Thuyết trình văn học

Nếu bốn câu trên, Nguyễn Du miêu tả Thuý Vân như một thần dân cung kính trướcsắc đẹp truyền thần của nữ hoàng thì đối với Kiều ngòi bút ấy lại trào dâng không kém phần " ghen tuông, giận

Con người Thuý Vân

A.TÁC GIẢ VÀ VĂN NGHIỆP

Nguyễn Du : tự là Tố Như, hiệu là Thanh Hiên, quê Tiên Điền, Nghi

Xuân - Hà Tĩnh, từng sống nhiều ở Thăng Long và Thái Bình

Xuất thân trong gia đình quí tộc Nguyễn Du được chăm chút cẩn thận từthuở nhỏ, theo học cả thi thư, cung kiếm và đàn hát Khi lớn lên gặp lúc đất nướcxảy ra nhiều biến động Tâm trạng ông vừa ngơ ngác vừa bị phẫn của một người

"Chưa hiểu hết thời thế" lại thêm tư tưởng trung quân ràn buộc Từ cuộc sống vốn

có nhiều trái ngược Tư tưởng ông chứa đựng tinh thần nhân đạo sâu sắc và tàinăng cao cả khi đã khái quát lên được hiện thực của cuộc đời Bao năm ăn giónằm sương, lại ảnh hưởng chất văn tài của cha, điệu hát dân ca của mẹ Ông đã

tạo nên được một kiệt tác "Đoạn trường tân thanh" Đoạn trường đã hiện lên đủ

thịt, đủ xương của muôn vàn đau khổ Tiếng cười bỗng nhiên lạnh lẽo, giọt nướcmắt bỗng nhiên long lanh

Thành kính cảm tạ Tố Như, thiên tài lỗi lạc đã thoát ra khỏi những lũy

thành chật hẹp của đời nho sĩ rêu phong, để chia sẻ nỗi niềm đau khổ của kẻ thanhân Người đã thổi vào văn chương vần điệu dân tộc một luồng sinh lực diệu kì,băng vượt không gian mà đi, xuyên suốt thời gian mà sống Hơi thở ấy lại ngânnga trong mỗi trái tim, hoà lời thơ bác học, chung cảm hứng với điệu hát bìnhdân Rồi cũng chính người đã dựng lên một toà lâu đài ngôn ngữ nguy nga tráng

lệ, rực rỡ, chuyển dậy một đỉnh nghệ thuật cao vòi vọi

Thành kính cảm tạ Nguyễn Du, với tác phẩm Truyện Kiều đã giúp văn học

nước ta vượt khỏi biên giới đất Việt hòa nhập cùng dòng chảy văn học năm châubốn bể Trước bàn thờ tưởng niệm của đại thi nhân dù chẳng phải là mâm ngũ quảđong đầy, nhành hoa đào sắc thắm Vài lời tâm tình của lớp người hậu thế vớilòng trân trọng cảm phục và biết ơn trước di sản tinh thần mà người xưa đã dầy

công xây dựng Thuý Vân, ở đây chúng tôi cũng chỉ dám xin thôi, trình bày đôi

dòng suy nghĩ và cảm nhận của riêng mình

B.CON NGƯỜI THUÝ VÂN

Thuý Kiều chọn bến Tiền Đường để hoá kiếp hồng nhan Giọt lệ Thuý Kiều từng thấm đẫm từng trang viết Khi khúc bạc mệnh gảy xong thì mọi oán

hận oan khiên cũng theo tiếng nhạc mà dâng đầy trong nỗi đau xót xa Đó là

Đoạn trường tân thanh thấm màu dâu bể, bể dâu Giọt sương sa lác đác Tiếng

mưa ray rứt không thôi, có người yêu Truyện Kiều nhờ điệu nhạc khoan thai đón

gió, trầm lắng đón sương Có người lại mê mẫn biến thành hoạ sĩ của rừng phong

thu lá đỏ biệt li Còn riêng tôi, tôi yêu Truyện Kiều vì đó là con người thật, con

người ấy biết vui khi ta vui, biết buồn khi khi ta buồn, biết hờn giận, biết yêu

thương Một Từ Hải tài tình thao lược hay một Thuý Vân vô tâm đến vô tình đáng

thương Đúng vậy, Thuý Vân là giọt nước nhỏ, giọt nước sáng trong của tuổi

"xuân xanh xấp xỉ tới tuần cập kê" Giọt nước hiền lành cam chịu : "Thoắt một

oan khiên" Tại sao trong sáng lại mắc phải oan khiên ? Tại sao vô tư lại đáng

thương ? Có lẽ, ta phải hỏi cụ Tố Như và hỏi chính mình Thuý Vân, đứa con hiềnlành không duyên kiếp và cũng chẳng mặn mà lắm với ngòi bút hoạ thơ thành đờicủa Nguyễn Du

Nói là duyên kiếp cũng không đúng, mà nói là không duyên kiếp cũng

chẳng sai Vân " tội" hơn Kiều vì chỉ được Nguyễn Du coi, xem xét là chủ thể khách quan Chủ thể ấy đôi khi cũng từng mang dấu ấn một thời " hoạ sĩ" Hoạ sĩ

dùng tâm để vẽ, dùng tự sự tô đậm nghệ thuật, dùng tình để rung cảm người xem

Vân xem trang trọng khác vời

Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.

