ trong nhân dân ta

 Phản ánh quan hệ xã hôik vừa tô đậm hiện thực vừa tạo nên nhân đạo trong VH

4 Phản ánh ý thức bản thân

- Trong mỗi con ngời đều có 2 phơng diện: ý thức cá nhân và ý thức cộng

đồng VHVN đã ghi lại qua trình lựa chọn, đấu tranh để khẳng định 1 đạo lí làm ngời của dân tộc VN trong sự kết hợp hài hoà của 2 phơng diện đó

- Trong hoàn cảnh lịch sử đặc biệt (đấu tranh chống giặc ngoại xâm, đấu tranh cải tạo thiên nhiên khắc nghiệt) con ngời

VN thờng đề cao ý thức cộng đồng hơn ý thức cá nhân

- Cuối thế kỉ XVIII hay giai đoạn 30 – 45: cái tôi cá nhân đợc đề cao

- Xu hớng chung của sự phát triển VH dân tộc: xây dựng đaok lí làm ngời với nhiều phẩm chất tốt đẹp: nhân ái, thuỷ chung, tình nghĩa, vị tha, hi sinh vì sự nghiệp chính nghĩa

4 Củng cố và dặn dò

- Nhắc lại đơn vị kiến thức cơ bản đã học

- Học bài và chuẩn bị bài: Hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