Tiết 1.2 TỔNG QUAN VĂN HỌC VIỆT NAM potx

PV: Em hãy cho biết văn học dân gian là những sáng tác tập thể hay của riêng một các nhân tác giả?.. PV: Chữ Hán là văn tự của người hán, chữ Nôm dựa vào chữ Hán mà đặt ra, chữ Quốc ng

Tuần 1

Tiết 1.2

TỔNG QUAN VĂN HỌC VIỆT NAM

A MỤC TIÊU BÀI HỌC

Gíup học sinh:

Nắm được các bộ phận lớn và sự vận động phát triển của văn học

Nắm được nét lớn về nội dung và nghệ thuật

B PHƯƠNG TIỆN THỰC HỆN

SGK

Thiết kế bài học

Các tài liệu tham khảo

C CÁCH THỨC TIẾN HÀNH

GV tổ chức giờ dạy học theo cách kết hợp các hình thức trao đổi thảo luận trả lời các câu hỏi

D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

Kiểm tra bài cũ

Giới thiệu bài mới

Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, nhân dân VN đã sáng tạo nên nhiều giá trị vật chất và tinh thần to lớn, đáng tự hào Chúng ta biết rằng mỗi dân tộc đều có một lịch sử văn học riêng cho dân tộc đó vì lịch sử chính là tâm hồn của dân tộc Để các em nhận thức những nét lớn về văn học VN chúng ta hãy tìm hiểu qua tiết học khái quát về tổng quan văn học VN

PV: Em hiểu như thế nào là tổng quan

văn học Việt Nam?

DG: Đó là cách nhìn nhận, đánh giá một

cách tổng quát những nét lớn của văn

học VN

Học sinh đọc những ý đầu của bài

“trải qua hàng ngàn năm lịch sử… tinh

thần ấy”

PV: Em hãy cho biết nội dung của ý mà

em vừa đọc là gì?

DG: Trải qua quá trình lao động, chiến

đấu xây dựng và bảo vệ đất nước, nhân

dân ta đã sáng tạo những giá trị tinh

thần Văn học VN là bằng chứng cho sự

sáng tạo ấy

I CÁC BỘ PHẬN HỢP THÀNH CỦA VHVN

1 Văn học dân gian

PV: VHVN bao gồm mấy bộ phận lớn?

PV: Em hãy cho biết văn học dân gian

là những sáng tác tập thể hay của riêng

một các nhân tác giả? Và nó được

truyền bằng con đường nào?

PV: Văn học dân gian bao gồm những

thể loại nào?

PV: Em hãy cho biết những đặc trưng

của Văn học dân gian?

Là những sáng tác tập thể của nhân dân lao động được truyền miệng

từ đời này sang đời khác

Thể loại: thần thoại, truyền

thuyết, truyện cổ tích, truyện cười, truyện ngụ ngôn, ca dao, câu đố, vè, truyện thơ, chèo, tuồng,…

Đặc trưng: tính truyền miệng, tính tập thể, tính thực hành trong các sinh hoạt khác nhau của đời sống cộng

đồng

2 Văn học viết

PV: Chữ Hán là văn tự của người hán,

chữ Nôm dựa vào chữ Hán mà đặt ra,

chữ Quốc ngữ sử dụng chữ cái La Tinh

để ghi âm tiếng Việt Từ thế kỉ XX trở

lại đây văn học VN chủ yếu viết bằng

chữ Quốc ngữ

Là những sáng tác của trí thức được ghi lại bằng chữ viết, là sáng tạo của cá nhân, văn học viết mang dấu ấn tác giả

Hình thức: chữ Hán, chữ Nôm,

chữ Quốc ngữ, một số ít bằng chữ pháp

II QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN VHVN

DG: GV lần lượt gọi HS đọc từng phần

trong SGK

Hệ thống thể loại: Phát triển theo từng

thời kì

Từ X đến XIX gồm văn xuôi tự sự

(truyện kí, văn chính luận, tiểu thuyết

chương hồi); Thơ gồm thơ cổ phong,

đường luật, từ khúc; Văn biền ngẫu gồm

phú, cáo, văn tế

Chữ Nôm: thơ Nôm đường luật,

truyện thơ, ngâm khúc, hát nói

Từ XX trở lại đây ranh giới rõ ràng

Tự sự: truyện ngắn, tiểu thuyết, kí; Trữ

tình: thơ, trường ca; Kịch : kịch nói

PV: Nhìn tổng quát VHVN có mấy thời kì

phát triển?