Trăng trên trời có khi tròn khi khuyết, còn trăng trên khuôn mặt Thuý Vân

lại đong đầy tròn vành vạnh sáng soi " Nét ngài nở nang", lông mày của Vân hình

như hơi đậm hơn, cong hơn, đường nét sắc sảo hơn Đôi lông mày ấy mà Vương

Trọng (nhà thơ xứ Nghệ) cho rằng tác giả Nguyễn Du mượn cách nói quê hương

để tả người "Tốt con ngài hơn dài quần áo" Lông mày Vân hiện cả một sức sống

tinh tú cao sang Khuôn mặt ấy, cặp lông mày ấy càng được tô đẹp thêm nữa bởi ?

Hoa cười ngọc thốt đoan trang

Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da.

Câu thơ thật hàm súc Miêu tả vẻ đẹp con người Vân, vẻ đẹp có nét hình,

có màu sắc, có âm thanh, có tiếng cười, giọng nói Người ta nói rằng thơ là hoạ, lànhạc, là đời quả thật không sai Miệng Vân luôn cười Nụ cười không gượng ép

cũng chẳng thầm mỉa mai Nụ cười vô tư " tươi roi rói như hoa mùa xuân nở rộ

phô hương sắc" Đó là nét kiều diễm, là báu vật tinh khôi của đất trời Còn lời ăn

tiếng nói, trò chuyện với Vân là cảm nhận cả một thế giới thanh thản, dịu dàng "

thốt" một động từ đặc tả với thanh sắc chắn ngang cả dòng nước đang êm ả chảy.

Nói đến Nguyễn Du là nói đến một nghệ nhân kim hoàn tinh xảo điêu luyện bởi

cách chọn từ và đúng chỗ trong câu thơ để tạo một sản phẩm có vẻ đẹp hoàn hảo,

sắc sảo lạ thường " Hoa cười ngọc thốt đoan trang", Vân không lộ vẻ vô duyên, "

Cười cười, nói nói " nàng trầm tính nhận biết nên nói lúc nào và nói ra sao Tục

ngữ ta có câu " Biết thì thưa thốt, không biết thì dựa cột mà nghe" Hình như thiên tài Nguyễn Du đã " còn nhớ vun xén" vào đây một chút tình dân quê Trở lại vấn

đề ta thấy Vân đẹp đến nỗi " Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da" Câu thơ

đọc lên dịu mát cả lòng người Tóc Vân xanh và mềm mại hơn mây Da Vân mịn

màn và trắng hơn tuyết Vẻ đẹp tinh khôi mà thiên nhiên chỉ biết " thua", biết "

nhường" Dấu phẩy giữa câu rạch ròi, phân rõ mỗi nét đẹp sắc sảo của Vân Nếu

bốn câu trên, Nguyễn Du miêu tả Thuý Vân như một thần dân cung kính trướcsắc đẹp truyền thần của nữ hoàng thì đối với Kiều ngòi bút ấy lại trào dâng không

kém phần " ghen tuông, giận dữ " của tạo hoá với khách má hồng :

Làn thu thuỷ, nét xuân sơn

Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kếm xanh

Mắt Thuý Kiều trong và sâu như làn nước mùa thu Còn hàng lông mày thì

cong và đẹp như rặng núi mùa xuân.Vẻ đẹp của trời đất thiên nhiên " hoa ghen

thua thắm" phải chăng là nét thắm của làn môi, đôi má hồng hay sự duyên dáng

đằm thắm của tuổi trăng tròn ? " liễu hờn kếm xanh" phải chăng là màu xanh của

tóc, của lông màu, của sức sống xuân sắc của xuân Nguyễn Du miêu tả Vân rồi

lại tả về Kiều, hình như đằng sau vẻ đẹp thuỷ mặc ấy lại có cả bao dụng ý ? Ông

làm mờ đi hình ảnh của Thuý Vân

Quay trở lại với toàn bài, có thể nói rằng Nguyễn Du là bậc thầy của ngônngữ ước lệ, niêm phong chặt chẽ, còn thi sĩ đa tình Xuân Diệu lại có cách khởi sựrất thanh niên :

Lá liễu dài như một nét mi

( ) Hơi thở thổi như ngực người yêu mến

Mây đa tình như thi sĩ ngày xưa

Nguyễn Du đem thi pháp đặc trưng của văn học cổ để tả người đẹp còn

Xuân Diệu thì so sánh ngược lai Cách nói, cách diễn đạt vui vẻ tạo nên nét xuântình dạt dào sức sống Rồi một lần nữa Xuân Diệu lại bước vào con đường hoạ sĩvới Nguyễn Du phát hoạ bước chân dung người đẹp Thuý vân : mặt tròn - da mịn

- tóc xanh, cái gì cũng đẹp, cũng trang trọng, hoạ chỉ cầm bút đưa nét vẽ nội tâmvài bộ phận đặc tả đã phát hoạ nên một chân dung của một con người Chân dung

ấy chỉ thiếu đôi mắt nhưng ta thừa biết Thuý Vân chẳng phải là cô gái mù loà Và Nguyễn Du cũng chẳng phải là một thiên tài vô ý.

Thuý Vân có mắt và đó là đôi mặt đẹp Nhưng đôi mắt ấy nằm trên khuônmặt cho đủ bộ Chỉ nhìn, chỉ thấy những ''cái thực" ở ngoài đời Gặp Kim Trọnghào hoa phong nhã, nàng cũng như bao cô gái khác Gặp nấm mồ Đạm Tiên nàngcũng thấy như Vương Quan hờ hững đến vô tình Cho đến khi gia đình tan biến

nàng cũng êm đềm " say một giấc xuân" Rồi lúc sum họp nàng " thản nhiên " kết

lại duyên xưa Nàng thấy, nàng không thấy, điều đó không có gì khác Có khác làtiếc cho cô gái đoan trang phúc hậu, con nhà nho giáo mà quá đổi vô tâm, vô tình Quên sao được nấm mồ hoang lạnh chôn đắp một thời thiếu nữ xuân xanh

Đó là nấm mồ Đạm Tiên : người con gái hồng nhan bạc mệnh Nếu Thuý Kiều

nhỏ giọt nước mắt đầu tiên cho số kiếp truân chuyên thì Thuý Vân lại cảm thấykhó chịu khi nhìn chị khóc :

Khéo dư nước mắt khóc người đời xưa

Nếu ở địa vị Thuý Vân ta sẽ như thế nào ? Cười hay khóc ? "Khéo dư nước

mắt", cách nói của Vân ỡm ờ để lộ thái độ khó chịu " khéo" nếu Lê Thánh Tông

có một lần dùng từ này đánh bật gốc tính xấu của Trương Sinh, thì Nguyễn Du lạilột tả được bản chất của Vân Thuý Kiều khóc cho nỗi niềm xót xa của một kiếpngười Còn Vân ? Vân đã tô đậm, đã đắp thêm sự " khinh miệt của người đời đốivới Đạm Tiên" Cô ấy là kĩ nữ, là vợ mọi nhà, là ma không chồng, có gì đángkhóc Cứ tưởng tượng, thẫn thờ với cách nói của Vân ! Dấu chấm than cuối câu

ngã dài, dài theo lối mách xé " khóc người xưa" "Đời xưa", "đời này" sao Vân

không nghĩ lại cho nước mắt Thuý Kiều Đạm Tiên ngày ấy rồi ai ngày này ? Là

Kiều, là Vân Vân không nghĩ đến, chỉ biết vẻ đẹp như bức truyền thần này sẽmột đời bình lặng trong mái ấm gia đình Mặc cho sự bất hạnh đau khổ của ngườikhác.

Thuý Vân chợt tỉnh giấc xuân

Gia đình tan tóc nàng cũng vô tư Nàng "chăn ấm, nệm êm" vui một giấcxuân ấm nồng Giấc xuân ấy là một chuổi đời chẳng lo lắng, chẳng muộn phiền.Giấc xuân với mộng đẹp, sắc thắm tràn đầy hi vọng Vân như thế, còn Kiều ?

Nỗi riêng riêng những bàng hoàng

Dầu chong trắng đĩa, lệ tràn thắm khăn.

Nghĩ, lo, khóc Thuý Kiều đau khổ suốt năm canh khăn thấm đầy máu và

nước mắt Dầu chong đã cạn mà vẫn rối bời đắn đo Kiều là thế ! Nàng có "đôi

mắt" nhìn sâu vào những cái mà Vân không nhìn thấy " Đôi mắt với nhãn lực"

tuyệt vời gọi hồn ma Đạm Tiên về kết bạn Gọi ánh trăng bạc cùng ai đi tắt vềkhuya chứng giấm lời thề Đôi mắt ấy biết đắn đo bên hiếu, bên tình, bên hi sinh

và bên bồi đắp hạnh phúc Kiều xót xa, Vân say giấc nồng Cảm ơn Nguyễn Du,

ông đã xây dựng hai hình ảnh đối lập, toát lên được bản chất Vân - Kiều Vân ngủ

rồi tỉnh nhưng chỉ "chợt tỉnh" mà thôi Cái chợt tỉnh ngẩn ngơ rồi buột miệng hỏi

một câu đến vô tình :

Cớ sao ngồi nhẫn tàn canh ?