VHVN có 2 thời kì phát triển: Từ X

đến XIX (văn học trung đại – nền VH nầy

hình thành và phát triển theo mối quan hệ

của văn học khu vực Đơng Á và Đơng

Nam Á cĩ mối quan hệ với văn học TQ) và

XX đến nay (văn học hiện đại hình thành

và phát triển trong mối quan hệ và giao

lưu quốc tế, chịu ảnh hưởng của văn học

Aâu – Mĩ.)

PV: Em hãy cho biết những nét lớn của

truyền thống thể hiện trong VHVN?

Truyền thống VHVN thể hiện 2 nét

lớn: chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa nhân

đạo

1 Văn học trung đại (từ X đến hết XIX)

PV: Văn học VN thời kì này cĩ điểm

chú ý?

PV: Vì sao VH thời kì này cĩ sự ảnh

hưởng của văn học Trung Quốc?

PV: Em hãy chỉ ra những tác phẩm và

tác giả tiêu biểu của VH thời kì này?

Nền VH viết bằng chữ Hán và chữ Nơm

Aûnh hưởng của nền văn học trung đại TQ

Vì các triều đại phong kiến phương Bắc lần lượt sang xâm chiếm nước ta (lí do văn học viết bằng chữ Hán)

* Tác phẩm, tác giả tiêu biểu:

Thánh Tơng di thảo – Lê Thánh Tơng

Truyền kì mạn lục – Nguyễn Dữ Việt điện u linh tập – Lí Tế Xuyên Thượng kinh kí sự – Hải Thượng

Về thơ chữ Hán:

Thơ Nôm đường luật:

DG: Bên cạnh đó còn có nhiều truyện

Nôm khuyết danh như: Phạm TẢi – Cúc

Hoa, Tống Trân – Cúc Hoa, Phạm Công

– Cúc Hoa

PV: Qua đó em có suy nghĩ gì về sự

phát triển thơ Nôm của VH thời kì này?

Lãn Oâng

Vũ trung tuỳ bút – Phạm Hổ

Nam triều công nghiệp – Nguyễn Khoa Chiêm

Hoàng Lê nhất thống chí – Ngô gia văn phái

Nguyễn Trãi – Ức trai thi tập, Quốc

âm thi tập

Nguyễn Bỉnh khiêm – Bạch vân thi tập

Nguyễn Du – Bắc hành tạp lục

Lê Thánh Tông – Hồng Đức quốc

âm thi tập

Thơ Nôm của Bà Huyện Thanh Quan, Hồ Xuân Hương…

Truyện Kiều – Nguyễn Du

Sơ kính tân trang – Phạm Thái

Sự phát triển của thơ Nôm gắn liền với

sự trưởng thành và những nét truyền thống của VH trung đại Đó là lòng yêu nước, tinh thần nhân đạo và hiện thực

Nó được thể hiện tinh thần ý thức dân tộc đã phát triển cao

2 Văn học hiện đại (đầu XX đến hết XX)

PV: Văn học việt nam từ XX đến nay

được gọi bằng nền văn học gì? Tại sao

lại có tên gọi ấy?

DG: Văn học việt nam từ XX đến nay

Phát triển trong thời đại mà quan

hệ sản xuất chủ yếu dựa vào hiện đại hóa

được gọi là nền văn học hiện đại

DG: Mặt khác những luồng tư tưởng

tiến bộ như những luồng gío mới thổi

vào Việt Nam làm thay đổi cách nghĩ,

cách cảm và cả cách nĩi của con người

Việt Nam

PV: Em hãy cho biết văn học thời kì

này chia làm mấy giai đoạn và cĩ những

đặc điểm gì?