Câu thơ đọc lên thật giản dị Vì sao chị không ngủ, Vân biết"chị riêng oanmột mình" mà vẫn hỏi Hỏi để quan tâm hay hỏi một cách vô ý thức Nàng cóthấy được gì khi chị Kiều thờ thẫn không ngủ được Nhưng mà nàng có thấy cũngchẳng khác gì đâu Mắt Vân, cái nhìn của Vân thật thà hiền lành Cái nhìn thụđộng, theo khuôn nếp, khiến ta lầm tưởng tâm hồn này như có chất bột nếp râylọc mịn màn Như thế phỏng nàng có mắt hay không ? Ta chưa thấy Thuý Vâncười Không hề thấy Thuý Vân khóc Ta ao ước chừng một giọt lệ, chừng nữa nụcười để khuôn trăng bớt đầy đặn để mày ngài kém nở nang Có thể, Vân mới chia

xẻ với chúng ta những nỗi ưu tư, phiền muộn và cố gắng hi sinh Nhưng đó chỉ là

ao ước và sẽ không bao giờ là sự thật Nếu Vân đã hiện lên rõ ràng riêng đôi mắthình như đã nhường hẳn cho Thuý Kiều :

Làn thu thuỷ, nét xuân sơn

Mắt Kiều như hai viên ngọc quí, xanh hơn dáng núi mùa xuân, trong sâu

đẹp, lung linh kì lạ Cả Kiều - Vân một hai "nghiêng nước, nghiêng thành".

Nhưng Vân lại không có mắt, đó là điều khó chấp nhận Người giai nhân như thế

mà lại Ta trầm tĩnh, thầm hỏi lại ngòi bút xây dựng nhân vật của Nguyễn Du.Hãy xem ông nói đến Thuý Vân khi Kiều gặp lại Kim Trọng Nàng đã nói đếntấm lòng yêu Kiều của kẻ chung chăn gối với mình trong bao nhiêu năm :

Những là rày ước mai ao

Mười lăm năm ấy biết bao nhiêu tình.

Câu thơ đọc lên như lời kể gói gọn " mười lăm năm " Vân nói thản nhiên

lạnh lẽo tưởng như không giữ nguyên cho mình lòng tự ái, chút nhiệt tình Kim là

chồng của Vân ngày đêm cứ mơ tưởng Thuý Kiều mà sao cái ghen Thuý Vânchưa một lần trào dâng Vân khác Hoạn Thư :

Dòng máu ghen của Hoạn Thư đã thành nhà, thành gia pháp còn ThuýVân ? Chị biết cam chịu, phủ phục đáng thương nhưng không tránh được sự dễdàng đáng ghét Vân có hiền quá không ? Suy nghĩ của Vân theo ý tình kẻ khác,miễn ý tình ấy thuộc về lẽ phải thuộc về trật tự mà cuộc đời chấp nhận Xã hội,gia đình nàng thấy bình thường, không hề phản ứng Vậy lời nói của nàng có phải

vô duyên, thô thiển quá hay không ? có đó là sự "tuân phục" của nàng khi chàngKim yêu nhớ Thuý Kiều ? Dẫu cử chỉ ấy có phần cao đẹp, cảm động nhưng chưalàm ta mến yêu và gần gũi

Nói là vậy, nhưng ai hãy nhìn lại tiết thanh minh chiều hôm ấy Một buổichiều của tình duyên trời định

Bóng chiều như giục cơn buồn

Khách đà lên ngựa, người còn nghé theo

Khung cảnh thiên nhiên nên thơ Chiều đến giục giã " khách lên ngựa ,

người còn ghé theo" Hình ảnh " người" ở đây tác giả Nguyễn Du dùng rất huyền

ảo, ngay cả ta cũng không xác định được những tình cảm hai chị em Kiều Đó

chính là điều kì diệu của " tiếng sét ái tình" trong buổi chiều thanh minh.

Và đối mặt với sự việc " trao duyên" của Kiều - Vân ta mới thấy Vân thật

đáng thương

Cậy em em có chịu lời

Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa.

Kiều đã đưa Vân vào tình thế khó xử Vân chẳng kịp nói rằng, Kiều dang

dở, Kiều muốn đền đáp ơn tình chàng Kim nên nhờ Vân chắp nối, Vân ngẩn ngơ :

Mười lăm năm đắm con đò xuân xanh

Chị yêu lệ chảy đã đành

Chớ em nước mắt đâu dành chàng Kim

Như trước đã nói : Vân trong sáng nhưng mắc phải oan khiên Đúng vậy !Mặc dù Thuý Kiều mười lăm năm trắc trở, truân chuyên nhưng nàng vẫn có cáimay là được gặp, được hiểu và yêu Kim Trọng Còn Vân ? Vân im lặng, chấpnhận lấy kẻ chưa yêu ( Tuy rằng tiết thanh minh hôm ấy vẫn thoáng rung độngmối tình đầu thơ dại )

Vân là thế, hồn nhiên trong sáng và rất đổi đáng thương Một thoáng vôtình sống trên muôn vàn đau khổ của người khác Một thoáng câm lặng là đón lấy

ân tình với Kim Trọng trăm năm Cảm ơn đại thi hào Nguyễn Du, cảm ơn kiệt tácTruyện Kiều Quên sao được Thuý Vân ngày ấy Cô gái hiền từ, phúc hậu có vẻđẹp quý phái đã sống cuộc đời êm đềm, bình lặng, yên vui

~~~~~~~o0o~~~~~~~

Phßng gi¸o dôc Héi An

Trêng THCS Phan Béi Ch©u

~~~~~~~o0o~~~~~~~

§Ò tµi : Mét bi kÞch cña con ngêi

( Trong truyÖn : Ngêi con g¸i Nam X¬ng )

Một bi kịch của con ngời

(Trong Chuyện ngời con gái Nam Xơng của Nguyễn Dữ )

I Đôi điều về tác giả :

Gần năm thế kỷ đã đi qua, ngời đời vẫn tôn vinh Nguyễn Dữ là đại gia với Truyền kì mạn lục là “ thiên cổ kì bút ”, không chỉ vì tác giả đã thổi vào văn chơng

hơi thở cuộc sống giàu “ chất đời” mang âm hởng “chất cổ tích” một cách thần kì ;

mà có lẽ quan trọng hơn: bút lực của ông rất già dặn, vừa thông minh vừa tài hoa

Hiện cha rõ cụ thể năm sinh và năm mất của Nguyễn Dữ, nhng theo các tàiliệu để lại, có thể đoán định ông sống vào nửa đầu thế kỷ XVI, là học trò giỏi của

Tuyết Giang Phu Tử Nguyễn Bỉnh Khiêm Chế độ phong kiến nhà Hậu Lê, sau

một thời gian phát triển rực rỡ cuối thế kỷ XV, đến thời điểm này đã bắt đầu lâmvào tình trạng khủng hoảng, chính sự suy yếu này, các tập đoàn phong kiến Lê,Mạc, Trịnh tranh giành quyền lực, gây nên loạn lạc liên miên

Chán nản trớc thời cuộc, lại chịu ảnh hởng của thầy học, sau khi đỗ hơngcống, Nguyễn Dữ chỉ làm quan có một năm rồi cáo về, sống ẩn dật ở vùng núi rừngThanh Hoá Đó là cách phản kháng của nhiều trí thức tâm huyết đơng thời

Chuyện ngời con gái Nam Xơng là truyện 16 trong số 20 truyện của truyền

kì mạn lục Truyện có nguồn gốc từ một truyện dân gian trong kho tàng truyện cổ

tích Việt nam, đợc gọi là truyện Vợ chàng Trơng Truyện thiên về những sự kiện

dẫn đến nỗi oan khuất của Vũ Nơng Hiện nay , ở huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam vẫncòn miếu thờ Vũ Nơng Cái chết bi thảm của nàng đã từng làm rung động bao tâmhồn thi sĩ, để lại nhiều bài thơ viếng Vũ Thị rất hay, nh bài thơ của Lê Thánh Tông

Lại bài viếng Vũ Thị Nghi ngút đầu nghềnh toả khói hơng, Miếu ai nh miếu vợ chàng Trơng.

Bóng đèn dầu nhẫn đừng nghe trẻ, Cung nớc chi lo luỵ đến nàng.

Chứng quả đã đôi vầng nhật nguyệt, Giải oan chẳng lọ mấy đàn tràng.

Qua đây bàn bạc mà chơi vậy, Khá trách chàng Trơng khéo phũ phàng.

(Trích Hồng Đức quốc âm thi tập- Lê Thánh Tông)

II Cảm nhận về tác phẩm:

Cuộc đời Vũ Nơng tuy ngắn ngủi nhng nàng đã kịp làm tròn nghĩa vụ củamột phận đàn bà: làm con, làm dâu, làm vợ và làm mẹ Mọi nỗi gian lao vất vả, nàosinh đẻ không ai đỡ đần, nào là một thân vừa nuôi con thơ, vừa chăm sóc thuốcthang cho mẹ chồng già yếu , rồi khi mẹ chồng nằm xuống lại một mình lo việc

ma chay tế lễ, chôn cất , tất cả những công việc đó, đối với nàng, nào đáng kể chi,

miễn là có ngày hội ngộ, chồng sẽ trở về, có đợc cuộc sống sum họp gia đình Đếncông danh, nàng cũng chẳng màng Mong mỏi bao trùm cả cuộc đời nàng là “cái thú vui nghi gia, nghi thất, vợ chồng đoàn tụ, con cái sum vầy, đợc làm vợ, làm mẹ,

đợc sống hạnh phúc !