DG: VH trung đại chuyển sang VH

hiện đại: sự kiện Pháp xâm lược và đơ

hộ nước ta đã ảnh hưởng nhiều mặt đến

mặt văn học Khoa cử chữ Hán đã chấm

dứt ở Bắc Kì năm 1915, ở Trung kì năm

1918 do đso những người học chữ hán

ít dần Trong khi đĩ, lớp trí thức học

tiếng Pháp ngày một đơng đảo Qua

tiếng Pháp, lớp trí thức mới này tiếp xúc

với văn học Châu Aâu, trước hết là VH

Pháp nên họ chịu ảnh hưởng VH Pháp

và châu Aâu VH TQ vẫn tiếp tục ảnh

hưởng Trong XX VH Nga xơ viết, VH

Mĩ La Tinh cũng cĩ tác động đến

VHVN

Aûnh hưởng của văn học phương Tây

Văn học thời kì này chia làm 4 giai đọan:

Từ đầu XX đến năm 1930

Từ 1930 đến 1945

Từ 1945 đến 1975

Từ 1975 đến nay

Từ XX đến 1930 VHVN đã bước vào quỹ đạo của VH thế giới hiện đại (tiếp xúc với Vh châu Âu) Đĩ là nền

VH tiếng Việt viết bằng chữ quốc ngữ Tác giả tiêu biểu:

Tản Đà, Hịang Ngọc Phách, Hồ Biểu Chánh, Phạm Duy Tốn,…(thời kì đầu)

Từ 1930 đến 1945 (thời kì cuối) xuất hiện nhiều tên tuổi lớn : Thạch Lam, Nguyễn Tuân, Xuân diệu, Vũ Trọng Phụng, Huy Cận, Nam Cao, Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên,…

Văn học thời kì này vừa kế thừa tinh hoa của VH trung đại và VHDG,

DG: Nếu tác giả VH trung đại không

sống bằng nghề văn thí các nhà văn hiện

đại đã lấy việc viết văn làm nghề

DG: Tản Đà viết nhiều về việc đem văn

chương bán phố phường: “Mười mấy

năm xưa ngọn bút lông

Xác xơ chẳng bợn chút hơi đồng

Bây giờ anh đổi lông ra sắt Cách kiếm ăn đời có nhọn không”

DG: Tiểu thuyết chương hồi và văn

xuôi chữ Hán trong VH trung đại tuân

thủ trật tự thời gian Nhưng kết cấu tiểu

thuyết trong VH hiện đại theo qui luật

tâm lí, có thể đảo lộn trật tự thời gian

DG: Thơ đường luật của VH

trung đại cso niêm luật và hạn định số

câu chữ rất chặt chẽ; thơ mới và thơ

vừa tiếp nhận ảnh hưởng của VH thể giới để hiện đạo hóa Nhiều thể lọai mới ngày càng được hòan thiện

Từ 1945 đến 1975 sự kiện lịch sử

vĩ đại đã mở ra triển vọng nhiều mặt cho VHVN Nhiều nhà văn nhà thơ lớn trước đã đi theo cách mạng

Tác giả: đã xuất hiện đội ngũ nhà văn xem việc sáng tác làm nghề nghiệp Đời sống văn học: con người có ý thức cá nhân đấu tranh với các quan niệm cũ

Thể lọai: thơ mới, tiểu thuyết, kịch

nói phát triển mạnh

Thi pháp: đề cao tính sáng tạo, cái tôi cá nhân

hịên đại nói chung tương đối tự do về số

chữ trong câu;

Kịch nói hiện đại khác với kịch

hát truyền thống

Ví dụ: so sánh việc tả chân dung

nhân vật trong truyện Kiều (Thúy Kiều)

và chân dung nhân vật của Nam Cao

(Chí Phèo, Thị Nở) để phân tích, chỉ rõ

hai quan niệm miêu tả khác nhau Với

chân dung Thúy Kiều Nguyễn Du dùng

công thức có sẵn để tả, còn đối với Chí

Phèo, Thị Nở thì Nam Cao lại tả chi tiết,

tả thực

PV: Em hãy lấy một ví dụ về một tác

phẩm khác để so sánh tìm ra sự khác

biệt giữa VH trung đại và VH hiện đại

III CON NGƯỜI VIỆT NAM QUA VĂN HỌC

1 Con người Việt nam trong quan hệ với thế giới tự nhiên

DG: Văn học là nhân học Đối tượng

trung tâm của văn học là con người

Nhưng không hề có con người trừu

tượng mà chỉ có con người tồn tại trong

4 mối quan hệ cơ bản Mối quan hệ này

chi phối các nội dung chính cuả văn học,

có ảnh hưởng đến việc xây dựng hình

tượng văn học

PV: Mối quan hệ giữa con người và thế

giứoi tự nhiên được thể hiện như thế

VHDG với tư duy huyền thọai đã

kể lại quá trình nhận thức cải tạo, chinh phục của ông cha ta với thế giới tự nhiên hoang dã, xây dựng cuộc sống, tích lũy hiểu biết phong phú về thiên nhiên

Thiên nhiên còn là người bạn thân thiết, gắn bó với con người Tình yêu thiên nhiên đã trở thành nội dung quan trọng của VHVN

nào?