Sau ba năm chờ đợi, Trơng Sinh trở về với hai chữ bình yên nh nàng ớcnguyện Hạnh phúc đang mỉm cời, ớc mơ đang đi vào hiện thực, thì oái oăm thaycho cuộc đời: Ngày sum họp cũng là ngày nàng phải vĩnh viễn xa lìa tổ ấm Và đau

đớn hơn nữa,kẻ đẩy nàng vào cái chết bi thảm không phải ai xa lạ, mà chính là ngờichồng mà nàng hằng ba năm giữ gìn một tiết đợi chờ và đứa con trai duy nhất mà

nàng suốt ba năm nâng niu bú mớm.Hai ngời thân thiết nhất, gần gũi nhất ấy,những con ngời mà nàng đã bao vất vả nhọc nhằn hy sinh, đã hết mực yêu thơng lại

là những kẻ gây ra oan trái cho cuộc đời nàng Đứa trẻ thì ngây thơ Còn ngời chồngthì cả ghen, hàm hồ và mù quáng

Là ngời cùng làng, chàng thừa biết đức hạnh của vợ Bởi “mến vì dung hạnhcủa nàng, chàng mới xin với mẹ đem trăm lạng vàng cới về Nhng, ghen tuông

là ghen tuông! Cái tâm lý ghen tuông đã gây nên biết bao oan nguyệt trên đời Mà

Vũ Nơng không ngoài lệ Dù mới cới nhau, biết tính đa nghi, Trơng Sinh đã “phòng ngừa quá sức” Nhng khi đó, hai ngời còn ở bên nhau và nàng vẫn giữ gìn khuôn phép nên không xảy ra chuyện thất hoà Nay có một khoảng trống về thời gian và

cả không gian: ba năm xa cách Chàng không thể kiểm soát đợc tất cả những hành

động của vợ Ghen tuông thờng đa nghi Đa nghi dễ dẫn đến định kiến trong nhậnthức, do đó, chỉ cần một cớ rất nhỏ, có thể tởng tợng ra một sự việc cực kỳ nghiêmtrọng, một sự phản bội ô nhục làm bại hoại gia phong Cái định kiến hàm hồ củatính ghen tuông từ bao đời nay thờng dẫn đến tan cửa nát nhà và oan khiên giángxuống

ở đây, ta cũng nên có một chút cảm thông với Trơng Sinh Ba năm của đờilính đã làm chàng mệt mỏi chán chờng Về đến nhà, lại cảnh bi thơng: Cha về, bà

đã mất, lòng cha buồn khổ lắm rồi ! Nỗi buồn khổ tái tê đè nặng lên trái tim anh

lính Trơng Sinh Nếu nh đối với Vũ Nơng, chỗ dựa để có thể tồn tại đợc là con vàchồng, thì đối với Trơng Sinh, chỗ dựa ấy lại là con và vợ Thế mà, hình nh có mộtngời đàn ông nào đó không rõ lai lịch đã len lỏi vào gia đình chàng, đã chiếm mấttình cảm cha con chàng: Ô hay! Thế ra ông cũng là cha tôi ? Ông lại biết nói, chứ không nh cha tôi trớc kia chỉ nín thin thít” Đứa bé đã có hai ngời cha: một ngời

xuất hiện khi chàng vắng nhà, một ngời là chàng Sự nghi ngờ vợ “không có gì gỡ

ra đợc” Đứa bé không biết nói dối, nhất là đứa trẻ lên ba Dân gian thờng dạy: đi hỏi già, về nhà hỏi trẻ Trẻ thì còn mà già đã mất Chàng tin con mình Mọi chi tiết

của đứa bé cung cấp đều chứng tỏ ngời đàn ông kia hành tung hết sức mờ ám, bíhiểm: đêm nào cũng đến, chỉ nín thin thít, chẳng bao giờ bế Đản cả Đã thế họ lạixoắn xuýt bên nhau: “mẹ Đản đi cũng đi, mẹ Đản ngồi cũng ngồi Những bí ẩn về

ngời đàn ông đó nh những mủi dao xoáy vào tim chàng và khơi vào đúng chỗ yếunhất của chàng: đa nghi và cả ghen Đã ghen, cần gì chứng cớ, huống chi nay đãrành rành ra đấy Cái ly kỳ trong vụ án nầy đã đẩy mâu thuẫn trong gia đình TrơngSinh lên đến cực điểm và châm ngòi cho quả bom ghen tuông bùng nổ Tuy căng

thẳng nh vậy, song cái án “ngoại tình” nghi ngờ vợ thất tiết sẽ đợc giải quyết lập tứcchỉ cần một điều kiện cực kỳ đơn giản: Trơng Sinh cho biết, ai đã cung cấp nguồntin cho chàng Nhng điều kiện đó nh thách thức thêm trái tim đang ghen tuông củachàng Chàng không nói ! Chàng không cần nói và không đủ can đảm nói Cái địnhkiến về vợ h đã đóng chặt trong đầu chàng rồi Chàng không còn tỉnh táo để suy xétlời con nói Ngay cả những lời van xin đến rớm máu của vợ, chàng cũng chẳngthèm để lọt tai Cơn ghen ở anh lính nông dân không đợc học hành chỉ bùng lên ởmức độ “la um lên cho hả giận rồi ngấm ngầm dấm dứt “lấy chuyện bóng gió nầy

nọ mà mắng nhiếc nàng và đánh đuổi đi Vũ Nơng không thể chứng minh cho nỗi

oan của mình, họ hàng làng xóm “bênh vực và biện bạch cho nàng cũng chẳng ăn thua Và cuối cùng, nàng chỉ còn có thể lấy cái chết để giãi bày lòng mình: “nàng gieo mình xuống sông mà chết”, sau khi đã có lời nguyền trớc thần Sông

Nỗi oan của Vũ Nơng sẽ còn đeo đẳng lấy nàng mãi, nếu nh không có một

đêm tình cờ: “Cha Đản lại đến kia kìa !” Ngời cha thứ hai của bé Đản- nguyên

nhân sâu xa gây ra cái chết bi thảm cho Vũ Nơng lại xuất hiện “Chàng hỏi đâu.

Nó chỉ bóng chàng ở trên vách: - Đây này ! Thì ra ngày thờng ở nhà một mình, nàng hay đùa con, trỏ bóng mình mà bảo là cha Đản Té ra chỉ là một trò đùa !

Một trò đùa trong thơng nhớ lại dẫn đến cái chết oan khiên vì lòng ghen mù quáng

Vợ chồng yêu nhau, quyến luyến không rời, nh hình với bóng Nàng là hình, chàng

là bóng Bóng với hình quấn quýt bên nhau không rời: “mẹ Đản đi cũng đi, mẹ

Đản ngồi cũng ngồi” Bây giờ, nàng đã chết, hình đã mất, bóng đâu còn ! Sự lẻ loi

cô đơn và nỗi ân hận sẽ là một hình phạt dày vò Trơng Sinh suốt đời

Lấy hình tợng cái bóng ngời: “Nắng bao năm ta không bỏ bạn Ma một ngày bạn lại bỏ ta Và lời nói ngây thơ của đứa con để đẩy truyện đến đỉnh điểm và

mở nút của câu chuyện là nét độc đáo riêng của Nguyễn Dữ Tuy nhiên, công bằng

mà xét, cái bi kịch của Vũ Nơng một phần do nàng Từ trớc, nàng đã biết TrơngSinh “có tính đa nghi, đối với vợ phòng ngừa quá sức Vậy mà lúc chồng vắng nhà,

đặc biệt vào ban đêm, nàng lại chỉ vào bóng mình mà bảo với con đấy là cha nó Nótin mẹ, nên tởng cái bóng là cha mình thật Nào ngờ, có một ngời khác- Trơng Sinh-cũng tự xng là cha nó Nó ngạc nhiên là phải, vì điều vừa nghe nói, mẹ cha từngdạy Đầu óc ngây thơ của nó vẫn đinh ninh rằng, mình có hai ngời cha, một ngời do

mẹ chỉ cho và một ngời tự nhận.Nó nhận thấy hai ngời cha ấy rất khác nhau, nên đã

so sánh và phủ nhận.Giá nh Vũ Nơng biết đợc tâm lý của chồng, tránh đi những gì

có thể làm cho trí “tởng tợng”của sự ghen tuông ngờ vực thì đâu đến nỗi Lấy nhau

mà không biết tính của nhau, dù thơng yêu đến đâu, không trớc thì sau bi kịch ắtxảy ra Đó cũng là một khía cạnh mà Nguyễn Dữ muốn nói với ngời đời

Là nhà văn nhân đạo, Nguyễn Dữ không muốn những ngời đức hạnh, nết na

nh Vũ Nơng bị chết Song hiện thực vẫn là hiện thực Vũ Nơng đã chết ! để minhoan và đền đáp sự ngay thẳng thật thà, lòng hiếu thảo, sự thuỷ chung của nàng, tácgiả đã tởng tợng ra sự hồi sinh của Vũ Nơng- nàng đã đợc các nàng tiên vớt lên, đa

về đảo tiên sống- và ông tởng tợng ra cảnh hội ngộ với Trơng Sinh Tái hợp là mộtnguyện vọng của nhân dân Cái tài của Nguyễn Dữ là ông đã dung hoà đợc hiệnthực với ớc mơ, cái tồn tại và cái ảo ảnh Vũ Nơng trở về dơng thế, nhng chỉ hiện ra