DG: Để chỉ đôi nam nữ thanh niên trẻ

trung người ta thường dùng mận đào,

hoa lê,… Con người sống gắn bó với

thiên nhiên và tìm thấy từ thiên nhiên

những hình tượng nghệ thuật để thể hiện

chính mình

DG: Thiên nhiên mang nhữngdáng vẻ

riêng biệt của từng vùng, từng miền

Vào VH thiên nhiên cũng amng nét

riêng ấy, nó gớp phần làm nên tính đa

dạng trong văn chương

Trong sáng tác VH trung đại thiên nhiên thường gắn liền với lí tưởng đạo đức thẩm mĩ Hình ảnh cây tùng, cúc , trúc , mai tượng trưng cho nhân cách cao thượng của nhà nho Các đề tài nưh, tiều, canh , mục thể hiện lí tưởng thanh tao của những con người mai danh ẩn tích, lánh đục tìm trong không màng danh lợi

2 Con người Việt nam trong quan hệ quốc gia, dân tộc.

PV: Mối quan hệ giữa con người với

quốc gia dân tộc được thể hiện như thế

nào?

DG: Đó chính là tình yêu quê hương xứ

sở là niềm tự hào về truyền thống mọi

mặt của dân tộc (truyền thống dựng

nước và giữ nước) tình yêu tố quốc thể

hiện qua lòng căm thù giặc, dám xả thân

vì nghĩa lớn

DG: Giai đọan VH 30-45 ý thức cá

nhân được đề cao Đó là quyền sống,

quyền được hưởng hạnh phúc và tình

yêu của con người Thời kì này nổi lên

với văn xuôi lãng mạn, thơ mới lãng

Con người VN đã sơm hình thành

hệ thống tư tưởng yêu nước và tư tưởng

xã hội

Nền VH yêu nước có giá trị nhân văn sâu sắc xuyên suốt lịch sử VHVN

Tác phẩm tiêu biểu: Nam quốc

sơn hà, Hịch tướng sĩ, Bình Ngô đạo cáo, Tuyên ngôn Độc lập,…

mạn

3 Con người VN trong quan hệ xã hội

PV: Xu hướng chung của VHVN là gì

khi xây dựng mẫu người lí tưởng?

DG: Xu hướng chung của VHVN là

xây dựng một đạo lí làm người với nhân

phẩm tốt đẹp như lòng nhân ái, thủy

chung, tình nghĩa, vị tha, sẵn sàng xả

thân vì sự nghiệp chính nghĩa Đấu tranh

chống chủ nghĩa khắc kỉ của tôn giáo, đề

cao quyền sống con người cá nhân

nhưng không chấp nhận chủ nghĩa cá

nhân

Trong XH có giai cấp VHVN đã lên tiếng tố cáo thế lực chuyên quyền

và thể hện sự cảm thông chia sẻ với người bị áp bức

Hình thành chủ nghĩa hiện thực trong văn học

Tác giả tiêu biểu: Nam Cao, Vũ

Trọng Phụng, Ngô Tất Tố, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Du, Đặng Trần Côn,…

4 con người VN và ý thức về bản thân

CỦNG CỐ:

PV: Sau khi học xong bài những điểm

nào chúng ta cần lưu ý?

Dặn dò HS về nhà học thuộc bài và

Xây dựng một đạo lí làm người với nhân phẩm tốt đẹp như lòng nhân

ái, thủy chung, tình nghĩa, vị tha, sẵn sàng xả thân vì sự nghiệp chính nghĩa Đấu tranh chống chủ nghĩa khắc kỉ của tôn giáo, đề cao quyền sống con người

cá nhân nhưng không chấp nhận chủ nghĩa cá nhân

- Các bộ phận hợp thành VHVN

- Tiến trình lịch sử VHVN

- Một số nội dung chủ yếu của VHVN

chuẩn bị bài học tiếp theo “ Họat động

giao tiếp bằng ngôn ngữ”

- Một số tác giả tác phẩm tiêu biểu