“ở giữa dòng mà nói vọng vào: Thiếp chẳng thể trở về nhân gian đợc nữ ảo ảnh

chỉ chập chờn và mau chóng tan biến Chia ly là vĩnh viễn, bởi ngời chết rồi khôngthể nào sống lại: “Trong chốc lát bóng nàng loáng thoáng mờ nhạt dần mà biến đi mất Đây cũng là nét đặc sắc trong truyện truyền kỳ của Nguyễn Dữ mà các tác giả

sau không thể vợt qua ảo ảnh đoàn tụ mau chóng biến mất chỉ còn lại một hiệnthực đắng cay không ai muốn nhng không chống lại đợc: Trơng Sinh sống trongcảnh “phòng không vắng vẻ ngồi buồn dới ngọn đèn khuya Đứa trẻ mồ côi, ngời

chồng cô đơn

Có thể nói, với Ngời con gái Nam Xơng, Nguyễn Dữ đã vợt khỏi những công

thức thông thờng về hình tợng ngời phụ nữ trong thể truyền kỳ Vũ Nơng khôngphải là hình tợng một trang liệt nữ, nàng chỉ là ngời phụ nữ bình thờng nh bao ngời

vợ, ngời mẹ khác trong đời thực Phản ánh số phận bi thơng của nàng, Nguyễn Dữ

đã đề cập tới cái bi kịch muôn thuở của đời ngời Có lẽ chính vì vậy mà truyện vẫncòn sức hấp dẫn đối với ngời đọc ngày nay

Đọc xong câu chuyện, gấp lại trang sách, ngời đọc thật sự xúc động Truyện

đã gợi lên về hình ảnh Vũ Nơng đã đợc xây dựng với tính cách là một ngời phụ nữ

đẹp ngời, đặc biệt là đẹp nết nhng phải chịu một nỗi oan khiên tày trời Nàng làhiện thân cho thân phận đau khổ của ngời phụ nữ trong chế độ phong kiến ngày xa

Để rồi ngày nay, đặt ra một vấn đề chúng ta cần suy ngẫm: Hãy quan tâm đến thânphận ngời phụ nữ, đến số phận con ngời Hãy tôn vinh hạnh phúc và đừng làm bất

cứ điều gì có thể làm huỷ hoại hạnh phúc đôi lứa và gia đình Và điều quan trọnghơn hết để có đợc hạnh phúc là phải thật sự hiểu đợc nhau, tôn trọng lẫn nhau vàtránh xa những cảnh ngộ đáng tiếc Có đợc hạnh phúc đã là một điều khó khăn, nh-

ng giữ đợc hạnh phúc cho đợc lâu bền lại càng là một điều khó khăn hơn

Đó là tất cả ý nghĩa mà chúng ta có thể cảm nhận đợc từ Chuyện ngời con gái Nam Xơng.

A ĐÔI ĐIỀU VỀ TÁC GIẢ :

Nhà thơ Nguyễn Duy tên thật là Nguyễn Duy Nhuệ, sinh năm 1948 quê ở

làng Quảng Xá, nay thuộc phường Đông Vệ, thành phố Thanh Hoá Nguyễn Duybắt đầu được biết tới và được ham mộ từ những năm 1970 với chùm thơ dự thi

báo Văn nghệ trong đó có bài thơ Tre Việt Nam nổi tiếng Từ đó đến nay ông vẫn viết và có thơ in khá đều, ông đã có các tập thơ chính Cát trắng (1973), Ánh

trăng (1984) Càng ngày, ông càng tỏ ra là một nhà thơ có biệt tài ở thể thơ lục

bát.Thơ lục bát của Nguyễn Duy mượt mà uyển chuyển như ca dao truyền thống

mà vẫn hiện đại ở thi liệu cấu tứ Ông đã từng triển lãm thơ trong và ngoài nước

Nguyễn Duy thuộc thế hệ nhà thơ quân đội trưởng thành trong cuộc kháng

chiến chống Mỹ cứu nước như Phạm Tiến Duật, Nguyễn Khoa Điềm, BằngViệt Thế hệ này từng trải qua bao thử thách, gian khổ, từng chứng kiến bao hisinh lớn lao của nhân dân, đồng đội trong chiến tranh, từng sống gắn bó cùngthiên nhiên, núi rừng tình nghĩa Nhưng khi đã ra khỏi thời đạn bom, nước nhàthống nhất, khi được sống trong khung cảnh hoà bình giữa những tiện nghi hiệnđại, không phải ai cũng nhớ những gian lao, những kỉ niệm nghĩa tình của mộtthời đã qua

B CẢM NHẬN VỀ BÀI THƠ :

Ánh trăng

Hồi nhỏ sống với đồng

với sông rồi với bể

hồi chiến tranh ở rừng vầng trăng thành tri kỉ

Trần trụi với thiên nhiên hồn nhiên như cây cỏ ngỡ không bao giờ quên cái vầng trăng tình nghĩa

Từ khi về thành phố quen ánh điện, cửa gương vầng trăng đi qua ngõ như người dưng qua đường

Thình lình đèn điện tắt phòng buynh-đinh tối om vội bật tung cửa sổ đột ngột vần trăng tròn

Ngửa mặt lên nhìn mặt

có cái gì rưng rưng như là đồng là bể